Sukta 69
Sukta 8.69
Soma (with Purandhī as supporting power of abundance/fulfilment)
Triṣṭubh (explicitly referenced)
ଏହି ସୂକ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରରେ ସୋମ ଅଛନ୍ତି—ପ୍ରେରଣାଦାତା ଓ ବଳଦାତା—ଯାହାକୁ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ଜପ/ଗାନ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଆଗକୁ ଆଣାଯାଏ। ଏହାକୁ ପୁରନ୍ଧୀ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି—ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଶକ୍ତି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ଓ ମନକୁ ବୃଦ୍ଧିରେ ‘ପୂରି’ ଦିଅନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ସାବଧାନ, ଅଝରା ଭାବରେ ସୋମ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଅର୍ପଣର ଚିତ୍ରମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରେ—ଯେପରି ପାନଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି ରହାଯାଏ—ଏବଂ ଶିଷ୍ଟ ଋତୁକ୍ରମ/ଯଜ୍ଞଶାସନ (ଛାଟାଯାଇଥିବା ବର୍ହିସ୍, ଠିକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ଶକ୍ତିମାନ) କୁ ପ୍ରାଚୀନ, ମୂଳ ‘ଅଗ୍ରଗତି’ ପ୍ରାପ୍ତିର ଶର୍ତ୍ତ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
Mantras
Mantra 1
प्रप्र वस्त्रिष्टुभमिषं मन्दद्वीरायेन्दवे । धिया वो मेधसातये पुरंध्या विवासति ॥
ପୁନଃ ପୁନଃ ପୁରନ୍ଧୀ (ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଶକ୍ତି) ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍-ଛନ୍ଦର ପ୍ରେରଣାବଳକୁ ଆଗକୁ ଆଣେ—ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ସୋମ ପାଇଁ ପୋଷକ ଇଷ୍ (ଆହାର-ପ୍ରେରଣା)। ଧିୟା (ଚିନ୍ତନ) ସହ ସେ ମେଧା-ସାତି (ପ୍ରକାଶମୟ ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରାପ୍ତି) ପାଇଁ ତୁମକୁ ସେବା କରି ଉପାସନା ଅର୍ପଣ କରେ।
Mantra 2
नदं व ओदतीनां नदं योयुवतीनाम् । पतिं वो अघ्न्यानां धेनूनामिषुध्यसि ॥
ତୁମେ ତୁମର ଫୁଲୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନାଦମୟ ପ୍ରବାହ ହେଉଛ; ସଦା ଯୋଗ ହେଉଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁଞ୍ଜିତ ଧାରା। ତୁମେ ଅଘ୍ନ୍ୟା (ଅହିଂସ୍ୟ/ଅଜେୟ) ଗାଈମାନଙ୍କ—ଦୁଗ୍ଧଧାରା ଧେନୁମାନଙ୍କ—ପତି; ଯେପରି ପୋଷକ ଇଷ୍ ଆମ ଭିତରେ ସୁଦୃଢ଼ ହେଉ।
Mantra 3
ता अस्य सूददोहसः सोमं श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन्देवानां विशस्त्रिष्वा रोचने दिवः ॥
ଏହି ଚିତ୍ରା (ପୃଶ୍ନି) ଧେନୁମାନେ, ପ୍ରଚୁର ଦୋହ ଥିବା, ସୋମକୁ ମିଶାଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କ ଜନ୍ମକାଳେ ସେମାନେ ଦେବ-ଜନଙ୍କର ବିଶଃ (ଜନସମୂହ) ଅଟନ୍ତି; ଦ୍ୟୌର ତିନି ରୋଚନରେ ସେମାନେ ଦୀପ୍ତ ଅର୍ପଣକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Mantra 4
अभि प्र गोपतिं गिरेन्द्रमर्च यथा विदे । सूनुं सत्यस्य सत्पतिम् ॥
ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଗୋପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିରେ ଆଗେଇ ଗାଅ, ଯେପରି ଆମେ ଜାଣିପାରିବୁ—ସତ୍ୟର ସୂନୁ, ଋତର ସତ୍ପତି।
Mantra 5
आ हरयः ससृज्रिरेऽरुषीरधि बर्हिषि । यत्राभि संनवामहे ॥
ଆସ—ହରି (ତାମ୍ର) ଶକ୍ତିମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବର୍ହିଷି ଉପରେ ଆସି ବସୁନ୍ତୁ; ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଏକ ଅର୍ପଣ-ସ୍ୱରରେ, ସଂନବାମହେ।
Mantra 6
