
मण्डल 7
The Family Book of Vasishtha
ଋଗ୍ବେଦର ୭ମ ମଣ୍ଡଳ ହେଉଛି ବଶିଷ୍ଠ-ବଂଶର ମହା ‘ପରିବାର-ଗ୍ରନ୍ଥ’; ଏଠାରେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମନ୍), ରକ୍ଷା ଓ ସାମୁଦାୟିକ ଏକତା ଦ୍ୱାରା ସୋମ-ୟଜ୍ଞକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରୁଥିବା ଏକ ଘନିଷ୍ଠ ପୁରୋହିତୀୟ ସ୍ୱର ପ୍ରକାଶିତ। ଏହା ‘ଦଶରାଜ୍ଞ’—ଦଶ ରାଜାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ—ର ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯେଉଁଠାରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଯାଜ୍ଞିକ ଅଧିକାର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତି ଜାତି ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ସହ ଗାଢ଼ ଭାବେ ଜଡିତ। ଏହାର ତିନିଟି ଅନୁବାକ-ଗୋଷ୍ଠୀ ଜୁଡ଼ି ଗ୍ରନ୍ଥଟି ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଏବଂ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ସହଚର ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଯଜ୍ଞକୁ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ସଜୀବ କରେ।
Sukta 7.1
RV 7.1 ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥର ଆରମ୍ଭ କରେ—ଅରଣିରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ “ଜନ୍ମ ଦେଇ” ତାଙ୍କୁ ଗୃହପତି (ଗୃହର ନାଥ) ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତ-ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭାବେ ସିଂହାସନାସୀନ କରାଯାଏ। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରକଟ ଜ୍ୱାଳନ ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଦୀପ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାକ୍ଷସ ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଗତି କରେ; ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି କବିଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ) କୁ ଉନ୍ନତ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଦାନ-ଗ୍ରହଣରେ କୁଶଳମଙ୍ଗଳ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରୁନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ ରହିଛି।
Sukta 7.2
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞର ଦୀପ୍ତ ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ଭାବେ ଜ୍ୱଳିବାକୁ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣମାନଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ-ପରିବେଶ ଗଢ଼ାଯାଇଛି—ଉଷା ଓ ରାତ୍ରି ସହାୟକ ଶକ୍ତି ଭାବେ, ପବିତ୍ର ଆସନ (ବର୍ହିସ୍), ଅଦିତିଙ୍କ ରକ୍ଷା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗମନ—ଯେପରି ଆହୁତି ସୁବିତା (ଶୁଭ ଗତି), ପ୍ରଚୁରତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଆଣିପାରେ।
Sukta 7.3
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ଯୋଗ୍ୟ ଦୂତ ଓ ଯାଜ୍ଞିକ ପୁରୋହିତ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତଥାପି ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) କୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଗର୍ଜନମୟ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଗାୟକମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି, ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି (ସୁଚେତସ/କ୍ରତୁ) ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳ ଜୀବନ ଜ୍ୱାଳାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.4
ଏହି ବସିଷ୍ଠ ରଚିତ ସୂକ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ—ଦୁହିଁ ରୂପର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ହବ୍ୟ (ଅର୍ପଣ) ସହ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବନା/ମତି ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେହି ଜ୍ଞାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ ଯିଏ ଦେବ ଓ ମାନବ—ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରନ୍ତି; ଶକ୍ତି ଓ ସଠିକ୍ ବୁଝାମଣା ସହ ନିକଟ ହେଲେ ସେ ଅମରତ୍ୱ, ଧନ, ଏବଂ ବୀର୍ୟ/ବୀରଶକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ଗାୟକ ଓ ସମସ୍ତ ସ୍ତୁତିକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ୱସ୍ତି (ମଙ୍ଗଳ) ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 7.5
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୱାନର ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେ ସାର୍ବଜନୀନ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ଜାଗ୍ରତ ଉପାସକମାନଙ୍କର ସଚେତନତା ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଏବଂ ପ୍ରଭାତ ଓ ଦିନର ଦୀପ୍ତିମାନ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ପରେ ରୁଦ୍ର ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ପ୍ରଚୁର ଧନ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଳ (ବାଜ) ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.6
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବଭୌମ “ଅସୁର-ଶକ୍ତି” (ପ୍ରଭୁତ୍ୱମୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବଳ) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପବିତ୍ର କାଠରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ଜନମାନସର ପ୍ରେରକ ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ ଅନ୍ଧକାରରୁ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବର ଆଲୋକଦିଗକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା, ଭିତର ଓ ବାହାର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଗଭୀରତାରୁ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବଣ୍ଟନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.7
