Sukta 102
Sukta 8.102
Agni
ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯୁବ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ‘ଗୃହପତି’ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଠିକ୍ ପଥନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦାନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଘୋଡ଼ା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ମିତ୍ର-ସଦୃଶ ନିୟନ୍ତା ଭାବେ ଯିଏ ବିରୋଧ, ଶତ୍ରୁତା ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଦୀପ୍ତିକରଣର କ୍ରିୟା ଆସେ—ମର୍ତ୍ୟ ମନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଚିନ୍ତାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଦୀପ୍ତିମୟ ଋତ (ଶୃଙ୍ଖଳା) ସହ ସମନ୍ୱୟ କରେ।
Mantras
Mantra 1
त्वमग्ने बृहद्वयो दधासि देव दाशुषे । कविर्गृहपतिर्युवा ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଦାନଶୀଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ଜୀବନ-ଶକ୍ତି (ବୃହଦ୍ୱୟଃ) ସ୍ଥାପନ କର; ତୁମେ କବି, ଗୃହପତି, ଯୁବ।
Mantra 2
स न ईळानया सह देवाँ अग्ने दुवस्युवा । चिकिद्विभानवा वह ॥
ସ୍ତୁତିର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ସହ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମ ସେବାର୍ଥେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏକସାଥି ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ; ହେ ଚିକିତ୍ୱିଭାନବ (ବିବେକୀ, ବ୍ୟାପକ ଦୀପ୍ତିମାନ), ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ବହି ଆଣ।
Mantra 3
त्वया ह स्विद्युजा वयं चोदिष्ठेन यविष्ठ्य । अभि ष्मो वाजसातये ॥
ହେ ଯବିଷ୍ଠ (ଅତି ଯୁବ) ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଆମର ଯୁଗବନ୍ଧୁ ହୋଇ—ତୁମର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରେରକ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା—ଆମେ ବାଜସାତିକୁ, ବାଜ (ଶକ୍ତି-ସମୃଦ୍ଧି)ର ବିଜୟ ଦିଗେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛୁ।
Mantra 4
और्वभृगुवच्छुचिमप्नवानवदा हुवे । अग्निं समुद्रवाससम् ॥
ମୁଁ ଶୁଚି (ପବିତ୍ର) ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୁଏ କରେ—ଔର୍ବ ପରି, ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ପରି—ସିଦ୍ଧି ଲାଭକାରୀ ପରି; ସମୁଦ୍ରବାସୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ, ଯେ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାରେ ବସନ୍ତି।
Mantra 5
हुवे वातस्वनं कविं पर्जन्यक्रन्द्यं सहः । अग्निं समुद्रवाससम् ॥
ମୁଁ ସମୁଦ୍ରବାସୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୁଏ କରେ—ବାତସ୍ୱନ, ପବନ ପରି ଧ୍ୱନି ଥିବା କବି; ପର୍ଜନ୍ୟକ୍ରନ୍ଦ୍ୟ, ବର୍ଷା-ଗର୍ଜନ ପରି ଡାକୁଥିବା—ସହଃ, ବଳସ୍ୱରୂପ।
Mantra 6
आ सवं सवितुर्यथा भगस्येव भुजिं हुवे । अग्निं समुद्रवाससम् ॥
ଯେପରି ସବିତୃଙ୍କ ପ୍ରେରଣାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯେପରି ଭଗଙ୍କ ଭୋଗ (ଆନନ୍ଦ-ବିତରଣ)କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ସମୁଦ୍ରର ଗହନେ ବସୁଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି—ଋତଗତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ବିତରଣ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ।
Mantra 7
अग्निं वो वृधन्तमध्वराणां पुरूतमम् । अच्छा नप्त्रे सहस्वते ॥
ଅଧ୍ୱରମାନେ (ଯଜ୍ଞ-ଯାତ୍ରାରେ) ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା, କର୍ମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚୁର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି; ସିଧାସଳଖ ଆସ—ସହସ୍ୱନ୍ତ ନପ୍ତୃ, ସେଇ ମହାବଳୀ ସନ୍ତାନଙ୍କ ନିକଟକୁ।
