Mandala 7
मण्डल 7
The Family Book of Vasishtha
ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ 7ਵਾਂ ਮੰਡਲ ਮਹਾਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ (ਬ੍ਰਹਮਨ), ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਏਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸੋਮ-ਯਾਗ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੂੰਥੀ ਹੋਈ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਸ਼ਰਾਜ्ञ (ਦਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ) ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਯਜਨੀ ਅਥਾਰਟੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਸ਼ਕਤੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਅਨੁਵਾਕ-ਗਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ… ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦੇਂਦਿਆਂ ਯਜਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਰਜਾਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Suktas in Mandala 7
Sukta 1
Sukta 7.1
ਰਿਗਵੇਦ 7.1 ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਰਣੀਆਂ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ “ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ” ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਹਪਤਿ (ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ) ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਮਧ੍ਯਸਥ ਵਜੋਂ ਸਿੰਹਾਸਨਾਰੂੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀ ਕਾਂਤੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਕਵੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰਣ) ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਦੇਣ-ਲੈਣ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੇ।
Sukta 2
Sukta 7.2
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਦਿਪਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਧਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਭੜਕੇ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਯਜ੍ਞ-ਪਰਿਵੇਸ਼ ਗੂੰਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਬਰ੍ਹਿਸ, ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਗਮਨ—ਤਾਂ ਜੋ ਹਵਿ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਸੁਵਿਤਾ (ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ), ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਿਆਵੇ।
Sukta 3
Sukta 7.3
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਦੂਤ (ਦੂਤ) ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਕੀ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ ਪਰ ਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੂਰਜੀ-ਗਰਜਨਮਈ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸੁ-ਚੇਤਸ/ਕ੍ਰਤੁ ਵਾਲੀ ਸਾਫ਼ ਬੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੇ।
Sukta 4
Sukta 7.4
ਇਹ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਭਜਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਕੋਲ ਹਵਿਆ (ਭੇਟ) ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ ਨੀਅਤ/ਬੁੱਧੀ (ਮਤੀ) ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਉਸ ਜਾਣਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ—ਸਭ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਮਝ ਨਾਲ ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਅਮਰਤਾ, ਧਨ ਅਤੇ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਤੁਤਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸਤੀ) ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਭਜਨ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 5
Sukta 7.5
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅੱਗ ਜੋ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰ ਧਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਲ (ਵਾਜ), ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 6
Sukta 7.6
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮ ‘ਅਸੁਰ-ਸ਼ਕਤੀ’ (ਸਵਾਮੀ-ਸਰੂਪ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਬਲ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮਹਿਮਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
Sukta 7
Sukta 7.7
ਇਸ ਛੋਟੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸ਼ਵ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦੂਤ ਹੈ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਪਤੀ’ (ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ) ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ। ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 8
Sukta 7.8
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨਮੁੱਖ ਸਨਿਧਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਘੀ ਨਾਲ ਪਾਲੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀਭਰੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਕਿਰਣਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਅਤੇ ਪੂਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾਂ ਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 9
Sukta 7.9
ਅਗਨੀ (ਜਾਤਵੇਦਸ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਅਗਨੀ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਉੱਠਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਧਸਥ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਦੋਹਰੀ ਸੱਤਾ’ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਜੀਵਨ) ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਰਪਣਾਂ/ਯਜ્ઞਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਧਨ, ਬਲ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 10
Sukta 7.10
ਅਗਨੀ ਲਈ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਵਿਆਪਕ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਚਮਕ ਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ, ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਵ੍ਯਵਾਹਕ, ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 11
Sukta 7.11
ਇਹ ਪੰਜ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਗ੍ਰ-ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਬੋਧਗਮ੍ਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਮਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣ, “ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ” ਨਾਲ ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨ, ਦੂਤ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਰਖਕ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਰੀਤ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Sukta 12
Sukta 7.12
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ “ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ” ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਜਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਜਾਤਵੇਦਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਮੰਨ ਕੇ, ਖਜ਼ਾਨੇ, ਸਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 13
Sukta 7.13
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤਿੰਨ-ਚਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਸਰਵ-ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਜੋਂ—ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ/ਆਕਾਂਖਾ) ਲਈ ‘ਮਾਰਗ’ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
Sukta 14
Sukta 7.14
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਹਿਮਨ ਯਜ्ञ ਲਈ ਅਗਨੀ ਦਾ ਸੰਕੁਚਿਤ ਆਹਵਾਨ ਹੈ: ਕਵੀ ਸਮਿਧ (ਇੰਧਨ), ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਹਵੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਵਸ਼ਟ-ਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (ਦਾਸ਼ਤ) ਵਜੋਂ ਉਭਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮੱਧਸਥਤਾ ਰਾਹੀਂ ਦਿਰਘਕਾਲੀਨ ਸਵਸਤੀ (ਕੁਸ਼ਲਤਾ/ਸੁਰੱਖਿਆ) ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 15
Sukta 7.15
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਤਰੰਗ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੇ “ਮੂੰਹ” ਵਿੱਚ ਹਵਿ ਡਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਰਾਤਾਂ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕੇ, ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਅਗਨੀ-ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲਕ ਬਣਾਵੇ, ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਾਪ, ਸੰਕੋਚ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਮਨਸੂਬੇ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
