Sarga 35

Verse 1

तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात्।उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा।।।।

വാനരശ്രേഷ്ഠനിൽ നിന്നു രാമകഥ കേട്ട വൈദേഹി, മധുരവാണിയോടെ ഈ ആശ്വാസവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 2

क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम्।वानराणां नराणां च कथमासीत्समागमः।।।।

നിനക്ക് രാമനുമായി എവിടെ സമ്പർക്കം ഉണ്ടായി? ലക്ഷ്മണനെ നീ എങ്ങനെ അറിയുന്നു? വാനരന്മാരും മനുഷ്യരും തമ്മിൽ ആ സഖ്യം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി?

Verse 3

यानि रामस्य लिङ्गानि लक्ष्मणस्य च वानर।तानि भूयस्समाचक्ष्व न मां शोकस्समाविशेत्।।।।

പിന്നീട് ആ ശിഖരത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന വാനരേന്ദ്രൻ, ആ രണ്ടുപേരുടെ സമീപത്തേക്ക് പോകുവാൻ എന്നെ മാത്രം അതിവേഗം അയച്ചു.

Verse 4

कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं रामस्य कीदृशम्।कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे।।।।

എനിക്ക് പറയുക—ശ്രീരാമന്റെ ദേഹസംസ്ഥാനം എങ്ങനെയുണ്ട്, അവന്റെ രൂപം എങ്ങനെയുണ്ട്? അതുപോലെ ലക്ഷ്മണന്റെ ഊറുകളും ബാഹുക്കളും എങ്ങനെയെന്ന് കൂടി വിവരിക്കൂ.

Verse 5

एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनुमान्मारुतात्मजः।ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे।।।।

വൈദേഹി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മാരുതാത്മജൻ ഹനുമാൻ തുടർന്ന് രാമനെ യഥാർത്ഥമായി—അവൻ സത്യത്തിൽ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ—വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 6

जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि।भर्तुः कमलपत्त्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च।।।।

ഹേ വൈദേഹി, കമലദളനേത്രിയേ! ഭർത്താവിന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും രൂപലക്ഷണങ്ങൾ നീ അറിയുന്നുവെങ്കിലും, ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ നീ എന്നോടു അവയെ വിവരിക്കുവാൻ ചോദിക്കുന്നു.

Verse 7

यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै।लक्षितानि विशालाक्षि वदतश्शृणु तानि मे।।।।

അംഗദനെ മുൻപാക്കി എല്ലാവരും സമുദ്രതീരത്തിന്റെ അറ്റത്തേക്ക് എത്തി; നിന്റെ ദർശനത്തിനായി ആകാംക്ഷയുണ്ടായിരുന്നിട്ടും വീണ്ടും ഭീതിയോടെ ആശങ്കയിൽ ആഴ്ന്നു.

Verse 8

रामः कमलपत्त्राक्ष स्सर्वसत्त्वमनोहरः।रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे।।।।

ഹേ ജനകാത്മജേ, കമലപത്രസദൃശ നേത്രങ്ങളുള്ള, സർവ്വജീവികളുടെ ഹൃദയം ആകർഷിക്കുന്ന ശ്രീരാമൻ സൗന്ദര്യവും സൗജന്യവും സുസംസ്കൃത ശിഷ്ടാചാരവും സമ്പന്നനായി ജനിച്ചു.

Verse 9

तेजसाऽदित्य सङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः।बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः।।।।

തേജസ്സിൽ അവൻ ആദിത്യനെപ്പോലെ; ക്ഷമയിൽ ഭൂമിയെപ്പോലെ; ബുദ്ധിയിൽ ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ; യശസ്സിൽ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലെയുമാണ്.

Verse 10

रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्याभिरक्षिता।रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परन्तपः।।।।

അവൻ ജീവലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനാണ്; അതിലുപരി സ്വന്തം ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനുമാണ്. പരന്തപൻ തന്റെ വംശമര്യാദയും ധർമ്മവും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 11

रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता।मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः।।।।

ഹേ സുന്ദരി, രാമൻ ലോകത്തിലെ ചാതുർവർണ്യത്തിന്റെ രക്ഷകനാണ്. ലോകമര്യാദകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും അവ പാലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനും അവൻ തന്നെയാണ്.

Verse 12

अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः।साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम्।।।।

അവൻ തേജസ്വിയും അത്യന്തം പൂജിതനുമാണ്; ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനാണ്. സജ്ജനങ്ങളുടെ ഉപകാരം തിരിച്ചറിയുകയും കർമ്മങ്ങളുടെ യഥാവിധി ആചാരം അറിയുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 13

राजविद्याविनीतश्च ब्राह्मणानामुपासिता।श्रुतवान्शीलसम्पन्नो विनीतश्च परन्तपः।।।।

അവൻ രാജവിദ്യയിൽ വിനീതനായി പരിശീലിതനും ബ്രാഹ്മണരെ ഉപാസിക്കുന്നവനുമാണ്. ശ്രുതവാനും ശീലസമ്പന്നനും വിനയശീലനും—പരന്തപൻ, ശത്രുനാശകനുമാണ്.

