Sukta 23
Sukta 8.23
Agni (Jātavedas)
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ—ସର୍ବଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିକୁ—ଦୀର୍ଘ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ସ୍ତୁତି କରେ; ଯିଏ ଆହୁତି গ্ৰହଣ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବସୁ (ସମୃଦ୍ଧି), ବଳ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ଅଧରଣୀୟ ଶିଖା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାର ଧୂମ ଉପରକୁ ଉଠି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉପାସନାର ଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନ ହୁଏ। ଶେଷ ଭାଗରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କର୍ମର ଗୌରବ ଏବଂ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଦେବ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଯଜ୍ଞକୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱିତ କରାଯାଏ।
Mantras
Mantra 1
ईळिष्वा हि प्रतीव्यं यजस्व जातवेदसम् । चरिष्णुधूममगृभीतशोचिषम् ॥
ସ୍ତୁତିରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅର୍ପଣ କର; କାରଣ ସେ ପ୍ରତୀବ୍ୟ (ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉଥିବା) ଶକ୍ତି। ଜାତବେଦସ (ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା) ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କର। ସେ ଚରିଷ୍ଣୁ ଧୂମ (ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଧୂଆଁ) ସହ ଗତି କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଶୋଚି (ଜ୍ୱାଳା) କାହାରୁ ଧରାଯାଏ ନାହିଁ—ମାନବ ପାତ୍ରରେ ଅନିର୍ବାପ୍ୟ ଆଲୋକ।
Mantra 2
दामानं विश्वचर्षणेऽग्निं विश्वमनो गिरा । उत स्तुषे विष्पर्धसो रथानाम् ॥
ବିଶ୍ୱଚର୍ଷଣେ (ସମସ୍ତ ଜନସମୁଦାୟ ପାଇଁ) ଦାମାନ (ବିତରଣକର୍ତ୍ତା) ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମୁଁ ଗିରା—ସମଗ୍ର ମନକୁ ବହନ କରୁଥିବା ବାଣୀରେ—ଘୋଷଣା କରେ। ଏବଂ ରଥମାନଙ୍କର ବିଷ୍ପର୍ଧସଃ (ସ୍ପର୍ଧାରେ ସଂଘର୍ଷରତ) ରୂପମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଆଲୋକ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବଶକ୍ତିକୁ ବହିନେଇଯାଉଥିବା ସେହି ଦ୍ରୁତ ବଳ-ବ୍ୟୂହମାନଙ୍କୁ।
Mantra 3
येषामाबाध ऋग्मिय इषः पृक्षश्च निग्रभे । उपविदा वह्निर्विन्दते वसु ॥
ଯେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋଗ୍ମିୟ (ପ୍ରେରିତ) ସ୍ତୁତି ଅବରୋଧକୁ ଭେଦି ଖୋଲିଦିଏ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧିର ଶକ୍ତିମାନ (ଇଷଃ) ଓ ପୋଷକ ପୂର୍ଣ୍ଣତା (ପୃକ୍ଷଶ୍ଚ) ଯଥାଯଥ ଧରଣରେ (ନିଗ୍ରଭେ) ଧାରିତ ରହେ—ଉପବିଦା (ନିକଟ-ଜ୍ଞାନ) ଦ୍ୱାରା ବହ୍ନି (ଅର୍ପଣ-ବାହକ ଅଗ୍ନି) ବସୁ, ସତ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଖୋଜି ପାଏ।
Mantra 4
उदस्य शोचिरस्थाद्दीदियुषो व्यजरम् । तपुर्जम्भस्य सुद्युतो गणश्रियः ॥
ତାହାର ଶିଖା ଉଦ୍ଗତ ହେଲା—ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ—ଏବଂ ଅଜର (ଅଜରା) ରଶ୍ମିକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ କଲା। ଜମ୍ଭ (ଚୁର୍ଣ୍ଣକାରୀ) ତପୁଃ (ଦହନ-ବଳ)ର ସୁଦ୍ୟୁତି (ଶୁଭ ଦୀପ୍ତି)ରେ ଦୀପ୍ତିମାନମାନେ—ଗଣ (ଦେବଗଣ/ସମୂହ)—ଶ୍ରୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିମା, ଅଟନ୍ତି।
Mantra 5
उदु तिष्ठ स्वध्वर स्तवानो देव्या कृपा । अभिख्या भासा बृहता शुशुक्वनिः ॥
ଉଦୁ ତିଷ୍ଠ—ହେ ସ୍ୱଧ୍ୱର (ସୁଯଜ୍ଞ-ଶକ୍ତି), ସ୍ତବାନୋ (ସ୍ତୁତିପ୍ରାପ୍ତ) ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଅ; ଦେବ୍ୟା କୃପା (ଦିବ୍ୟ ଘଡ଼ଣ-ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଅ। ଅଭିଖ୍ୟାଃ—ବୃହତ୍ ପ୍ରକାଶ (ଭାସା ବୃହତା) ସହ ପ୍ରକଟ ହେଅ; ଶୁଶୁକ୍ୱନିଃ—ଶୁଦ୍ଧ ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜି—ସତ୍ତାକୁ ଜାଗ୍ରତ କର।
Mantra 6
अग्ने याहि सुशस्तिभिर्हव्या जुह्वान आनुषक् । यथा दूतो बभूथ हव्यवाहनः ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ସୁଶସ୍ତିଭିଃ—ଶୁଭ ସ୍ତୁତି ସହ—ଆସ; ଆମେ ଜୁହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ହବ୍ୟକୁ ଅନୁଷକ୍—ନିରନ୍ତର କ୍ରମରେ—ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ। କାରଣ ତୁମେ ହବ୍ୟବାହନ ହୋଇ ଦୂତ ହେଇଛ—ହବ୍ୟକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରୁଥିବା।