Sukta 16
Sukta 7.16
ਰਿਗਵੇਦ 7.16 ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਭਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ—“ਸਭ ਦਾ ਦੂਤ”—ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੋਤ੍ਰ/ਵਹਨੀ ਵਜੋਂ, ਅਧਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਕੇ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ-ਪੋਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਦੇਵੇ, ਧਨ, ਵੀਰ-ਬਲ (ਸੁਵੀਰ੍ਯ), ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮਸੰਗਤ ਸਹੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 17
Sukta 7.17
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾਏ ਬਰ੍ਹਿਸ ਨਾਲ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣੇ। ਜਾਤਵੇਦਸ ਰੂਪ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰਤੀਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਹਵਿਰ-ਅਰਪਣ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਵੰਡ ਕੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ‘ਰਤਨ’ (ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 18
Sukta 7.18
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤਿ-ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਭਰਤਾਂ ਦਾ ਪੁਰਖੀ ਆਸਰਾ ਮੰਨ ਕੇ—ਗਊਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਦਾਤਾ—ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਬੀਲਾਈ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪਤਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਉਹ ‘ਉਜਲੇ ਦਿਨ’, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 19
Sukta 7.19
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ, ਤਿੱਖੇ-ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬਲਦ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਪਾਰਗਮਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਸੁਦਾਸ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਹਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਭੂਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਵਾਜ (ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ, ਬਲ) ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਬ੍ਰਹਮਣਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ” (ਸੱਤ-ਵਚਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ) ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਰੱਖਿਆ, ਥਿਰ ਠਿਕਾਣੇ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 20
Sukta 7.20
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਸ ਉਗਰ, ਯੁਵਕ ਦੇਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਕਰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ-ਬਲੀ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਵਿੱਚ ਜੜੀ ਹੋਈ ਟਿਕਾਊ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਵੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦਾਤਾਰ ਯਜਮਾਨ ਜੋ ਰੀਤ ਨੂੰ ਉਰਜਾਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੇਰਣਾ (ਇਸ਼) ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 21
Sukta 7.21
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵੱਲ “ਜਾਗ” ਕੇ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੌਸਮੀਕ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਬਲ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 22
Sukta 7.22
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਇੰਦਰ ਲਈ ਸੋਮ-ਨਿਮੰਤਰਣ ਹੈ: ਪੀੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਆਨੰਦ ਜਾਗ ਪਏ। ਕਵੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤੇਜ਼, ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ਭਰੀ ਮਹਾਰਤ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਉਸੇ ਹੀ ਦਇਆਲੂ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਭਲਾਈ (ਸਵਸਤੀ) ਲਈ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 23
Sukta 7.23
ਇਸ ਛੇ-ਮੰਤਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ (ਵਸਿਸ਼ਠ ਕੁਲ ਦੀ ਓਰੋਂ ਵੀ) ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਣੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ ਅਤੇ ਬਲ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਭਜਨ ਸਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਤ (ਕੌਸਮੀਕ ਸੱਚ/ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸਤਾਰਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧੀ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਚਾਰ) ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਜ (ਜਿੱਤ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਪੂਰਨਤਾ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਵੀਰ-ਧਨ ਅਤੇ ਗੋ-ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਖਵਾਲੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ।
Sukta 24
Sukta 7.24
ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਉਣ, ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਨਾਲ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਰੱਖਿਆ, ਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ (ਦਬਾਵਾਂ/ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ), ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਰਜਾਵਾਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਦਾਰ ਯਜਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵੀਰ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ (ਸਵਸਤੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 25
Sukta 7.25
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਛੇ ਪਦਾਂ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਗ੍ਰ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਵਜ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰੱਖੇ, ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਟਿਕਾਊ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਬਲ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵੇ।
Sukta 26
Sukta 7.26
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਸਤੁਤੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਦ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰੇ ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੀੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ-ਵਚਨ (ਬ੍ਰਹਮਨ/ਉਕਥ) ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਸਹੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ “ਪ੍ਰਸੰਨ” ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਦਾ ਨਵੀਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ “ਮੋਰਚੇ” ਵਾਰੰਵਾਰ ਤੋੜਦੀ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਗੁਣਾ ਬਲ, ਜਿੱਤ-ਧਨ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 27
Sukta 7.27
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਸ ਆਧਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਧਕ ਦੂਰਲੇ ਲਕਸ਼ ਵੱਲ ਵਿਚਾਰ ਜੋੜਦੇ ਸਮੇਂ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਭਿੰਨ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਵੱਲ ਧਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਵਕਾਸ (ਵਰਿਵਸ) ਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਸਵਸਤੀ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 28
Sukta 7.28
ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਇੱਕ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਨਿਯੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਵੀ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਮੋੜੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਕਾਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੜ੍ਹ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਰੂਪ-ਘੜਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ) ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ ਜਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ “ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ” ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਸਤੋਤ੍ਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸਤੀ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 29
Sukta 7.29
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਦਾਤਾਂ (ਮਘਾਨੀ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇ ਭਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਵਾਲ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਭੇਟ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 30
