Mandala 8
मण्डल 8
The Kanva Collection
ਮੰਡਲ 8 ਪ੍ਰਾਚੀਨ-ਪੱਧਰ ਦਾ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਣਵ ਅਤੇ ਆਂਗਿਰਸ ਕਾਵਿ-ਵੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ (ਸੋਮ-ਪ੍ਰੈਸਿੰਗ) ਯਜ੍ਞ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਕ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਕਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀੜਨ-ਕਰਮ ਵੱਲ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਗੋ-ਧਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਵਰੁਣ–ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੰਦ-ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਾਥਾ ਬਣਤਰਾਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਸੂਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵਾਦਾਤਮਕ, ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰਾਤਮਕ ਪਾਠ ਲਈ ਉਚਿਤ ਢਾਂਚਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Suktas in Mandala 8
Sukta 1
Sukta 8.1
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਬੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹੀ—ਮੁੜ ਮੁੜ—ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਨਿਯੋਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧੇ। ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਮਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਪਰਾਕ੍ਰਮਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ‘ਭਰ’ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਵੇਲੇ ਦਾ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਸੱਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਡੋਲ, ਇਕਜੁੱਟ ਸਤੁਤੀ ਲਈ ਮਨੋਬਲ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪੁਕਾਰ ਵੀ।
Sukta 2
Sukta 8.2
ਰਿਗਵੇਦ 8.2 ਇੱਕ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਦਾ ਭਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ—‘ਵਸੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਿਆਂ—ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਚੋੜਿਆ ਸੋਮਰਸ ਪੀਣ ਲਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਡਰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਬਲ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਰਸਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਣਵ ਰਿਸ਼ੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ‘ਸੌ-ਸਹਾਇਕ’ ਵਜੋਂ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੀਬਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਪੋਸ਼ਕ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬਣਨ/ਜਨਿਤ੍ਵ (janitva) ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਜੋਂ ਵਿਸਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 3
Sukta 8.3
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਆਹਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ: ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਰਸ ਪੀਣ, ਸਾਂਝੇ ਉਤਸ਼ਾਹ (ਸਧਮਾਦ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ (ਧੀ) ਨਾਲ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਵੀਰਤਾ/ਪਰਾਕ੍ਰਮ (ਇੰਦ੍ਰਿਯ) ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਚਿੰਤਨਾਤਮਕ ਪੰਕਤੀ ਨਾਲ, ਰੋਹਿਤ/ਪਾਕਸਥਾਮਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੰਬੱਧ, ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 4
Sukta 8.4
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਵੱਲ ਉਸਦੀ ਤੁਰੰਤ ਆਮਦ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੇਤੂ, ਵਿਘਨ-ਭੇਦਕ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਤਤਕਾਲਤਾ (ਅਧਵਰਯੂ ਨੂੰ ਸੋਮਰਸ ਵਹਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ) ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਭੂਮਿਕਾ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਹੰਤਾ—ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਐਸੀ ਛਵੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀਆਂ ਠਹਿਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ‘ਵੰਡਦੀਆਂ’ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
Sukta 5
Sukta 8.5
ਕਾਣਵ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਬਿੰਬਾਂ ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਦੂਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੱਚੀ ਉਸ਼ਾ, ਜੋ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਵੱਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਧਨ-ਪਸ਼ੂ, ਸੰਤਾਨ, ਬਲ, ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ‘ਇਸ਼’ (ਵਾਧਾ)। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਦਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਦਾਰ ਯਜਮਾਨਾਂ ਚੇਦਯਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਸੰਗਤ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਰਾਹਦਾ ਹੈ।
Sukta 6
Sukta 8.6
ਰਿਗਵੇਦ 8.6 ਕਣਵ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੰਦਰ ਲਈ ਭਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਓਜਸ (ਵਿਜੈ-ਸ਼ਕਤੀ) ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀ ਦਾਤਾਰਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵਧੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ। ਭਜਨ ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਇੰਦਰ ਉਹ ਬਲ ਜੋ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਕਦੇ ਯਜ್ಞ ਦੀ ਤਤਕਾਲਤਾ ਵੱਲ (ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਆਹਵਾਨ)। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਨਸਤੁਤੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਰਾਹੀਂ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉੱਚਾਈ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 7
Sukta 8.7
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਬਲੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਰਨ ਵਾਲੀ ਸੈਨਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਵੀ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਵਾਲਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਵੇਗ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਣਵ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਿਉ ਵਰਗੀਆਂ ਪੋਸ਼ਕ “ਧਾਰਾਂ” (ਇਸ਼ਹ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਗਿਆਨੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਜਵਾਲਾ-ਸੂਰਜੀ ਕਿਰਣ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਟਿਕਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 8
Sukta 8.8
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ ਤਤਕਾਲ ਆਹਵਾਨ ਹੈ—ਸੂਰਜ-ਢੱਕੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਵਰ (ਸਿਹਤ, ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਯਜਨ-ਕਰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਹਿਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਜੁੜਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਤੂ-ਅਨੁਕੂਲ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਅਸਫਲਤਾ ਲਈ ਨਾ ਛੱਡੇ ਜਾਣ।
Sukta 9
Sukta 8.9
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਦਰਸ਼ੀ ਵਤਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਜਿੱਤ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੱਕ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਚਲਦੇ ਜਗਤ, ਦੇਹ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੱਕ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਯੁਗਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ‘ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ’ ਵਾਲੇ ਅੰਦਰੂਨੀ, ਮਨਨਸ਼ੀਲ ਸੁਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 10
Sukta 8.10
ਇਹ ਛੋਟਾ ਕਾਣਵ ਭਜਨ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਹਰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਠਿਕਾਣੇ ਤੋਂ—ਸਵਰਗ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ, ਸਮੁੰਦਰ-ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ—ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਕ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਜਾਣੂ ਉਪਕਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ੍ਵਧਾ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਮਧੁ ਪੀਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਯਜਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Sukta 11
Sukta 8.11
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵ੍ਰਤਪਾ (ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਤ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ) ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਆਹਵਾਨਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰ ਸਦਾ ਨਵਾਂ ਹੋਤ੍ਰ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜਨਕ ਮਧ੍ਯਸਥਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯ (ਮੰਗਲਮਈ ਭਾਗ) ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 12
