Sukta 56
Sukta 8.56
Kāṇva / Kāṇvāyana (uncertain from excerpt)
Indra
Not securely determinable from excerpt alone
ਇਹ ਛੋਟਾ ਕਾਣ੍ਵ ਭਜਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ “ਭੇੜੀਏ ਵਰਗਾ” ਬਲਵਾਨ ਰਖਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਅਖੁੱਟ ਦਾਤ ਭਗਤ ਖੋਜੀ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਂ-ਧਨ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਰਗੀ ਠੋਸ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਯਜਨੀ ਮੋੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਵਿਰ-ਵਾਹਕ ਅਗਨੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨ-ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
प्रति ते दस्यवे वृक राधो अदर्श्यह्रयम् । द्यौर्न प्रथिना शवः ॥
ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਕ (ਵ੍ਰਿਕ), ਦਾਸ੍ਯਵੇ—ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਕ ਵੱਲ—ਤੇਰਾ ਅਖੁੱਟ ਰਾਧਃ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਯੌਃ (ਆਕਾਸ਼) ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਥਿਨਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ਵਃ (ਬਲ, ਪ੍ਰਭਾਵ) ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
दश मह्यं पौतक्रतः सहस्रा दस्यवे वृकः । नित्याद्रायो अमंहत ॥
ਪੌਤਕ੍ਰਤ (ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ) ਵ੍ਰਿਕ ਦਾਸ੍ਯਵੇ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦਸ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਨਿਤ੍ਯ ਆਦ੍ਰਾਯਃ (ਸਦਾ-ਵਹਿੰਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਸਰੋਤ) ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਯਃ (ਧਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ) ਅਮੰਹਤ—ਵਧਾ ਕੇ ਉਫ਼ਾਨ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Mantra 3
शतं मे गर्दभानां शतमूर्णावतीनाम् । शतं दासाँ अति स्रजः ॥
ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੌ—ਗਰ੍ਦਭਾਨਾਂ (ਭਾਰ-ਵਾਹਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਦੇ ਸੌ; ਸੌ ਊਰ੍ਣਾਵਤੀਨਾਂ (ਉਨ-ਧਾਰਕ ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ) ਦੇ ਸੌ; ਅਤੇ ਸੌ ਦਾਸਾਂ—ਸ੍ਰਜਃ (ਮਾਲਾਵਾਂ) ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ: ਇਉਂ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਕਰਮ ਲਈ ਆਸਰੇ ਬਣ ਕੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 4
तत्रो अपि प्राणीयत पूतक्रतायै व्यक्ता । अश्वानामिन्न यूथ्याम् ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਗਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ ਗਈ—ਪੂਤਕ੍ਰਤਾਯੈ (ਸ਼ੁੱਧ-ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਯੂਥ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਦੌੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਤਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇਕ ਸੁਰਿਲੇ ਏਕਤ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
Mantra 5
अचेत्यग्निश्चिकितुर्हव्यवाट् स सुमद्रथः । अग्निः शुक्रेण शोचिषा बृहत्सूरो अरोचत दिवि सूर्यो अरोचत ॥
ਅਗਨੀ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ—ਜਾਣਨਹਾਰ, ਹਵ੍ਯਵਾਹਕ; ਉਹ ਸੁਮਦ੍ਰਥ (ਆਨੰਦਮਈ ਰਥ) ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਸ਼ੋਚਿਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦ੍ਯੌ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It praises Indra as a powerful protector whose generous abundance becomes clearly visible to the devoted worshipper, and it links that blessing to the clarity brought by a well-kindled sacrificial fire.
The repeated “hundred” (śatam) is a Vedic way of expressing fullness and plenty—many supports and resources gathered in an ordered, sustaining way.
The closing verse functions like a ritual seal: Agni, the carrier of offerings, awakens and makes light manifest, showing that Indra’s gifts are stabilized and made luminous through the rite (yajña).
Ask anything about Sukta 56 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