Sukta 7.30
ਵਸਿਸ਼ਠ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ “ਮਹਾਬਲੀ” ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੋਧੀ ਚਮਕ—ਜੋ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ—ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੌਰੋਹਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਧਨ ਦੇ ਦਾਤਾ ਅਤੇ “ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਘੜਨ ਵਾਲੇ” ਗਾਇਕ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਹਾਇਕ ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮੰਗਲ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 31
Sukta 7.31
ਗਵੇਦ 7.31 ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਬਲੀ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ’ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁਲ ਦੀ ਤਤਕਾਲ ਲੋੜ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬੋਲ, ਦੋਸ਼ਾਰੋਪਣ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ (ਕਰਮ-ਨਿਯਮਾਂ) ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਦੱਸ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੇ ਦਰਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਤ/ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮ (ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਰਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਆਹਵਾਨ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕਵਚ ਵੀ: ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ/ਵਿਵੇਕ) ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 32
Sukta 7.32
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੇੜਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ’ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਮਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨੂੰ, ਸ਼੍ਰੱਧਾ (ਭਰੋਸਾ/ਵਿਸ਼ਵਾਸ) ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਧਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਜਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਣ ਕੇ ਮੁਕਦਾ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਖ਼ਤਰੇ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਘੇਰਨ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ‘ਪਾਣੀਆਂ’ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਉਤਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪਰੇ ਲੰਘ ਜਾਈਏ।
Sukta 33
Sukta 7.33
ਗਵੇਦ 7.33 ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਆਤਮ-ਸੰਕੇਤਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਵਸਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਬਰ੍ਹਿਸ (ਪਵਿੱਤਰ ਦੱਭ ਘਾਹ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੇੜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਤੇ ਗਾਇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਪੌਰੋਹਿਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਤੇ ਵਾਤ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰੇਰਕ—ਤਾਂ ਜੋ ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ) ਆਪਣੀ ਨਿਯਤ ਸਮੁਦਾਇ ਤੱਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪ (ਗ੍ਰਾਵਨ, ਉਕਥ, ਸਾਮਨ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ‘ਮਾਰਗ-ਭੇਦਕ’ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 34
Sukta 7.34
ਰਿਗਵੇਦ 7.34 ਵਸਿਸ਼ਠਾਂ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੀਂਸ਼ਾ—ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ—ਨੂੰ ਦੇਵੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਚੱਜੇ ਬਣੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਯਜਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਛੰਦ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਦੇ ਅਭਿਸੇਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਤੇਜ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਨੇਕ ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸੂਕਤ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 35
Sukta 7.35
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਵਸਤੀ (ਖੈਰ-ਮੰਗਲ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ-ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਦਿਵਯ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ—ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਠੀਕ ਗਤੀ/ਚਾਲ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਯਜਨ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਇੰਦਰ–ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ–ਵਰੁਣ, ਇੰਦਰ–ਸੋਮ, ਇੰਦਰ–ਪੂਸ਼ਨ) ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਸੂਰਜ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਆਧਾਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ‘ਯਜਨ-ਯੋਗ ਅਮਰ’ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ-ਵਿਆਪਕ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 36
Sukta 7.36
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸੱਚ ਦੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ “ਗਾਂਵਾਂ” ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵੇਦੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੱਧਸਥ ਜਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਵਾਣੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ—ਤਾਂ ਜੋ ਕਲਿਆਣ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਣ-ਬਲ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਸਕੇ।
Sukta 37
Sukta 7.37
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ, ਭੂਆਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਜ ਅਤੇ ਭੁਕ੍ਸ਼ਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸੋਮ-ਪੇੜਨਾਂ ਵੱਲ ਸੱਦਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਪਾਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲ (ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤ੍ਰ ਵੱਲ) ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਤਦਾਇਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਚਾਈਆਂ ਤੋਂ ਧਨ ਤੇ “ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ” (ਰਾਧਾਂਸੀ) ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਸੋਮ-ਕਰਮ ਲਈ ਇਕ ਵਿਧਾਨਕ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਕੌਸ਼ਲ, ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸਤੀ) ਲਈ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Sukta 38
Sukta 7.38
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ “ਸੁਵਰਨ ਵਿਚਾਰ” ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹੀ ਨੀਅਤ, ਚਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਰੰਭ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਗ ਨੂੰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਵੰਡਣਹਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਧਨ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਬੰਟਵਾਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ) ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਰਿਤ-ਜਾਣੂ ਅਮਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਧੁਰ ਰਸ ਪੀ ਕੇ ਦੇਵਯਾਨ (ਦੇਵ-ਮੁਖੀ) ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 39
Sukta 7.39
ਇਹ ਛੋਟਾ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹਵਿ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਯਜ੍ਞ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹਾ ਕਰਮ ਸੰਪੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ (ਅਰਕ) ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸਤੀ) ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 40
Sukta 7.40
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਵਿਦਥਿਆ ਸ਼੍ਰੁਸ਼ਟੀ’—ਪਵਿੱਤਰ ਸਭਾ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣਸ਼ੀਲ “ਸੁਣਨ” ਸ਼ਕਤੀ—ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਵੀ ਦਾ ਸਤੋਮ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣੇ। ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਉਸ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੂਕਤ ਤ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਬੇਨਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰਯਮਨ, ਆਪਹ (ਜਲ) ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ) ਅਤੇ ਤਵਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਤੁੱਲ ਸਤੁਤਿਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 41
Sukta 7.41