Sukta 8.12
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਸੋਮ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਮਦਕ ‘ਮਦ’ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਨਿਚੋੜੇ ਸੋਮ ਵੱਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ “ਦੂਰ” ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਠੀਕ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯਾਜਕ-ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ—ਵੀਰ ਬਲ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਗਾਂ-ਧਨ—ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 13
Sukta 8.13
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਲਈ ਲੰਬਾ ਸੋਮ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ (ਵਜ੍ਰਿਨ) ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਸੰਕਲਪ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਕੇ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਲਈ ਸਮਰਥ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ‘ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ’ (citrā ūtayaḥ) ਨੂੰ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਧਰਤੀ-ਸਮਾਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ, ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਨਾ, ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਵਧਾਉਣਾ।
Sukta 14
Sukta 8.14
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਰਵਭੌਮ ਅਧਿਪਤੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (‘ਗਾਂਵਾਂ’) ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਠੀਕ ਗਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਧਨ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਕਾਂ’ ਵਾਲੀ ਨਿੱਜੀ ਆਕਾਂਖਾ ਨੂੰ ਇਹ ਅਙਗਿਰਸਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਅਤੇ ਵਲ ਤੇ ਯਜਨ-ਵਿਰੋਧੀ, ਅਯਜਨੀ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੋਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Sukta 15
Sukta 8.15
ਇਹ ਸੂਕਤ ‘ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲੇ’ ਅਤੇ ‘ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ’ ਇੰਦਰ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਿਆ ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਸਾਰਵਭੌਮ ਪਰਾਕ੍ਰਮ), ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਸ਼ਮ (ਉਤਾਵਲੇ/ਵੇਗਵਾਨ ਬਲ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਧੇ, ਸਥਿਰ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਮੁਦਾਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।
Sukta 16
Sukta 8.16
ਇਹ ਸੂਕਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰਵਭੌਮ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਕ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਤਾਜ਼ੀ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਬਲ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਲੈ ਚਲੇ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਭਰਪੂਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ (ਸੁਮਨਾ) ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
Sukta 17
Sukta 8.17
ਕਾਣਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੋਮ ਪਾਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਬਰ੍ਹਿਸ-ਆਸਨ ਤੇ ਆ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਰਪਣ ਪੀਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਜੈ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਹੰਤਾ ਬਲ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
Sukta 18
Sukta 8.18
ਇਹ ਸੂਕਤ ਆਦਿਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੂਮਨ (ਕਿਰਪਾਲੂ ਅਨੁਗ੍ਰਹ), ਸ਼ਰਮਨ (ਰੱਖਿਆ/ਆਸਰਾ) ਅਤੇ ਏਨਸ (ਦੋਸ਼/ਪਾਪ) ਤੋਂ ਨੈਤਿਕ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ṛਤਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਦੋਸ਼-ਭਾਵ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਦਾਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਮਰਤਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Sukta 19
Sukta 8.19
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਵਾਹਕ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ “ਚਲਾਉਂਦੇ/ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ” ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਭੇਟ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹੇ। ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਭਦ੍ਰ’—ਸ਼ੁਭ—ਕਹਿ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਰਿਤੁਅਲ ਗਤੀ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ-ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵੱਲ ਇਹ ਦਾਨਸਤੁਤੀ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਫਲ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਯਜਮਾਨ/ਪੋਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਨਾਮ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Sukta 20
Sukta 8.20
ਰਿਗਵੇਦ 8.20 ਮਰੁਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਗਣ ਨੂੰ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਵਜੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ: ਮਰੁਤ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ, ਜੋ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 21
Sukta 8.21
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਦਾ-ਨਵਾਂ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਵਾਜ (ਵਿਜੈ-ਸ਼ਕਤੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਅਤੇ ਸੁਚੰਗੀ ਬਣੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਦਾਤ ਪರ್ಜਨ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਵਰ੍ਹਾਈ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ‘ਹਜ਼ਾਰ’ ਅਤੇ ‘ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ’ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Sukta 22
Sukta 8.22
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ (ਨਾਸਤਿਆ) ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰਥ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਚੰਗਿਆਈ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਿਆ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਨਹਿਰੀ ਆਸਨ ਵਾਲੇ ਰਥ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ “ਪੂਰਨ ਪੋਸ਼ਣ” (ਇਸ਼ਃ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Sukta 23
Sukta 8.23
ਇਹ ਸੂਕਤ ਜਾਤਵੇਦਸ ਰੂਪ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਗਨੀ ਹਵਿ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਰੰਵਾਰ ਅਗਨੀ ਕੋਲੋਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਵਸੁ), ਬਲ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜਾ/ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਯਜ੍ਞ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਕੜ ਜ੍ਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਧੂੰਆ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਤ (ਵਿਸ਼ਵ-ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 24
Sukta 8.24
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਵਜ੍ਰਿਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਚਨ (ਬ੍ਰਹਮਨ) ਨੂੰ ‘ਚਲਾਉਣ/ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨ’ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ; ਉਹਨੂੰ ਨਿਡਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਖਾਰਥੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਜਿੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰੰਵਾਰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਅਤੇ ਹਵਿ-ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਵਰਯੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਪਾਨ ਢਾਲਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਦਾ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀਰ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇ। ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਵਲ-ਮੋਟੀਫ਼ ਹੈ: ਲੁਕੀਆਂ ਘੇਰਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਕਰਤੂਤਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਭੇਦ ਕੇ ਚਮਕਦਾਰ ‘ਗਾਂਵਾਂ’ (ਧਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 25
Sukta 8.25
ਰਿਗਵੇਦ 8.25 ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸਰਬ-ਰਖਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਹੈ—ਜੋ Ṛta (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਨੂੰ ਥਾਂਮਦੇ ਹਨ, ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਤੇ ਬਾਹਰਲੀ “ਵਿਸਤਾਰ/ਅਵਕਾਸ” (ਵਾਰ੍ਯ) ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੌਕਸ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਯਾਤਰਾ, ਸਮਾਜਕ ਸਹਿਮਤੀ, ਅਤੇ ਤੰਗੀ/ਸੰਕੋਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਵਰਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿੱਘੇ ਹਨ।
