Rig Veda Sukta 3
Mandala 8Sukta 324 Mantras

Sukta 3

Sukta 8.3

Devata

Indra

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਆਹਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ: ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਰਸ ਪੀਣ, ਸਾਂਝੇ ਉਤਸ਼ਾਹ (ਸਧਮਾਦ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ (ਧੀ) ਨਾਲ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਵੀਰਤਾ/ਪਰਾਕ੍ਰਮ (ਇੰਦ੍ਰਿਯ) ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਚਿੰਤਨਾਤਮਕ ਪੰਕਤੀ ਨਾਲ, ਰੋਹਿਤ/ਪਾਕਸਥਾਮਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੰਬੱਧ, ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Mantras

Mantra 1

पिबा सुतस्य रसिनो मत्स्वा न इन्द्र गोमतः । आपिर्नो बोधि सधमाद्यो वृधेऽस्माँ अवन्तु ते धियः ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਗੋਮਤ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ), ਸੁਤ ਸੋਮ-ਰਸ ਦਾ ਸਾਰ ਪੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਨੇੜਲਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਕੇ ਜਾਗ; ਸਧਮਾਦ੍ਯ—ਸਾਂਝੇ ਉਲਾਸ ਦਾ ਸਾਥੀ—ਸਾਡੀ ਵਧੋਤਰੀ ਲਈ। ਤੇਰੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧਿਯਃ (ਦਿਵ੍ਯ ਬੁੱਧੀਆਂ) ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਣ ਤੇ ਪਾਲਣ।

Mantra 2

भूयाम ते सुमतौ वाजिनो वयं मा नः स्तरभिमातये । अस्माञ्चित्राभिरवतादभिष्टिभिरा नः सुम्नेषु यामय ॥

ਹੇ ਵਾਜਿਨ ਇੰਦਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸੁਮਤਿ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਹੋਰ ਟਿਕੇ ਰਹੀਏ; ਵੈਰੀ-ਮਤਿ (ਅਭਿਮਾਤਿ) ਦੇ ਹਮਲੇ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ। ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਤਰ (ਵਿਭਿੰਨ) ਸਹਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਮ੍ਨ—ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਖ-ਸੌਭਾਗ—ਵਿੱਚ ਲੈ ਚਲ।

Mantra 3

इमा उ त्वा पुरूवसो गिरो वर्धन्तु या मम । पावकवर्णाः शुचयो विपश्चितोऽभि स्तोमैरनूषत ॥

ਹੇ ਪੁਰੂਵਸੁ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ), ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਗਿਰਃ (ਸਤੁਤੀ-ਵਾਣੀਆਂ) ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਉਣ। ਪਾਵਕਵਰਣਾḥ—ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਰੰਗ ਵਾਲੇ—ਸ਼ੁਚਿ, ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਤੋਮਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਅਭਿ-ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Mantra 4

अयं सहस्रमृषिभिः सहस्कृतः समुद्र इव पप्रथे । सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्रराज्ये ॥

ਇਹ ਸ਼ਵਸ—ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਹਸ੍-ਕ੍ਰਿਤ (ਬਲਵਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ)—ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ; ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਪ੍ਰ-ਰਾਜ੍ਯੇ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਰਬਤਾ ਵਿੱਚ) ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 5

इन्द्रमिद्देवतातय इन्द्रं प्रयत्यध्वरे । इन्द्रं समीके वनिनो हवामह इन्द्रं धनस्य सातये ॥

ਦੇਵਤਾਤਯੇ (ਦੇਵਤ੍ਵ ਦੇ ਆਗਮਨ ਲਈ) ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਾਂ; ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਅਧਵਰ (ਯਜਨ) ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ। ਸਮੀਕੇ (ਸੰਨਿਧਿ-ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ) ਵਨਿਨੋ (ਖੋਜੀ/ਇੱਛੁਕ) ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ; ਧਨਸ੍ਯ ਸਾਤਯੇ (ਧਨ-ਜਿੱਤ ਲਈ) ਇੰਦਰ ਨੂੰ।

Mantra 6

इन्द्रो मह्ना रोदसी पप्रथच्छव इन्द्रः सूर्यमरोचयत् । इन्द्रे ह विश्वा भुवनानि येमिर इन्द्रे सुवानास इन्दवः ॥

ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਹ੍ਨਾ (ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ) ਰੋਦਸੀ (ਦੋ ਲੋਕ/ਆਕਾਸ਼-ਧਰਤੀ) ਸ਼ਵਸਾ (ਬਲ ਨਾਲ) ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚਮਕਾਇਆ। ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਭੁਵਨ ਆਪਣਾ ਯਥੋਚਿਤ ਆਸਰਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਵਾਨਾਸ (ਨਿਚੋੜੇ ਹੋਏ) ਇੰਦਵਹ—ਸੋਮ-ਧਾਰਾਵਾਂ—ਬਾਹਰ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 7