Verse 14

यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिस्सुपूजितः।धनुर्वेदे च वेदेषु वेदाङ्गेषु च निष्ठितः।।।।

അവൻ യജുര്‍വേദത്തിൽ വിനീതമായി പരിശീലിതനാണ്; വേദജ്ഞന്മാർ അവനെ അത്യന്തം പൂജിക്കുന്നു. ധനുര്‍വേദത്തിലും വേദങ്ങളിലും വേദാംഗങ്ങളിലും അവൻ നിഷ്ഠയോടെ പാരംഗതനാണ്.

Verse 15

विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवश्शुभाननः।गूढजत्रुस्सुताम्राक्षो रामो देवि जनै श्श्रुतः।।।।

ദേവീ, രാമൻ വിശാലഭുജനും മഹാബാഹുവും, ശംഖസദൃശമായ കഴുത്തും ശുഭമുഖവും ഉള്ളവൻ; ഗൂഢജത്രുവും താമ്രവർണ്ണനേത്രങ്ങളും ഉള്ളവൻ—ജനങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്.

Verse 16

दुन्दुभिस्वननिर्घोष स्स्निग्धवर्णः प्रतापवान्।सम स्समविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः।।।।

അവന്റെ ശബ്ദം ദുന്ദുഭിയുടെ മുഴക്കുപോലെ മുഴങ്ങുന്നു; അവന്റെ വർണ്ണം സ്നിഗ്ധവും മനോഹരവും ആണ്. പ്രതാപത്തിൽ ദീപ്തൻ, സമസ്ഥിതിയുള്ളവൻ, സുസമവ്യക്തമായ അവയവങ്ങളുള്ളവൻ, ശ്യാമവർണ്ണസൗന്ദര്യം ധരിച്ചവൻ.

Verse 17

त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः।त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः।।।।

അവനിൽ ഉത്തമപുരുഷന്റെ പരമ്പരാഗത ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്: മൂന്നു ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥിരത, മൂന്നു ഭാഗങ്ങളിൽ ദീർഘത, മൂന്നു ഭാഗങ്ങളിൽ സമത്വം, മൂന്നു ഭാഗങ്ങളിൽ ഉയർച്ച. മൂന്നു സ്ഥലങ്ങളിൽ താമ്രാഭമായ തിളക്കം കാണപ്പെടുന്നു; മൂന്നു വിധങ്ങളിൽ അവൻ നിത്യവും ഗാംഭീര്യവും മഹിമയും ധരിക്കുന്നു.

Verse 18

त्रिवलीवांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान्।चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतु स्समः।।।।

അവന്റെ ദേഹത്തിൽ മൂന്ന് മടക്കങ്ങൾ, മൂന്ന് മൃദുവായ താഴ്വരകൾ, നാല് സൂക്ഷ്മ കുഴികൾ ഉണ്ട്; ശിരസ്സിൽ മൂന്ന് ആവർത്തചിഹ്നങ്ങൾ ദീപ്തമാണ്. വിരലിന്റെ (അംഗുഷ്ഠത്തിന്റെ) താഴെ നാല് രേഖകളും നെറ്റിയിലും നാല് രേഖകളും കാണപ്പെടുന്നു; അവന്റെ ഉയരം നാല് കൈമാത്രം, നാല് ഭാഗങ്ങളും സമപ്രമാണമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 19

चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः।महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान्।।।।

പതിനാലു ജോഡി ലക്ഷണങ്ങളിൽ അവൻ സമതുലിതനാണ്; അവന് നാല് പ്രഖര ദംഷ്ട്രകൾ ഉണ്ട്, അവസരമനുസരിച്ച് നാല് ശ്രേഷ്ഠ ഗതികളിൽ സഞ്ചരിക്കാനും കഴിയും. അവന്റെ അധരങ്ങൾ, താടി, നാസിക എന്നിവ പ്രത്യേകമായി ദീപ്തമാണ്; അഞ്ചു ഭാഗങ്ങൾ സ്നിഗ്ധവും കാന്തിയുമുള്ളവ, എട്ട് ഭാഗങ്ങൾ ദീർഘവുമാണ്.

Verse 20

दशपद्मो दशबृहत्त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान्।षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः।।।।

രാഘവനിൽ പത്ത് പദ്മസദൃശ ലക്ഷണങ്ങളും പത്ത് വിശാലവും സുനിർമ്മിതവുമായ ഭാഗങ്ങളും ഉണ്ട്; അവൻ മൂന്ന് ശ്രേഷ്ഠതകളാൽ വ്യാപ്തനാണ്—തേജസ്, യശസ്, മഹിമ. രണ്ട് ലക്ഷണങ്ങൾ ശ്വേതം—നേത്രങ്ങളും ദന്തങ്ങളും; ആറു ഭാഗങ്ങൾ ഉന്നതം; ഒമ്പത് സൂക്ഷ്മവും തീക്ഷ്ണവും. ജീവിതത്തിന്റെ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളിലും അവൻ ധർമ്മമാർഗം അനുസരിക്കുന്നു.

