मण्डल 8
The Kanva Collection
ମଣ୍ଡଳ ୮ ହେଉଛି ପ୍ରାଚୀନ-ସ୍ତରର ଏକ ସଂଗ୍ରହ, ଯାହା କାଣ୍ୱ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ କବି-ବଂଶପରମ୍ପରା ସହ ଗଭୀରଭାବେ ସଂପୃକ୍ତ, ଏବଂ ସୋମ-ପୀଡନ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ସହ ଜଡିତ ଉଲ୍ଲାସମୟ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଚିହ୍ନିତ। ଏହାର ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୀଡନ-ସଭାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ନିର୍ଭୟ ସମୃଦ୍ଧି, ଗୋଧନ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ; ସହିତ ମରୁତ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରମୁଖ ଭାଗ ରହିଛି, ଏବଂ କେବେ କେବେ ବରୁଣ–ମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ମିଳେ। ଏହାର ଛନ୍ଦୋବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟରେ ପ୍ରାୟଃ ପ୍ରଗାଥା ଗଠନ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଅନେକ ସୂକ୍ତକୁ ସଂଳାପମୟ/ପ୍ରତିଉତ୍ତରାତ୍ମକ ପାଠର ଭାବ ଦିଏ।
Sukta 8.1
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମଙ୍କ ସହଚର୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକାକୀ—ପୁନଃପୁନଃ—ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆହ୍ୱାନ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଗାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳ, ସାହସ ଓ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିର ବୃଦ୍ଧି। ପୃଥିବୀ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦ୍ୟୌଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପ୍ରଭାବକୁ ଏହା ଚିତ୍ରଣ କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ କିପରି ଉପାସକକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ପୋଷଣ ଓ ଆଗକୁ ଧାଉଥିବା ଶକ୍ତିରେ “ପୂରି” ଦିଏ। ତେଣୁ ଏହି ସୂକ୍ତ ସୋମ-ପୀଡନ ସମୟର ଏକ ଯାଜ୍ଞିକ ଡାକ ଓ ଅଟୁଟ, ଏକତ୍ରିତ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ମନୋବଳ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଆହ୍ୱାନ—ଦୁହେଁ ଭାବେ କାମ କରେ।
Sukta 8.2
RV 8.2 ଏକ ସୋମ-ଆହୁତିର ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—‘ବସୁ’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବୋଧିତ—ବାରମ୍ବାର ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ ସୋମରସ ପାନ କରିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ; ଏବଂ ପ୍ରତିଦାନରେ ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ ସମୃଦ୍ଧି, ବଳ ଓ ବିଜୟ ବର୍ଷାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। କାଣ୍ୱ ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ‘ଶତ-ସହାୟ’ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଆହୁତି ଓ ସ୍ତବକୁ ତୀବ୍ର କରି କରି ଶେଷେ ସ୍ତୁତିଟି ପୋଷକ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପୁନର୍ଜନନ/ନବ-ଭବନ (ଜନିତ୍ୱ)ର ଉତ୍ସବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
Sukta 8.3
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ତୁତି; ତାଙ୍କୁ ଚାପିତ ସୋମରସ ପାନ କରିବାକୁ, ସାଧମାଦ (ସାମୂହିକ ଉଲ୍ଲାସ) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତି (ଧୀ) ଦ୍ୱାରା ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅତୁଳ ପରାକ୍ରମ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ) କୁ ଉତ୍ସବ କରେ, ଯାହା ଆଲୋକ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ; ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ ଚିନ୍ତନ ସହ ରୋହିତ/ପାକସ୍ଥାମାକୁ ଡାକେ—ଏକ ଉଦାର, ବଳଦାୟକ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଳ ସହ ଯୁକ୍ତ।
Sukta 8.4
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଡାକାଯାଇଛି, ସୋମ-ପିଷଣକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ବାଧାଭଞ୍ଜକ ବିଜୟୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞର ତତ୍କାଳିକତା (ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ ସୋମ ଧାରା ପ୍ରବାହିତ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା) ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱମୟ ଭୂମିକା—ବୃତ୍ରହନ୍ତା—ଏକାତ୍ମ ହୋଇଛି। ଶେଷରେ ପ୍ରଚୁରତାର ଚିତ୍ରଣ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରକୃତିର ସ୍ଥିର ଶକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧିକୁ ‘ବଣ୍ଟନ’ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗେ।
Sukta 8.5
କାଣ୍ୱ ସଂଗ୍ରହର ଏହି ସୂକ୍ତ ଉଷାର ଦୀପ୍ତିମୟ ଚିତ୍ରଣରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବା ସତ୍ୟ ପ୍ରଭାତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ନିଜ କିରଣ ପ୍ରସାରିତ କରି ଜୀବନକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ ଓ ଋତସମ୍ମତ ଗତିକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଏ। ପରେ ସ୍ତୁତିର ପରିଧି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ଗୋଧନ, ସନ୍ତାନ, ବଳ ଏବଂ ପୋଷକ ‘ଇଷ୍’ (ବୃଦ୍ଧି)। ଶେଷରେ ଏହା ଲାଭର ସତ୍ୟ ପଥକୁ ଖାଲି ଦେଖାଦେଖିରୁ ପୃଥକ କରି, ଉଦାର ଯଜମାନ ସେଦୟମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମସମ୍ମତ ପ୍ରଗତିର ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରେ।
Sukta 8.6
RV 8.6 କଣ୍ୱମୁନିଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଓଜସ୍ (ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି) ଓ ବର୍ଷାସଦୃଶ ଦାନଶୀଳତାକୁ ମହିମା କରାଯାଇଛି; ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ସେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ ଏବଂ ଉପାସକ କୁଳ/ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସୁନ୍ତୁ ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବିଶ୍ୱଜଗତୀୟ ଚିତ୍ର (ପଥକୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କରୁଥିବା ଓ ପ୍ରଚୁରତା ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ଯଜ୍ଞୀୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ (ସୋମ ଆହୁତି ଓ ସାମୂହିକ ଆହ୍ୱାନ) ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରି, ଶେଷରେ ଦାନସ୍ତୁତି-ଶୈଳୀର ଏକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଦାନ ଓ ଯଶ ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ।
Sukta 8.7
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଧାନତଃ ମରୁତ୍ମାନଙ୍କୁ ଡାକାଯାଇଛି—ପର୍ବତ-ବିହାରୀ, ମହାବଳୀ ଗଣ ଭାବେ; କବିଙ୍କ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସ୍ତୁତି ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ ଓ ସବଳ କରେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଉତ୍ସାହ, ରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟମୟ ଗତି ଆଣନ୍ତି। କଣ୍ୱ-ପ୍ରେରିତ ରଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ଘୃତସଦୃଶ ପୋଷକ “ଧାରା” (ଇଷଃ) ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ମରୁତ୍ମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଯଜମାନଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧିକୁ। ଶେଷ ଭାଗରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଫେରେ—ପ୍ରାଚୀନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ ଜ୍ଞାତା; ଯାହାଙ୍କ ଅଗ୍ନି-ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଶିଖା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ଦୀପ୍ତିମୟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ସମାପ୍ତ କରେ।
Sukta 8.8
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତକାଳରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ ଡାକିବା ଏକ ଆତୁର ଆହ୍ୱାନ—ସୂର୍ଯ୍ୟ-ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆସି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବରଦାନ—ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ରକ୍ଷା ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମର ସିଦ୍ଧି—ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଏଥିରେ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀରଦର୍ଶୀ ଯମଜ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯେମାନେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ପଥରେ ଗତି କରନ୍ତି, ଜୀବମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ରହନ୍ତି; ଏବଂ ପୂଜକମାନେ ଋତୁଅନୁକୂଳ, ଯଥାକ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ବିଫଳତାରେ ପଡ଼ିନ ଯାଆନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 8.9
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଡାକି ଦର୍ଶୀ ବତ୍ସ ଓ ତାଙ୍କ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି; ଅଜୟ, ବିସ୍ତୃତ ରକ୍ଷା ଦେବା ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ଅଶ୍ୱିନମାନଙ୍କର ପାଳନକୁ ତତ୍କାଳ ଆଶ୍ରୟରୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସୁରକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରେ—ଚଳମାନ ଜଗତ, ଶରୀର, ଏବଂ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ, ଧ୍ୟାନମୟ ସ୍ୱରରେ ଯୁଗଳ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ‘ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି’ ବୋଲି କହି ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 8.10
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କାଣ୍ୱ ସ୍ତୁତିରେ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ-ସ୍ଥାନରୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସ୍ୱର୍ଗର ଦୀପ୍ତିରୁ, ସମୁଦ୍ର-ନିବାସରୁ, ଏବଂ ମଧ୍ୟାକାଶରୁ—ଏବଂ ଗାୟକଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ-ଜ୍ଞାନୀ ଉପକାରକ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ଯେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ସୋମ-ମଧୁ ପାନ କରନ୍ତି; ଏହାଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବଳବତୀ କରନ୍ତି।
Sukta 8.11
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବ୍ରତପା—ଧର୍ମ-ଋତର ପାଳକ—ରୂପେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସି ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ବାଧିକ ଆହ୍ୱାନଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ପୁରାତନ ତଥାପି ସଦା-ନୂତନ ହୋତୃ ଭାବେ ଡାକି, ଯଜ୍ଞ-ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା, ପୋଷଣ ଏବଂ ସୌଭାଗ୍ୟ (ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ) ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 8.12
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ ପାଇଁ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ କରେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ମତ୍ତକାରୀ “ମଦ”କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆଲୋକ-ଭକ୍ଷକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରେ। କବିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର “ଦୂରେ” ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜେମାନଙ୍କ ଚାପା ସୋମ ପାଖକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଡାକନ୍ତି; ଶେଷରେ ଯଥାବିଧି ହବି ଓ ପୁରାତନ ପୁରୋହିତୀୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ମଙ୍ଗଳ—ବୀର୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଗୋଧନ—ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
Sukta 8.13
