Sukta 39
Sukta 8.39
Agni
ଏହି ନଅ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ଋଷି ଓ ଅନ୍ତର୍ମନର ଦୂତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ମାନବ ଓ ଦେବ ସଭାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରି ଆହୁତି ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷିତ/ପବିତ୍ର କରିବାକୁ, ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବାକୁ, ଏବଂ ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ “ଅନ୍ୟ ଲୋକ/ଅନ୍ୟ ଅଧିକାର”କୁ ହଂକାଇ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ମହିମା—ତ୍ରିବିଧ ଆଧାରରେ ନିବାସ—ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କୁ (ତିନି ଓ ଏଗାର) ପୂଜା କରିବାକୁ, ଯଜମାନମାନଙ୍କର ବଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଇବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।
Mantras
Mantra 1
अग्निमस्तोष्यृग्मियमग्निमीळा यजध्यै । अग्निर्देवाँ अनक्तु न उभे हि विदथे कविरन्तश्चरति दूत्यं नभन्तामन्यके समे ॥
ଋଚର ଦ୍ରଷ୍ଟା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ତୁତିରେ ମହିମାନ୍ୱିତ କରେ; ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଅଗ୍ନି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆମ ଉପରେ ଅଭିଷେକ କରି ସ୍ଥାପିତ କରୁନ୍ତୁ; କାରଣ ଦୁଇ ଭିଦଥରେ କବି ଥିବା ସେ ଭିତରେ ଦୂତରୂପେ ଚରେ—ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ହଂକାଇ ଦିଆଯାଉ।
Mantra 2
न्यग्ने नव्यसा वचस्तनूषु शंसमेषाम् । न्यराती रराव्णां विश्वा अर्यो अरातीरितो युच्छन्त्वामुरो नभन्तामन्यके समे ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ଆମ ତନୁମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନବୀନ ଗଢ଼ାଣିର ବଚନ—ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଶଂସ—ସ୍ଥାପନ କର। କୋଳାହଳ କରୁଥିବା ଅନ୍ଧକାରର ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁତାକୁ ନିମ୍ନ କର; ଆର୍ୟ (ଉଦାତ୍ତ) ଶକ୍ତି ଏହି ଶତ୍ରୁତାମାନଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ହଂକାଇ ଦିଅ—ଭକ୍ଷକମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 3
अग्ने मन्मानि तुभ्यं कं घृतं न जुह्व आसनि । स देवेषु प्र चिकिद्धि त्वं ह्यसि पूर्व्यः शिवो दूतो विवस्वतो नभन्तामन्यके समे ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ମୋର ମନ୍ମାନି (ଚିନ୍ତା/ସ୍ତୁତି) ମୁଁ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି—ଘୃତ ପରି ଦୀପ୍ତିମୟ ଭାବେ; ସେଇ ମୋର ଆହୁତି ହେଉ। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗ୍ରତ ହେଉ; କାରଣ ତୁମେ ପୂର୍ବ୍ୟ, ଶିବ (କଲ୍ୟାଣକାରୀ), ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଦୂତ—ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକ/ଅନ୍ୟ ସ୍ତରକୁ ହଂକାଇ ଦିଆଯାଉ।
Mantra 4
तत्तदग्निर्वयो दधे यथायथा कृपण्यति । ऊर्जाहुतिर्वसूनां शं च योश्च मयो दधे विश्वस्यै देवहूत्यै नभन्तामन्यके समे ॥
ଅଗ୍ନି ପୁନଃପୁନଃ ଜୀବନର ସମୃଦ୍ଧି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଯଥାଯଥା ଆବଶ୍ୟକତା ସହ ଯେପରି ଜଣେ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ। ବସୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଊର୍ଜାର ଆହୁତି ହୋଇ, ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି, ଯୋଶ୍ (କ୍ଷେମ) ଓ ମୟ (ଆନନ୍ଦ) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି—ବିଶ୍ୱସ୍ୟ ଦେବହୂତ୍ୟୈ (ସର୍ବଦେବ ଆବାହନ) ପାଇଁ; ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ନିଷ୍କାସିତ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 5
स चिकेत सहीयसाग्निश्चित्रेण कर्मणा । स होता शश्वतीनां दक्षिणाभिरभीवृत इनोति च प्रतीव्यं नभन्तामन्यके समे ॥
ସେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ ଜାଣନ୍ତି—ଅଗ୍ନି ନିଜର ଚିତ୍ର (ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ) କର୍ମ ଦ୍ୱାରା। ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଗତିମାନଙ୍କର ହୋତା; ଦକ୍ଷିଣା (ଯଥୋଚିତ ଦାନ/ଅର୍ପଣ) ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ, ସେ ବିରୋଧୀ ମୁହାଁକୁ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦିଅନ୍ତି—ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ହଂକାଇ ଦିଆଯାଉ।
Mantra 6
अग्निर्जाता देवानामग्निर्वेद मर्तानामपीच्यम् । अग्निः स द्रविणोदा अग्निर्द्वारा व्यूर्णुते स्वाहुतो नवीयसा नभन्तामन्यके समे ॥
ଅଗ୍ନି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମିତ; ଅଗ୍ନି ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଗୁପ୍ତତାକୁ ଜାଣେ। ଅଗ୍ନି ଦ୍ରବିଣୋଦାତା, ସମୃଦ୍ଧିର ଦାତା; ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶାଳଭାବେ ଖୋଲେ—ସ୍ୱାହୁତିରେ, ସଦା ନବୀନ ବଳ ସହ; ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ହଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 7
अग्निर्देवेषु संवसुः स विक्षु यज्ञियास्वा । स मुदा काव्या पुरु विश्वं भूमेव पुष्यति देवो देवेषु यज्ञियो नभन्तामन्यके समे ॥
ଅଗ୍ନି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବସୁ—ଅନ୍ତର୍ବାସୀ ମଙ୍ଗଳ; ସେ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ କୁଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଆନନ୍ଦ ଓ କବି-ପ୍ରେରଣା ସହ ସେ ବିଶାଳ ଭୂମି ପରି ସମଗ୍ରକୁ ପୋଷେ—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ଯଜ୍ଞୀୟ ଶକ୍ତି; ଶତ୍ରୁବଳ ଅନ୍ୟତ୍ର ହଟିଯାଉ।