Verse 21

सत्यधर्मपरश्श्रीमान् सङ्ग्रहानुग्रहे रतः।देशकालविभागज्ञस्सर्वलोकप्रियंवदः।।।।

അവൻ സത്യധർമ്മത്തിൽ പരായണനും ശ്രീസമ്പന്നനും ആകുന്നു. സമ്പാദനത്തിലും അനുഗ്രഹത്തിലും രതനായി, സമ്പാദിച്ച വിഭവങ്ങൾകൊണ്ട് മറ്റുള്ളവർക്കു ആശ്രയവും സഹായവും നൽകുന്നു; ദേശ-കാല വിഭജനങ്ങൾ അറിയുന്നവനും സർവ്വർക്കും പ്രിയമായ വാക്കുകൾ പറയുന്നവനും ആകുന്നു.

Verse 22

भ्राता तस्य च द्वैमात्रस्सौमित्रिरपराजितः।अनुरागेण रूपेण गुणैश्चैव तथाविधः।।।।

അവന്റെ സഹോദരൻ സൗമിത്രി—ഭിന്ന മാതാവിൽ ജനിച്ചവനും ഒരിക്കലും പരാജയമറിയാത്തവനും—സ്നേഹത്തിൽ, രൂപലാവണ്യത്തിൽ, ഗുണങ്ങളിൽ എല്ലാം അവനെപ്പോലെ തന്നെയാണ്.

Verse 23

तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनसमुत्सुकौ।विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिरभिसङ्गतौ।।।।

നിന്റെ ദർശനം ആഗ്രഹിച്ച ആ രണ്ടു നരശാർദൂലന്മാർ സർവ്വ ഭൂമിയും അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ഞങ്ങളുമായി സമ്പർക്കപ്പെട്ടു.

Verse 24

त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्।ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।।।।ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले।भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।।।।

നിന്നെയേ മാത്രം അന്വേഷിച്ച് ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന ആ ഇരുവരും, മൂത്ത സഹോദരൻ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കിയ മൃഗപതിയായ സുഗ്രീവനെ കണ്ടു. അനവധി വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഋഷ്യമൂകപർവ്വതത്തിന്റെ ചരിവിൽ, സഹോദരഭയത്തിൽ വ്യാകുലനായി ഇരുന്നിട്ടും ദർശനമാത്രത്തിൽ മനോഹരനായ സുഗ്രീവൻ അവർക്കു ദൃശ്യനായി.

Verse 25

त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्।ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।।5.35.24।।ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले।भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।।5.35.25।।

അനവധി വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഋഷ്യമൂകപർവ്വതത്തിന്റെ ചരിവിൽ, സഹോദരഭയത്തിൽ വ്യാകുലനായി ഇരുന്നിട്ടും ദർശനത്തിന് മനോഹരനായ സുഗ്രീവനെ അവർ കണ്ടു.

Verse 26

वयं तु हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम्।परिचर्यामहे राज्यात्पूर्वजेनावरोपितम्।।।।

ഞങ്ങൾ ആ വാനരരാജനായ സുഗ്രീവനെ സേവിക്കുന്നു—സത്യസംഗ്രാമത്തിൽ അചഞ്ചലനായവനെ—മൂത്ത സഹോദരൻ രാജ്യം നിന്ന് സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കിയവനെ.

Verse 27

ततस्तौ चीरवसनौ धनुः प्रवरपाणिनौ।ऋश्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ।।।।

അപ്പോൾ ചീരവസ്ത്രധാരികളായി, ശ്രേഷ്ഠധനുസ്സുകൾ കൈയിൽ ധരിച്ചിരുന്ന ആ രണ്ടുപേരും ഋഷ്യമൂകപർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ ദേശത്തേക്ക് എത്തി.

Verse 28

स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः।अवप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः।।।।

ആ ധനുസ്സുധാരികളായ നരവ്യാഘ്രന്മാരായ രണ്ടുപേരെയും കണ്ടപ്പോൾ, വാനരങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ വാനരർഷഭൻ ഭയമോഹിതനായി ആ പർവതത്തിൽ നിന്ന് ചാടി അതിന്റെ ശിഖരത്തേക്കു നീങ്ങി.

Verse 29

ततस्स शिखरे तस्मिन्वानरेन्द्रो व्यवस्थितः।तयोस्समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम्।।।।

പിന്നീട് ആ ശിഖരത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന വാനരേന്ദ്രൻ, ആ രണ്ടുപേരുടെ സമീപത്തേക്ക് പോകുവാൻ എന്നെ മാത്രം അതിവേഗം അയച്ചു.

Verse 30

तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात्प्रभू।रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः।।5.35.30।।

സുഗ്രീവന്റെ വചനപ്രകാരം ഞാൻ ആ പുരുഷവ്യാഘ്രന്മാരായ പ്രഭുക്കളുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു; ഉത്തമരൂപവും ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള അവർക്കു കൃതാഞ്ജലിയോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം സമീപിച്ചു നിന്നു.