इन्द्राय गाव आशिरं दुदुह्रे वज्रिणे मधु । यत्सीमुपह्वरे विदत् ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଗାବଃ (ପ୍ରକାଶ-କିରଣମାନେ) ବଜ୍ରିଣେ ମଧୁମୟ ରସ ଦୋହନ୍ତି—ସମୃଦ୍ଧ ମିଶ୍ରଣ; ସେ ଯେତେବେଳେ ତାହାକୁ ଉପହ୍ୱରେ, ନିକଟ ଖୋଳରେ, ଅନ୍ତର୍ଗହ୍ୱରେ, ବିଦତ୍ (ପାଇଯାଏ/ଖୋଜି ପାଏ)।
Mantra 7
उद्यद्ब्रध्नस्य विष्टपं गृहमिन्द्रश्च गन्वहि । मध्वः पीत्वा सचेवहि त्रिः सप्त सख्युः पदे ॥
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ (ବ୍ରଧ୍ନ)ଙ୍କ ବିଶାଳ ଲୋକକୁ—ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ—ଉଦୟ ହେଉଛ, ସେଠାକୁ ଯାଅ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର; ମଧୁର ମଧୁ ପାନ କରି, ସଖ୍ୟର ତ୍ରିଃ-ସପ୍ତ ପଦରେ ଆମ ସହ ସହଚର ହୋଇ ଚାଲ।
Mantra 8
अर्चत प्रार्चत प्रियमेधासो अर्चत । अर्चन्तु पुत्रका उत पुरं न धृष्ण्वर्चत ॥
ଗାଅ, ପ୍ରବଳଭାବେ ଗାଅ—ହେ ଯଜ୍ଞପ୍ରିୟ ମେଧାବୀମାନେ—ଗାଅ; ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗାଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ପୁର ପରି ଅଦମ୍ୟ ଧୈର୍ୟରେ ଗାଉନ୍ତୁ—ଯେପରି ସ୍ତୁତି ସତ୍ୟ ପାଇଁ କୋଟବଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ହୋଇ ରହେ।
Mantra 9
अव स्वराति गर्गरो गोधा परि सनिष्वणत् । पिङ्गा परि चनिष्कददिन्द्राय ब्रह्मोद्यतम् ॥
ତଳକୁ ସ୍ତୁତିର ନାଦ ଗର୍ଗର ଧ୍ୱନି ପରି ଗୁଞ୍ଜେ, ଚାରିପାଖେ ଘେରି କମ୍ପିତ ହୁଏ; ପିଙ୍ଗଳ ଜ୍ୱାଳା ଚାରିଦିଗେ ଲାଫେ—ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ବ୍ରହ୍ମ (ବାଣୀ) ପ୍ରକଟତାକୁ ଉଠାଯାଏ।
Mantra 10
आ यत्पतन्त्येन्यः सुदुघा अनपस्फुरः । अपस्फुरं गृभायत सोममिन्द्राय पातवे ॥
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରୁତ, ସୁଦୁଘା (ସୁପ୍ରଦାୟିନୀ) ଏନ୍ୟଃମାନେ ଏଠାକୁ ଉଡ଼ିଆସନ୍ତି, ଛିଟା ନପକାଇ—ସେତେବେଳେ ଅପାସ୍ଫୁର (ନ ଛଲକୁଥିବା) ସୋମକୁ ଧରି ରଖ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାନ ପାଇଁ; ଅବତରଣଶୀଳ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ସେଇ ଆନନ୍ଦକୁ ସ୍ଥିର କର।
Mantra 11
अपादिन्द्रो अपादग्निर्विश्वे देवा अमत्सत । वरुण इदिह क्षयत्तमापो अभ्यनूषत वत्सं संशिश्वरीरिव ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ପାନ କଲେ; ଅଗ୍ନି ପାନ କଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବସିଲେ; ଏବଂ ଆପଃ (ଜଳମାନେ) ମର୍ମର ଧ୍ୱନି କରି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ—ଯେପରି ବଛାକୁ ଘେରି ମାଆମାନେ ଡାକନ୍ତି—ପ୍ରବାହମାନ ସମ୍ମତିରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଋତକୁ ପୋଷଣ କରି।
Mantra 12
सुदेवो असि वरुण यस्य ते सप्त सिन्धवः । अनुक्षरन्ति काकुदं सूर्म्यं सुषिरामिव ॥
ହେ ବରୁଣ, ତୁମେ ସୁଦେବ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିବ୍ୟ) ଅଟ; ଯାହାର ତୁମ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧବଃ ତୁମ କାକୁଦ—ତରଙ୍ଗବାହୀ ଉଚ୍ଚତା—କୁ ଅନୁସରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି, ଭଲଭାବେ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ହୋଇଥିବା ପଥରେ ଧାରାମାନେ ବହିବା ପରି; ଏଭଳି ତୁମ ଭିତରେ ଋତବଦ୍ଧ ପ୍ରବାହ ଅଭଙ୍ଗ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ।
Mantra 13
यो व्यतीँरफाणयत्सुयुक्ताँ उप दाशुषे । तक्वो नेता तदिद्वपुरुपमा यो अमुच्यत ॥