Sukta 26
Sukta 8.26
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੌ (ਨਾਸਤਿਆ) ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰਥ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ, ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ-ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਲਪੇਟ’ ਕੇ ਢੱਕਣ ਵਾਂਗ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ (ਦੀਪਤ ਮੰਗਲਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਵਾਯੂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤਾ, ਊਰਜਾਵਾਨ ਪੂਰਨਤਾ (ਵਾਜ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 27
Sukta 8.27
ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸਫਲ ਅਰਪਣ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲਾਂ—ਮਰੁਤ, ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ—ਦਾ ਵੀ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਉਤਥਾਨਕ ਉਸ਼ਾ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ ਵਾਂਗ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਖਵਾਲਾ ਚੁਣਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਡਾਲੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਉੱਤਮ’ (ਵਸੁ/ਵਸੀਯਸ) ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 28
Sukta 8.28
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਤੇਤੀ’ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜ੍ਞ-ਦਰਭਾ ਉੱਤੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਠੀਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰਵ-ਦੇਵ ਅੱਗੇ, ਪਿੱਛੇ, ਉੱਪਰ, ਹੇਠਾਂ—ਹਰ ਪਾਸੇ—ਸਮਗ੍ਰ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪਤਕ (ਸੱਤ-ਗੁਣਾ) ਦਿਵ੍ਯ ਬਲਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਤੇਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Sukta 29
Sukta 8.29
ਇਹ ਸੂਕਤ “ਇੱਕ” ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਇਕੋ ਵਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ “ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ” ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ “ਇੱਕ” ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਾਮਗਾਨ (ਸਾਮਨ) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚਮਕਣ ਲਈ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਓਹਲੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਗੁਹ੍ਯ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 30
Sukta 8.30
ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ (ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ‘ਛੋਟਾ’ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਓਰੋਂ ਬੋਲਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸਰਾ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਗਾਂ-ਧਨ ਅਤੇ ਘੋੜੇ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ; ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਗਨਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 31
Sukta 8.31
ਇਹ ਸੂਕਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜ ਕੇ, ਹਵਿਸ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ (ਬ੍ਰਹਮ) ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ। ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਰੱਖਿਆ, ਬਲ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀਸ਼ੀਲ ਯਜਮਾਨ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਮੌਜੂਦ ਅਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ‘ਅਯਜ੍ਞੀ’ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 32
Sukta 8.32
ਕਾਣਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਪਰਸਪਰਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ—ਸਤੁਤੀ, ਹਵਿ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ—ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ‘ਅਦਾ ਨਾ ਹੋਇਆ’ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਬਲ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Sukta 33
Sukta 8.33
ਗਵੇਦ 8.33 ਕਾਣਵ ਧਾਰਾ ਦੀ ਇੰਦਰ-ਆਹਵਾਨ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਹੈ। ਕਵੀ ਸੋਮ ਨੂੰ ਛਾਣਨੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਅਰਪਣ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਦੇ ਹਨ। ਭਜਨ ਮੁੜ ਮੁੜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਨਹਿਰੀ-ਭੂਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ, ਯਜਨ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਦੰਦੀ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਬਲ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 34
Sukta 8.34
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੱਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੂਰੇ-ਸੋਨੇ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਵੇ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੇ ਅਤੇ ਕਣਵਸ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੁਘੜ ਬਣੀ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਵੇ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਆਦੇਸ਼ਮਈ ਰਿਤ ਦੇ ਉਸ ਸਵਰਗ ਤੋਂ’ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕਰੇ ਤੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤੂ, ਸੱਚ-ਧਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਵੇ।
Sukta 35
Sukta 8.35
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੁਕਾਰ ਹੈ—ਉਹ ਛੇਤੀ ਆਉਣ ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਸੂ, ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਸਮੇਤ ਸਮੂਹ ਦੇਵ-ਗਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪੀਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬ-ਸਹਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ṛta/ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਗਾਇਕ ਦੀ ਬੁਲਾਹਟ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ “ਰਤਨਾਨਿ” (ਖਜ਼ਾਨੇ, ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ) ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। “ਆ ਯਾਤਮ… ਆ ਗਤਮ” ਦੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੁਕਾਰ ਇਸ ਸੂਕਤ ਨੂੰ ਯਾਗੀ ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਠਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 36
Sukta 8.36
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ‘ਮਰੁਤਵਾਨ’ ਇੰਦਰ ਨੂੰ—ਸੋਮ ਪਾਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪੀ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ/ਮਦ (mada) ਨਾਲ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਵਿਸ ਦੇ ‘ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਿੱਸੇ’ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਰਖੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਣਾ, ਪਾਣੀਆਂ/ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਰਮ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ। ਆਖ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਵਾਸ਼ਵ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਅਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਸਦਸ੍ਯੁ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਦਦ ਯਾਦ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਪੂਰਵ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਆਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇ।
Sukta 37
Sukta 8.37
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੱਧਿਆਹਨ ਦੇ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੇੜਨ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੇ ਯਜਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ “ਸਰਬ-ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ” (viśvābhir ūtibhiḥ) ਵਿਸਤਾਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੰਢਾਉਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਆਵਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ—ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਸਦਸਯੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਸਾਰਵਭੌਮ ਸ਼ਾਸਕੀ ਬਲ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 38
Sukta 8.38
ਇਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਦਾ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਦੋਵੇਂ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਜੁੜਵੇਂ ਰਿਤ੍ਵਿਜ਼-ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ‘ਬਲ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ’ (ਵਾਜੇਸ਼ੁ ਕਰ੍ਮਸੁ) ਯਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਰਪਣ ਵੱਲ ਜਾਗਣ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ‘ਮਾਰਗ’ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਸੁਘੜ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ; ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਦਾਇਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 39
Sukta 8.39
ਇਹ ਨੌਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦਾ, ਹਵਿ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਕਰੇ, ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ “ਹੋਰ ਇਕ ਲੋਕ/ਖੇਤਰ” ਵੱਲ ਭਜਾ ਦੇਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਮਹਾਨਤਾ—ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਆਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮੂਹਾਂ (ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 40
Sukta 8.40
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ–ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਯਿ (ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ/ਧਨ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ “ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਸਥਾਪਿਤ” ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਏ। ਵਾਰੰਵਾਰ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸੇ ਸੰਘਰਸ਼-ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਛਿਟਕ ਜਾਣ; ਜਦਕਿ ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਗ (ਅਗਨੀ) ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਗਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਵਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ “ਤ੍ਰਿ-ਆਧਾਰਿਤ” ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 41
Sukta 8.41
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੁਦਾਇ, ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਚੇ ਸੁਰ-ਸਮਨ੍ਵਯ ਵਿੱਚ ‘ਚਮਕ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ’। ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਉਸ ਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਮ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸੰਗਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਲੋਕ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਟਿਕੇ ਅਤੇ ਧਾਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Sukta 42
Sukta 8.42
ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਿੱਤਰਣ ਨਾਲ ਖੁਲਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕੀਤਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਟੁੱਟ ṛਤ, ਅਰਥਾਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ ਦੇ “ਨਿਯਮਾਂ” (ਵ੍ਰਤਾਨਿ) ਰਾਹੀਂ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਸੋਮ-ਯਜ್ಞ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਸਤਿਆ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਆ ਕੇ ਸੋਮ ਪੀਣ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 43
Sukta 8.43
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸਤੁਤੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਯਜਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਅਰਪਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਆਵੇ, ਯਜਮਾਨ ਦੇ ‘ਘਰ’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਟੱਲ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਟਿਕਾਊ, ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 44
Sukta 8.44
ਇਹ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਯਜ್ಞ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤਿਥੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਘਿਉ ਨਾਲ ਜਾਗ੍ਰਤ ਹੋਏ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹਵੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ਵਾਲੀ ਚੋਟੀ—ਜੋ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ‘ਬੀਜਾਂ’ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਗਨੀ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Sukta 45
Sukta 8.45
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆ ਕੇ ਪੇੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਪੀਵੇ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਲ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਰਿਤੁਅਲ ਹਾਲਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬਰ੍ਹਿਸ (ਯੱਗ-ਆਸਨ) ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦਾ ਯੁਵਕ ਮਿੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ (ਮਦ) ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 46
Sukta 8.46
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸਤੁਤੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁਦਾਇ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਦਾਤਾ ਮੰਨ ਕੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਹਰੀਆਂ) ਸਮੇਤ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਵਿਜੈ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬਲ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਅਤੇ ਰਿਤੁਅਲ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਨਾਰੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਛਵੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਫਲ ਬਾਹਰੀ ਜਿੱਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਹਨ।
Sukta 47
Sukta 8.47
ਇਹ ਸੂਕਤ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਛਲ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ—ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ‘ਤ੍ਰਿਵਿਧ’ ਰੱਖਿਆ—ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਦਾ ਸੁਰ ਹੈ: ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਡਰ, ਬੁਰੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Sukta 48
Sukta 8.48
ਇਹ ਸੋਮ-ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਦੇ ਚੱਖੇ ਹੋਏ “ਮਿਠਾਸ” (ਮਧੁ) ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ, ਅੰਦਰਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੋਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਅੰਤਰਵਾਸੀ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਧਰਮ-ਆਚਰਨ (ਵ੍ਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਚੂਕਾਂ ਲਈ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਲੋਕ/ਸਵਰਗ (ਸ੍ਵਰ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਨੈਤਿਕ ਸਮਾਧਾਨ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮ/ਇੰਦੂ ਤੋਂ ਸਰਬੰਗੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 49
Sukta 8.49
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਮਘਵਾਨ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਖੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ‘ਤਰਬੀਅਤ’ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਚਮੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਣਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਦਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਮਦਦ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਬੇਨਤੀ ਬਣਾਕੇ ਤੇਜਸਵੀ ਗੋ-ਅਤੇ-ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤਦਾਰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 50
Sukta 8.50
ਇਹ ਸੂਕਤ ਕਾਣਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪੱਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇੱਛਿਤ ਧਨ ਨੂੰ “ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਧਾਰਾ ਵਗੇ” ਤਿਵੇਂ ਵਧਾਏ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਗਾਇਕ ਲਈ ਚਮਕਦਾਰ ‘ਗਾਂਵਾਂ’ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼/ਵਰਦਾਨ) ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ।
Sukta 51
Sukta 8.51
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪੂਰਵਜ ਪੁਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਵਾਨ ਮਿਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੋਮ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਦਾਤਾਰਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਰਤਾ ਵਿੱਚ “ਤਾਲੀਮ” ਦੇ ਕੇ ਧਨ, ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਹੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ, ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਸੋਮ-ਬੂੰਦਾਂ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਅੰਦਰ ਵೃಷਣ੍ਯ ਸ਼ਵਸ (ਬਲਦ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਵਧਣਾ।
Sukta 52
Sukta 8.52
ਕਾਣਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਮਨੂ, ਵਿਵਸਵਤ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਕੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਵਾਧੇ (ਰਾਯਹ, ਪੋਸ਼) ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਰਪੂਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Sukta 53