Verse 31

तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ।पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ।।।।

അവരുടെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, പ്രീതിയാൽ നിറഞ്ഞ്, ആ പുരുഷർഷഭന്മാരായ രണ്ടുപേരെയും എന്റെ പുറത്ത് കയറ്റി ആ ദേശത്തേക്ക് എത്തിച്ചു.

Verse 32

निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने।तयोरन्योन्यसल्लापाद्भृशं प्रीतिरजायत।।।।

മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവനോടു ഞാൻ ആ കാര്യങ്ങൾ സത്യസാരത്തോടെ യഥാർത്ഥമായി അറിയിച്ചു. അവരുടെ പരസ്പര സ്നേഹസംഭാഷണത്തിൽ നിന്നു ഇരുവരിലും അത്യന്തം ഗാഢമായ പ്രീതി ഉദിച്ചു.

Verse 33

ततस्तौ प्रीतिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ।परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया।।5.35.33।।

അപ്പോൾ പ്രീതിസമ്പന്നരായ വാനരേശ്വരനും നരേശ്വരനും ആയ ആ രണ്ടു രാജാക്കന്മാർ, മുൻവൃത്താന്തങ്ങൾ കഥയായി പറഞ്ഞുകൊണ്ട് പരസ്പരം ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 34

ततस्स सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः।स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तमुरुतेजसा।।।।

പിന്നീട് ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജനായ ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു—സ്ത്രീകാരണം കൊണ്ടു മഹാതേജസ്സനായ സ്വന്തം സഹോദരൻ വാലി അവനെ പുറത്താക്കി നിരസ്തനാക്കിയിരുന്നു.

Verse 35

ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः।लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत्।।।।

പിന്നീട് ലക്ഷ്മണൻ വാനരേന്ദ്രനായ സുഗ്രീവനോടു, അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ ശ്രീരാമന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്റെ നഷ്ടം മൂലം ഉദിച്ച ദുഃഖം അറിയിച്ചു.

Verse 36

स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः।तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान्।।।।

ലക്ഷ്മണൻ ഉച്ചരിച്ച വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ വാനരേന്ദ്രനായ സുഗ്രീവൻ അത്യന്തം നിഷ്പ്രഭനായി—ഗ്രഹഗ്രസ്തനായ അംശുമാൻ (സൂര്യൻ) പോലെ.

Verse 37

ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया।यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।।5.35.37।।तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः।संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।।5.35.38।।

അപ്പോൾ രാക്ഷസൻ നിന്നെ അപഹരിച്ച് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, നിന്റെ അവയവങ്ങളെ ശോഭിപ്പിച്ചിരുന്ന അനേകം ആഭരണങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വീണു. വാനരസേനയുടെ യൂഥപതികൾ അവയെല്ലാം ശേഖരിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ രാമനോട് കൊണ്ടുവന്ന് കാണിച്ചു; എന്നാൽ നിന്റെ വാസസ്ഥാനം അവർ അറിഞ്ഞില്ല.

Verse 38

ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया।यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।।5.35.37।।तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः।संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।।5.35.38।।

അപ്പോൾ രാക്ഷസൻ നിന്നെ അപഹരിച്ച് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, നിന്റെ അവയവങ്ങളെ ശോഭിപ്പിച്ചിരുന്ന അനേകം ആഭരണങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വീണു. വാനരസേനയുടെ യൂഥപതികൾ അവയെല്ലാം ശേഖരിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ രാമനോട് കൊണ്ടുവന്ന് കാണിച്ചു; എന്നാൽ നിന്റെ വാസസ്ഥാനം അവർ അറിഞ്ഞില്ല.

Verse 39

तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च।स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन्विगतचेतसि।।।।

ആ ആഭരണങ്ങൾ ഞാൻ തന്നെയാണ് ശേഖരിച്ച് രാമനോട് അർപ്പിച്ചത്. കിലുക്കം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് ചിതറിക്കിടന്ന അവ കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ മനസ്സിന്റെ സമാധാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു.

Verse 40

तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तव।तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम्।।।।

ആ മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങൾ തന്റെ മടിയിൽ വെച്ച്, നിനക്കായി പലവിധത്തിൽ, ദൈവപ്രകാശംപോലെ ദീപ്തനായ ആ ദേവസദൃശൻ വിലപിച്ചു.

Verse 41

पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः।प्रादीपयन्दाशरथेस्तानि शोकहुताशनम्।।।।

ദശരഥപുത്രൻ അവയെ നോക്കി കരഞ്ഞും വീണ്ടും വീണ്ടും വിഷാദത്തിൽ തളർന്നും പോയി; ആ ആഭരണങ്ങൾ അവന്റെ ദുഃഖാഗ്നിയെ കൂടുതൽ ജ്വലിപ്പിച്ചു.

Verse 42

शयितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना।मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः।।।।

ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതനായ ആ മഹാത്മാവ് ദീർഘകാലം അവിടെ കിടന്നു; ഞാനും പലവിധ വാക്കുകളാൽ ഏറെ പ്രയാസത്തോടെ അവനെ വീണ്ടും എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു.