Mantra 8
यो अग्निः सप्तमानुषः श्रितो विश्वेषु सिन्धुषु । तमागन्म त्रिपस्त्यं मन्धातुर्दस्युहन्तममग्निं यज्ञेषु पूर्व्यं नभन्तामन्यके समे ॥
ଯେ ଅଗ୍ନି ସପ୍ତମାନୁଷ—ସାତଗୁଣ ମାନବସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ସେଇ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଆମେ ଆସିଛୁ—ତ୍ରିପସ୍ତ୍ୟ, ମନ୍ଧାତୃଙ୍କର, ଦସ୍ୟୁହନ୍ତମ—ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ମହା-ସଂହାରକ; ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ପୁରାତନ ଅଗ୍ନି—ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ହଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 9
अग्निस्त्रीणि त्रिधातून्या क्षेति विदथा कविः । स त्रीँरेकादशाँ इह यक्षच्च पिप्रयच्च नो विप्रो दूतः परिष्कृतो नभन्तामन्यके समे ॥
ଅଗ୍ନି—କବି—ତ୍ରିଧାତୁ ଏହି ତିନିଗୁଣ ଆଧାରରେ ଏବଂ ବିଦଥ (ବିଧିବଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ-ସଭା)ରେ ବସେ। ସେ ଏଠାରେ ତିନି ଓ ଏକାଦଶଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରୁ; ଆମକୁ ପୂରଣ କରୁ ଓ ବଢ଼ାଉ—ସେ ବିପ୍ର, ଦୂତ, ସୁସଂସ୍କୃତ। ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିମାନେ ଏହି ଏକେ ମଞ୍ଚରୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ହଟିଯାଉନ୍ତୁ।
Inside Sukta 39
How it unfolds
- Where it opens
The poet magnifies and adores Agni as the hymn-seer and rightful object of worship, asking him to bring the Devas near and to repel opposition.
- Development
Agni is described as moving within both assemblies as messenger and as the knowing, mightier power whose ‘wondrous work’ advances the rite; he is framed as hotṛ sustained by dakṣiṇā/offering.
- Climax
Agni’s cosmic placement is proclaimed: he dwells in the threefold foundations (tridhātu) and presides over ordered gatherings, fit to worship the divine collectives (Three and Eleven).
- Where it settles
A final request: may Agni worship the Gods, increase and fill the worshippers, and drive hostile forces away into another realm—securing protection and completion of the rite.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is invoked as ṛgmíya/kaví (seer of the hymn), hotṛ (sacrificial priest), and dūta (messenger) who “moves within” both assemblies—human and divine—consecrating the Gods for the rite and protecting the sacrificer.
- Cosmic functionMediator of worlds: he conveys oblations to the Devas, kindles and sustains yajña, safeguards order by repelling hostile powers, and anchors the divine presence in the ritual space.
- Inner significanceThe awakened flame of insight and aspiration: the inner priest that clarifies intention, purifies impulses, and carries one’s offering (will, speech, breath) toward higher consciousness.
Famous verses
nabha(nt)ām anyake same
citreṇa karmaṇā
trīṇi tridhātūni
Attributes of the deity
- Messenger between men and gods (dūta)
- Inspired seer-poet (kaví/vipra)
- Ritual priest and invoker (hotṛ)
- Consecrator/anointer who brings the Devas near
- Protector who drives away hostile forces
- Wondrous worker (citra karma)
- Dwelling in the threefold foundations (tridhātu)
Also by this seer
- Attribution uncertain for RV 8.39; no securely linked additional hymns can be stated without relying on later, divergent traditions.
The rite, step by step
- Prepare the altar and kindle the fire with focused recitation to establish Agni as hotṛ and dūta.
- Invite Agni with praise as kaví, asking him to ‘anoint/set’ the Devas upon the worshippers (divine presence in the rite).
- Offer oblations while affirming Agni’s ‘wondrous work’ and his power to propel the rite forward.
- Recite protective refrains/intent: send hostile or opposing forces away ‘to another domain.’
- Conclude by invoking Agni to worship the divine collectives (the Three and the Eleven) and to ‘fill and increase’ the sacrificer with strength and prosperity.
Offerings
- Ghee (ājya) oblations
- Samidh/fuel-sticks
- Optional: grains or soma-related offering where applicable to the larger rite
- Dakṣiṇā (priestly gifts), echoed by the hymn’s mention of dakṣiṇābhis
Frequently Asked Questions
It praises Agni as the inner and outer priest who carries offerings to the Gods, brings divine help into the sacrifice, and drives harmful forces away.
Because Agni links the human ritual to the divine world: through the fire, offerings and prayers are conveyed to the Devas, and blessings return to the worshippers.
It refers to traditional groupings of deities invoked in Vedic ritual—Agni is asked to worship these divine collectives on behalf of the sacrificer and to strengthen the community.
Ask anything about Sukta 39 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