Mantra 7
अग्निं वः पूर्व्यं हुवे होतारं चर्षणीनाम् । तमया वाचा गृणे तमु वः स्तुषे ॥
ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ପୂର୍ବ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ହ୍ୱାନ କରେ—ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ହୋତାରଂ, ଜନମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞପୁରୋହିତକୁ। ଏହି ବାଣୀରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗାନ କରେ; ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ସ୍ତୁତି କରେ।
Mantra 8
यज्ञेभिरद्भुतक्रतुं यं कृपा सूदयन्त इत् । मित्रं न जने सुधितमृतावनि ॥
ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ଭୁତକ୍ରତୁ ତାଙ୍କୁ—ଯାହାକୁ କୃପା ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କରେ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ର ପରି, ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁସ୍ଥାପିତ। ସେ ଋତାବନ: ଋତ—ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ—ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Mantra 9
ऋतावानमृतायवो यज्ञस्य साधनं गिरा । उपो एनं जुजुषुर्नमसस्पदे ॥
ଋତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ—ଋତର ସାଧକମାନେ—ଗିରା (ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତି-ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ସାଧକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ନମସ୍କାରର ପଦରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଉପସରନ୍ତି।
Mantra 10
अच्छा नो अङ्गिरस्तमं यज्ञासो यन्तु संयतः । होता यो अस्ति विक्ष्वा यशस्तमः ॥
ଆମ ଯଜ୍ଞମାନେ, ସୁସଂୟତ ହୋଇ, ଅଙ୍ଗିରସ୍ତମଙ୍କ ପାଖକୁ—ହୋତୃ-ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଖକୁ—ଅଗ୍ରସର ହେଉନ୍ତୁ। ଯିଏ ବିକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋତୃ, ଯଶରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେ ଆମର ବହୁ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଋତକ୍ରମରେ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 11
अग्ने तव त्ये अजरेन्धानासो बृहद्भाः । अश्वा इव वृषणस्तविषीयवः ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ତୁମର ସେଇ ଅଜର—ତୁମକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କରୁଥିବାମାନେ—ବିଶାଳ ପ୍ରଭାରେ ଭାସ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; ବଳବାନ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ପରି ବୃଷଣ, ସେମାନେ ତବିଷୀରେ ଉଦ୍ଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି—ତୀବ୍ରୀକୃତ ଊର୍ଜାର ବଳରୂପେ।
Mantra 12
स त्वं न ऊर्जां पते रयिं रास्व सुवीर्यम् । प्राव नस्तोके तनये समत्स्वा ॥
ହେ ପତେ, ଆମ ଊର୍ଜା ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ସ୍ୱାମୀ, ଆମକୁ ରୟି—ସୁବୀର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧି—ଦାନ କର। ଟୋକେ ତନୟେ, ଆମ ସନ୍ତାନ ଓ ସନ୍ତତି-ବୃଦ୍ଧିରେ, ଏବଂ ସମତ୍ସୁ—ସଂଘର୍ଷମାନେ—ଆମକୁ ଆଗରୁ ରକ୍ଷା କର।
Mantra 13
यद्वा उ विश्पतिः शितः सुप्रीतो मनुषो विशि । विश्वेदग्निः प्रति रक्षांसि सेधति ॥
ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ପତି—ଜନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ—ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁପ୍ରୀତ ହୋଇ ମାନବ କୁଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ନିଶ୍ଚୟେ ସମସ୍ତ ରକ୍ଷାଂସି—ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧକାର-ବିକୃତିର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ—ପ୍ରତିହତ କରି ଦୂରେ ହଟାଏ।
Mantra 14