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦୀର୍ଘ ସୋମ-ଆହ୍ୱାନ; ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଜ୍ରଧାରୀ (ବଜ୍ରିନ୍) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯିଏ ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ‘କ୍ରତୁ’ (ଇଚ୍ଛା, ସଙ୍କଳ୍ପ, ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି) କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ତୋତ୍ର ସଫଳ ହୁଏ। ଏଥିରେ ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ‘ବହୁବର୍ଣ୍ଣ ସହାୟତା’ (ଚିତ୍ରା ଊତୟଃ) କୁ ବୃଦ୍ଧି ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି—ଭିତରର ପୃଥିବୀ-ସଦୃଶ ଶକ୍ତିକୁ ଦୃଢ଼ କରିବା, କ୍ଷମତାକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା, ଏବଂ ସ୍ତୁତିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ବଢ଼ାଇଦେବା।
Sukta 8.14
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଓ ବିଜୟର ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିପତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ବାଧାକୁ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି, ଗୁପ୍ତ ଆଲୋକ ("ଗାଈ" ଭାବେ ଉପମିତ) କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଗତି/ପଥରେ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆକାଂକ୍ଷା—“ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ପରି ଧନକୁ ଆଦେଶ କରିପାରିଥାନ୍ତି”—ସହ ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃତ୍ୟ, ଭଲାର ପତନ ଓ ଯଜ୍ଞବିରୋଧୀ ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟର ପୌରାଣିକ ସ୍ମୃତି ମିଶିଛି। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସୋମ-ବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ସମୃଦ୍ଧି, ପ୍ରେରଣା ଓ ଭିତର-ବାହାର ପ୍ରତିରୋଧ ଉପରେ ଜୟ ଦାନ କରାଇବା।
Sukta 8.15
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଆହ୍ୱାନ—“ବହୁବାର ଆହ୍ୱାନିତ” ଓ “ବହୁବାର ପ୍ରଶଂସିତ”—ଯେ ପ୍ରେରିତ ଗୀତଦ୍ୱାରା ସେ ନିକଟକୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିରୂପେ ଉପାସକଙ୍କ ସହ ବାସ କରୁନ୍ତୁ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶାଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ସାର୍ବଭୌମ ପ୍ରଭାବ), ତାଙ୍କ ଶୁଷ୍ମ (ଆବେଗମୟ ବଳ) ଓ କ୍ରତୁ (ସଠିକ୍ ଦିଗକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଇଚ୍ଛା)କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ସମୁଦାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ—ବୃଦ୍ଧି, ସ୍ଥିର ନିବାସ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ।
Sukta 8.16
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିପତି ଭାବେ ଉଲ୍ଲାସମୟ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ନୂତନ, ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଶକ୍ତି, ବିଜୟ ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦିଅନ୍ତୁ। ଶେଷରେ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି—ଇନ୍ଦ୍ର ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଠିକ୍ ପଥରେ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ ଏବଂ ଭିତର ଆନନ୍ଦ (ସୁମ୍ନ) ସହିତ ଭୌତିକ ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତୁ।
Sukta 8.17
କାଣ୍ବ ପରମ୍ପରାର ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ—ପ୍ରସ୍ତୁତ ବର୍ହିସ୍-ଆସନକୁ ଆସି ଭଲଭାବେ ପିଡ଼ାଯାଇଥିବା ନିବେଦନ ପାନ କରି ତାଙ୍କର ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାନ ରୂପ ଓ ବୃତ୍ରହନ୍ତା ବଳର ସ୍ତୁତି ଅଛି—ଅବରୋଧ ହଟାଇ ଉପାସକ ପାଇଁ ଆଲୋକ, ଶକ୍ତି ଓ ବୃଦ୍ଧିର ମୁକ୍ତ ପ୍ରବାହ ମୋଚନ କରନ୍ତି।
Sukta 8.18
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ‘ସୁମ୍ନ’ (କୃପାମୟ ଅନୁଗ୍ରହ), ‘ଶର୍ମନ’ (ରକ୍ଷା/ଆଶ୍ରୟ) ଏବଂ ‘ଏନସ’ (ଦୋଷ/ପାପ) ଠାରୁ ନୀତିଗତ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅବିରତ ପ୍ରାର୍ଥନା। ଏଥିରେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଋତର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ମନୁଷ୍ୟର ଅପରାଧବୋଧ/ଦୋଷକୁ ଢିଲା କରିପାରନ୍ତି, ବିପଦ ମଧ୍ୟରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ପାରାପାର ଦେଇପାରନ୍ତି, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
Sukta 8.19
ଏହି ସୂକ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛନ୍ତି ଅଗ୍ନି—ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଗତି କରୁଥିବା ନେତା ଓ ଆହୁତିର ବାହକ—ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ନିଜେ “ଚାଳିତ” କରନ୍ତି, ଯେପରି ଅର୍ପଣ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଉଦ୍ଧ୍ୱର୍ଗତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ଯଜ୍ଞକୁ ‘ଭଦ୍ର’—ଅଗ୍ନିରେ, ଦାନରେ, କ୍ରିୟାରେ ଓ ସ୍ତୁତିରେ ଶୁଭ—ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଠିକ୍ ରୀତିଗତ ଗତିକୁ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଶେଷଭାଗରେ ଏହା ଦାନସ୍ତୁତି-ସଦୃଶ ଧ୍ୱନିକୁ ନେଇ, ସଫଳ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉଦାରତା ସହ ଆସୁଥିବା ପୋଷକମାନଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଓ ସାମାଜିକ ପୁରସ୍କାରକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ।
Sukta 8.20
ଋଗ୍ବେଦ ୮.୨୦ ଏକ ମରୁତ-ସୂକ୍ତ; ଏଥିରେ ଝଡ଼-ସେନାକୁ ଏକତାରେ ଆଗକୁ ଆସିବାକୁ ଡାକାଯାଇଛି—କ୍ଷତି କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ସମୁଦାୟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା ପାଇଁ। ସେମାନଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ବଳ ଓ ଅସୀମ ଦାନଶୀଳତାକୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସେଇ ଶକ୍ତିକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ—ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ଅଶାନ୍ତିକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଯାହା ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛି ତାହାକୁ ସଠିକ୍ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ସମଗ୍ରତାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।
Sukta 8.21
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସଦା-ନବୀନ ରକ୍ଷକ ଓ ବାଜ (ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି) ଦାତା ଭାବେ ଉତ୍ସାହଭରା ଆହ୍ୱାନ କରେ; ଗାୟକମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଗୋଧନ, ଅଶ୍ୱ ଓ ପ୍ରଚୁର ଧନ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସୋମ-ପୀଡନ ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦାନଶୀଳତା ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ ବର୍ଷା ପରି “ହଜାର” ଓ “ଦଶ-ହଜାର” ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରେ।
Sukta 8.22
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତକାଳରେ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟ (ନାସତ୍ୟା)ଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଏକ ଆତୁର ସ୍ତୁତି—ତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଚିକିତ୍ସା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ସୂର୍ୟା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସଦା-ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପୁନଃପୁନଃ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଆସନଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ଯଜମାନଙ୍କୁ “ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷଣ” (ଇଷଃ) ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନ ଆଣିଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ।
Sukta 8.23
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ—ସର୍ବଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିକୁ—ଦୀର୍ଘ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ସ୍ତୁତି କରେ; ଯିଏ ଆହୁତି গ্ৰହଣ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବସୁ (ସମୃଦ୍ଧି), ବଳ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ଅଧରଣୀୟ ଶିଖା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାର ଧୂମ ଉପରକୁ ଉଠି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉପାସନାର ଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନ ହୁଏ। ଶେଷ ଭାଗରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କର୍ମର ଗୌରବ ଏବଂ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଦେବ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଯଜ୍ଞକୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱିତ କରାଯାଏ।
Sukta 8.24
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରିନ୍ଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମନ୍)କୁ “ଚଳାଇବା/କ୍ରିୟାଶୀଳ କରିବା” ନିମିତ୍ତ ଏକ ସାମୁହିକ ଆହ୍ୱାନ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସାହସୀ, ସର୍ବାଧିକ ପୁରୁଷାର୍ଥୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ବାଧା ଭାଙ୍ଗି ଜୟ ଦାନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବକୁ ସୋମ ପିଷଣ ଓ ଆହୁତି ସହ ଯୋଡ଼େ, ଏବଂ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହଦାୟକ ପାନୀୟ ଢାଳିବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ବୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି। ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ବଳ-ମୋଟିଫ୍ ରହିଛି—ଗୁପ୍ତ ଆବରଣ ଓ ଗୁହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭେଦି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ “ଗାଈ” (ଧନ, ଆଲୋକ, ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି)କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।
Sukta 8.25
ଋଗ୍ବେଦ 8.25 ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଧାନତଃ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପ୍ରାର୍ଥନା—ସେମାନେ ସର୍ବଜଗତର ପାଳକ, ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଉପାସକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଧର୍ମମୟ ଜୀବନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଭିତର ଓ ବାହାର “ବିସ୍ତାର/ଅବକାଶ” (ବାର୍ୟ) କୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ହ୍ୟମ୍ନରେ ସେମାନଙ୍କର ସଚେତନ ରକ୍ଷାର ପ୍ରଶଂସା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଗତି, ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟ, ଏବଂ ସଙ୍କୋଚନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ ପାଳାକ୍ରମେ ଆସେ; ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ନୀତିମୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ଚୁକ୍ତିବଦ୍ଧ ମିତ୍ରତାରେ ଭିତ୍ତି କରାଯାଇଛି।
Sukta 8.26
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଅଶ୍ୱିନୌ (ନାସତ୍ୟା)ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯଜମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତାଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ରଥ ଆସୁ, ଏବଂ ବିଜୟୀ ବଳ, ରକ୍ଷା ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ କୁଶଳତା ଦାନ କରୁ। ଏଠାରେ ପୂଜାକୁ ସୌନ୍ଦର୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ, ବସ୍ତ୍ର ପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି—ଅର୍ପଣ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଯମଜଙ୍କୁ ‘ମୁଡ଼ି’ ଦିଆଯାଏ, ଯାହାର ଫଳ ହେଉଛି ଶୁଭ (ଦୀପ୍ତ ମଙ୍ଗଳତା)। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବାୟୁଙ୍କୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ମାନସିକ ଉତ୍ସାହ, ଶକ୍ତିମୟ ପ୍ରଚୁରତା (ବାଜ) ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାର ଯଥାଯଥ ସକ୍ରିୟତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