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲ ਦੀ ਲਿਤਨੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਤ-ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ, ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਅਸ਼ਵਿਨ, ਭਗ, ਪੂਸ਼ਨ, ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—ਇਸ ਦੇਵ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਗ (ਸੌਭਾਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ), ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ‘ਸਵਸਤੀ’ (ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ) ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਸ਼ਸਾਂ (ਉਸ਼ਾ/ਪ੍ਰਭਾਤਾਂ) ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਪ੍ਰਭਾਤਾਂ ਘਿਉ ਵਰਗੀ ਰਸਮਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ‘ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ’ ਦੋਹ ਕੇ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਲਣ।
Sukta 42
Sukta 7.42
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੇ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਅੰਗਿਰਸ-ਸਮਾਨ ਯਜਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਸੋਮ ਦੀਆਂ “ਗਾਂਵਾਂ”, ਅਤੇ ਪੀੜਨ-ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਸੋਮ-ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਧਵਰ ਦਾ ਕੰਮ (ਪੇਸ਼ਃ) ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚਾਲੂ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤਿਥੀ (ਅਤਿਥਿ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਕੇ ਘਰ/ਯਜ੍ਞ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪ੍ਰਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮਾਨ ਸੰਖੇਪ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ (ਇਸ਼), ਧਨ (ਰਯਿ), ਬਲ (ਵਾਜ), ਅਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਰਾਹੀਂ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਰੱਖਿਆ।
Sukta 43
Sukta 7.43
ਵਸਿਸ਼ਠਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪੰਜ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਕ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੀਂਹ ਵਜੋਂ ਦ੍ਯਾਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼–ਧਰਤੀ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਵਾਲੀ ਵਿਹਾਰਕ ਲਿਟਰਜੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ/ਦীক্ষਿਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ “ਦਿਵ੍ਯ-ਭਵਨ” ਨੂੰ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਾਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਲਾਈ (ਸਵਸਤੀ), ਅਡੋਲਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਹਾਨੀ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਸਮੂਹਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 44
Sukta 7.44
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਸੂਕਤ ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਨ ਨੂੰ ਅਗੇਵਾਨ ਬਣਾਕੇ, ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਠੀਕ ਗਤੀ/ਚਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਨੂੰ ਦੁਰਿਤਾ (ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਪਾਰਾਵਾਂ/ਉਲੰਘਣਾਂ) ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਤ-ਅਨੁਕੂਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਵੀ: ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਗਮਨ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨੀ।
Sukta 45
Sukta 7.45
ਇਸ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਦਾਤਾਂ ਤੇ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ “ਟਿਕਾਏ”, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਵੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਕ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਭਜਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ-ਭਰੀ ਵਾਣੀ ਰੂਪ ਅਰਪਣ ਬਣ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 46
Sukta 7.46
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼, ਤਿੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਖ਼ਮ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਬਿਜਲੀ-ਵਾਂਗ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ “ਹਜ਼ਾਰ ਦਵਾਈਆਂ” ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸ਼ਮਨ (ਸ਼ਾਮਨ) ਅਤੇ ਸਵਸਤੀ ਹੈ—ਆਦਰ-ਭਰੀ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਅਰਜ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ।
Sukta 47
Sukta 7.47
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਆਪਃ (ਜਲ/ਨਦੀਆਂ) ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਤਾਕਤ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ, ਮਧੁਰ ਲਹਿਰ ਇੰਦਰ ਲਈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਰਪਣ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਵਕਾਸ/ਥਾਂ (ਵਰਿਵਸ) ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸਤੀ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Sukta 48
Sukta 7.48
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਭੂਆਂ—ਭੁਕ੍ਸ਼ਾਣ ਅਤੇ ਵਾਜ—ਨੂੰ ਨਿਪੁੰਨ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬਲ ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ “ਚਾਲੂ” ਕਰਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਕਾਰੀਗਰੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੀਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸੱਚੇ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਛਲਨਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਸੂਆਂ—ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ (ਵਰਿਵਸ), ਪੋਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਸਵਸਤੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਰਵਜਨਿਕ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 49
Sukta 7.49
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਦਿਵ੍ਯ ਆਪਹ (ਜਲਾਂ) ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਪ੍ਰਦ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਤਿ–ਅਸਤਿ ਉੱਤੇ ਨੈਤਿਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰੁਣ, ਸੋਮ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਜਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਾਰਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 50
Sukta 7.50
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੁਕ ਕੇ ਰੇਂਗਦੀ ਹਾਨੀ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜਕਾਵ ਅਤੇ ਤਸਰੁ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਮਾਰਗ ਲਈ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਬਣ ਜਾਣ।
Sukta 51
Sukta 7.51
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅਦਿਤੀ ਸਮੇਤ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ (ਅਨਾਗਸ), ਅਤੇ ਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯਜਨ ਦੀ ਸਥਿਰ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਆਦਿਤਿਆਂ—ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰਯਮਨ ਅਤੇ ਵਰੁਣ—ਨੂੰ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਲਵਰਧਕ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸੋਮ ਪਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਸਵਸਤੀ (ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ) ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅਰਦਾਸ ਵਜੋਂ ਵਿਸਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 52
Sukta 7.52
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ—ਸਥਿਰਤਾ, ਕੁਲ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰੋਂ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼/ਅਪਰਾਧ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਦਿਆਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ) ਵਾਂਗ ‘ਆਧਾਰ-ਸਮਾਨ’ ਬਣਨ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੇ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ।
Sukta 53
Sukta 7.53
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਦ੍ਯਾਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ—ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ—ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਥਾਮਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਸਥਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ, “ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ” (ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਸਮੇਤ ਆਉਣ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੁਰ ਧਨ-ਨਿਧੀਆਂ ਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Sukta 54
Sukta 7.54
