Rig Veda Sukta 52
Mandala 8Sukta 5210 Mantras

Sukta 52

Sukta 8.52

Devata

Indra

ਕਾਣਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਮਨੂ, ਵਿਵਸਵਤ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਕੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਵਾਧੇ (ਰਾਯਹ, ਪੋਸ਼) ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਰਪੂਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Mantras

Mantra 1

यथा मनौ विवस्वति सोमं शक्रापिबः सुतम् । यथा त्रिते छन्द इन्द्र जुजोषस्यायौ मादयसे सचा ॥

ਜਿਵੇਂ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਤੂੰ ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪੀਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਛੰਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।

Mantra 2

पृषध्रे मेध्ये मातरिश्वनीन्द्र सुवाने अमन्दथाः । यथा सोमं दशशिप्रे दशोण्ये स्यूमरश्मावृजूनसि ॥

ਪ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਧ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਦਸ਼ਸ਼ਿਪ੍ਰ (ਦਸ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੇ), ਦਸ਼ੋਣ੍ਯ (ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ), ਜੂਏ ਦੀ ਲਗਾਮ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਕਰ।

Mantra 3

य उक्था केवला दधे यः सोमं धृषितापिबत् । यस्मै विष्णुस्त्रीणि पदा विचक्रम उप मित्रस्य धर्मभिः ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਕਥ (ਸਤੁਤੀ-ਵਚਨ) ਥਾਪੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਿੱਠੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸੋਮ ਪੀਤਾ; ਉਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਪਦ ਵਿਸਤਾਰੇ—ਵਿਜੈ ਲਈ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ।

Mantra 4

यस्य त्वमिन्द्र स्तोमेषु चाकनो वाजे वाजिञ्छतक्रतो । तं त्वा वयं सुदुघामिव गोदुहो जुहूमसि श्रवस्यवः ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਸੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ), ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਸਤੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਵਿੱਚ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ—ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਨਿਪੁਣ ਗੋਦੁਹੋ ਧਣੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸ਼੍ਰਵਸ੍ਯ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਯਸ਼) ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨੂੰ ਦੋਹ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।

Mantra 5

यो नो दाता स नः पिता महाँ उग्र ईशानकृत् । अयामन्नुग्रो मघवा पुरूवसुर्गोरश्वस्य प्र दातु नः ॥

ਜੋ ਸਾਡਾ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਹੈ—ਮਹਾਨ, ਉਗ੍ਰ, ਈਸ਼ਾਨਕ੍ਰਿਤ੍ (ਅਧਿਪਤਿਆ ਰਚਣ ਵਾਲਾ)। ਉਹ ਉਗ੍ਰ ਮਘਵਾ, ਪੁਰੁਵਸੁ (ਬਹੁਤ ਧਨ ਵਾਲਾ), ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਗੋ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Mantra 6

यस्मै त्वं वसो दानाय मंहसे स रायस्पोषमिन्वति । वसूयवो वसुपतिं शतक्रतुं स्तोमैरिन्द्रं हवामहे ॥

ਹੇ ਵਸੁ (ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦਾਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਉਦਾਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਰਾਯਸ੍-ਪੋਸ਼ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵਸੂਯਵਃ (ਸੱਚੇ ਧਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ), ਵਸੁਪਤੀ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਤੋਮਾਂ ਨਾਲ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 7

कदा चन प्र युच्छस्युभे नि पासि जन्मनी । तुरीयादित्य हवनं त इन्द्रियमा तस्थावमृतं दिवि ॥

ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ; ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਚੌਥੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਹਵਨ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Mantra 8

यस्मै त्वं मघवन्निन्द्र गिर्वणः शिक्षो शिक्षसि दाशुषे । अस्माकं गिर उत सुष्टुतिं वसो कण्ववच्छृणुधी हवम् ॥

ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ, ਹੇ ਮਘਵਨ ਇੰਦ੍ਰ, ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ—ਉਸ ਦਾਤੇ ਦੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਸੁ, ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ; ਕਣਵਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਹਵਨ-ਆਹਵਾਨ ਸੁਣ।

Mantra 9

अस्तावि मन्म पूर्व्यं ब्रह्मेन्द्राय वोचत । पूर्वीॠतस्य बृहतीरनूषत स्तोतुर्मेधा असृक्षत ॥

ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਨਨ ਗੀਤ ਵਾਂਗ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਚਨ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਋ਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਚਾਰ ਗੂੰਜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਤੋਤਾ ਦੀ ਮੇਧਾ—ਬੁੱਧੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ ਪਈਆਂ ਹਨ।

Mantra 10

समिन्द्रो रायो बृहतीरधूनुत सं क्षोणी समु सूर्यम् । सं शुक्रासः शुचयः सं गवाशिरः सोमा इन्द्रममन्दिषुः ॥

ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ; ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ। ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਮ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਗਾਵਾਂ (ਕਿਰਣਾਂ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰਦੀਆਂ।

Frequently Asked Questions

It calls Indra to the present Soma offering by reminding him of earlier sacrifices where he gladly drank and accepted praise, and it asks him to activate prosperity, strength, and growth for the worshipper.

They represent revered ancient ritual settings; by citing them, the poets connect today’s sacrifice to a timeless pattern, strengthening the invitation for Indra to come and be pleased again.

It poetically describes Indra’s power to create harmony and coordinated order in the world—an image of abundance and clarity becoming aligned when Soma and mantra awaken divine strength.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App