Sukta 8.27
ଏହି ସୂକ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରଥମ ପୁରୋହିତ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି; ପରେ ରକ୍ଷା ଓ ସଫଳ ଆହୁତି ପାଇଁ ସହାୟ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ—ମରୁତ, ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା (ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ)—ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସବିତୃଙ୍କ ଉତ୍ଥାନକାରୀ ପ୍ରଭାତ-ପ୍ରେରଣାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୟ ଗତିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରାଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ପ୍ରତିଦିନ ନବଜାଗରଣ ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ। ଶେଷରେ ସମୁଦାୟ ଦିବ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟକୁ ବାଛେ—ଯେପରି ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷକକୁ ବାଛେ—ଏବଂ ଠିକ୍ଭାବେ ଢାଳା ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ‘ଉତ୍ତମ’ (ବସୁ/ବସୀୟସ୍) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 8.28
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ‘ତେତିଶ’ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରୂପେ ଚିନ୍ତିତ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ-ତୃଣ (ବର୍ହିଷ୍) ଉପରେ ଯଥାକ୍ରମ ନିଜ ନିଜ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ କ୍ରିୟାର ଠିକ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ-ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ—ଆଗ, ପଛ, ଉପର, ତଳ—ସମଗ୍ର ରକ୍ଷକ ହେଉନ୍ତୁ। ଶେଷରେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ସପ୍ତବିଧ (ସାତଗୁଣ) ଦର୍ଶନ ଉପସଂହୃତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ଆଲୋକ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତେଜ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Sukta 8.29
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଏକମାତ୍ର ବୀର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି—“ଏକ” ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖିତ—ଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଛି; ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଗତି କରନ୍ତି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଶ୍ମିର ଦୀପ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ପଥ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ “ନିଧି”ଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି “ଏକ”ଙ୍କୁ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ସାମନ୍-ଗାନ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ଆଲୋକ ପ୍ରକାଶରେ ଆସେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ—ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋପନତା ଉପରେ ଆଲୋକର ଗୁହ୍ୟ ବିଜୟ ସୂଚିତ ହୁଏ।
Sukta 8.30
ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ (ସମସ୍ତ ଦେବତା)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତ କହେ ଯେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ‘ଛୋଟ’ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତେ ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ବିଶାଳ ଏବଂ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ। ଏହା ସମୁଦାୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ଉପାସକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ କଥା କହନ୍ତୁ, ପୂର୍ବଜ-ମାନବ ପଥରେ ତାଙ୍କୁ ସମନ୍ୱିତ ରଖନ୍ତୁ, ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି (ଗୋଧନ ଓ ଅଶ୍ୱ) ଦିଅନ୍ତୁ; ସହିତ ସାର୍ବଭୌମ ଅଗ୍ନି-ଶକ୍ତି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ।
Sukta 8.31
ଏହି ସୂକ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରବିଷୟ ହେଉଛି ସୁସମ୍ପାଦିତ ଯଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ—ସୋମ ଚାପାଯାଇଛି, ଆହୁତିଗୁଡ଼ିକ ପାକାଯାଇଛି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପ୍ରେରିତ ପବିତ୍ର ବାଣୀ) ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ। ଏହା ବାହ୍ୟ କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହ ଯୋଡ଼ି, ସୁରକ୍ଷା, ଶକ୍ତି ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଏହି ଧାରଣାକୁ ଉପସଂହାର କରେ ଯେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଯଜମାନ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଥିବା ଅବ୍ୟବସ୍ଥାର “ଅଯଜ୍ଞୀ” ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରେ।
Sukta 8.32
କାଣ୍ବମାନଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ-ପୀଡନ ଯଜ୍ଞକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମ୍ପାଦିତ ବୀରକାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରେରିତ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏହା ଯଜ୍ଞର ପ୍ରତିଦାନମୟ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ—ସ୍ତୁତି, ଆହୁତି ଓ ଦେବପ୍ରତିକ୍ରିୟା—ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ କିଛିମାତ୍ର ‘ଅଦାୟ’ ରହିନଯାଏ, ଏବଂ ଉପାସକମାନେ ଶକ୍ତି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟ ପାଆନ୍ତି।
Sukta 8.33
RV 8.33 କାଣ୍ବ ପରମ୍ପରାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଏକ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ସୋମ-ପୀଡନକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରିଛି। କବିମାନେ ଛାଣନୀ ଦ୍ୱାରା ସୋମକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବସି ତାଙ୍କୁ ନିଜମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଅର୍ପଣର ଧାରାରେ ଅବତରିବାକୁ ଡାକନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ, ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଦାବିଦାରମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳ, ବିଜୟ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ।
Sukta 8.34
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ ଡାକ—ତାଙ୍କର ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ଆସନ୍ତୁ, ସୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ କାଣ୍ୱସ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତିକୁ ଶକ୍ତିଦାନ କରନ୍ତୁ। ପୁନରାବୃତ୍ତ ଧ୍ୱନିରେ ତାଙ୍କୁ ‘ଆଦେଶମୟ ଋତର ସେହି ସ୍ୱର୍ଗରୁ’ ଉପାସକଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ—ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରି, ଗତିକୁ ବିଜୟୀ ଓ ସତ୍ୟ-ଧାରକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରନ୍ତୁ।
Sukta 8.35
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ଦୃଢ଼ ଆହ୍ୱାନ—ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଦେବଗଣ—ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ଉଷା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଏଠାରେ ଅଶ୍ୱିନମାନେ ସାର୍ବଜନୀନ ସହାୟକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ—ଯେମାନେ ଋତ/ଧର୍ମ ସହ ଆସନ୍ତି, ଗାୟକଙ୍କ ଡାକକୁ ପ୍ରତିସାଦ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ “ରତ୍ନାନି” (ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି, ପ୍ରଚୁରତା) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦାନ କରନ୍ତି। ପୁନଃପୁନଃ ଡାକ (“ଆ ଯାତମ… ଆ ଗତମ”) ସୂକ୍ତକୁ ଏକ ଯାଜ୍ଞିକ ସ୍ୱାଗତ ଓ ସୁରକ୍ଷା, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳେ।
Sukta 8.36
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ—ବିଶେଷକରି ମରୁତମାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ଯେ ସେ ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମ ପିଉନ୍ତୁ ଏବଂ ସେହି ଉତ୍ସାହ (ମଦ) ଦ୍ୱାରା ଯଜମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା/ଉଦ୍ଧାର, ବିଜୟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ପୁନଃପୁନଃ ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ହବିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ‘ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ’ ତାଙ୍କର ପରୀକ୍ଷିତ ସାମର୍ଥ୍ୟ ସହ ଜଡିତ—ଯୁଦ୍ଧ ଜିତିବା, ଜଳ/ଗଭୀରତାରେ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ କରିବା, ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମାଣି)ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ ଧାରଣ କରିବା। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ୟାବାଶ୍ୱଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଆତ୍ରି ଓ ରାଜା ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ମିଳିଥିବା ଦେବସାହାଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବର୍ତ୍ତମାନର ଆଶାକୁ ପୂର୍ବ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଭିତ୍ତି ଦିଆଯାଏ।
Sukta 8.37
ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନ (ମଧ୍ୟାହ୍ନ) ସୋମ-ପୀଡନକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ତାଙ୍କୁ ପାନ କରିବାକୁ ଏବଂ ପୀଡନକାରୀ ଋତ୍ୱିଜ ଓ ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ “ସମସ୍ତ-ସାହାଯ୍ୟ” (viśvābhir ūtibhiḥ) ପ୍ରସାର କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୃତ୍ର-ଯୁଦ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ଘେରାଉ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁବଳକୁ ଦୂରେ ହଟାଇବାର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ପରେ ଶେଷରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରତିସାଦକତା—ବିଶେଷକରି ଶ୍ୟାବାଶ୍ୱ ଓ ଅତ୍ରି—ଏବଂ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ଷତ୍ର (ସାର୍ବଭୌମ ପ୍ରଭାବ/ଶାସନ-ଶକ୍ତି) ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି।
Sukta 8.38
ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତରେ କବି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଦ୍ୱୟ ଋତ୍ୱିଜ-ପୁରୋହିତ ଓ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ, ଯେମାନେ “ବଳର କାର୍ଯ୍ୟ” (ବାଜେଷୁ କର୍ମସୁ) ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ ଓ ଫଳଦାୟକ କରନ୍ତି। କବି ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସେମାନେ ଆହୁତି ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହେଉନ୍ତୁ, ଗାୟତ୍ରୀର “ପଥ/ଗତି” ଅନୁସରି ଚଳିଥିବା ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ରକ୍ଷା ସହ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଦାନ କରନ୍ତୁ; ଶେଷଭାଗରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସଶକ୍ତ କରୁଥିବା ଉପସ୍ଥିତିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।
Sukta 8.39