ଯେ ବିରୋଧୀ ବଳମାନଙ୍କୁ ଭାଗ କରିଦିଏ ଏବଂ ଦାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ସୁଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆଣେ—ସେଇ ଦ୍ରୁତ ନେତା; ତାହାର ସେଇ ରୂପ ହିଁ ଉପମା-ମାପ; ସେଇ ଯେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।
Mantra 14
अतीदु शक्र ओहत इन्द्रो विश्वा अति द्विषः । भिनत्कनीन ओदनं पच्यमानं परो गिरा ॥
ଅତିବଳରେ ଶକ୍ର ପ୍ରହାର କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ‘ଯୁବ’ର ପଚ୍ୟମାନ ଓଦନ-ପାତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଭେଦିଦିଅନ୍ତି—ପର-ଗିରା, ଦୂରବ୍ୟାପୀ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା; ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଶତ୍ରୁ ଗଠନମାନ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ।
Mantra 15
अर्भको न कुमारकोऽधि तिष्ठन्नवं रथम् । स पक्षन्महिषं मृगं पित्रे मात्रे विभुक्रतुम् ॥
ଛୋଟ ଶିଶୁ ପରି, ଯୁବ କୁମାର ପରି, ସେ ସଦା ନୂତନ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରେ। ସେ ବନ୍ୟ ଊର୍ଜାର ମହିଷ-ସଦୃଶ ମହାବଳକୁ ପକ୍ୱ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ଏବଂ ତାହାକୁ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ—ବିଭୁ-କ୍ରତୁ, ବିଶାଳ ଓ ସର୍ବ-କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ।
Mantra 16
आ तू सुशिप्र दम्पते रथं तिष्ठा हिरण्ययम् । अध द्युक्षं सचेवहि सहस्रपादमरुषं स्वस्तिगामनेहसम् ॥
ହେ ସୁଶିପ୍ର, ଦମ୍ପତେ (ଗୃହପତେ)! ଆସ; ହିରଣ୍ୟମୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କର। ତାପରେ ଦ୍ୟୁକ୍ଷଂ (ଦୀପ୍ତିମାନ) ଅଶ୍ୱକୁ ଯୋଗ କର—ଶକ୍ତିରେ ସହସ୍ରପାଦ, ବଳରେ ଅରୁଷ (ରକ୍ତିମ)—ଯେ ଆମକୁ ସ୍ୱସ୍ତି (ମଙ୍ଗଳ) ପଥେ ବହନ କରେ, ଗତିରେ ଅହସ (ଅକ୍ଲାନ୍ତ) ରହେ।
Mantra 17
तं घेमित्था नमस्विन उप स्वराजमासते । अर्थं चिदस्य सुधितं यदेतव आवर्तयन्ति दावने ॥
ତାଙ୍କୁ ହିଁ—ହଁ, ଏଭଳି—ନମସ୍କାରୀ ଉପାସକମାନେ ନିକଟକୁ ଆସି ସ୍ୱରାଜ (ସ୍ୱୟଂ-ଶାସକ) ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସୁଧିତ (ସୁସ୍ଥାପିତ) ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ, ଦାନ (ଦାବନେ) ପାଇଁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି।
Mantra 18
अनु प्रत्नस्यौकसः प्रियमेधास एषाम् । पूर्वामनु प्रयतिं वृक्तबर्हिषो हितप्रयस आशत ॥
ପ୍ରାଚୀନ ନିବାସ (ଶାଶ୍ୱତ ଧାମ)କୁ ଅନୁସରି, ଏହି ପ୍ରିୟମେଧାସଃ—ପ୍ରିୟ ଜ୍ଞାନ-ଅନ୍ୱେଷୀ—ଆଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି। ପୂର୍ବତନ, ମୂଳ ପ୍ରୟତି (ଅଗ୍ରଗତି)କୁ ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଯେମାନେ ବର୍ହିଷ (ଯଜ୍ଞଘାସ) କାଟି ସଜାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରୟାସକୁ ହିତପ୍ରୟସ (ଯଥାକ୍ରମ)ରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as the inspired, strengthening drink and highlights Purandhī as the power of fullness that helps the sacrifice yield intelligence (medhā) and abundance.
Because the hymn links ritual precision with spiritual potency: delight and power must be held steady (not scattered) so Indra can drink and the offering can work effectively.
Purandhī is the supportive power of plenitude and fulfilment—she ‘brings forward’ the inspired force and helps complete the rite with increase, nourishment, and clear intelligence.
Ask anything about Sukta 69 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