Sukta 8.53
ਕਾਣਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇਸ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ ਦਾਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ—ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਵਜੋਂ, ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ “ਗਾਂਵਾਂ” (ਕਿਰਣਾਂ/ਧਨ) ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ—ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਵੇ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਤੱਕ ਪੀਵੇ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ, ਗੋ-ਧਨ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ-ਬਲ (ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Sukta 54
Sukta 8.54
ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਦੇਵ ਦੇ ਵੀਰਯ (ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ “ਪੁਰਾਤਨਾਂ” ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਕਵੀ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਬੇਨਤੀ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਗਾਇਕਾਂ ਵੱਲ ਸਾਂਝੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਜਾਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਕਣਵ ਲਈ।
Sukta 55
Sukta 8.55
ਇੰਦਰ ਲਈ ਇਹ ਛੋਟੀ ਕਾਣਵ ਸੂਕਤ-ਸਤੁਤੀ ਉਸ ਦੇ ਵੀਰ੍ਯ (ਵੀਰਤਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਵੱਲ “ਆਉਂਦਾ” ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਯਾਚਕ ਲਈ ਰਾਧਸ (ਦਾਤ/ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼, ਧਨ) ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। “ਸੈਂਕੜੇ” ਅਤੇ “ਚਾਰ ਸੈਂਕੜੇ” ਵਰਗੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕ, ਯੋਧਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਅਤਿਸ਼ਯ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੱਤ-ਗੁਣਾ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੰਕਾ ਕੇ ਕੀਰਤੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਮਾਰਗ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਛਵੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 56
Sukta 8.56
ਇਹ ਛੋਟਾ ਕਾਣ੍ਵ ਭਜਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ “ਭੇੜੀਏ ਵਰਗਾ” ਬਲਵਾਨ ਰਖਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਅਖੁੱਟ ਦਾਤ ਭਗਤ ਖੋਜੀ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਂ-ਧਨ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਰਗੀ ਠੋਸ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਯਜਨੀ ਮੋੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਵਿਰ-ਵਾਹਕ ਅਗਨੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨ-ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Sukta 57
Sukta 8.57
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ (ਨਾਸਤਿਆਂ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੋਮੇ ਦੇ “ਤੀਜੇ ਪੀੜਨ” ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਣੀਯ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਿੱਸਾ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਸ਼ਚੀ) ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 58
Sukta 8.58
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਯਜ्ञ ਬਾਰੇ ਹੀ ਇੱਕ ਮਨਨਾਤਮਕ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਹੈ: ਕਿਵੇਂ ਅਨੇਕ ਰਸਮੀ ਬੰਨ੍ਹਤਰ, ਰਿਤਵਿਜ (ਪੁਜਾਰੀ) ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਭ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਇੱਕੋ ਸੁਸੰਗਤ ਯਾਗ-ਸੰਕਲਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕਤਾ ਦਾ ਚੋਖਾ ਦਰਸ਼ਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੱਕੋ ਅਗਨੀ, ਇੱਕੋ ਸੂਰਜ, ਇੱਕੋ ਉਸ਼ਾ—ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਸੋਮਪਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਹਨ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਦਿਪਤਿਮਾਨ “ਰਥ” ਛਵੀ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 59
Sukta 8.59
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਰਖਵਾਲੇ ਇੰਦਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਹਵਿ-ਭਾਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਤ (ਸਹੀ ਮਾਪ/ਕ੍ਰਮ) ਵੱਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 60
Sukta 8.60
ਇਹ ਸੂਕਤ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਆ ਕੇ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਕ੍ਸ਼ਸ (ਵੈਰੀ/ਅੰਧਕਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ), ਯਾਤੁ (ਟੋਣਾ-ਟੋਟਕਾ/ਜਾਦੂ), ਰੁਕਾਵਟ, ਅਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਤੋਂ—ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਬਲ, ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਸਫਲ ਲਾਭ (ਵਾਜ) ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰਿਤੁਅਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਨੇੜਲਾ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਰਖਵਾਲਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 61
Sukta 8.61
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸੱਦਾ ਹੈ—ਕਵੀ ਦੀ “ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ” ਉਠਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੀ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ) ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਲਈ ਨੇੜੇ ਆਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲਾਬੰਦ ਘੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰੰਦਰ ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਵੇ, ਹਵਿ ਸਵੀਕਾਰੇ, ਅਤੇ ਧਨ, ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। ਅੰਤਿਮ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਵਜ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਕੇ ਵਿਜੈਮਈ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈ।
Sukta 62
Sukta 8.62
ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦਰ ਸੁਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਕਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ “ਭਦ੍ਰਾ ਰਾਤਯਃ” (ਸ਼ੁਭ ਦਾਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ-ਪ੍ਰਦੱਤ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਭਵਨ/ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸੋਮ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ “ਅਨੇਕ ਜੋਤਾਂ” ਵਾਲੇ ਵਰਦਾਨ ਨੂੰ, ਸੋਮ-ਕਰਮ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਠੋਰ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Sukta 63
Sukta 8.63
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੰਡਲ 8 ਦੀ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ “ਖੋਜੀ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਕ੍ਰਤੁ) ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਨੁੱਖੀ ਆਕਾਂਛਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਦਿਵਯ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੰਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ-ਵਿਧ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਬਰ੍ਹਿਸ (ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ) ਵਿਛਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯਜ્ઞਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ: ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਅੱਗੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ—ਬਾਹਰੀ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ—ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ।
Sukta 64
Sukta 8.64
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਲਈ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਸੋਮ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਚੁਰ ਦਾਨ (ਰਾਧਸ) ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਚਨ (ਬ੍ਰਹਮ) ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ (ਬ੍ਰਹਮ-ਦ੍ਵਿਸ਼) ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵੇ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਾ-ਝੁਕਣ ਵਾਲਾ, ਯੁਵਕ, ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਚਾਰਣ—ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪੁਕਾਰ ਹੈ: “ਛੇਤੀ ਆ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸੋਮ ਪੀ,” ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮਈ ਬਲ ਲਈ।
Sukta 65
Sukta 8.65
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਸੱਦਣ ਵਾਲੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਵਜੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਵੇ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਸੁਲਭ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਦਾਤਾਰਤਾ ਰਾਹੀਂ ਬਲ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਧਾਰਾਵਾਂ (‘ਨਪਾਤਃ’) ਵੱਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਗੁਣਾ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 66