Verse 43

तानि दृष्ट्वा महाबाहुर्दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः।राघवस्सह सौमित्रिस्सुग्रीवे स न्यवेदयत्।।।।

ആ ചിഹ്നങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, ആവർത്തിച്ച് കാണിച്ചുകൊണ്ട്, മഹാബാഹുവായ രാഘവൻ—സൗമിത്രിയോടൊപ്പം—സുഗ്രീവനോട് ആ കാര്യം അറിയിച്ചു.

Verse 44

स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते।महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः।।।।

ആര്യേ, നിന്നെ ദർശിക്കാനാകാത്തതിനാൽ രാഘവൻ അതിയായി തപിക്കുന്നു; മഹത്തായ ജ്വാലയോടെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപർവ്വതംപോലെ അവൻ നിത്യം ദഹിക്കുന്നു.

Verse 45

त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम्।तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः।।।।

നിന്റെ കാരണത്താൽ അനിദ്രയും ശോകവും ചിന്തയും ആ മഹാത്മാവായ രാഘവനെ തപിപ്പിക്കുന്നു; അഗ്നികൾ അഗ്ന്യാഗാരത്തെ ചൂടാക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 46

तवादर्शनशोकेन राघवः प्रविचाल्यते।महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः।।।।

നിന്റെ ദർശനം ലഭിക്കാത്ത ദുഃഖത്താൽ രാഘവൻ വിറയ്ക്കുന്നു—മഹാഭൂകമ്പത്തിൽ മഹാശിലോച്ചയംപോലെ ഒരു മഹാപർവ്വതം നടുങ്ങുന്നതുപോലെ।।

Verse 47

काननानि सुरम्याणि नदीः प्रस्रवणानि च।चरन्न रतिमाप्नोति त्वामपश्यन्नृपात्मजे।।।।

ഹേ രാജകുമാരീ, അതിസുന്ദരമായ കാനനങ്ങളിലും നദികളിലും പ്രസ്രവണങ്ങളിലുമായി സഞ്ചരിച്ചാലും, നിന്നെ കാണാതെ അവന്‍ രതി—ആനന്ദം—ലഭിക്കുന്നില്ല।।

Verse 48

स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः।समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे।।।।

ഹേ ജനകാത്മജേ, മനുഷ്യശാർദൂലനായ രാഘവൻ शीഘ്രം നിന്നെ പ്രാപിക്കും; മിത്രന്മാരും ബന്ധുക്കളും സഹിതം രാവണനെ സംഹരിച്ച ശേഷം।।

Verse 49

सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा।समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं तथा।।।।

അപ്പോൾ ഏകതയിൽ നിന്ന രാമനും സുഗ്രീവനും ഒരു സമയം ചെയ്തു: വാലിയെ വധിക്കാനും, അതുപോലെ നിന്നെ അന്വേഷിക്കാനും।।

Verse 50

ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यां वीराभ्यां स हरीश्वरः।किष्किन्धां समुपागम्य वाली युद्धे निपातितः।।।।

അതിനുശേഷം ആ രണ്ടു വീരകുമാരന്മാരോടൊപ്പം വാനരേശ്വരൻ സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയിൽ എത്തി; യുദ്ധത്തിൽ വാലി പാതിതനായി വീണു।।

Verse 51

ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे।सर्वर्क्षहरिसङ्घानां सुग्रीवमकरोत्पतिम्।।।।

അനന്തരം രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ വേഗത്തിൽ വാലിയെ വധിച്ചു; സർവ്വ ഋക്ഷ-ഹരി (കരടികളും വാനരങ്ങളും) സൈന്യങ്ങളുടെ മേൽ സുഗ്രീവനെ അധിപതിയായി നിയമിച്ചു.

Verse 52

रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत।हनुमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमिहागतम्।।।।

ഹേ ദേവി, ഇങ്ങനെ രാമനും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ ഐക്യം (മൈത്രി) ഉണ്ടായി. എന്നെ ഹനുമാൻ എന്നു അറിയുക—അവരിരുവരുടെയും ദൂതനായി ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 53

स्वराज्यं प्राप्य सुग्रीवस्समानीय हरीश्वरान्।त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान्।।।।

സ്വരാജ്യം വീണ്ടെടുത്ത ശേഷം, സുഗ്രീവൻ വാനരാധിപന്മാരെ ഒന്നിച്ചു കൂട്ടി, നിന്റെ കാര്യമെന്നോർത്തു മഹാബലന്മാരെ പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കും അന്വേഷിക്കാൻ അയച്ചു.

Verse 54

आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसा।अद्रिराजप्रतीकाशास्सर्वतः प्रस्थितौ महीम्।।।।

മഹൗജസ്സനായ സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, പർവ്വതരാജനെപ്പോലെ ഭാസിക്കുന്ന വാനരനേതാക്കൾ ഭൂമിയിലുടനീളം എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു.