Mantra 8
अयं यथा न आभुवत्त्वष्टा रूपेव तक्ष्या । अस्य क्रत्वा यशस्वतः ॥
ଏହି ଶକ୍ତି ଆମ ପାଇଁ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ସମାନ ହେଉ—ଯେପରି କାରିଗର ଏକ ଆକୃତି ଗଢ଼େ ସେପରି ରୂପ ଗଢ଼ୁଥିବା; ତାଙ୍କର କ୍ରତୁ (ଫଳଦାୟକ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି) ଓ ଦୀପ୍ତ କୌଶଳଦ୍ୱାରା, ସତ୍ୟ-ଯଶର ବାହକ।
Mantra 9
अयं विश्वा अभि श्रियोऽग्निर्देवेषु पत्यते । आ वाजैरुप नो गमत् ॥
ଏହି ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ-ଶୋଭାର ଅଧିପତି ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରେ; ବାଜ—ବଳ ଓ ବିଜୟବର୍ଧକ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ସେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସୁନ୍ତୁ।
Mantra 10
विश्वेषामिह स्तुहि होतॄणां यशस्तमम् । अग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् ॥
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ହୋତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବାଧିକ ଯଶସ୍ବୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ପ୍ରାଚୀନ, ଅର୍ପଣ-ଯାତ୍ରାରେ ପ୍ରଥମ ଥିବା ତାଙ୍କୁ।
Mantra 11
शीरं पावकशोचिषं ज्येष्ठो यो दमेष्वा । दीदाय दीर्घश्रुत्तमः ॥
ଶୀଘ୍ର, ପାବକ ଜ୍ୱାଳାରେ ଦୀପ୍ତ—ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ—ସେ ଗୃହମାନଙ୍କରେ ଜ୍ଵଳେ; ଅଗ୍ନି, ସର୍ବତ୍ର ସର୍ବାଧିକ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଶ୍ରୁତ, ଦୀର୍ଘ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ଅନ୍ତର୍ଆହ୍ୱାନ।
Mantra 12
तमर्वन्तं न सानसिं गृणीहि विप्र शुष्मिणम् । मित्रं न यातयज्जनम् ॥
ହେ ବିପ୍ର (ଋଷି), ତାଙ୍କୁ ଗାଅ—ବିଜୟୀ ଅଶ୍ୱ ପରି, ବଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ମିତ୍ର ପରି, ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସନ୍ମାର୍ଗରେ ସ୍ଥାପନ କରେ, ସେ ବୈର ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ହାଙ୍କି ଦୂର କରେ।
Mantra 13
उप त्वा जामयो गिरो देदिशतीर्हविष्कृतः । वायोरनीके अस्थिरन् ॥
ତୁମ ପାଖକୁ ଜାମୟଃ (ସଗା-ଶକ୍ତିମାନେ) ଦୀପ୍ତ ଗିରଃ (ବାଣୀ) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ହବିଷ୍କୃତଃ (ହବି ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ) ହୋଇ; ବାୟୁର ଅନୀକେ (ଅଗ୍ରଭାଗରେ) ସେମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୃଢ଼ କରିଛନ୍ତି—ଯେପରି ପ୍ରାଣଶକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ବହନ କରେ।
Mantra 14
यस्य त्रिधात्ववृतं बर्हिस्तस्थावसंदिनम् । आपश्चिन्नि दधा पदम् ॥
ଯାହାର ତ୍ରିଧାତୁ (ତ୍ରି-ଆଧାରିତ) ଆସନ—ବିସ୍ତୃତ ବର୍ହିସ୍ (ପବିତ୍ର ପାଥର/ବେଦୀ-ବିଛାନା)—ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଆପଃ (ଜଳମାନେ) ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଜ ପଦ ରଖନ୍ତି: ସେଇ ସ୍ଥାପିତ ଆଧାରରେ ଚେତନାର ଗତି ପାଇଁ ପାଦପୀଠ ମିଳେ।
Mantra 15
पदं देवस्य मीळ्हुषोऽनाधृष्टाभिरूतिभिः । भद्रा सूर्य इवोपदृक् ॥
ଉଦାର ଦେବଙ୍କ ପଦ ଅଜେୟ ସହାୟତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ; ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ମଙ୍ଗଳମୟ—ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ଦୃଷ୍ଟି, ଯାହା ସଠିକ୍ ପ୍ରଜ୍ଞା ଜଗାଏ।
Mantra 16