ଏହି ନଅ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ଋଷି ଓ ଅନ୍ତର୍ମନର ଦୂତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ମାନବ ଓ ଦେବ ସଭାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରି ଆହୁତି ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷିତ/ପବିତ୍ର କରିବାକୁ, ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବାକୁ, ଏବଂ ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ “ଅନ୍ୟ ଲୋକ/ଅନ୍ୟ ଅଧିକାର”କୁ ହଂକାଇ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ମହିମା—ତ୍ରିବିଧ ଆଧାରରେ ନିବାସ—ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କୁ (ତିନି ଓ ଏଗାର) ପୂଜା କରିବାକୁ, ଯଜମାନମାନଙ୍କର ବଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଇବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।
Sukta 8.40
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ ବିଜୟ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। “ଦୃଢ଼-ସ୍ଥାପିତ” ସଂଘର୍ଷରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜୟ ଦେଇପାରୁଥିବା ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି/ଧନ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପୁନଃପୁନଃ ଏହା ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ-ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଗ୍ନି ବନରେ ପବନ ପରି ବାଧାକୁ ଭେଦି ଆଗେଇଯାଏ। ଶେଷରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ତୁତିକୁ ପୂର୍ବଜ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି, “ତ୍ରି-ଆଧାରିତ” ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧିମୟ ପ୍ଲେନିଟ୍ୟୁଡ୍ସ୍ (ବହୁ ସମୃଦ୍ଧି) ଉପରେ ଅଧିକାର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 8.41
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତ୍ମାନଙ୍କ ସହିତ ବରୁଣଙ୍କୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ଦେବଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଋତ (ଧର୍ମ-ନିୟମ) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଏବଂ ମାନବ ସମୁଦାୟ, ଗୋଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଉଚ୍ଚତର ସମନ୍ୱୟରେ ‘ପ୍ରକାଶିତ’ ହେଉନ୍ତୁ। ବରୁଣଙ୍କୁ ଏମିତି ବନ୍ଧକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି ଯାହାରେ ପ୍ରେରିତ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଆଧାରରେ ଲୋକମାନେ ପୃଥକ ରହି ମଧ୍ୟ ଧାରିତ ଓ ଉପରେ ଉଠି ରହନ୍ତି।
Sukta 8.42
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଆରମ୍ଭରେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଅସୁର ବରୁଣଙ୍କ ଗମ୍ଭୀର ଚିତ୍ରଣ କରେ—ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ମାପିଲେ, ଏବଂ ଅଭେଦ୍ୟ ଋତ—ଜଗତୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର “ନିୟମ” (ବ୍ରତାନି)—ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଧ୍ୟାନ ସୋମ-ଯଜ୍ଞର ପରିବେଶକୁ ସରିଯାଏ; ନାସତ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ସୋମ ପିଷଣ ସମୟରେ ଆସି ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯାହା ଯଜ୍ଞର ଗତିକୁ ସମତୁଳିତ ଏକତାରେ ସମନ୍ୱୟ କରେ।
Sukta 8.43
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ପୁରୋହିତ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଅବିରତ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି ଏବଂ ମାନବ ବାଣୀ ଓ ଅର୍ପଣକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଉପାସକଙ୍କ ଡାକରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଯଜମାନଙ୍କ ‘ଗୃହ’ରେ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ନିଜ ନିରନ୍ତର ଦାନଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ଓ ରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରୁନ୍ତୁ।
Sukta 8.44
ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିକୁ ଦିବ୍ୟ ଅତିଥି (ଆତିଥ୍ୟ) ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଏ; ଘୃତଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସେ ଆହ୍ୱାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରି ତାହାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ମହିମା ପ୍ରଶଂସିତ—ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଶିରୋଭାଗ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ରାଜସିକ ଶିଖରର ଅଧିପତି; ସେ ଜଳମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା “ବୀଜ”କୁ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କରି ଜୀବନ ଓ ପ୍ରକାଶରେ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ରକ୍ଷା-ପ୍ରାର୍ଥନା—ପ୍ରେରିତ ଋଷି ଅଗ୍ନି ଉପାସକଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଧନକୁ ଅପଶକୁନ ଓ ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିର ପାରେ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।
Sukta 8.45
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ପୀଡନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅବିରତ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ—ସେ ଆସନ୍ତୁ, ପୀଡିତ ସୋମର ପାନ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ବଳ, ବିଜୟ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଆରମ୍ଭରେ ଯଥାଯଥ ଋତୁଆଲ ଅବସ୍ଥା—ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଓ ବର୍ହିସ୍ ପ୍ରସାରିତ—ସ୍ଥାପିତ କରି ଦେଖାଏ ଯେ ଏହାଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଉପାସକମାନଙ୍କର ଯୁବ ମିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ସାହ/ମଦ (ମଦ) ଓ ଦାନଶୀଳତା ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ଆହ୍ୱାନ ହୁଏ; ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦାନରୁ ପରିଚିତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ-ନିଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 8.46
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମୁଦାୟର ରକ୍ଷକ, ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଓ ବୃଦ୍ଧିଦାତା ଭାବେ ଅବିରତ ସ୍ତୁତି କରେ; ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରୀ (ଅଶ୍ୱଦ୍ୱୟ) ସହ ଶୀଘ୍ର ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ବଳ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟ ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏଥିରେ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ରତାକୁ ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉନ୍ମୋଚନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ମାନବ ପ୍ରୟାସ ଓ ଯାଜ୍ଞିକ ସିଦ୍ଧିକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ। ଶେଷରେ ଫେରିଆସୁଥିବା ଏକ ନାରୀଶକ୍ତିର ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଅଧିକାର, ଦୀପ୍ତିମୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଆଣେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟର ଫଳକୁ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ—ଦୁହିଁ ପ୍ରାପ୍ତି ଭାବେ ସୂଚିତ କରି।
Sukta 8.47
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ବରୁଣ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କୁ—ବିଶାଳ, ନିର୍ଦୋଷ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପୁନଃପୁନଃ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଯେମାନେ ଉପାସକଙ୍କୁ ଛଳ, ଶତ୍ରୁତା ଓ ଅପକର୍ମର ଯେକୌଣସି ଭାଗରୁ ଆଡ଼କୁ ରଖନ୍ତି। ଯଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କୁଶଳ—ଶାନ୍ତି, ଆଶ୍ରୟ, ‘ତ୍ରିବିଧ’ ରକ୍ଷା—ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ବିଜୟ ଓ ପବିତ୍ରତାର ଭାବ ରହିଛି; ଉଷା ଉଦୟ ହେବା ସହିତ ଭୟ ଓ ଅଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଦୂର କରାଯାଏ।
Sukta 8.48
ଏହି ସୋମ-ସୂକ୍ତରେ ସୋମର ଆସ୍ୱାଦିତ “ମିଠାସ” (ମଧୁ) କୁ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହା ମନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ବିସ୍ତାର କରେ, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏକ ଧାରଣକାରୀ ସାରତତ୍ତ୍ୱର ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ର କରେ। ସୋମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗରେ ଆସୀନ ଅନ୍ତର୍ବାସୀ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି; ଧର୍ମାଚରଣ (ବ୍ରତ) ରେ ହୋଇଥିବା ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ କ୍ଷମା ଯାଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ସୁରକ୍ଷା ସହ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଲୋକ (ସ୍ୱର୍) କୁ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଏଭଳି ଭାବେ ସୂକ୍ତଟି ଉଲ୍ଲାସମୟ ଅନୁଭବରୁ ନୀତିଗତ ସମାଧାନ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସୋମ/ଇନ୍ଦୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ସୁରକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗତି କରେ।
Sukta 8.49
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାନଶୀଳ ମଘବାନ୍ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଓ ଧନ ସ୍ତୋତାକୁ ଉନ୍ନତ କରି ‘ଶିକ୍ଷିତ’ କରେ, ଯାହାରେ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚର୍ମଥଳିରୁ ପାଣି ପରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଏହା କଣ୍ୱ ଋଷିମାନେ ଓ ସହଯୋଗୀ ଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂର୍ବ ସାହାଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଏବଂ ସେହି ସ୍ମୃତ ସହାୟତାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଗୋ-ଓ-ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟୀ ସମର୍ଥନ ମାଗେ।
Sukta 8.50
ଏହି ସୂକ୍ତଟି କାଣ୍ୱ ଋଷିମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା-ଆହ୍ୱାନ; ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦାନଶୀଳ ବିଜୟୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜମାନଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାରେ ସଫଳତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସୋମ-ପୀଡନ ଓ ଉଦାର ଦାନ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି ଯେ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଧନକୁ ‘ହଜାରଗୁଣ ଧାରାବାହି ଢାଳ’ ପରି ବହୁଗୁଣା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ଖୋଲିଥିଲେ, ସେପରି ଗାୟକ ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ‘ଗାଈ’ (ଆଲୋକ/ବର) ଖୋଲିଦିଅନ୍ତୁ।
Sukta 8.51
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମ-ପୀଡନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବଜ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ ଆତିଥ୍ୟଦାତାମାନଙ୍କ ଘରେ ସୋମ ପାନ କରିଥିଲେ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦାନଶୀଳତାରେ ‘ଶିକ୍ଷା’ ଦେଇ ଧନ, ବଳ ଓ ବିସ୍ତାର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଶେଷ ଦୃଶ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ନିଜେ ବୃଦ୍ଧିର କ୍ଷେତ୍ର ହୋଇଯାଏ—ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୋତ୍ର, ବହୁଥିବା ସୋମ-ବିନ୍ଦୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ଭିତରେ vṛṣṇya śavas (ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ଶକ୍ତି)ର ବୃଦ୍ଧି।
Sukta 8.52
କାଣ୍ୱ ପରମ୍ପରାର ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୋମ-ପୀଡନକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ମନୁ, ବିବସ୍ୱତ ଓ ତ୍ରିତଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଯଜ୍ଞରେ ସେ କିପରି ଆନନ୍ଦରେ ସୋମ ପାନ କରି ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ତାହା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଓ ପୋଷଣ/ବୃଦ୍ଧି (ରାୟଃ, ପୋଷ) ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବିଶାଳ ପ୍ରଚୁରତାକୁ ଗତିଶୀଳ କରୁଥିବା—ସୋମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସମନ୍ୱୟ କରୁଥିବା—ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