Verse 55

ततस्ते मार्गमाणा वै सुग्रीववचनातुराः।चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः।।।।

അതിനുശേഷം സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുവാൻ ആകാംക്ഷയോടെ അവർയും ഞങ്ങളായ മറ്റു വാനരന്മാരും കൂടി, അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് സർവ്വ ഭൂമിയിലും സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 56

अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान्वालिसूनुर्महाबलः।प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः।।5.35.56।।

അംഗദൻ എന്ന പേരുള്ള, ഐശ്വര്യസമ്പന്നനും മഹാബലവാനും വാലിയുടെ പുത്രനും—വാനരങ്ങളിൽ വ്യാഘ്രസമൻ—സൈന്യത്തിന്റെ മൂന്നിലൊരുഭാഗം ബലത്തോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 57

तेषां नो विप्रणष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे।भृशं शोकपरीतानामहोरात्रगणा गताः।।।।

വിംധ്യ എന്ന ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതത്തിൽ ഞങ്ങൾ വഴിതെറ്റിയപ്പോൾ, അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ ഞങ്ങൾക്ക് അനവധി പകലുകളും രാത്രികളും കടന്നുപോയി.

Verse 58

ते वयं कार्यनैराश्यात्कालस्यातिक्रमेण च।भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः।।।।

അപ്പോൾ ദൗത്യം സാധിക്കാതെയെന്ന നിരാശയും, നിശ്ചിതകാലം കടന്നുപോയതും, വാനരരാജന്റെ ഭയവും മൂലം ഞങ്ങൾ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുവാൻ തീരുമാനിച്ചു.

Verse 59

विचित्य वनदुर्गाणि गिरिप्रस्रवणानि च।अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं समुद्यताः।।।।

ദുര്‍ഗമമായ വനദുര്‍ഗങ്ങളും പർവ്വതപ്രസ്രവണങ്ങളും അന്വേഷിച്ചിട്ടും ദേവിയുടെ സ്ഥലം കണ്ടെത്താനാകാതെ, ഞങ്ങൾ പ്രാണത്യാഗത്തിനായി ഒരുങ്ങി നിന്നു.

Verse 60

दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान्।भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।।5.35.60।।तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा।प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।।5.35.61।।

സകല വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരെയും പ്രായോപവേശവ്രതത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, ശോകസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ അങ്കദൻ അത്യന്തം വിലപിച്ചു. ഹേ വൈദേഹി, നിന്റെ അപ്രത്യക്ഷതയും വാലിയുടെ വധവും, ഞങ്ങളുടെ പ്രായോപവേശനിശ്ചയവും, ജടായുവിന്റെ മരണവും ഓർത്ത് അവൻ കരുണയായി കരഞ്ഞു.

Verse 61

दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान्।भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।।5.35.60।।तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा।प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।।5.35.61।।

‘ഹേ വൈദേഹി, നിന്റെ അപ്രത്യക്ഷത, വാലിയുടെ വധം, ഞങ്ങളുടെ പ്രായോപവേശനിശ്ചയം, ജടായുവിന്റെ മരണം’—ഇവയാലാണ് അങ്കദന്റെ വിലാപം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.

Verse 62

तेषां नस्वामिसन्देशान्निराशानां मुमूर्षताम्।कार्यहेतोरिवायातश्शकुनिर्वीर्यवान्महान्।।।।

സ്വാമിയുടെ സന്ദേശം മനസ്സിൽ വച്ചു നിരാശരായി മരണത്തിന് തയ്യാറായ ഞങ്ങൾ ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ചപ്പോൾ, കാര്യസിദ്ധിക്കായി തന്നെയെത്തിയതുപോലെ മഹത്തും പരാക്രമശാലിയുമായ ഒരു പക്ഷി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 63

गृध्रराजस्य सोदर्यः सम्पातिर्नाम गृध्रराट्।श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत्।।।।

ഗൃധ്രരാജന്റെ സഹോദരനായ ‘സമ്പാതി’ എന്ന പേരുള്ള ഗൃധ്രരാജൻ, സഹോദരവധം കേട്ടു ക്രോധത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 64

यवीयान्केन मे भ्राता हतः क्व च निपातितः।एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः।।।।

എന്റെ ഇളയ സഹോദരനെ ആരാണ് കൊന്നത്? അവൻ എവിടെയാണ് വീണത്? ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങളിൽ നിന്നു ഇത് കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 65

अङ्गदोऽकथयत्तस्य जनस्थाने महद्वधम्।रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथातथम्।।5.35.65।।

അംഗദൻ ജനസ്ഥാനത്തിൽ നടന്ന മഹാവധം അവനോട് പറഞ്ഞു—ഭീകരരൂപനായ ഒരു രാക്ഷസൻ നിന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കി, സംഭവിച്ചതുപോലെ സത്യമായി വിവരിച്ച്, അവനെ വധിച്ചതെന്ന്.

Verse 66

जटायुषो वधं श्रुत्वा दुःखितस्सोऽरुणात्मजः।त्वां शशंस वरारोहे वसन्तीं रावणालये।।।।

ജടായുവിന്റെ വധം കേട്ട് അരുണപുത്രനായ അവൻ (സമ്പാതി) ദുഃഖിതനായി; ഹേ സുന്ദരനിതംബിനീ, നീ രാവണാലയത്തിൽ വസിക്കുന്നുവെന്ന് അവൻ ഞങ്ങളോട് അറിയിച്ചു.