अग्ने घृतस्य धीतिभिस्तेपानो देव शोचिषा । आ देवान्वक्षि यक्षि च ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଘୃତ-ପ୍ରକାଶରେ ପୋଷିତ ଧୀତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ, ହେ ଦେବ, ନିଜ ଶୋଚିଷରେ ଦୀପ୍ତ—ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ପଣ କର; ଅନ୍ତର୍ବିନିମୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
Mantra 17
तं त्वाजनन्त मातरः कविं देवासो अङ्गिरः । हव्यवाहममर्त्यम् ॥
ମାତୃମାନେ ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ହେ ଅଙ୍ଗିରସ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କବି; ହବ୍ୟବାହ, ଅମର୍ତ୍ୟ—ଅନ୍ତର୍ଅଗ୍ନି, ଯେ ଆମ ଇଚ୍ଛାକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ବହନ କରେ।
Mantra 18
प्रचेतसं त्वा कवेऽग्ने दूतं वरेण्यम् । हव्यवाहं नि षेदिरे ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, କବେ, ପ୍ରଚେତସ (ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ) ତୁମକୁ—ବରେଣ୍ୟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ବରଣୀୟ—ଦୂତ ଭାବେ, ହବ୍ୟବାହ (ହବି ବହନକାରୀ) ଭାବେ, ସେମାନେ ଅନ୍ତରେ ଆସୀନ କରିଛନ୍ତି।
Mantra 19
नहि मे अस्त्यघ्न्या न स्वधितिर्वनन्वति । अथैतादृग्भरामि ते ॥
ମୋ ପାଖରେ ଅଘ୍ନ୍ୟା (ଅହିଂସ୍ୟ) ଗାଈ ନାହିଁ, ନ ଵନକୁ ଚିରି ଜିତ ଆଣିଦେବା ସ୍ୱଧିତି (କୁହାଡ଼ି) ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ହେ ତୁମେ, ମୁଁ ଯେତେ ପାରେ ସେତେମାତ୍ର—ମୋ ଅଭିଲାଷାର ହବି—ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।
Mantra 20
यदग्ने कानि कानि चिदा ते दारूणि दध्मसि । ता जुषस्व यविष्ठ्य ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ଆମେ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ—ଅତି ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଦାରୁ (ଇନ୍ଧନ) ରଖୁଛୁ, ସେସବୁକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ହେ ଯବିଷ୍ଠ୍ୟ (ସର୍ବାଧିକ ଯୁବ), ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଅଙ୍ଗୀକାର କର।
Mantra 21
यदत्त्युपजिह्विका यद्वम्रो अतिसर्पति । सर्वं तदस्तु ते घृतम् ॥
ଯେ ଛୋଟ ଚାଟୁଥିବା ଜୀବ (ଉପଜିହ୍ୱିକା) ଯାହା ଖାଇ ନେଇଯାଏ, ଏବଂ ପିପିଳିକା (ବମ୍ର) ଯାହା ଉପରେ ସରିଯାଏ—ସେ ସବୁ ତୋ ପାଇଁ ଘୃତ ହେଉ; ସମସ୍ତ କ୍ଷୟ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଘୃତ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିଣତ ହେଉ।
Mantra 22
अग्निमिन्धानो मनसा धियं सचेत मर्त्यः । अग्निमीधे विवस्वभिः ॥
ମନରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ଧୀ (ଧିୟଂ) —ଚିନ୍ତାଶକ୍ତି—କୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ; ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଇଧେ—ଚେତନ ଇଚ୍ଛାର ଜ୍ୱାଳା, ଯାହା ପ୍ରକାଶମୟ ଋତ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ।
Frequently Asked Questions
The hymn is addressed primarily to Agni, the Vedic Fire, praised as the youthful “lord of the house” and the divine power that carries offerings and protects the worshipper.
It teaches that Agni gives expansive life-force and protection, removes hostile disorder, and should be kindled both outwardly in ritual fire and inwardly through focused mind and awakened thought (dhī).
It can be used during fire-lighting or lamp-lighting with a clear intention: invoke Agni for clarity, strength, and right guidance, and treat the act of kindling as an inner awakening of disciplined will and luminous understanding.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.