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ/ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਵਾਸਤੋਸ਼ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣੇ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਕਲੇਸ਼-ਰਹਿਤ ਬਣਾਵੇ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਖ-ਕੁਸ਼ਲ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਹੀ “ਯੋਗ” (ਜੀਵਨ–ਕੰਮ–ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸੁਰਤਾਲ/ਸੰਰਚਿਤ ਮਿਲਾਪ) ਰਾਹੀਂ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 55
Sukta 7.55
ਆਰ.ਵੀ. 7.55 ਵਾਸਤੋਸ਼ਪਤੀ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ—ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਸਭ “ਰੂਪਾਂ” ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਇਹ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਮਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟੋਣੇ-ਮੰਤਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਘਰੇਲੂ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਵਿੱਚ ਝੁਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 56
Sukta 7.56
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਯੁਵਕ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਗਣ—ਮਰੁਤਾਂ—ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕਜੁੱਟ ਉਤਪਾਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ-ਧਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਖੀ ਊਰਜਾ ਉਪਾਸਕ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਬਣੇ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਗਨੀ, ਜਲ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ/ਬੂਟੇ, ਵਨ-ਪਤੀ ਆਦਿ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ-ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 57
Sukta 7.57
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮਧੁਰ-ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਬਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੂਫ਼ਾਨ-ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਮੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਕ ਆਹਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਭੁੱਲਾਂ ਲਈ ਖ਼ਿਮਾ ਦੀ ਸੰਭਲ ਕੇ ਕੀਤੀ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਹੈ; ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਡੋਲ ਸਦਭਾਵਨਾ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਇਸ ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੁਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਸਮੁਦਾਇ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ।
Sukta 58
Sukta 7.58
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ, ਇਕਜੁੱਟ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਦਲ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੂੰ “ਧੱਕ” ਕੇ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਸ-ਰਹਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾਲਣ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਕੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
Sukta 59
Sukta 7.59
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਗਨੀ, ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰ੍ਯਮਨ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ—ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ “ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ” ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ (ਮਹਾਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ) ਵਿੱਚ ਚਰਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ (ਮਰਨ-ਰਹਿਤ ਪੂਰਨਤਾ) ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 60
Sukta 7.60
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ (satya) ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਮੰਨ ਕੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਰ੍ਯਮਨ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ—ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗ (devatrā) ਉੱਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ (ṛta) ਦੇ ਚੌਕਸ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਉਹ ਅਜਾਗਰੂਕ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਇੱਕ ‘ਘਾਟ/ਪਾਰ’ (ford) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀ (ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ, ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ (devatrā), ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੇ ਅਸਤਿਤਵਕ ‘ਦੁਰਗ’ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਹੈ—ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ṛta/ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ।
Sukta 61
Sukta 7.61
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਿਤ (ਕੌਸਮੀਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਵਦਰਸ਼ੀ ‘ਅੱਖ’ ਸੂਰਿਆ ਉਗ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਤੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਅਯਜ੍ਞੀ (ਯਜ੍ਞ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਖ਼ਤਰੇ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕਠਿਨ ਪਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
Sukta 62
Sukta 7.62
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੇ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਦਯ ਨੂੰ ਰਿਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਰਪੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ “ਜਨਮਾਂ” ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਆਦਿਤ੍ਯ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵੱਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ—ਅਦਿਤੀ, ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼–ਧਰਤੀ), ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸ਼ਾਸਕ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ–ਅਰ੍ਯਮਨ ਕੋਲੋਂ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ (ਵਰਿਵਸ), ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 63
Sukta 7.63
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੇ ਪਦਾਂ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸੂਕਤ ਸੂਰਜ/ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਉਦਯ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਜੋਤ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਅੰਧਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ-ਕਾਜ ਤੇ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਸਮਰਥ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਦੀ “ਅੱਖ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੌਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਧਿਕਾਰ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਰ੍ਯਮਨ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਵਕਾਸ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹਾਂ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 64
Sukta 7.64
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਪੰਜ-ਮੰਤਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਅਰਯਮਨ ਸਮੇਤ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਿਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰਵਭੌਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਵਿ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ “ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲਤਾ-ਦਾਇਕ ਮਾਰਗਾਂ” ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਣ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਧੀ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ) ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਲਕਸ਼ ਵੱਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਿਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਵਸਤੀ (ਕਲਿਆਣ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Sukta 65
Sukta 7.65
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਸੂਰਜੋਦਯ ਵੇਲੇ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਰਬਭੌਮ ਰਖਵਾਲੇਪਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਦ ਦੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੂੰ ਬੇਸਚਾਈ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ‘ਪੁਲ’ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 66
Sukta 7.66