Verse 67

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्पातेः प्रीतिवर्धनम्।अङ्गदप्रमुखास्तूर्णं ततस्सम्प्रस्थिता वयम्।।।।

സമ്പാതിയുടെ ആ പ്രീതിവർധകമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അങ്ങദനെ മുൻപാക്കി ഞങ്ങൾ അവിടെ നിന്ന് ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 68

विन्ध्यादुत्थाय सम्प्राप्ता स्सागरस्यान्तमुत्तरम्।त्वद्धर्शनकृतोत्साहा हृष्टास्तुष्टाः प्लवङ्गमाः।।।।

വിംധ്യപർവതത്തിൽ നിന്നുയർന്ന് വാനരവീരർ സമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തര തീരാന്തത്തിലെത്തി; നിന്റെ ദർശനാശയിൽ ഉത്സാഹിതരായി ഹർഷിതരും തൃപ്തരുമായി നിന്നു.

Verse 69

अङ्गदप्रमुखास्सर्वे वेलोपान्तमुपस्थिताः।चिन्तां जग्मुः पुनर्भीतास्त्वद्दर्शनसमुत्सुकाः।।5.35.69।।

അംഗദനെ മുൻപാക്കി എല്ലാവരും സമുദ്രതീരത്തിന്റെ അറ്റത്തേക്ക് എത്തി; നിന്റെ ദർശനത്തിനായി ആകാംക്ഷയുണ്ടായിരുന്നിട്ടും വീണ്ടും ഭീതിയോടെ ആശങ്കയിൽ ആഴ്ന്നു.

Verse 70

अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं प्रेक्ष्य सीदतः।व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः।।।।

പിന്നീട് സമുദ്രത്തെ കണ്ടും നിരാശയിൽ തളർന്ന വാനരസൈന്യത്തെ കണ്ടും ഞാൻ കടുത്ത ഭയം നീക്കി നൂറു യോജന ദൂരം ചാടിപ്പായിച്ചു.

Verse 71

लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला।रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकपरिप्लुता।।।।

കൂടാതെ ഞാൻ രാത്രിയിൽ രാക്ഷസന്മാർ നിറഞ്ഞ ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഞാൻ രാവണനെ കണ്ടു, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ നിന്നെയും കണ്ടു.

Verse 72

एतत्ते सर्वमाख्यातं यथावृत्तमनन्दिते।अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेरहम्।।।।

ഹേ നിർമലേ, സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവൃത്തമായി ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി സംസാരിക്കണമേ ദേവി—ഞാൻ ദാശരഥിയുടെ ദൂതനാണ്.

Verse 73

तं मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तमिहागतम्।सुग्रीवसचिवं देवि बुद्ध्यस्व पवनात्मजम्।।।।

ദേവീ, രാമകൃത ദൗത്യത്തിൽ ഉത്സാഹത്തോടെ ഏർപ്പെട്ട് നിന്റെ നിമിത്തം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്ന ഞാൻ—സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രി, പവനാത്മജൻ—എന്നെ തിരിച്ചറിയുക.

Verse 74

कुशली तव काकुत्स्थस्सर्वशस्त्रभृतां वरः।गुरोराराधने युक्तो लक्ष्मणश्च सुलक्षणः।।।।

നിന്റെ കാകുത്സ്ഥവംശീയനായ രാമൻ—ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—സുഖമായിരിക്കുന്നു; ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ലക്ഷ്മണനും ഗുരുസേവയിൽ യുക്തനായി ഭക്തിപൂർവ്വം സേവയിൽ നിരതനാണ്.

Verse 75

तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः।अहमेकस्तु सम्प्राप्त स्सुग्रीववचनादिह।।।।

ദേവീ, നിന്റെ വീരനായ ഭർത്താവിന്റെ ഹിതത്തിൽ നിരതനായി, സുഗ്രീവന്റെ വചനപ്രകാരം ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 76

मयेयमसहायेन चरता कामरूपिणा।दक्षिणा दिगनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा।।।।

സഹായമില്ലാതെ, ഇഷ്ടമെന്നപോലെ രൂപം ധരിക്കാനാകുന്ന ഞാൻ, നിന്റെ വഴിത്തടങ്ങളും വാർത്തയും അന്വേഷിച്ച് ദക്ഷിണദിക്കെല്ലാം സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 77

दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशमनुशोचताम्।अपनेष्यामि सन्तापं तवाभिगमशंसनात्।।।।

ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ, ഞാൻ നിന്നെ സമീപിച്ച് കണ്ടെത്തിയെന്ന വാർത്ത അറിയിച്ച്, നിന്റെ വിരഹത്തിൽ ദുഃഖിക്കുന്ന വാനരസൈന്യത്തിന്റെ താപം ഞാൻ നീക്കും.