Sukta 8.66
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਕ ਪੁਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਨ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਵਿਸਤਾਰਸ਼ੀਲ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ ਨੀਅਤ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਚਲਾਇਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ‘ਕਿਰਿਆ-ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ’ (vayuneṣu), ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਤੋਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆਵੇ, ਅਤੇ ਖਪਾਉਂਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਬਲ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਕਾਰਗਰ ਹੋ ਸਕਣ।
Sukta 67
Sukta 8.67
ਇਹ ਭਜਨ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਰਖਵਾਲੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ, ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੀ ਸਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਹਵਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਖ਼ਤਰੇ ਵੇਲੇ ਤੁਰੰਤ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਰ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਦਬਾਉਂਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ-ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 68
Sukta 8.68
ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ṛਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ “ਸੁਮ੍ਨ” (ਸੰਪੂਰਨਤਾ, ਕਲਿਆਣ) ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦੁਹਰਾਵੇ—ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵਾਜ (ਵਿਜੈਸ਼ਕਤੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਤੱਬ ਦੀ ਨਿਰਪਵਾਦਤਾ ਉਭਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਤ੍ਯ ਨਿੰਦਕ ਇੰਦਰਿਕ ਸੰਗਤ ਉੱਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਧਰ ਸਕਦਾ।
Sukta 69
Sukta 8.69
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਤੇ ਬਲ-ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਦੇ ਜਾਪ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੰਧੀ—ਪੂਰਨਤਾ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਧੇ ਨਾਲ “ਭਰ” ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਸੋਮ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਛਲਕੇ, ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਨ ਲਈ ਪਿਆਲਾ ਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਮ (ਸੁਧਾਰ ਕੇ ਵਿਛਾਇਆ ਬਰ੍ਹਿਸ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਊਰਜਾਵਾਂ) ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਮੂਲ “ਅਗਵਾਈ/ਅੱਗੇ ਵਧਾਉ” ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ।
Sukta 70
Sukta 8.70
ਇਹ ਸੂਕਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਯੋਧੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਸਤੁਤੀ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਪਰਾਜਿਤ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਤ, ਬਲ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਦਾਨ ਲਈ—“ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ” ਅਤੇ “ਦੂਰਲੇ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ”—ਨੇੜੇ ਤੇ ਦੂਰ ਹਰ ਥਾਂ ਸਦਾ ਉਪਲਬਧ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਕਰ੍ਣਗ੍ਰਿਹ੍ਯਾ ਨਾਮਕ ਪੋਸ਼ਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਠੋਸ ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Sukta 71
Sukta 8.71
ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ: ਗਾਇਕ ਅਗਨੀਦੇਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਾਟ/ਦਾਰਿਦ੍ਰ ਤੋਂ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨਫ਼ਰਤ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਸੁ (ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ) ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਅਧਰਮੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੂਰ ਨਾ ਧੱਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕੁਲ-ਰਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਊਰਜਾ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵਾਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 72
Sukta 8.72
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਧਵਰਯੂ ਦੀ ਸਹੀ ਕਰਮ-ਪਾਲਨਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ ਲਿਤੁਰਜਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਹੈ—ਹਵਿਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ (ਵਿਧਾਨਕ ਆਦੇਸ਼) ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਲਕਸ਼ ‘ਜਿੱਤ’ ਲਵੇ। ਗਹਿਰੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ-ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਉਡੇਲਣ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਛਵੀ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੁਚੱਜੀ ਰਿਤੁਅਲ ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਸੋਮ/ਆਹੁਤੀ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਪਰਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇੱਛਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ‘ਸਥਾਨ’ (ਪਦ) ਜੀਭ ਦੁਆਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਵਾਕ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ) ਹੀ ਉਹ ਸੁਖਮ ਬਲ ਹੈ ਜੋ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 73
Sukta 8.73
ਇਹ ਅਸ਼ਵਿਨ-ਸਤੁਤੀ ਜੁੜਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੱਦੀ ਹੈ—ਉੱਠੋ, ਰਥ ਜੋਤੋ, ਨੇੜੇ ਆਓ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਕੋਲ “ਨੇੜੇ ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ” ਰਹੇ। ਰਿਫ਼ਰੇਨ ਵਰਗੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਬਚਾਵ, ਬਲ-ਵਧਾਵਾ, ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਣ ਵਾਂਗ ਰੁਕਾਵਟੀ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚਾ ਉਦੇਸ਼ ਤਤਕਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਹੈ—ਚੰਗਿਆਈ, ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ।
Sukta 74
Sukta 8.74
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਤਿਥਿ (ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਿਮਾਨ) ਅਤੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਘਰ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕੁਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਲ, ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੇੜੇ-ਹੱਥ ਵਾਲੀਆਂ, ਘਰੈਲੂ ਤੇ ਅੰਤਰੰਗ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਸਤੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪੱਕੀ ਕਰੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਪਰੁਸ਼ਣੀ ਦਾ ਵੀ ਆਹਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਕਤ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਠੋਸ ਭੂਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Sukta 75
Sukta 8.75
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੋਤ੍ਰ (ਯਜਨ-ਪੁਰੋਹਿਤ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਪੂਰਵਕ ਹਵਿ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਧੀਬੱਧ ਨਿਯੋਤੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਵੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਿ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਉਪਾਸਕਾਂ ‘ਤੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਵੇ ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਪੁੱਤਰ-ਸਮਾਨ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ‘ਪੁਰਾਤਨ ਤੋਂ’ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਂਗ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲੂ ਕਿਰਪਾ (ਸੁਮ್ನ) ਨੂੰ ਫਿਰ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 76
Sukta 8.76
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਆਉਣ, ਸੋਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ ਤੇ ਵਾਧਾ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਧਮਈ ਅਤੇ ਰਿਤੂਅਲਿਕ ਆਹਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ (ਵਾਚ) ਦੇ ਇੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚਿੰਤਨਾਤਮਕ ਸੁਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੜਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Sukta 77
Sukta 8.77
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਣਾਇਕ, ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਵਜੋਂ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯੋਗ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਘੜੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਿੱਤੂ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Sukta 78