Sukta 8.53
କାଣ୍ୱ ପରମ୍ପରାର ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦାନଶୀଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧ, ଦୁର୍ଗଭେଦୀ, ଏବଂ “ଗୋ” (କିରଣ/ଧନ) ଖୋଜି ଆଣୁଥିବା। ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଶତ୍ରୁତାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ, ସୋମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାନ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଜୀବନର ସଂଘର୍ଷରେ ଉପାସକଙ୍କୁ ବିଜୟ, ଗୋଧନ ଓ ଅଶ୍ୱବଳ (ଶକ୍ତି ଓ ଗତିଶୀଳତା) ଦିଗେ ନେଇଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।
Sukta 8.54
ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଦେବଙ୍କ ‘ବୀର୍ୟ’ (ବୀରତାମୟ ଶକ୍ତି)କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଓ ଦୀପ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଯେପରି ପୁରାତନମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ପରେ କବି ସ୍ତୁତିକୁ ବ୍ୟବହାରିକ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି: ଇନ୍ଦ୍ର ଗାୟକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସହଚର ଭାବେ ସାମୂହିକ ଆନନ୍ଦରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଢ଼, ଅକ୍ଷୟ ସମୃଦ୍ଧି ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ—ବିଶେଷକରି ପ୍ରସ୍କଣ୍ୱ ପାଇଁ।
Sukta 8.55
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ରଚିତ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କାଣ୍ୱ ସୂକ୍ତରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟ ଭୀର୍ୟ (ବୀରଶକ୍ତି)ର ଉଦ୍ଗାରକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହା ଉପାସକଙ୍କ ଦିଗକୁ “ଆସି ପହଞ୍ଚେ” ଏବଂ ପ୍ରୟାସୀ ଯାଚକଙ୍କୁ ରାଧସ୍ (ଦାନ-ବରଦାନ/ବୈଭବ) ଆଣିଦିଏ। “ଶତ-ଶତ” ଓ “ଚାରି ଶତ” ପରି ଚମତ୍କାର ଗଣନା ମାଧ୍ୟମରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନକୁ ଅତିପ୍ରଚୁର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ପଦାର୍ଥିକ, ଯୁଦ୍ଧୀୟ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିମୟ—ରୂପେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସପ୍ତବିଧ ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ କରି ଅନ୍ଧକାର ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପଥରୁ ପରେ ହଂକାଇଦିଅନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯଶ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସଫଳତା ପାଇଁ ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
Sukta 8.56
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କାଣ୍ୱ ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଧାନତଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ “ନରିଆ-ସଦୃଶ” ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯାହାଙ୍କର ବିଶାଳ, ଅକ୍ଷୟ ଦାନ ଭକ୍ତ ସାଧକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଗୋଧନ, ସେବା, ସମ୍ପଦ ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଉତ୍ସବ କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯଜ୍ଞୀୟ ମୋଡ଼ ଆସେ: ଅଗ୍ନି ଜ୍ଞାନୀ ଆହୁତିବାହକ ଭାବେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମିକୁ ଉଜାଗର କରନ୍ତି—ଏଭଳି ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନକୁ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ପ୍ରକାଶନ ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।
Sukta 8.57
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ (ନାସତ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥରେ ଆସି ‘ସୋମ’ର ‘ତୃତୀୟ ପିଷ୍ଟି’ ପାନ କରୁନ୍ତୁ। ଏହା ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସେମାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି (ଶଚୀ) ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାକୁ ରକ୍ଷା କରି ସମୃଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 8.58
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଯଜ୍ଞକୁ ନେଇ ଏକ ଚିନ୍ତନମୟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର: ଅନେକ ଯାଗିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପୁରୋହିତ ଓ ଭୂମିକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ସମନ୍ୱିତ ଯାଗିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହା ଏକ ଦୃଢ଼ ଏକତା-ଦର୍ଶନ ଉଚ୍ଚାରେ—ଏକ ଅଗ୍ନି, ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏକ ଉଷା—ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ ସୋମପାନ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଅଶ୍ୱିନ-ଆହ୍ୱାନକୁ ମୁହଁ ଫେରାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ରୁତ ସାହାଯ୍ୟର ଦୀପ୍ତିମାନ “ରଥ” ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ଦେଖାଯାଏ।
Sukta 8.59
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ସୋମ-ପୀଡନର ସଂଯୁକ୍ତ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ନିଜ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏହା ତାଙ୍କର ବାହ୍ୟ ବିଶ୍ୱ-ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ ଯଜମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶାସନ-ଶୃଙ୍ଖଳା ସହ ଯୋଡ଼େ—ତାଙ୍କୁ ଋତ (ଯଥାମାପ/ସଠିକ୍ ମାପ) ପଥରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରି, ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦାନ କରନ୍ତି।
Sukta 8.60
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଚୟିତ ହୋତା ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସି ବର୍ହିଷ ଉପରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଆହୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରୁନ୍ତୁ। ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି—ବିଶେଷକରି ରକ୍ଷସ (ଶତ୍ରୁ/ଅନ୍ଧକାର ଶକ୍ତି), ଯାତୁ (ମାୟା-ଟୋଣା), ବାଧା, ଅମଙ୍ଗଳ ଓ କ୍ଷୁଧାରୁ। ସେହି ସହ ଶକ୍ତି, ବୃଦ୍ଧି ଓ ସଫଳ ଲାଭ (ବାଜ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅଛି। ସମଗ୍ରରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞପୁରୋହିତ ଏବଂ ନିକଟ, ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯିଏ ଯଜମାନଙ୍କ ପଥକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି।
Sukta 8.61
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଓ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ କରେ—କବିଙ୍କ ଡାକକୁ “ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ” ଶୁଣି ସୋମପାନ ପାଇଁ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତୁ, ପ୍ରେରିତ ଧୀ (dhī) ଦ୍ୱାରା ସଶକ୍ତ ହୋଇ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ବାଧା ଓ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ/ପୁର ଭେଦକ (ପୁରନ୍ଦର) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ, ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଧନ, ରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟୀ ବଳ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ଶେଷ ଚିତ୍ରଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ବଜ୍ରରେ ସଂକେନ୍ଦ୍ରିତ—ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ବିଜୟୀ ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
Sukta 8.62
ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ସୋମ ପିଷକମାନଙ୍କ ସମୁଦାୟକୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି ଯେ ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ତୁତି ଆଗକୁ ଆଣନ୍ତୁ, କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ର ସୁସଂଗଠିତ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ଉକ୍ଥରେ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ “ଭଦ୍ରା ରାତୟଃ” (ମଙ୍ଗଳମୟ ଦାନ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବଦତ୍ତ ବୀର୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଭବନ-ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକତ୍ୱକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସୋମ-ଅର୍ପଣକାରୀମାନଙ୍କୁ ମିଳୁଥିବା ସମୃଦ୍ଧି ଓ “ବହୁ ଆଲୋକ”କୁ, ସୋମ-ଯଜ୍ଞ ଅବହେଳା କଲେ ଆସୁଥିବା କଠୋର ପରିଣାମ ସହିତ ବିପରୀତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି।
Sukta 8.63
ଏହି ସୂକ୍ତ ମଣ୍ଡଳ ୮ର ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତିର ଧାରାକୁ ଅଗ୍ରସର କରେ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁରାତନ “ଅନ୍ୱେଷକ” ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଙ୍କୁ ସଚେତନ ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି (କ୍ରତୁ) ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ; ଏବଂ ସେ ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଭଳି, ଯାହା ମାନବ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଓ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ଦେବଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରାଏ। ଏହା ପଞ୍ଚବିଧ ମାନବ ସମୁଦାୟର ସାମୂହିକ ଆହ୍ୱାନକୁ ବର୍ହିସ୍ (ପବିତ୍ର ଆସନ) ପ୍ରସାରଣର ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ସହ ଯୋଡ଼େ; ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷା-ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପହଞ୍ଚେ—ଯେଉଁଠାରେ ରୁଦ୍ରମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ କରି, ଉପାସକଙ୍କୁ ବୃତ୍ର-ବଧ ସଂଘର୍ଷରେ ସହାୟ କରନ୍ତି—ବାହ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ବାଧା, ଉଭୟରେ।
Sukta 8.64
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆହ୍ୱାନ; ସ୍ତୁତିଗୀତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁନ୍ତୁ, ଯେପରି ସେ ପ୍ରଚୁର ଦାନ (ରାଧସ) ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ର ବାଣୀ/ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରହ୍ମ-ଦ୍ୱିଷ) ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନବନତ, ଯୁବ, ପ୍ରବଳ ବୃଷଭ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି—ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପ୍ରେରିତ ଉଚ୍ଚାରଣ) ବିନା ଯାହାଙ୍କୁ ନିକଟିତ ହେବା କଠିନ। ଶେଷରେ ତତ୍କାଳ ଡାକ: “ଶୀଘ୍ର ଆସ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୋମ ପିଅ”—ବୀର, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ପାଇଁ।
Sukta 8.65
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତତ୍କାଳ ଡାକ—ଯେତେବେଳେ ଓ ଯେଉଁଠି ଡାକାଯାଏ, ସେଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ତୁରନ୍ତ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ। ଶାଶ୍ୱତ ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ “ସହଜେ ପ୍ରାପ୍ୟ/ନିକଟ” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦାନଶୀଳତା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି, ରକ୍ଷା ଓ ଯଶ ମାଗାଯାଇଛି। ଶେଷଭାଗରେ ସ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମୟ ଉତ୍ସର୍ଗ/ପ୍ରଭାବ (“ନପାତଃ”) ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ହଜାରଗୁଣ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