श्रुष्ट्यग्ने नवस्य मे स्तोमस्य वीर विश्पते । नि मायिनस्तपुषा रक्षसो दह ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ମୋର ଏହି ନୂତନ ସ୍ତୋମକୁ ଶୁଣ; ହେ ବୀର, ହେ ବିଶ୍ପତେ—ଜନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ। ତୋର ତପୁଷା—ତାପରେ—ମାୟିନଃ ରକ୍ଷସଃ, ଛଳ ଓ ମୋହରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦହି ଭସ୍ମ କର।
Mantra 15
न तस्य मायया चन रिपुरीशीत मर्त्यः । यो अग्नये ददाश हव्यदातिभिः ॥
ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହବ୍ୟଦାତିଭିଃ—ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆହୁତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଅର୍ପଣ କରେ, ତାହାକୁ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନିଜ ମାୟାରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ପରାଜିତ କରିପାରେ ନାହିଁ।
Mantra 16
व्यश्वस्त्वा वसुविदमुक्षण्युरप्रीणादृषिः । महो राये तमु त्वा समिधीमहि ॥
ବ୍ୟଶ୍ୱ ଋଷି ବୃଦ୍ଧି ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ତୁମକୁ ବସୁବିଦ୍—ସମୃଦ୍ଧିର ଅନ୍ୱେଷକ—ରୂପେ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ମହାନ ରାୟ ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଛୁ—ହଁ, ତୁମକୁ ହିଁ—ଆମ ଅନ୍ତରେ।
Mantra 17
उशना काव्यस्त्वा नि होतारमसादयत् । आयजिं त्वा मनवे जातवेदसम् ॥
ଉଶନା କାବ୍ୟ ତୁମକୁ ହୋତା—ଆହ୍ୱାନକ ପୁରୋହିତ—ରୂପେ ଆସୀନ କଲେ; ମନୁ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଆୟଜି—ସତ୍ୟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା—କଲେ, ହେ ଜାତବେଦସ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ଆହୁତିରେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପଥ ପାଉ।
Mantra 18
विश्वे हि त्वा सजोषसो देवासो दूतमक्रत । श्रुष्टी देव प्रथमो यज्ञियो भुवः ॥
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକମତ ହୋଇ ତୁମକୁ ଦୂତ କରିଲେ। ହେ ଦେବ, ଶୁଣ: ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ପ୍ରଥମ, ସତ୍ୟ ଯଜ୍ଞିୟ, ଏବଂ ଆମ ଅର୍ପଣ ଓ ଉନ୍ନତିରେ ଅଗ୍ର ଶକ୍ତି ହେଅ।
Mantra 19
इमं घा वीरो अमृतं दूतं कृण्वीत मर्त्यः । पावकं कृष्णवर्तनिं विहायसम् ॥
ମର୍ତ୍ୟ ବୀର ଏହି ଅମୃତ ଦୂତକୁ ନିଜ ଦୂତ କରୁ—ପାବକ ଅଗ୍ନି, କୃଷ୍ଣବର୍ତ୍ତନି ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା, ତଥା ବିଶାଳ ଆକାଶରେ ବିହାର କରୁଥିବା; ଅନ୍ଧକାରରୁ ଖୋଲା ବିଶାଳତାକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ।
Mantra 20
तं हुवेम यतस्रुचः सुभासं शुक्रशोचिषम् । विशामग्निमजरं प्रत्नमीड्यम् ॥
ତାଙ୍କୁ ଆମେ ହବି କରୁ—ଯଥାସ୍ରୁଚଃ, ସ୍ରୁଚଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି ଧାରଣ କରି—ସୁଭାସ ଓ ଶୁକ୍ରଶୋଚିଷ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ: ବିଶାମର ଅଜର ଅଗ୍ନି, ପ୍ରତ୍ନ, ସଦା ସ୍ତୁତ୍ୟ, ଯିଏ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ଋତକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Mantra 21
यो अस्मै हव्यदातिभिराहुतिं मर्तोऽविधत् । भूरि पोषं स धत्ते वीरवद्यशः ॥
ଯେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ହବ୍ୟକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଦାନସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ପୋଷ (ସମୃଦ୍ଧି) ସଂଗ୍ରହ କରେ—ସେହି ପୋଷ ବୀର୍ୟବତ୍ ଶକ୍ତି ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯଶ ହୋଇ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ।
Mantra 22
प्रथमं जातवेदसमग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् । प्रति स्रुगेति नमसा हविष्मती ॥
ପ୍ରଥମେ, ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ପ୍ରାଚୀନ ଜାତବେଦସ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରତି—ନମସ୍କାର ସହ—ହବିଷ୍ ବହନ କରୁଥିବା ସ୍ରୁଚି (ଆହୁତି-କରଚା) ଅଗ୍ରସର ହୁଏ; ଏଭଳି ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ ଅନ୍ତର୍ଅର୍ପଣ ଜନ୍ମମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସେ।
Mantra 23