Sukta 8.78
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸੋਮ-ਆਨੰਦ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ‘ਚਾਨਣ ਦੇ ਝੁੰਡ’ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਅਵਿਭ੍ਰਮ (ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਪਰੇ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਜੋ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਮਨਸੂਬੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨੇੜਲੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਹੰਸੀਆ ਵੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 79
Sukta 8.79
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਬੰਦ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਸੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ: ਉਹ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਤਾ ਦੇ ਦਾਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਹਾਸਨਾਰੂੜ੍ਹ ਸੋਮ ਅੱਗੇ ਰਾਜਸੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਕਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇਵੇ।
Sukta 80
Sukta 8.80
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅਰਦਾਸ ਹੈ—ਉਹ ਅਦੁੱਤੀ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਨੂੰ “ਠੀਕ” ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਇਆ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰਥ ਨਾਲ ਆਵੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਬਣਾਵੇ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਸਤਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ: ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ “ਰਾਧਸ” (ਦਾਤ/ਮਹਿਮਾ) ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧਨ ਦੀ ਤੇਜ਼, ਉਸ਼ਾ-ਸਮੇਤ ਆਮਦ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Sukta 81
Sukta 8.81
ਇਹ ਨੌਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਆਹਵਾਨਾਤਮਕ ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ, ਧਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਿੱਸਾ ‘ਪਕੜ ਕੇ’ ਦਿਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ਿਣਾ (ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਧਰਮਯੁਕਤ ਕਰਮ) ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ, ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਮਨ ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਦਰ ਸੁਣੇ—ਇਹ ਅਪੀਲ, ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਵਾਜ (ਪੂਰਣਤਾਵਾਂ) ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਭਾਰ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 82
Sukta 8.82
ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਮਿੱਠੀ ਸੋਮ-ਆਹੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ ਦੇ ਪੀੜਨ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਯੇਨ (ਬਾਜ਼) ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਸੋਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਜੋਂ ਪਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 83
Sukta 8.83
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਬਭੌਮ ਆਦਿਤਿਆਂ (ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰਯਮਨ)—ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਪਾਸਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਬਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ‘ਸਹਾਇਤਾ’ (ਅਵਃ) ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨ ਚੇਤਨਾ, ਨੈਤਿਕ ਸ਼ਾਸਨ, ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਧੱਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਉਦਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 84
Sukta 8.84
ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ‘ਅਤਿਥੀ’ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਨੇੜੇ ਆ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਗਮ ਅਤੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਕਰਮ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਵਾਹਕ। ਇਹ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੀਕ ਮਾਨਸਿਕ ਅਰਪਣ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਸੰਬੋਧਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੱਕਾ ਕ੍ਸ਼ੇਮ (kṣema) ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੀਰ-ਬਲ ਦੀ ਵਾਧਾ (suvīrya) ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਸਹੀ ਯਜ੍ਞ, ਸਹੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇਪਣ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਆਹਵਾਨ ਹੈ।
Sukta 85
Sukta 8.85
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਸ਼ਵਿਨ ਭਜਨ ਨਾਸਤਿਆ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ‘ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਸੋਮ ਰਸ ਪੀਣ ਲਈ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੱਕੀ ਰੱਖਿਆ (ਚਰਦਿਃ) ਲਿਆਉਣ, ਗਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਉਣ।
Sukta 86
Sukta 8.86
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਜਗਤੀ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਜੁੜਵੇਂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਆਨੰਦ-ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ “ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਘੜਨ” (tanūkṛ-) ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਬੰਧਨ ਅਟੁੱਟ ਰੱਖਣ। ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਰਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੀਵਨ-ਸਮਗ੍ਰਤਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਸਾਥ-ਸੰਗਤ ਵਾਲੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 87
Sukta 8.87
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸੂਕਤ ਦੋਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸਤੁਤੀ ਹੈ ਜੋ ‘ਛਿੜਕਦੀ’ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ, ਮਧੁਰ ਸੋਮ ਪੀਣ, ਅਤੇ ਬਲ, ਵਾਜਸਾਤੀ (ਧਨ/ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ), ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਣਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Sukta 88
Sukta 8.88
ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤਿ-ਗੀਤ ਸੋਮ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ, ਬਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਕਵੀ (ਗੌਤਮ) ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬੱਛੜੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਧਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਲਈ ਜਾਗਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਦਾਤਾਰਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲਈ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 89
Sukta 8.89
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਬ੍ਰਿਹਤ’ (ਵਿਸ਼ਾਲ) ਸਤੁਤੀ ਗਾਉਣ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਹੰਤਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਗਾਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕ ‘ਸਵਃ’ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੇ। ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ, ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਅਤੇ ਰਿਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ, ਜਲ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦੇਸ਼ ਰਿਤੁਆਲਕ ਵੀ ਹੈ (ਵਿਜੈ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ) ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੀ (ਜੜਤ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ)।
Sukta 90
Sukta 8.90
ਇਹ ਛੇ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ “ਸਭ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ” ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੜਚਣੀ ਤਾਕਤਾਂ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਤਿਆਵਾਨ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਧਨ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਾਦਰ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਸੁਰ (ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ਸ਼ਕਤੀ) ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਸੁਮ್ನ) ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੂਕਤ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 91
Sukta 8.91