Sukta 8.66
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ଆହୁତି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏକ ଉତ୍ସାହଭରା ଆହ୍ୱାନ—ଧନ ଖୋଜି ଦେବାଳା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହାୟ—ରୂପେ। ବିସ୍ତୃତ ଗୀତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଡାକାଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଶକ୍ତିମାନତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ଯାହା ‘କାର୍ଯ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥାମାନଙ୍କରେ’ (vayuneṣu) ଆନନ୍ଦ ନେଇଥାଏ; ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୋମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଦୀପ୍ତିମୟ ବୁଦ୍ଧି ସହ ଆଗକୁ ଆସିବାକୁ, ଏବଂ କ୍ଷୟକାରୀ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଯେପରି ଶକ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟକର ହୋଇପାରେ।
Sukta 8.67
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ରାଜସ ରକ୍ଷକ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ, କୃପା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଆହ୍ୱାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିପଦରେ ତତ୍କାଳ ସୁରକ୍ଷା ଯାଚନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଦ୍ୱେଷ, ପାପ ଓ ଦମନକାରୀ କ୍ଲେଶକୁ ସମୂଳେ ଦୂର କରିବାର ବ୍ୟାପକ ଅନୁରୋଧ ଯାଏଁ, ଏହା ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ-ନିୟମର ପାଳକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଓ ଅନ୍ତର୍ମନସିକ ଅସ୍ଥିରତାର ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରେ।
Sukta 8.68
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନୀତି)ର ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଆକ୍ରମଣକୁ ଜୟ କରି ‘ସୁମ୍ନ’ (ସମଗ୍ରତା, କୁଶଳ) ଆଣନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କବି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁରାତନ ସାହାଯ୍ୟ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାଜ (ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି) ଓ ନିର୍ଦୋଷ ରକ୍ଷା ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଶେଷ ଭାବ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ: କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ନିନ୍ଦକ ଇନ୍ଦ୍ରୀୟ ସଙ୍ଘ ଉପରେ ସଫଳଭାବେ ଦୋଷାରୋପ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
Sukta 8.69
ଏହି ସୂକ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରରେ ସୋମ ଅଛନ୍ତି—ପ୍ରେରଣାଦାତା ଓ ବଳଦାତା—ଯାହାକୁ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ଜପ/ଗାନ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଆଗକୁ ଆଣାଯାଏ। ଏହାକୁ ପୁରନ୍ଧୀ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି—ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଶକ୍ତି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ଓ ମନକୁ ବୃଦ୍ଧିରେ ‘ପୂରି’ ଦିଅନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ସାବଧାନ, ଅଝରା ଭାବରେ ସୋମ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଅର୍ପଣର ଚିତ୍ରମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରେ—ଯେପରି ପାନଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି ରହାଯାଏ—ଏବଂ ଶିଷ୍ଟ ଋତୁକ୍ରମ/ଯଜ୍ଞଶାସନ (ଛାଟାଯାଇଥିବା ବର୍ହିସ୍, ଠିକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ଶକ୍ତିମାନ) କୁ ପ୍ରାଚୀନ, ମୂଳ ‘ଅଗ୍ରଗତି’ ପ୍ରାପ୍ତିର ଶର୍ତ୍ତ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
Sukta 8.70
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନମାନଙ୍କର ସାର୍ବଭୌମ ନାୟକ ଏବଂ ଅଜେୟ ବୀର ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ତୁତି-ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଜୟ କରି ବୃତ୍ରକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ନିକଟ ଓ ଦୂର ସ୍ଥାନରେ—“ଗଭୀରତାରେ” ଓ “ବିସ୍ତାରରେ”—ସଦା ଉପଲବ୍ଧ ଶକ୍ତି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଡାକି ଜୟ, ବଳ ଏବଂ ଉଦାର ଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୋଷକ-ସ୍ମୃତି (କର୍ଣଗୃହ୍ୟା) ରହିଛି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନଶୀଳତାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପହାର ଓ ଯଜ୍ଞୀୟ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ଯୋଡ଼େ।
Sukta 8.71
ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆହ୍ୱାନର ପ୍ରାର୍ଥନା: ଗାୟକମାନେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମହାଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଅଭାବ, ଶତ୍ରୁତା ଓ ମାନବୀୟ ଦ୍ୱେଷରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ (ବସୁ)ର ଯଥାର୍ଥ ଅଧିପତି, ଯାହାଙ୍କ ଦାନକୁ ଅଧର୍ମୀ ଶକ୍ତିମାନେ ଦୂରେଇ ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ କୁଳର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଶାନ୍ତି, କୁଶଳ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଆଶ୍ରୟ ଆଣିଦିଅନ୍ତି।
Sukta 8.72
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କ ସଠିକ୍ କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରିଥିବା ଏକ ଯାଜ୍ଞିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ସ୍ତୁତି। ଏଠାରେ ହବିଷ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ନିୟମାନୁସାରେ (ପ୍ରଶାସନ) ଗତି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ଏମିତି ଆଗେଇ ନେବା—ଯେପରି ତାହା ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ “ଜିତି” ପାଏ—ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି। ଗଭୀର, ବିସ୍ତୃତ ଓ ପରିଭ୍ରମଣଶୀଳ ପାତ୍ରରେ ଢାଳିବା ଭଳି ସଜୀବ ଆହୁତି-ଚିତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ, ସଠିକ୍ ଯାଜ୍ଞିକ କ୍ରିୟାକୁ ସୋମ/ଆହୁତିର ବିଶ୍ୱ-ପରିଚଳନା ଓ ଯଜ୍ଞର ଧାରଣକାରୀ ଋତ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଶେଷ ଦୃଶ୍ୟ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ସୂଚାଏ: ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଶକ୍ତିର “ପଦ” (ସ୍ଥାନ) ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଚାରିପାଖେ ପ୍ରସାରିତ—ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ବାକ୍ (ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ) ହେଉଛି ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶକ୍ତି ଯାହା ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ।
Sukta 8.73
ଏହି ଅଶ୍ୱିନ-ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଉଠିବାକୁ, ରଥ ଯୋକ୍ତ କରିବାକୁ ଏବଂ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ—ଯେପରି ତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଯଜମାନଙ୍କ ଭିତରେ “ନିକଟ ଓ ଆସୀନ” ହୋଇ ରହେ। ପୁନରୁକ୍ତିମୟ ଅନୁରୋଧରେ ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଧାର, ବଳବର୍ଦ୍ଧନ ଏବଂ ବାଧାଦାୟକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି—ମନେ ଯେନେ ଦୁର୍ଗ ଭେଦନ କରାଯାଉଛି। ସମଗ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ତତ୍କାଳ ସହାୟତା—ଚିକିତ୍ସା, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଜୀବନ ଓ ମନରେ ଋତ (ଠିକ୍ ଶୃଙ୍ଖଳା)ର ପୁନଃସ୍ଥାପନ।
Sukta 8.74
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅତିଥି (ଦିବ୍ୟ ଅତିଥି) ଓ ଜାତବେଦସ୍ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଘରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଗୃହାଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଳ ସ୍ୱାଗତ କରି ସ୍ଥାପନ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଚୁରତା ଓ ଶୁଭ ଶାନ୍ତି ଆଣେ। ନିକଟ-ହାତର ଆତ୍ମୀୟ ଚିତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ କବି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ ସେ ସବୁଠାରୁ ମଧୁର ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତାହାରେ ବଳବାନ ହୋଇ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ। ଶେଷ ଅଂଶରେ ମହାନଦୀ ପରୁଷ୍ଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷାର ଭାବକୁ ବେଦିକ ଜୀବନ ଓ ଯାତ୍ରାର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭୂଦୃଶ୍ୟ ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।
Sukta 8.75
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଶେଷକରି ହୋତୃ (ଯଜ୍ଞ-ପୁରୋହିତ) ରୂପେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ଡାକାଯାନ୍ତି, ଯଜ୍ଞରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଅଧିକାର ସହ କୌଶଳରେ ଆହୁତି ବହନ କରନ୍ତି। ଏହି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ କବି ଶତ୍ରୁତା ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—ଚାରିପାଖର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ନୌକାକୁ ତରଙ୍ଗ ଯେପରି ଆଘାତ କରେ, ସେପରି ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ନ ଆଘାତ କରୁ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ପୁତ୍ରସଦୃଶ ଭରସାରେ କହେ: ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ‘ପୁରାତନ କାଳରୁ’ ପରିଚିତ, ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ପରି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୃପାମୟ ଅନୁଗ୍ରହ (ସୁମ୍ନ) ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାର୍ଥିତ।
Sukta 8.76
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଜେୟ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିବାକୁ, ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରାଯାଇଛି। ଯୁଦ୍ଧମୟ ଓ ଯାଜ୍ଞିକ ଆହ୍ୱାନ ସହିତ, ଏଠାରେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ବାଚ୍) ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ ବୋଲି ଏକ ଚିନ୍ତନଶୀଳ ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ବାହ୍ୟ ବିଜୟକୁ ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା) ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗଠନ ସହିତ ଯୋଡ଼େ।
Sukta 8.77
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମକ୍ଷଣରୁ ନିଷ୍ପତ୍ତିକାରୀ, ବହୁଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯୋଗ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ଖୋଜନ୍ତି ଏବଂ ସତ୍ୱର ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଦାନ-ବରଦାନକୁ ମୁହାଁ ଦିଅନ୍ତି। ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ଭେଦି ପୋଷଣ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦ ମୁକ୍ତ କରିଥିବା ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ସୁନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ବାହୁବଳକୁ ବିଜୟୀ ଋତ-ଶାସନର ଉପକରଣ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞକାରୀ ଓ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଓ ସାହାଯ୍ୟ—ଶକ୍ତି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଚୁରତା—ଆହ୍ୱାନ କରିବା।
Sukta 8.78