आभिर्विधेमाग्नये ज्येष्ठाभिर्व्यश्ववत् । मंहिष्ठाभिर्मतिभिः शुक्रशोचिषे ॥
ଆସ, ଏହିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ସେବାକୁ ଗଢ଼ିବା—ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଏବଂ ବ୍ୟଶ୍ୱବତ୍ (ସମୃଦ୍ଧ, ବଳପୂର୍ଣ୍ଣ) ଏବଂ ମଂହିଷ୍ଠ (ଅତି ପ୍ରବଳ) ମତିମାନଙ୍କ ସହ—ଶୁକ୍ରଶୋଚିଷ୍ (ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜ୍ୱାଳା) ଧାରଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ପ୍ରତି।
Mantra 24
नूनमर्च विहायसे स्तोमेभिः स्थूरयूपवत् । ऋषे वैयश्व दम्यायाग्नये ॥
ଏବେ ସ୍ତୋମମାନେ ଦ୍ୱାରା—ମହା ଯୂପ (ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ) ପରି ଦୃଢ଼—ବିହାୟସେ, ବିଶାଳଗତିଶୀଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗାନ କର। ହେ ଋଷି ବୈୟଶ୍ୱ, ଗୃହରେ ଦମ୍ୟ (ବଶୀଭୂତ/ଗୃହାଧିପ) ଅଗ୍ନି ପାଇଁ (ସ୍ତୁତି କର)।
Mantra 25
अतिथिं मानुषाणां सूनुं वनस्पतीनाम् । विप्रा अग्निमवसे प्रत्नमीळते ॥
ମାନବମାନଙ୍କର ଅତିଥି, ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କ ଅଧିପତିମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର—ଏମିତି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିପ୍ରମାନେ ରକ୍ଷା ଓ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ପ୍ରାଚୀନ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଶକ୍ତି ଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେମାନେ ସ୍ତୁତିରେ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି।
Mantra 26
महो विश्वाँ अभि षतोऽभि हव्यानि मानुषा । अग्ने नि षत्सि नमसाधि बर्हिषि ॥
ହେ ମହାନ ଅଗ୍ନି, ସର୍ବକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ମାନବମାନଙ୍କ ହବ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପିଥିବା—ନମସ୍କାର ସହ ଏଠାରେ ବର୍ହିଷି (ପବିତ୍ର ଆସନ) ଉପରେ ବସ; ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ଯଜ୍ଞ ଯଥାବିଧି ଗ୍ରହୀତ ହେଉ।
Mantra 27
वंस्वा नो वार्या पुरु वंस्व रायः पुरुस्पृहः । सुवीर्यस्य प्रजावतो यशस्वतः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଅନେକ ଇଚ୍ଛନୀୟ ଶକ୍ତି ଦାନ କର; ବହୁ-ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଧନ ବର୍ଷା—ବୀର୍ୟସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରଜାଫଳଦାୟକ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଯଶରେ ମଣ୍ଡିତ ସମୃଦ୍ଧି।
Mantra 28
त्वं वरो सुषाम्णेऽग्ने जनाय चोदय । सदा वसो रातिं यविष्ठ शश्वते ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ବଳର ସୁସଂବିଧାନ ପାଇଁ ତୁମେ ହିଁ ଚୟିତ ବର; ଜନକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅ। ହେ ବସୁ, ହେ ଯବିଷ୍ଠ, ଶାଶ୍ୱତ ସାଧକ ପାଇଁ ଦାନ-ରତିକୁ ସଦା ନବୀନ କରି ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 29
त्वं हि सुप्रतूरसि त्वं नो गोमतीरिषः । महो रायः सातिमग्ने अपा वृधि ॥
କାରଣ ତୁମେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୟକର୍ତ୍ତା; ତୁମେ ଆମକୁ ଗୋମତୀ ଇଷଃ—ପ୍ରକାଶସମ୍ପନ୍ନ ପ୍ରେରଣା—ଦିଅ। ହେ ଅଗ୍ନି, ମହାନ ରାୟଃର ଜୟ, ସତ୍ତାର ମହା ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ପ୍ରାପ୍ତି, ଆମ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କର।
Mantra 30
अग्ने त्वं यशा अस्या मित्रावरुणा वह । ऋतावाना सम्राजा पूतदक्षसा ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ତୁମେ ଏହି ଯଜ୍ଞକର୍ମର ଯଶ; ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ବହିଆଣ—ଋତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମ୍ରାଟ ସେଇ ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କର ଦକ୍ଷ (ଶକ୍ତି/କୌଶଳ) କର୍ମରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି—ଯେପରି ସତ୍ୟର ନିୟମ (ଋତ) ଆମ ଅନ୍ତର୍ଯଜ୍ଞର ଆହୁତିକୁ ଶାସନ କରେ।
Inside Sukta 23
How it unfolds
- Where it opens
A direct imperative to adore and sacrifice to Jātavedas, emphasizing Agni’s presence “facing” the worshipper and his ungraspable brilliance.