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਜੁੜਵੇਂ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ੍ਯ, ਧਰਮ/ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਸ਼ਾਸਨ ਰਾਹੀਂ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਰਪਣ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਸਹੀ-ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਮੇਲ ਭਰਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਮ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਸੂਕਤ ਆਦਰ-ਭਰੀ ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤ-ਪਾਲਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਨਿਯੋਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਓ ਅਤੇ ਸੋਮ ਪਾਨ ਕਰੋ।
Sukta 67
Sukta 7.67
ਇਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਵਾਲੇ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ (ਨਾਸਤਿਆ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਹਵਿ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਉਪਜਾਊ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅਤੇ ਸੁਖ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ (ਸਵਸਤੀ) ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਦੇਵ-ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਪਥ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਪਕਵਤਾ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਉਪਕਾਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 68
Sukta 7.68
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜੁੜਵੇਂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ, ਕਵੀ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ, ਜੀਵਨ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾਨਾਂ ਨੂੰ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ) ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਅਟੱਲ ਕਲਿਆਣ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 69
Sukta 7.69
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰਾ ਰਥ—ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਣਮਈ, ਘਿਉ-ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਗਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਖ-ਕੁਸ਼ਲ, ਧਨ-ਖਜ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਬਲਵੱਧੀ ਲਿਆਉਣ।
Sukta 70
Sukta 7.70
ਇਸ ਛੋਟੇ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ “ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਓ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼, ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਧਨ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੁੜਵਾਂ ਜੋੜੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨੇੜਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਚਾਰ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਵਸਤੀ (ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ) ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੂੰਥੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 71
Sukta 7.71
ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਸੰਧੀ-ਵੇਲੇ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਹਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਉਗਦੀ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ “ਦਿਨ ਵੀ ਰਾਤ ਵੀ” ਹਾਨੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਧਨ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਵਸਤੀ (ਮੰਗਲਤਾ) ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 72
Sukta 7.72
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨੌ (ਨਾਸਤਿਆ) ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ, ਆਪਣੇ ਜੁਤੇ ਹੋਏ ਬਲਾਂ/ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਣ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਪ੍ਰਭਾਤ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਮਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸਵਸਤੀ (ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ) ਨਾਲ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ।
Sukta 73
Sukta 7.73
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅਸ਼ਵਿਨੌ (ਨਾਸਤਿਆਉ) ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ—ਉਧਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ “ਅੰਧਕਾਰ” ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਦੂਰਲੇ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਆਪਣੇ ਠੀਕ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜੀ ਹੋਈ ਸਤੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਜੁੜਵੇਂ ਚਿਕਿਤਸਕ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜ-ਗੁਣਾ, ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 74
Sukta 7.74
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਭਜਨ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ “ਉਸ਼ਾ-ਦੀਪ” ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਖੋਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਮਦਦ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੁੜਵਾਂ ਦੇ ਚਲਾਇਤ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ—ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਾਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Sukta 75
Sukta 7.75
ਇਸ ਉਸ਼ਾ-ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਸਵਰਗ-ਜਨਮੀ ਅਤੇ ਤ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣਾ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਸਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਵਧੂ ਅਤੇ ਧਨ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ-ਆਸਨ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜੇ, ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 76
Sukta 7.76
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਨਮੀ ‘ਅੱਖ’ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਸਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਸਹਾਇਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵਜੋਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਅਤੇ ਜਾਗ੍ਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਵਜੋਂ ਫਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ’। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਨ, ਚੰਗੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 77
Sukta 7.77
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਉਸ਼ਸ-ਸੂਕਤ ਉਜਲੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਭੋਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਗਤੀ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਤ-ਕ੍ਰਮ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਭੋਰ ਦਾ ਉਦਯ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਧਨ (ਰਯਿ), ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 78
Sukta 7.78
ਇਹ ਛੋਟਾ ਉਸ਼ਸ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿੱਖਣਯੋਗ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਫੈਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਮੁੜ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੂਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਣਚਾਹੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਮਕਦਾਰ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਮਨਭਾਉਣੇ ਵਰ ਦਿਣ, ਉਲਝਣਾਂ ਦੇ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
Sukta 79
Sukta 7.79
ਇਹ ਛੋਟਾ ਉਸ਼ਾ-ਸਤੁਤਿ-ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਸ ਦੇ ਉਦਯ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫਲ ਕਰਮ ਤੇ ਲਾਭ ਲਈ ਅੰਦਰਲੀ ਦਿਵ੍ਯਤਾ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 80
Sukta 7.80
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਰਚਿਤ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਗੋਚਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੋਧ ਨੂੰ ਸੂਰਜ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਉਗਣ—ਬਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਵੀਰ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਿਆਉਣ—ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
Sukta 81
Sukta 7.81
