Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

रामलक्षणवर्णनम्

Description of Rama and Lakshmana; Alliance Narrative to Sita

पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः।प्रादीपयन्दाशरथेस्तानि शोकहुताशनम्।।।।

paśyatas tāni rudatas tāmyataś ca punaḥ punaḥ | prādīpayan dāśarathes tāni śokahutāśanam ||

ദശരഥപുത്രൻ അവയെ നോക്കി കരഞ്ഞും വീണ്ടും വീണ്ടും വിഷാദത്തിൽ തളർന്നും പോയി; ആ ആഭരണങ്ങൾ അവന്റെ ദുഃഖാഗ്നിയെ കൂടുതൽ ജ്വലിപ്പിച്ചു.

शयितम्(he) lay down
शयितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशी (धातु)
Formकृदन्त: क्त (past passive participle) ‘शयित’, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भावे ‘lying down’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
चिरम्for a long time
चिरम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय/नपुंसक)
Formअव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of duration)
तेनby him
तेन:
Kartr (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृ/करण
दुःखार्तेनby one afflicted with sorrow
दुःखार्तेन:
Kartr (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःख + आर्त (प्रातिपदिक)
Formसमास: दुःख-आर्त (तत्पुरुष; ‘दुःखेन आर्तः’), पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘तेन’ इत्यस्य विशेषण
महात्मनाby the great-souled one
महात्मना:
Kartr (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘तेन’ इत्यस्य विशेषण
मयाby me
मया:
Kartr (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया, एकवचन; कर्तृ/करण
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle) ‘also/even’
विविधैःwith various
विविधैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘वाक्यैः’ इत्यस्य विशेषण
वाक्यैःby words/speeches
वाक्यैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण
कृच्छ्रात्with great difficulty
कृच्छ्रात्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (ablatival adverb): ‘with difficulty’
उत्थापितःwas made to rise/raised
उत्थापितः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउद् + स्था (धातु)
Formकृदन्त: क्त (past passive participle) from उत्थापय् (causative of उद्-स्था), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि ‘was raised’
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण

"What does Rama look like? And Laksmana? How are his thighs, arms? Tell me".

R
Rāma (Dāśarathi)
D
Daśaratha
S
Sītā (implied)
O
Ornaments (ābharaṇāni)

FAQs

Dharma includes mastering grief without abandoning duty: the verse shows how reminders can intensify sorrow, yet the righteous must transform pain into purposeful action.

Rāma repeatedly looks at Sītā’s ornaments and breaks down; the sight deepens his grief like fuel to fire.

Rāma’s profound love and sensitivity, alongside the implied need for steadfastness to continue the rescue mission.