अभि त्वा पूर्वपीतय इन्द्र स्तोमेभिरायवः । समीचीनास ऋभवः समस्वरन्रुद्रा गृणन्त पूर्व्यम् ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਪਹਿਲੀ ਪਾਨ (ਪੂਰਵਪੀਤੀ) ਲਈ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਰਯ ਜਨ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੀਚੀਨ ਸੁਰ-ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਿਭੂ ਇੱਕੋ ਨਾਦ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਰੁਦ੍ਰ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਿਮਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 8

अस्येदिन्द्रो वावृधे वृष्ण्यं शवो मदे सुतस्य विष्णवि । अद्या तमस्य महिमानमायवोऽनु ष्टुवन्ति पूर्वथा ॥

ਇਸੇ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਖੀ ਵੀਰਤਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ—ਨਿਚੋੜੇ ਸੋਮ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ—ਵਧਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ (ਵਿਸ਼ਣੁ)। ਅੱਜ ਆਰਯ ਜਨ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 9

तत्त्वा यामि सुवीर्यं तद्ब्रह्म पूर्वचित्तये । येना यतिभ्यो भृगवे धने हिते येन प्रस्कण्वमाविथ ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੀ ਉਹ ਸੁਵੀਰਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਮੈਂ ਲੱਭਦਾ ਹਾਂ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਚਨ ਹੈ—ਪੂਰਵ-ਚਿੱਤ ਦੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਲਈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਯਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ, ਧਨ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸਕਣਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Mantra 10

येना समुद्रमसृजो महीरपस्तदिन्द्र वृष्णि ते शवः । सद्यः सो अस्य महिमा न संनशे यं क्षोणीरनुचक्रदे ॥

ਜਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਜਲਾਂ ਨੂੰ—ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ—ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮ ਬਲ ਹੈ। ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ-ਪਥ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

Mantra 11

शग्धी न इन्द्र यत्त्वा रयिं यामि सुवीर्यम् । शग्धि वाजाय प्रथमं सिषासते शग्धि स्तोमाय पूर्व्य ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਯਿ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਵੀਰ੍ਯ—ਉੱਤਮ ਵੀਰ੍ਯ, ਆਤਮ-ਬਲ—ਰੂਪ ਹੈ। ਜਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਾਜ—ਬਲ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ—ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੋ; ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਤੋਮ—ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ—ਲਈ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੋ।

Mantra 12

शग्धी नो अस्य यद्ध पौरमाविथ धिय इन्द्र सिषासतः । शग्धि यथा रुशमं श्यावकं कृपमिन्द्र प्रावः स्वर्णरम् ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪੌਰ—ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ—ਧੀ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ—ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਿੱਤ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਰੁਸ਼ਮ, ਸ਼੍ਯਾਵਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨੀ ਨਾਲ ਬਚਾਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੁਣ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੋ—ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸ੍ਵਰਨਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ।

Mantra 13

कन्नव्यो अतसीनां तुरो गृणीत मर्त्यः । नही न्वस्य महिमानमिन्द्रियं स्वर्गृणन्त आनशुः ॥

ਬਾਣੀ ਦੇ ਬੁਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਨਵਾਂ ਮਰਤ੍ਯ ਤੁਰੰਤ ਗਾਵੇਗਾ? ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ—ਉਸ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਯ ਸ਼ਕਤੀ—ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਵਰਗੀ ਜੋਤ ਵੱਲ ਗਾ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 14

कदु स्तुवन्त ऋतयन्त देवत ऋषिः को विप्र ओहते । कदा हवं मघवन्निन्द्र सुन्वतः कदु स्तुवत आ गमः ॥

਋ਤ ਦੇ ਲੈ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਤੁਤਿਕਾਰ ਕਦੋਂ ਦੇਵਤ੍ਵ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਗੇ? ਕਿਹੜਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਹੜਾ ਵਿਪ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਘਵਨ ਇੰਦਰ, ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹਵ-ਆਹਵਾਨ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਕਦੋਂ ਆਵੇਂਗਾ—ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਕਦੋਂ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ?

Mantra 15

उदु त्ये मधुमत्तमा गिरः स्तोमास ईरते । सत्राजितो धनसा अक्षितोतयो वाजयन्तो रथा इव ॥

ਉਹ ਮਧੁਰ-ਮਧੁਮਈ ਬਾਣੀਆਂ ਉੱਪਰ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਤੋਮ ਉੱਛਲ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਦਾ-ਵਿਜੇਤਾ, ਧਨ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਅਖੁੱਟ ਸਹਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਜ ਨੂੰ ਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਹੰਕਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।

Mantra 16

कण्वा इव भृगवः सूर्या इव विश्वमिद्धीतमानशुः । इन्द्रं स्तोमेभिर्महयन्त आयवः प्रियमेधासो अस्वरन् ॥

ਕਣਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਵਾਂਗ, ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ—ਉਹ ਧਿਆਨ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਕਰਦੇ, ਪ੍ਰਿਯਮੇਧਾ (ਪਿਆਰੀ ਬੁੱਧੀ) ਵਾਲੇ ਆਯੂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜੇ।

Mantra 17

युक्ष्वा हि वृत्रहन्तम हरी इन्द्र परावतः । अर्वाचीनो मघवन्त्सोमपीतय उग्र ऋष्वेभिरा गहि ॥

ਹੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਮ ਇੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਹਰੀ (ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ ਘੋੜੇ) ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜੋਤ; ਅਤੇ ਪਰਾਵਤ (ਦੂਰ ਲੋਕ) ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆ। ਹੇ ਮਘਵਨ, ਸੋਮਪਾਨ ਲਈ ਅਰਵਾਚੀਨ ਹੋ ਕੇ (ਇੱਧਰ ਮੁੜ ਕੇ) ਆ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ, ਆ ਜਾ।

Mantra 18

इमे हि ते कारवो वावशुर्धिया विप्रासो मेधसातये । स त्वं नो मघवन्निन्द्र गिर्वणो वेनो न शृणुधी हवम् ॥

ਇਹ ਤੇਰੇ ਗਾਇਕ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਧੀਆ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ) ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ—ਵਿਪ੍ਰ (ਪ੍ਰਜ્ઞਾਵਾਨ) ਮੇਧਾਸਾਤਿ (ਬੁੱਧੀ-ਲਾਭ) ਲਈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਘਵਨ ਇੰਦਰ, ਗਿਰਵਣ (ਸਤੋਤਰ-ਪ੍ਰਿਯ), ਜਿਵੇਂ ਵੇਨ (ਆਕਾਂਖੀ ਪ੍ਰੇਮੀ) ਪੁਕਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਡਾ ਹਵ (ਆਹਵਾਨ) ਸੁਣ।

Mantra 19

निरिन्द्र बृहतीभ्यो वृत्रं धनुभ्यो अस्फुरः । निरर्बुदस्य मृगयस्य मायिनो निः पर्वतस्य गा आजः ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਸ্তুਤੀਆਂ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਰੋਕ ਬਣੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੂੰ ਮਾਇਆਵੀ ਅਰਬੁਦ—ਸ਼ਿਕਾਰੀ—ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵਿਚੋਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆਇਆ।

Mantra 20

निरग्नयो रुरुचुर्निरु सूर्यो निः सोम इन्द्रियो रसः । निरन्तरिक्षादधमो महामहिं कृषे तदिन्द्र पौंस्यम् ॥

ਅੱਗਾਂ ਬਾਹਰ ਚਮਕ ਪਈਆਂ; ਸੂਰਜ ਬਾਹਰ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ; ਸੋਮ ਬਾਹਰ ਵਹਿ ਪਿਆ—ਇੰਦਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰਸ। ਤੂੰ ਮੱਧ-ਲੋਕ (ਅੰਤਰਿਕਸ਼) ਵਿਚੋਂ ਹੇਠਾਂ ਪਏ ਮਹਾਮਹਿ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ—ਹੇ ਇੰਦਰ, ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਪੌਂਸ੍ਯ, ਤੇਰੀ ਜਿੱਤੂ ਪੁਰਖ-ਬਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।

Mantra 21

यं मे दुरिन्द्रो मरुतः पाकस्थामा कौरयाणः । विश्वेषां त्मना शोभिष्ठमुपेव दिवि धावमानम् ॥

ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤ—ਅਪੱਕੇ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਲਿਆਏ; ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੌੜਦਾ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅੰਦਰਲੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 22

रोहितं मे पाकस्थामा सुधुरं कक्ष्यप्राम् । अदाद्रायो विबोधनम् ॥

ਪਾਕਸਥਾਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਹਿਤ ਦਿੱਤਾ—ਸੁਯੋਜਿਤ, ਘੇਰਿਆਂ ਹੋਏ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਾਲਾ—ਰਾਯਸ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਧਨ ਵੱਲ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Mantra 23

यस्मा अन्ये दश प्रति धुरं वहन्ति वह्नयः । अस्तं वयो न तुग्र्यम् ॥

ਜਿਸ ਲਈ ਹੋਰ ਦਸ ਧੁਰ (ਜੂਆ) ਢੋਣਦੇ ਹਨ—ਅਗਨਿ-ਬਲ ਦੇ ਵਾਹਕ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ; ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਵੱਲ ਪਰਤ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ।

Mantra 24

आत्मा पितुस्तनूर्वास ओजोदा अभ्यञ्जनम् । तुरीयमिद्रोहितस्य पाकस्थामानं भोजं दातारमब्रवम् ॥

ਆਤਮਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਤਨੁ (ਦੇਹ) ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਹੈ; ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਦਰਲਾ ਅਭ੍ਯੰਜਨ (ਅਭਿਸ਼ੇਕ) ਹੈ। ਰੋਹਿਤ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਪਾਕਸਥਾਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ—ਭੋਜ (ਉਦਾਰ), ਦਾਤਾਰ—ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਿਪੱਕ ਭੋਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

It invites Indra to drink the pressed Soma, praises his unmatched power, and asks him to protect the singers and grant growth, strength, and prosperity.

In Vedic ritual, Soma is the offering that ‘gladdens’ Indra and draws his presence; the hymn uses this to request help, victory, and inspired protection (dhī).

The hymn is generally placed in the Kāṇva tradition of seers; individual verse attributions vary in manuscripts, but the family style and placement point to the Kaṇvas.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App