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਉਸ਼ਸ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਹ “ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ” ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਧੁੰਦਲੀ ਅੰਧਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਪਾਲੂ ਉਦਯ ਚਮਕਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਸਮਝ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਉਸ ਦੇ “ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ” (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਬਲ, ਕੀਰਤੀ) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਵਕਰਤਾ, ਅਸਫਲਤਾ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ।
Sukta 82
Sukta 7.82
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ–ਵਰੁਣ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ‘ਮਹਿ ਸ਼ਰਮਾ’ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਖਿਆ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਯਕੀਨੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੋਧਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨੈਤਿਕ–ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ (ਤ) ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲ-ਬਦਲ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਹੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰਯਮਨ, ਅਦਿਤੀ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤ੍ਯ-ਵਲਯ ਅਤੇ ਸਵਿਤ੍ਰ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਟੁੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 83
Sukta 7.83
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਤ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਦਾਸ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਤਸੁਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸੱਚ-ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 84
Sukta 7.84
ਇਸ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ “ਦੋ ਰਾਜੇ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਘ੍ਰਿਤ-ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਫਲ ਸਮਾਪਤੀ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਜਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੀਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਸਤੀ (ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ) ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਖਵਾਲੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 85
Sukta 7.85
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਭਜਨ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇੰਦਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੋਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ “ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ” ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਬਾਹਰਲੇ ਪੱਖੋਂ (ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਮਨ, ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ) ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪੱਖੋਂ (ਸੰਤਾਨ-ਵਾਧਾ/ਅੰਤਰਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ)। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਕ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਤ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜਾ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Sukta 86
Sukta 7.86
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਵਰੁਣ-ਸੂਕਤ ਉਸ ਕੌਸਮੀਕ ਸਰਵਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤ (ਨੈਤਿਕ–ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁਚੱਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਵੀ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਪਾਪ-ਸਵੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 87
Sukta 7.87
ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਇਹ ਵਰੁਣ-ਸਤੋਤ੍ਰ, ਤ ਦੇ ਧਾਰਕ ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮਾਰਗ ਘੜ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਾਇਆ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਵਰੁਣ “ਅਲੰਘਣੀ ਗਾਂ” ਦੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਭੇਦ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਪਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਦਇਆ, ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 88
Sukta 7.88
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਵਰੁਣ ਦੀ ਅੰਤਰੰਗ ਸਿਫ਼ਤ ਹੈ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ṛta (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬੰਧਨ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਵੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਹਰ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ “ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ” ਬਿਠਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ṛṣi ਬਣਾਕੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰੁਣ ਪਾਪ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
Sukta 89
Sukta 7.89
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਵਰੁਣ ਅੱਗੇ ਤੁਰੰਤ ਦਇਆ-ਬੇਨਤੀ ਹੈ—ਪਾਪ/ਏਨਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਅਤੇ “ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘਰ” (ਮੌਤ) ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ: ਇੱਛਾ ਦਾ ਗਲਤ ਰੁਖ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਨੂੰਨ (ਧਰਮ) ਦੀ ਅਣਜਾਣੇ ਉਲੰਘਣਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸਰਵਭੌਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ “ਕਿਰਪਾਲ ਹੋਵੋ” ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 90
Sukta 7.90
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ—ਅਕਸਰ ਇੰਦਰ–ਵਾਯੂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਜੋਂ—ਸੋਮ-ਪਾਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗੀਤ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੁੱਤੇ ਹੋਏ ਦਲਾਂ/ਰਥ-ਜੋੜਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਅਧਵਰਯੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਮਧੁਰ-ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪੀਣ। ਰਿਤੁਅਲਿਕ ਬੁਲਾਵੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਉਗਣ ਅਤੇ ਫੈਲਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਾਸ਼ੀ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਜਲਾਂ (ਆਪਃ) ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਬਲ, ਵਾਧਾ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ (ਸਵਸਤੀ) ਰਾਹੀਂ ਟਿਕਾਊ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 91
Sukta 7.91
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ–ਵਾਯੂ ਦੀ ਨਿਕਟ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਵੱਲ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਬਲ ਅਤੇ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨੂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ—ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ—ਜੋ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਰਗ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ (ਵਸਿਸ਼ਠ) ਆਪਣੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਦਿਰਘਕਾਲੀਨ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀ—ਸੁਰਿਲੀ ਕਲਿਆਣਤਾ—ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 92
Sukta 7.92
ਇਹ ਛੋਟਾ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਰਚਿਤ ਸੂਕਤ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨੇਕ ਨਿਯੁਤਾਂ (ਜੁੱਤੇ ਹੋਏ ਰਥ-ਦਲ/ਜੋਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ, ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ, ਅਤੇ “ਪਹਿਲਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ” ਬਣ ਕੇ ਸੋਮ ਪੀਵੇ। ਇਹ ਵਾਯੂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਠੋਸ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਧਨ, ਬਲ/ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ, ਗੋ-ਧਨ, ਘੋੜੇ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀ (ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ) ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਦੇਸ਼ ਰੀਤਿਕ (ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ) ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਿਕ (ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ) ਦੋਵੇਂ ਹੈ।
Sukta 93
Sukta 7.93
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧਕ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਲ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ‘ਵਾਜ’ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਯੱਗ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਨਾਸਤਿਕ/ਦੇਵ-ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਰੁਤ) ਵੱਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।