- Development
Agni is celebrated as vasu-vid (finder of plenitude) and as the power that makes the rite effective; the seer’s personal relationship with the fire is foregrounded through repeated kindling and requests for increase.
- Climax
The hymn’s strongest ritual assertion: Agni is fully kindled for “great wealth,” and his function as the decisive mediator is reaffirmed—what is offered through him becomes capable of reaching the gods.
- Where it settles
Agni is declared the glory of the work and is asked to bring Mitra and Varuṇa, aligning the sacrifice with Ṛta and purified action so the rite ends in order, protection, and blessing.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the bright, ever-awake household and sacrificial fire—Jātavedas, the knower of all births—whose flame cannot be seized or extinguished and whose smoke travels upward as the rite’s messenger-sign.
- Cosmic functionMediator between humans and gods: he conveys offerings (havis) and invocations, establishes the sacrifice, and maintains continuity between earthly action and divine response under Ṛta.
- Inner significanceThe awakened will and discerning heat (tapas) in the practitioner—clarity that consumes impurity, lifts aspiration upward, and makes inner speech and intention fit for truth.
The seer
- Vyaśva (Vaiyaśva)Vaiyaśva (descendant line of Vyaśva; a minor ṛṣi-family in the Rigvedic tradition) · Being explicitly named within the hymn as the seer who delights and kindles Agni for great wealth, highlighting a personal, ritualist voice centered on Agni as vasu-vid (finder of riches).
Famous verses
agṛbhīta-śociṣam
vasu-vidam
अग्ने त्वं यशा अस्या मित्रावरुणा वह । ऋतावाना सम्राजा पूतदक्षसा ॥Attributes of the deity
- Jātavedas (knower of births)
- Havyavāhana (carrier of offerings)
- Priestly mediator (hotṛ-like presence)
- Unseizable/inextinguishable flame (agṛbhīta-śociṣ)
- Rising smoke as the rite’s ascent
- Bestower of wealth and increase (vasuvid, ukṣaṇyu)
- Summoner of other deities (inviter of Mitra–Varuṇa)
Also by this seer
- Associated with a small cluster of Rigvedic Agni praises in Mandala 8 attributed to the Vaiyaśva tradition
- Remembered in the Anukramaṇī (index tradition) as connected with RV 8.23 and related Agni stotras
The rite, step by step
- Prepare the altar/hearth and arrange fuel (samidh) with purity of space and intent
- Kindle Agni with kindling while reciting opening praises to Jātavedas
- Offer ghee in measured oblations, naming Agni as messenger and protector of the rite
- Recite verses requesting increase (ukṣaṇyu) and wealth (vasu), affirming Agni’s unseizable flame and upward-moving smoke
- Invite allied deities through Agni—especially Mitra and Varuṇa for Ṛta and right order
- Conclude with a sealing praise: Agni as the glory of the work and guardian of successful completion
Offerings
- Ghee (ājya)
- Kindling sticks (samidh)
- Optional grain oblations (anna/havis)
- Aromatic woods/resins where customary
Frequently Asked Questions
Agni, especially as Jātavedas—the fire who knows all births and carries offerings and prayers to the gods.
For a well-established sacrifice, protection of the rite, and increase in prosperity and strength—often expressed as wealth (vasu) and growth (ukṣaṇyu).
They are invited through Agni to bring Ṛta (truth-order) into the ritual, so the sacrifice is completed with purified action, harmony, and rightful governance.
Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