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਅਤੇ ਢੋਈ ਗਈ ਅਮੋਲ ਧਰੋਹਰ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਲਈ ਹੀ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿਚੋੜਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸੋਮ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਦਰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਪੌਰਾਣਿਕ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਆਸ ਭਰੀ ਪੁਕਾਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ—‘ਸ਼ਾਇਦ’ ਇੰਦਰ ਸਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਰੇ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਪਾਲਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 92
Sukta 8.92
ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ “ਅੱਗੇ ਧੱਕ ਕੇ” ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਵਿਜੇਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਸ-ਉਨਮਾਦ ਸਮੁਦਾਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।
Sukta 93
Sukta 8.93
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲੀ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਉਗਦੀ ਹੋਈ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ—‘ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ’—ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਤਾਕਤਵਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਜਾਗਰਣ, ਬਲ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਬੰਧਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ, ਪ੍ਰਚੁਰ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਤਾਕਤ (ਵਾਜ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ।
Sukta 94
Sukta 8.94
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਉਤਾਵਲੇ ਬਲਾਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਲ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਯਾਗ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ, ਪੌਰਖੀ ਬਲਵਾਨ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ; ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਉਤਕਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 95
Sukta 8.95
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਮ-ਪੇੜਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਰਸ ਪੀਣ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤੁਤੀ (ਗਿਰਃ, ਉਕਥਾਨਿ) ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ “ਵਧਾਉਂਦੇ” ਹਨ; ਧਨ, ਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵਾਜ (ਬਲ) ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੀ “ਸ਼ੁੱਧਤਾ” (ਸ਼ੁੱਧ) ਉੱਤੇ ਰਿਫਰੇਨ-ਵਾਂਗ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਜ਼ੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਜ਼ਾਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 96
Sukta 8.96
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ “ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ” ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ—ਰਾਤ ਤੋਂ ਉਸ਼ਸ (ਸਵੇਰ) ਵੱਲ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਾਹ ਵੱਲ—ਉਸ਼ਸ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਜਲ/ਨਦੀਆਂ (ਆਪਸ/ਸਿੰਧੂ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਚਨ (ਉਕਥ) ਨੂੰ ਢੋਵੇ ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਧੱਕੇ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧਕ, ਨਿਪੁਣ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਦਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਤੇ ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 97
Sukta 8.97
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਕੋਲ ਆਉਣ ਦਾ ਨਿਮੰਤਰਣ ਹੈ; ਮਿੱਠਾ ਪਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਯਜਮਾਨ-ਯਾਜਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਰੀ ਆਸੁਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ‘ਸੂਰਜ-ਲੋਕ’ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਰਾਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਦੁਰਿਤਾ (ਕਠਿਨਾਈਆਂ/ਅਨਿਆਂ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਚੁਰ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 98
Sukta 8.98
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਸ਼ੀ ਇੰਦਰ ਲਈ ਸਾਮਨ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਵੀ ਉੱਛਲਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹਾਨ ਆਕਾਂਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲ “ਚਾਲੂ ਕਰਦੇ” ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਵੀਰ੍ਯ—ਧਰਮਸੰਮਤ ਕਰਮ ਲਈ ਉੱਚਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵੀਰਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ—ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 99
Sukta 8.99
ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ‘ਤੇ ਜਲਦੀ ਆਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੈਰੀ ਰੋਕਾਂ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਠੀਕ ਨਤੀਜੇ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Sukta 100
Sukta 8.100
ਇਹ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਮਹਿਮਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਲਈ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਦ੍ਯੌਹ ਆਦਿ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਕਰਨ। ਕਵੀ ਇਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ “ਭਾਗ” (ਭਾਗ) ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਵੀਰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੂਕਤ ਨਿੱਜੀ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਸਮੂਹਕ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਸੰਘਟਨ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਮਿਥ ਨੂੰ ਇਕੋ ਰਿਤੁਅਲ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ—ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ—ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 101
Sukta 8.101
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ṛta (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਜੁੜਵੇਂ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ್ಞ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ “ਅੱਗੇ” ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਾਯੁ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ ਸੋਮ-ਧਾਰਾ) ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਚ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਗਾਂ ਵਾਂਗ—ਬੋਲੀ/ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣਾ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ-ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ, ਯਜ्ञ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੂੰਧ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 102
Sukta 8.102
ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨੌਜਵਾਨ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ “ਘਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ” ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤੂ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ, ਵਿਜੇਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਵਰਗੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਅਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਮਰਤਯ ਮਨ ਅਤੇ ਜਾਗ੍ਰਤ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 103
Sukta 8.103
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਮ ‘ਰਾਹ-ਖੋਜੀ’ (ਗਾਤੁਵਿੱਤਮ) ਹੈ—ਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਘੜੀ ਹੋਈ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ; ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਤੇਜ਼ ਜਵਾਲਾ ਵਾਲਾ, ਦਾਤਾਰ, ਅਤੇ ਮਰੁਤ/ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਚਰੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਨਿਮੰਤਰਣ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਲਈ ਆਵੇ, ਸ਼ੋਭਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਤ-ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਚੱਜੀ ਕੁਲੀਂਨ ਵਧੋਤਰੀ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਵੇ।
Frequently Asked Questions
It is strongly tied to the Kāṇva and Aṅgiras families, shows frequent Pragātha-style composition, and is associated with the Vālakhilya appendix—together indicating both performative metrical habits and layered compilation.
Indra dominates, most often addressed in the context of the Soma-pressing: the hymns invite him to drink Soma and to grant fearless abundance, cattle, and victory to the patrons and priests.
It points to an accretive transmission history: a compact set of short hymns circulated as a recognizable sub-collection and was preserved alongside Mandala 8 material, reflecting how Rigvedic books could grow through curated additions.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.