Sukta 94
Sukta 7.94
ਇੰਦਰ–ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ “ਪੁਰਾਤਨ” ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਤੋਂ ਵਰ੍ਹੇ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਆਹਵਾਨ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਬਲ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ (ਅਗਨੀ)—ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਆਉਣ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਟਿਕਾਉਣ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੋਰਥ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇਣ।
Sukta 95
Sukta 7.95
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਹੋਰ ਸਭ ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਅਡੋਲ, “ਲੋਹੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਾਲੀ,” ਅਤੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਯਜ್ಞੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਸੁਣੇ, ਨੇੜੇ ਆਵੇ, ਧਨ ਤੇ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ “ਦਰਵਾਜ਼ੇ” ਖੋਲ੍ਹੇ।
Sukta 96
Sukta 7.96
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀਆਂ ਛੇ ਰਿਚਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵਭੌਮ, ਜੀਵਨ-ਦਾਇਨੀ ਨਦੀ ਵਜੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਣੀ, ਬਲ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਸਰਸਵਤੀ (ਅਤੇ ਸਰਸਵੰਤ) ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਕ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ—ਸੰਤਾਨ, ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਲਈ—ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਖਣਯੋਗ, ਉੱਫਣਦੀ ਦੁੱਧ-ਥਣੀ ਵਾਂਗ ਕਲਪਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਸਮੁਦਾਇ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕੇ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੇਠ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ, ਯਥਾਰਥ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਹੈ।
Sukta 97
Sukta 7.97
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ/ਬ੍ਰਾਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਵੱਲ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ “ਨਿਰਦੋਸ਼” ਬਣਨ ਅਤੇ ਬਲ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।
Sukta 98
Sukta 7.98
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਧਵਰਯੁ ਯਾਜਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਦੁਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜੇ ਹੋਏ ਪਾਨ ਦਾ ਸਦਾ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬਲਦ-ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੁੱਧੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ‘ਵੱਡੇ’ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰਯਿ (ਧਨ), ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸਤੀ) ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 99
Sukta 7.99
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਾਰ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ; ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੱਕ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਯਜ્ઞ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੂਰਜ, ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਪਟ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਵਿਧਿਵਤ ਵਸ਼ਟ ਆਹਵਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 100
Sukta 7.100
ਇਹ ਛੋਟੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸਤੁਤੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਕਦਮ ਪਾ ਕੇ’ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਯਜ્ઞਕਰਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਥਿਰ ਮੈਦਾਨ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਕ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਦਾਨ, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਵਸ਼ਟ-ਕਾਰ ਨਾਲ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਸਵਸਤੀ (ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ) ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 101
Sukta 7.101
ਪರ್ಜਨ੍ਯ ਲਈ ਇਹ ਸੂਕਤ ਗੱਜਦੀ ਵਰਖਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਉਰਵਰਤਾ ਦੇ ਬੀਜ-ਧਾਰਕ ਬਲ ਦਾ ਬਲਦ) ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬੀਜ-ਧਾਰਕ ਤਾਕਤ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਭਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਰਵਰਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰ-ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਵੰਡ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਗਤੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਅਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ (ਸੁਰਿਲਾ ਕਲਿਆਣ) ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
Sukta 102
Sukta 7.102
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ‘ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ’ ਪਰਜਨ੍ਯ ਨੂੰ ਉਦਾਰ ਵਰਖਾ-ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਰਾਗਾਹ, ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂ-ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਰਵਰਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਕਤ ਸਿੱਧੀ ਰੀਤੀ-ਵਿਧੀ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪਰਜਨ੍ਯ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਾਧਾ (ਇਲ਼ਾ) ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 103
Sukta 7.103
ਰਿਗਵੇਦ 7.103 (ਮੰਡੂਕ-ਸੂਕਤ) ਵਿੱਚ ਮੇਡਕਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ “ਬ੍ਰਾਹਮਣ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪರ್ಜਨ੍ਯ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਜਾਗ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜੀਵੰਤ ਮਾਨਸੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਸੂਕਤ ਮੀਂਹ ਦੀ ਜੀਵਨਦਾਇਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਡਕਾਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਯਜ્ઞ-ਪਾਠ ਤੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਅਤੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 104
Sukta 7.104
ਰਿਗਵੇਦ 7.104 ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੱਖਿਆ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਕਸ਼ਸਾਂ, ਯਾਤੂ-ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ “ਭੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ” ਨੂੰ—ਜੋ ਸਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ—ਸਾੜ ਕੇ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਹੁਕਮੀ ਵਾਕਾਂ—ਵੇਖੋ, ਜਾਗੋ, ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰੋ—ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਚ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਮਾਰਗ ਨਿਰਵਿਘਨ ਰਹੇ। ਸੂਕਤ ਨੈਤਿਕ-ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਰਿਤ-ਕ੍ਰਮ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਝੂਠੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਟੇਢੀ ਨੀਅਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੇਠ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੋਮ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੱਖ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Mandala 7 is a ‘family book’ attributed to the Vasiṣṭhas, whose hymns share a distinctive priestly voice focused on protecting and empowering the soma sacrifice through brahman (inspired, effective speech) and loyal ritual solidarity.
The Dāśarājña narrative (most famously RV 7.18) remembers a major inter-tribal conflict in which Indra’s victory is framed as being won and secured through correct ritual leadership and the patron’s alliance with the Vasiṣṭha priestly tradition.
Indra and Agni dominate the book: Indra embodies victory, protection, and the securing of patrons, while Agni anchors the rite as messenger and sacrificial fire. The Maruts appear as a unified storm-host granting force and inspiration, and Varuṇa (often with Mitra) introduces a profound ethical-psychological register of bonds, guilt, and release.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.