Sukta 89
Sukta 8.89
Gautama (Gautama family context continues into 8.89 in many traditions; exact assignment should be confirmed in Anukramaṇī)
Indra with Maruts (Indra-Maruṭ association; primary addressed: Indra; Maruts as invoked singers/allies)
Trishtubh (probable; verify in critical edition)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਬ੍ਰਿਹਤ’ (ਵਿਸ਼ਾਲ) ਸਤੁਤੀ ਗਾਉਣ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਹੰਤਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਗਾਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕ ‘ਸਵਃ’ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੇ। ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ, ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਅਤੇ ਰਿਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ, ਜਲ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦੇਸ਼ ਰਿਤੁਆਲਕ ਵੀ ਹੈ (ਵਿਜੈ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ) ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੀ (ਜੜਤ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ)।
Mantras
Mantra 1
बृहदिन्द्राय गायत मरुतो वृत्रहन्तमम् । येन ज्योतिरजनयन्नृतावृधो देवं देवाय जागृवि ॥
ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਇੰਦਰ ਲਈ—ਵਿਸ਼ਾਲ—ਸਤੁਤੀ ਗਾਓ; ਆਵਰਨਕਰਤਾ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਦੇ ਮਹਾ-ਸੰਹਾਰਕ ਨੂੰ। ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਤੁਸੀਂ ਜੋਤਿ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਿਓ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਦੇਵਤ੍ਵ ਲਈ ਦੇਵ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰੋ।
Mantra 2
अपाधमदभिशस्तीरशस्तिहाथेन्द्रो द्युम्न्याभवत् । देवास्त इन्द्र सख्याय येमिरे बृहद्भानो मरुद्गण ॥
ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਸ਼ਸਤਿ (ਅਕਥ ਅੰਧਕਾਰ) ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ; ਤਦ ਇੰਦਰ ਦ੍ਯੁਮਨ—ਚਮਕਦਾਰ ਮਹਿਮਾ—ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਹੇ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੀ ਸਖ਼ੀ ਲਈ ਜੁੜੇ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਪ੍ਰਭਾਵਾਲੇ, ਮਰੁਦ-ਗਣ ਸਮੇਤ।
Mantra 3
प्र व इन्द्राय बृहते मरुतो ब्रह्मार्चत । वृत्रं हनति वृत्रहा शतक्रतुर्वज्रेण शतपर्वणा ॥
ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਇੰਦਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰਹਮ—ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ—ਅਰਪੋ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਸੌ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—ਸੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
Mantra 4
अभि प्र भर धृषता धृषन्मनः श्रवश्चित्ते असद्बृहत् । अर्षन्त्वापो जवसा वि मातरो हनो वृत्रं जया स्वः ॥
ਹੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਨ੍ਮਨ (ਧੀਰਜ-ਮਨ ਵਾਲੇ), ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾ; ਤੇਰਾ ਯਸ਼ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਵੇ। ਜਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪੈਣ; ਮਾਤਾਵਾਂ (ਨਦੀਆਂ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਫੈਲਣ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ, ਸ੍ਵਃ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਯ ਲੋਕ) ਜਿੱਤ।
Mantra 5
यज्जायथा अपूर्व्य मघवन्वृत्रहत्याय । तत्पृथिवीमप्रथयस्तदस्तभ्ना उत द्याम् ॥
ਹੇ ਮਘਵਨ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਹਤਿਆ ਲਈ ਅਪੂਰਵ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ, ਤਦ ਤੂੰ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਦ੍ਯਾਮ੍ (ਆਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਵੀ ਥੰਮ੍ਹ ਕੇ ਟਿਕਾਇਆ।
Mantra 6
तत्ते यज्ञो अजायत तदर्क उत हस्कृतिः । तद्विश्वमभिभूरसि यज्जातं यच्च जन्त्वम् ॥
ਤਦ ਤੇਰਾ ਯਜ्ञ ਜਨਮਿਆ; ਤੇਰਾ ਅਰਕ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ) ਵੀ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਹਸਕ੍ਰਿਤਿ (ਘੜਨ-ਸ਼ਕਤੀ) ਵੀ। ਉਸੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਭਿਭੂ ਬਣਦਾ ਹੈਂ—ਜੋ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹਾਲੇ ਜਨਮ ਲਈ ਚਲਾਇਮਾਨ ਹੈ।
Mantra 7
आमासु पक्वमैरय आ सूर्यं रोहयो दिवि । घर्मं न सामन्तपता सुवृक्तिभिर्जुष्टं गिर्वणसे बृहत् ॥
ਕੱਚੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੂੰ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦਿਉ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਘਰਮ ਜਿਵੇਂ ਸਾਮ-ਸਤੁਤੀ ਬਣ ਕੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਰਵਣਸ (ਸਤੁਤੀ-ਪ੍ਰਿਯ) ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਸਾਡੀਆਂ ਸੁਘੜ ਸੁਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਤ (ਸੱਚਾ ਕ੍ਰਮ) ਤੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Frequently Asked Questions
Indra is the primary deity. The Maruts are closely involved as his allied storm-host and as the singers who help awaken and energize him.
It urges Indra to advance boldly, strike down Vṛtra (the power of obstruction), release the waters, bring forth light, and win svaḥ—the wide luminous realm.
Beyond a cosmic battle, it can be read as breaking inner blockage—fear, inertia, or confusion—so that clarity (light) and life-force (waters) can flow freely under the guidance of ṛta (right order).
Ask anything about Sukta 89 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