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତ ବିଜୟୀ ବଳର ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ସେ ପ୍ରଚୁର ସୋମ-ଆନନ୍ଦ, ଧନ-ସମ୍ପଦ, ଏବଂ ଜୀବନ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଆଲୋକର “ପଶୁଧନ” ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅବିଫଳ ଓ ଅପ୍ରତାର୍ୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ଗଭୀର ଭରସାର ଏକ ନିକଟ କ୍ରିୟା ଦେଖାଯାଏ—କାଟଣିର ଦାଆକୁ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ, ନୂଆ କଟା ହେଉ କି ସଞ୍ଚିତ, ଫସଲକୁ ପୂରଣ କରିଦେବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।
Sukta 8.79
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କୁ ଅଜେୟ, ସର୍ବବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ବନ୍ଦ ଥିବାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଖୋଲେ ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ କବି-ଦ୍ରଷ୍ଟାକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ କରେ। ସୋମ ସତ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟର ପୂରକ; ସେ ସାଧକମାନଙ୍କୁ ଦାତାଙ୍କ ଦାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଏ ଏବଂ ଅଶାନ୍ତ ତୃଷ୍ଣାକୁ ପରିତୃପ୍ତିରେ ପରିଣତ କରେ। ଶେଷରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହାସନାସୀନ ସୋମଙ୍କୁ ରାଜସିକ ପ୍ରାର୍ଥନା—ବାକା ଚିନ୍ତାମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନଦୃଷ୍ଟି କରି ଦେଖନ୍ତୁ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବାଧାଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାନ୍ତୁ।
Sukta 8.80
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବଳବାନ ଓ ଚିକିତ୍ସକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ—ଯିଏ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବାକୁ “ଠିକ୍ କରି” ଦୟା, ବିଜୟ ଓ କୁଶଳ ଦାନ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା-ଦାୟକ ରଥ ସହ ଆସନ୍ତୁ, ବାଧା ହଟାନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜମାନମାନଙ୍କୁ ବିଜେତା କରନ୍ତୁ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ—ଅମର ଦେବମାନେ ଓ ଦେବୀମାନେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକ ବଢ଼ାନ୍ତି, ପ୍ରଶଂସିତ “ରାଧସ” (ଦାନ/ଗୌରବ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ଧନର ଦ୍ରୁତ ପ୍ରଭାତ-ଆଗମନ ଘଟାନ୍ତି।
Sukta 8.81
ଏହି ନଅ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଆହ୍ୱାନମୟ ସ୍ତୁତି—ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି, ଧନ ଓ ବିଜୟୀ ପ୍ରବଳତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଅଂଶ ‘ଧରି’ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଏଥିରେ ଦକ୍ଷିଣା (ଡାହାଣ-ହାତର ଶୁଭ କ୍ରିୟା)ର ପ୍ରଭାବଶୀଳତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଯାହାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରେରିତ—ସେହି ଗାୟିତ ସାମନ୍, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଜ-ମାନଙ୍କ (ପ୍ଲେନିଟ୍ୟୁଡ୍/ପ୍ରଚୁରତା)ର ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ—ଯାହା ବୃଦ୍ଧି ଓ ସଫଳତାକୁ ପକ୍କ କରେ—ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି।
Sukta 8.82
ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତ ନିକଟ ଓ ଦୂରରୁ ବୃତ୍ରହନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସେ ଆସି ନିଜ ଉଲ୍ଲାସ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମଧୁର ସୋମ ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ସୋମର ପିଷଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ବଳକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଆଣିଥିବା ପୌରାଣିକ ସୋମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାହାର ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପାନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଆଯାଇଛି।
Sukta 8.83
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସମୁଦାୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ସାର୍ବଭୌମ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ (ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ)—ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଉପାସକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବିଶାଳ, ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ‘ସହାୟତା’ (ଅବଃ) ଭାବେ ବାଛେ। ସୂକ୍ତଟି ତାଙ୍କର ସଚେତନ ପାହାରାଦାର ଚେତନା, ନୀତିମୟ ଶାସନ, ଏବଂ ଅପଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ; ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଉଦାର ଦିବ୍ୟ ସମୂହକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ।
Sukta 8.84
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ “ଅତିଥି” ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ମିତ୍ରସଦୃଶ, ସହଜେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ, ଏବଂ ରଥ ପରି ଯଜ୍ଞର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସଫଳଭାବେ ବହନ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ବାହକ। ଏହା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ଠିକ୍ ମାନସିକ ଆହୁତି ଓ ଉପାସନାରେ ଯଥାଯଥ ସମ୍ବୋଧନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନାତ୍ମକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ନିରାପଦ କଲ୍ୟାଣ (କ୍ଷେମ) ଓ ବୀରଶକ୍ତିର ବୃଦ୍ଧି (ସୁବୀର୍ୟ) ଲାଭ ହୁଏ ବୋଲି କହେ। ସାରକଥା, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଳନରେ ଠିକ୍ ଯଜ୍ଞ, ଠିକ୍ ଭାବ, ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆହ୍ୱାନ।
Sukta 8.85
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଶ୍ୱିନ ସୂକ୍ତରେ ନାସତ୍ୟ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—କବିଙ୍କ ଡାକକୁ ଶୀଘ୍ର ସୁନି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ମଧୁମୟ ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ। ଦିବ୍ୟ ଯମଜଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ନିରାପଦ ରକ୍ଷା (ଚର୍ଦିଃ) ଆଣିବାକୁ, ଗାୟକଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀକୁ ସବଳ କରିବାକୁ, ଏବଂ ସମୟୋଚିତ ଆଗମନ ଓ ସହାୟତା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକୁ ଫଳବତୀ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
Sukta 8.86
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜଗତୀ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଆଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ଯମଜ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଆନନ୍ଦଦାତା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେମାନଙ୍କୁ “ଦେହଧାରୀ ସତ୍ତାକୁ ଗଢ଼ିଦିଅ” (tanūkṛ-) ବୋଲି ଏବଂ ମିତ୍ରତାର ବନ୍ଧନକୁ ଅଭିନ୍ନ ରଖିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ପୁନରାବୃତ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନାମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ବିଶ୍ୱକ ଆଶ୍ୱିନମାନଙ୍କ ଉପକାର ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟକୁ ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମ) ଅଧୀନରେ ପ୍ରାଣମୟ ସମଗ୍ରତା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅଟୁଟ ସାଥିତ୍ୱର ସୁରକ୍ଷା ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Sukta 8.87
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଶ୍ୱିନ୍-ସୂକ୍ତରେ ଯମଜ ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଅଶ୍ୱିନ୍ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ସୋମ-ପୀଡନ ସଭାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ତୁତି ଯାହା ‘ଛିଟାଏ’ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଆଣେ। ସେମାନଙ୍କୁ ବର୍ହିଷ ଉପରେ ବସିବାକୁ, ମଧୁମୟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ, ଏବଂ ବଳ, ଧନ/ବଳ ଲାଭର ସଫଳତା (ବାଜସାତି), ଓ କବିମାନଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଡାକକୁ ସତ୍ୱର ଶୁଣି ପ୍ରତିସାଦ ଦେବା ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 8.88
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ସୋମରେ ଆନନ୍ଦିତ ଯୋଦ୍ଧା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଯିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛା, ବଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧିକର କର୍ମଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜନ୍ମଜାତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। କବିମାନେ (ଗୌତମମାନେ) ଗାଈମାନେ ଯେପରି ନିଜ ବଛା ପାଖକୁ ଧାଉଥାନ୍ତି, ସେପରି ବାଣୀ ସହିତ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଧାଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଗୀତରେ ଜାଗ୍ରତ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରି, ଅସୀମ ଦାନଶୀଳତା, ରକ୍ଷା ଓ ଶକ୍ତିଲାଭରେ ବିଜୟ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛନ୍ତି।
Sukta 8.89
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଡାକାଯାଇଛି ଯେ ସେମାନେ ଏକ “ବୃହତ୍” (ବିଶାଳ) ସ୍ତୁତିଗୀତ ଗାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ବୃତ୍ରହନ୍କୁ—ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଆଲୋକ, ଜଳ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଦୀପ୍ତିମୟ ଲୋକ (ସ୍ୱଃ) ମୁକ୍ତ କରିପାରିବେ। ପଦେ ପଦେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସାହସରେ ଆଗେଇବାକୁ, ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ ଭେଦି ଖୋଲିବାକୁ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱ-ଋତକୁ ଗତିଶୀଳ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଆଯାଇଛି—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନ ଉର୍ଜା ଏକାସାଥି ଚଳିତ ହୁଏ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରିତୁଆଲିକ (ବିଜୟ ଓ ବର୍ଷା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା) ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ (ଜଡତା ଭାଙ୍ଗି ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆଣୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା) ଉଭୟ।
Sukta 8.90
ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ “ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ” ଉପସ୍ଥିତ ରହିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; କବିମାନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସୋମ-ନିଷ୍ପେଷଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ, ଏବଂ ବିଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତି (ବୃତ୍ର) କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଅଟଳ ଓ ବଜ୍ରାୟୁଧଧାରୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି, ଧନ-ସମ୍ପଦକୁ ନିକଟକୁ ଆଣିବାକୁ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଚାଦର ପରି ତାଙ୍କର ରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରସାରିତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ, ଦୂରଦର୍ଶୀ ଅସୁର (ପ୍ରଭୁତ୍ୱଶକ୍ତି) ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଲାଭ କରିବା, ତାଙ୍କର କୃପା (ସୁମ୍ନ) ଓ ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହାଯାଇଛି।
Sukta 8.91
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ସୋମକୁ ମିଳିଥିବା ଓ ବହନ କରାଯାଉଥିବା ଧନରତ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପିଷିତ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଆହୁତି ପାନ କରି ବଳ ଦାନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ସୋମର ଆବିଷ୍କାରର ଜୀବନ୍ତ ପୌରାଣିକ ଛବିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଶାଭରା ଆହ୍ୱାନକୁ ଯାଏ—“ସମ୍ଭବତଃ” ଇନ୍ଦ୍ର ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଅପାଳା ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୋଧନଶକ୍ତି ନବୀକରଣ ଓ ଆଲୋକିତ କରେ।