Verse 78

दिष्ट्या हि मम न व्यर्थं देवि सागरलङ्घनम्।प्राप्स्याम्यहमिदं दिष्ट्या त्वद्दर्शनकृतं यशः।।।।

ദേവി, ദൈവകൃപയാൽ എന്റെ സമുദ്രലംഘനം വ്യർത്ഥമായില്ല. നിന്റെ ദർശനപുണ്യഫലമായി ഈ വിജയത്തിൽ നിന്നുള്ള യഥാർത്ഥ യശസ് ഞാൻ പ്രാപിക്കും.

Verse 79

राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वामभिपत्स्यते।समित्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम्।।।।

മഹാവീര്യനായ രാഘവൻ शीഘ്രം നിന്നെ പ്രാപിക്കും; സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും സഹിതം രാക്ഷസാധിപനായ രാവണനെ സംഹരിച്ച ശേഷം.

Verse 80

माल्यवान्नाम वैदेहि गिरीणामुत्तमो गिरिः।ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः।।।।

ഹേ വൈദേഹി, മാല്യവാൻ എന്ന പേരിലുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു പർവ്വതമുണ്ട്; അത് പർവ്വതങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം. അവിടെ നിന്ന് വാനരൻ കേസരി ഗോകർണ്ണപർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 81

स च देवर्षिभिर्दिष्टः पिता मम महाकपिः।तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनमुद्धरत्।।।।

ദേവർഷികൾ മുൻകൂട്ടി നിർദ്ദേശിച്ചവനായി പറഞ്ഞ എന്റെ പിതാവായ ആ മഹാകപി, നദീപതി (സമുദ്രം)യുടെ പുണ്യതീർത്ഥത്തിൽ ശംബസാദനത്തെ ഉയർത്തി അതിജയിച്ചു.

Verse 82

तस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि।हनुमानिति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा।।।।

ഹേ മൈഥിലി, ആ വാനരന്റെ പ്രദേശത്തുതന്നെ ഞാൻ വായുദേവനാൽ ജനിച്ചു. എന്റെ സ്വന്തം കര്‍മ്മങ്ങളാൽ ലോകത്തിൽ ‘ഹനുമാൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 83

विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुरुक्ता मया गुणाः।अचिराद्राघवो देवि त्वामितो नयिताऽनघे।।।।

ഹേ വൈദേഹി, നിന്റെ വിശ്വാസം നേടാനായി ഞാൻ നിന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ പറഞ്ഞു. ഹേ നിർമല ദേവി, അധികം വൈകാതെ രാഘവൻ നിന്നെ ഇവിടെ നിന്നു കൊണ്ടുപോകും.

Verse 84

एवं विश्वासिता सीता हेतुभिश्शोककर्शिता।उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतं तमवगच्छति।।।।

ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച സീതയെ യുക്തമായ കാരണങ്ങളും യോജിച്ച തിരിച്ചറിയൽ ചിഹ്നങ്ങളും വിശ്വാസത്തിലാക്കി; അവൾ അവനെ യഥാർത്ഥ ദൂതനെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 85

अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण च जानकी।नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम्।।।।

ജാനകിക്ക് അതുല്യമായ ഹർഷം ലഭിച്ചു; ആ ആനന്ദത്തിൽ വളഞ്ഞ കൺപീലികളുള്ള കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് സന്തോഷജന്യമായ കണ്ണുനീർ വീണു.

Verse 86

चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्।अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट्।।।।

വിശാലാക്ഷിയായ അവളുടെ മനോഹരമുഖം—ചുവപ്പിന്റെ ഛായ കലർന്ന വെളുത്ത പ്രകാശമുള്ള കണ്ണുകളോടെ—രാഹുവിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു.

Verse 87

हनुमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा।अथोवाच हनूमांस्तामुत्तरं प्रियदर्शनाम्।।।।

അവൾ ആ കപിയെ വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു—അവൻ മറ്റാരുമല്ല, ഹനുമാൻ തന്നെയെന്ന്. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ ആ പ്രിയദർശിനിയായ ദേവിയോട് വീണ്ടും മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 88

एतत्ते सर्वमाख्यातं समाश्वसिहि मैथिलि।किं करोमि कथं वा ते रोचते प्रतियाम्यहम्।।।।

മൈഥിലീ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് അറിയിച്ചു; നീ ആശ്വസിച്ച് ശാന്തയാകുക. ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? നിനക്ക് ഏത് ഇഷ്ടമാണോ അത് പറയുക—അനുസരിച്ച് ഞാൻ മടങ്ങിപ്പോകാം.

Verse 89

हतेऽसुरे संयति शम्बसादने कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात्।ततोऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः।।।।

ഹേ മൈഥിലീ, മഹർഷിയുടെ പ്രേരണയാൽ കപിപ്രവീരൻ യുദ്ധത്തിൽ ശംബസാദനൻ എന്ന അസുരനെ വധിച്ചപ്പോൾ, അതിനുശേഷം ഞാൻ വായുദേവന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. പ്രഭാവത്തിൽ ഞാൻ അവനോട് തുല്യനായ വാനരനാണ്.