Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

रामलक्षणवर्णनम्

Description of Rama and Lakshmana; Alliance Narrative to Sita

तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तव।तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम्।।।।

tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tava | tena devaprakāśena devena paridevitam ||

ആ മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങൾ തന്റെ മടിയിൽ വെച്ച്, നിനക്കായി പലവിധത്തിൽ, ദൈവപ്രകാശംപോലെ ദീപ്തനായ ആ ദേവസദൃശൻ വിലപിച്ചു.

पश्यतःof him who was looking
पश्यतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootपश्यत् (दृश्-धातु; शतृ-कृदन्त)
Formकृदन्त: शतृ (present active participle) ‘पश्यत्’, पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘दाशरथेः’ इत्यस्य विशेषण (while he was seeing)
तानिthose (ornaments)
तानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म
रुदतःof him who was weeping
रुदतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootरुदत् (रुद्-धातु; शतृ-कृदन्त)
Formकृदन्त: शतृ (present active participle) ‘रुदत्’, पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘दाशरथेः’ इत्यस्य विशेषण (while he was weeping)
ताम्यतःof him who was pining
ताम्यतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootताम्यत् (तम्/ताम्य्-धातु; शतृ-कृदन्त)
Formकृदन्त: शतृ, पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘दाशरथेः’ इत्यस्य विशेषण (while he was pining)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
पुनःagain and again
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरुक्ति द्वारा आवृत्ति (repetition for emphasis)
प्रादीपयन्kindling/inflaming
प्रादीपयन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र + दीप् (धातु)
Formकृदन्त: शतृ (present active participle) from प्र-दीप्/दीप् causative sense ‘to kindle’, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण
दाशरथेःof Dasaratha's son (Rama)
दाशरथेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदाशरथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (of Rama)
तानिthose (ornaments)
तानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृ (of ‘प्रादीपयन्’ as subject: ‘those (ornaments) kindling...’)
शोकहुताशनम्the fire of grief
शोकहुताशनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशोक + हुताशन (प्रातिपदिक)
Formसमास: शोक-हुताशन (तत्पुरुष/कर्मधारय; ‘शोक एव हुताशनः’), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

"I collected the ornaments and gave them to Rama. He lost his senses on seeing thejingling ornaments scattered.

R
Rāma
S
Sītā
O
Ornaments (ābharaṇāni)

FAQs

Dharma as steadfast marital fidelity and moral resolve: Rāma’s lament is not mere sorrow but the righteous pain of separation that fuels his duty to recover Sītā.

After receiving Sītā’s ornaments, Rāma holds them on his lap and laments intensely, revealing the depth of separation.

Rāma’s unwavering devotion to Sītā and purity of purpose.