Sukta 8.92
ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତଟି ଏକ ଅବିରତ ସ୍ତୋତ୍ର; ଗାୟକମାନେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ତାଙ୍କୁ “ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେବାକୁ” ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ତାଙ୍କର ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି (ବୃତ୍ରହନ) ଉପାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୁଏ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜଗତ-ଜୟୀ ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବାଧିକ ଦାନଶୀଳ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି ଯେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହଜନକ ପ୍ରଭାବ, ପରାକ୍ରମ ଓ ଶକ୍ତିଦାୟକ ଆନନ୍ଦ ସମୁଦାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ।
Sukta 8.93
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତମୁଖୀ ଆହ୍ୱାନ; ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦୟମାନ, ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ‘ପାର କରାଇ ନେଇଯାନ୍ତି’। ସେହି ସ୍ତୁତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ବିଜୟ, ରକ୍ଷା ଓ ବରଦାନ-ଦାନର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗରଣ, ବଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି—ବିଶେଷକରି ବାଧା (ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ବନ୍ଧନ) ଅତିକ୍ରମ, ପ୍ରଚୁର ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଏବଂ ଜୟଦାୟକ ବଳ/ବାଜ (vāja) ଲାଭ—ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 8.94
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତ-ଗଣଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଦମ୍ୟ ବେଗଶାଳୀ ଶକ୍ତିରୂପେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ବାଧାକୁ ଭେଦି ଆଗେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରବାହମାନ ଜଳଧାରା ପରି ଗତି କରନ୍ତି, ବଳ, ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ବିଜୟୀ ଗତିବେଗ ଆଣନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଝଡ଼-ଶକ୍ତିକୁ ସୋମ-ଯଜ୍ଞ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ପର୍ବତାସୀନ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥୀ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଚାପା ସୋମ ପାନ ପାଇଁ ଡାକାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କର ଉତ୍ଥାନ ଓ ଯଶକୁ ଆଗେଇ ନେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 8.95
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସୋମ ଆହୁତିକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୋମ-ନିଷ୍ପୀଡନଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସାର ପାନ କରି ଯଜମାନଙ୍କ କର୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ସ୍ତୁତି (ଗିରଃ, ଉକ୍ଥାନି) ଦ୍ୱାରା କବିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ “ବଢ଼ାନ୍ତି”, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବହୁ ଶକ୍ତି—ଧନ, ବିଜୟ, ଏବଂ ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ବାଧାକୁ ଜୟ କରୁଥିବା ବଳ (ବାଜ)—ଲାଭ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ “ଶୁଦ୍ଧତା” (ଶୁଦ୍ଧ) ଉପରେ ପୁନରାବୃତ୍ତିମୟ ଜୋର ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧିକୃତ, ସ୍ପଷ୍ଟକାରୀ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଏ, ଯିଏ ଧନ-ଭଣ୍ଡାର ଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି।
Sukta 8.96
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେଇ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ସୁରକ୍ଷିତ “ପାରାପାର” କରାନ୍ତି—ରାତିରୁ ପ୍ରଭାତକୁ, ବାଧାରୁ ପଥକୁ—ଉଷା (ପ୍ରଭାତ) ଏବଂ ପୋଷକ ଜଳ/ନଦୀମାନେ (ଆପଃ/ସିନ୍ଧୁ)ଙ୍କ ସହାୟତାରେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ଉକ୍ଥ)କୁ ବହନ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ସାଧକଙ୍କ ବୁଝାମଣାକୁ ନୌକା ପରି ଦୂର ପାରକୁ ଆଗେଇ ନେଉନ୍ତୁ; ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୃତ୍ର-ବଧ, କୌଶଳମୟ, ଶୀଘ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଉଥିବା ସହାୟତାରେ ଏହା ପରିଣତି ପାଏ।
Sukta 8.97
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରେ—ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମ ପାଖକୁ ଆସି, ମଧୁର ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ଗାୟକଙ୍କୁ ଏବଂ ସୁପ୍ରସ୍ତୁତ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି/ବିସ୍ତାର କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି—ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସୁରୀୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଲୋକ’ର ଧନ-ସମ୍ପଦ ଲାଭ କରିବା। ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ/ବ୍ୟବସ୍ଥା) ମାଧ୍ୟମରେ ସୁରକ୍ଷା ମାଗାଯାଇଛି, ଏବଂ ଦୁରିତା (କଠିନତା/ଅନ୍ୟାୟ) ପାର କରାଇ ସମୃଦ୍ଧ, ସର୍ବଜନ-ହିତକର ପ୍ରଚୁରତାକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 8.98
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ବିଶାଳ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସାମନ୍ ଗାଇବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଏବଂ ବିଜୟଦାୟକ ଶକ୍ତିର ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। କବିମାନେ ଉତ୍ତାଳ ଜଳଧାରା ପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜ ମହା ଆକାଙ୍କ୍ଷାକୁ “ଚାଳିତ” କରନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ସୁବୀର୍ୟ—ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ, କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ବୀରତା ଓ ଶକ୍ତି—ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
Sukta 8.99
ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଗାୟକମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେମାନଙ୍କ ଡାକକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସାର୍ବଭୌମ ବିଜେତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ମିଥ୍ୟା ବାଣୀକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରୟାସୀ ଉପାସକଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
Sukta 8.100
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବିଜେତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ବୃତ୍ର ନାମକ ଅବରୋଧକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ଜୀବନଦାୟିନୀ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ପାଇଁ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦ୍ୟାଉଃ ପରି ସହାୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଡାକାଯାଇଛି, ଯେଣୁ ସେମାନେ ବିଶ୍ୱ-ଆକାଶକୁ ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତୁ। କବି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସମର୍ଥନ ପାଉଛି ବୋଲି ଭାବି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ‘ଭାଗ’ (ଭାଗ) ‘ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବୀର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସାଧିତ ହୋଇପାରେ। ଏଭଳି ଏହି ସୂକ୍ତ ନିଜଶକ୍ତି-ଜାଗରଣ, ସାମୁଦାୟିକ ଏକତ୍ରିକରଣ, ଏବଂ ବୃତ୍ରବଧର ଆଦର୍ଶ ମିଥକକୁ ଏକାତ୍ମ କରି, ଆଚାରିକ ଓ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଗତି ଦିଏ।
Sukta 8.101
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ଯୁଗଳ ପାଳକ ଭାବେ ପ୍ରଧାନତଃ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଯଜ୍ଞ ଓ ଯଜମାନ ଯେପରି ସମୃଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ “ଆଗରେ” ରଖି ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପଥମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗୀ ଯଜ୍ଞଶକ୍ତିମାନ (ବିଶେଷତଃ ବାୟୁ ଓ ଶୁଦ୍ଧୀକୃତ ସୋମଧାରା)ର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଏବଂ ଶେଷରେ ବାଚ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଗାଈ ଭାବେ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଣାଯାଏ—ଏହି ବାଣୀ/ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆଘାତ କରିବା କିମ୍ବା ତାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସମଗ୍ରରେ, ସାମାଜିକ-ନୈତିକ ଶୃଙ୍ଖଳା, ଯଜ୍ଞର ସଠିକତା, ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ—ଏ ସବୁକୁ ଏକାତ୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଭାବନାରେ ବୁନିଦିଏ।
Sukta 8.102
ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯୁବ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ‘ଗୃହପତି’ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଠିକ୍ ପଥନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦାନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଘୋଡ଼ା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ମିତ୍ର-ସଦୃଶ ନିୟନ୍ତା ଭାବେ ଯିଏ ବିରୋଧ, ଶତ୍ରୁତା ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଦୀପ୍ତିକରଣର କ୍ରିୟା ଆସେ—ମର୍ତ୍ୟ ମନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଚିନ୍ତାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଦୀପ୍ତିମୟ ଋତ (ଶୃଙ୍ଖଳା) ସହ ସମନ୍ୱୟ କରେ।
Sukta 8.103
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ‘ପଥ-ଖୋଜୁଥିବା’ (ଗାତୁବିତ୍ତମ) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋତର ନିୟମ-ବିଧାନ ସ୍ଥାପିତ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜମାନଙ୍କ ବାଣୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ। ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତି ସହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ ଡାକାଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ବିଶାଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ-ଶିଖାବାନ, ଦାନଶୀଳ, ଏବଂ ମରୁତ/ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତାବାନ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇଛି—ସୋଭର୍ୟାମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଋତାନୁଗତ ଉଚ୍ଚବଂଶୀୟ ବୃଦ୍ଧିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରନ୍ତୁ।
It is strongly tied to the Kāṇva and Aṅgiras families, shows frequent Pragātha-style composition, and is associated with the Vālakhilya appendix—together indicating both performative metrical habits and layered compilation.
Indra dominates, most often addressed in the context of the Soma-pressing: the hymns invite him to drink Soma and to grant fearless abundance, cattle, and victory to the patrons and priests.
It points to an accretive transmission history: a compact set of short hymns circulated as a recognizable sub-collection and was preserved alongside Mandala 8 material, reflecting how Rigvedic books could grow through curated additions.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