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ବସିଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଦୂତ ଭାବେ। ଅଗ୍ନି ମାନବ ନିବାସରେ ‘ବିଶ୍ପତି’ (କୁଳମାନଙ୍କ ପତି) ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ମଧୁରଭାଷୀ ଓ ଋତ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ; ଏବଂ ଗାୟକମାନେ ଓ ଯଜମାନ/ପୋଷକମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ, ପ୍ରେରଣା ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳ ଦେବାକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
Sukta 7.8
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରାଜସିକ, ଉଚ୍ଚକୁଳୀନ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଏ—ଯିଏ ଉଷାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ଘୃତପୋଷିତ ଆହୁତିକୁ ଭକ୍ତିଭରା ସ୍ତୁତି ସହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତି ଏବଂ ସଂଘର୍ଷରେ ଭରତ ଓ ପୂରୁଙ୍କୁ ଦିଆ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ ସହାୟତାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ଶେଷରେ ଗାୟକ ଓ ଯଜମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୋଷଣ, ପ୍ରେରଣା ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳତା ନିମିତ୍ତ ସରାସରି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଉପସଂହାର କରେ।
Sukta 7.9
ଏହି ଅଗ୍ନି (ଜାତବେଦସ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିବା ଅଗ୍ନି-ପୁରୋହିତଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଉଷାଙ୍କ କୋଳରୁ ଉଠୁଥିବା ପ୍ରେମିକ ପରି ତାଙ୍କୁ ଚିତ୍ରିତ କରି—ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭାବେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ‘ଦ୍ୱିବିଧ ସତ୍ତା’ (ଅନ୍ତର୍ଜୀବନ ଓ ବାହ୍ୟଜୀବନ)କୁ ସଠିକ୍ କରିବାକୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞାର୍ପଣ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଧନ, ବଳ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.10
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସ୍ତୁତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଭାତ-ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିରୂପେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି—ସେ ବିସ୍ତୃତ ରଶ୍ମି ପ୍ରସାର କରେ, ଚମକେ, ଏବଂ ଉଷାଙ୍କ ପ୍ରେମିକ ପରି ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ। ବସିଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିକୁ ସୁନ୍ଦର, ଯଥାର୍ଥ-ଗତିଶୀଳ ହବିବାହକ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ରାତ୍ରିଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଧନ ଓ ଦେବ-ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଆଣିଦିଏ।
Sukta 7.11
ଏହି ପାଞ୍ଚ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରଥମ ହୋତା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ବୋଧଗମ୍ୟ ଓ ସଫଳ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ବିନା ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃଙ୍କ ସହ ଆସିବାକୁ, “ମାନବ ପ୍ରକାରେ” ହବି ଅର୍ପଣ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ, ଦୂତ ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବିରୋଧୀ ବାକ୍ରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ରୀତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କଲ୍ୟାଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.12
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ “ମହା ଶ୍ରଦ୍ଧା” ସହ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମୀପ କରାଯାଇଛି। ନିଜ ନିବାସରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ ଯେ ଯୁବ ଶିଖା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ରଶ୍ମି ଉଭୟ ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଯାଏ—ସେହି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଜାତବେଦସ—ଜନ୍ମମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାତା—ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଜୟ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ନୀତିଦୋଷରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭାବେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରାଯାଇ, ଧନ-ସମ୍ପଦ, ସଫଳ ସିଦ୍ଧି ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳ ଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.13
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତିନି-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବୈଶ୍ୱାନର ରୂପରେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସର୍ବପବିତ୍ରକାରୀ, ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ଏବଂ ବାଧାବିଘ୍ନକୁ ଦୂର କରେ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ଏକ ବିଶ୍ୱଜନୀନ ଘଟଣା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଉଭୟ ଲୋକକୁ ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦମନରୁ ମୁକ୍ତ କରେ। ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା—ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମ (ପବିତ୍ର ବାଣୀ/ଆକାଂକ୍ଷା) ପାଇଁ “ପଥ” ପ୍ରକାଶ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କଲ୍ୟାଣରେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Sukta 7.14
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବସିଷ୍ଠ ସୂକ୍ତଟି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆହ୍ୱାନ: କବିମାନେ ସମିଧା (ଇନ୍ଧନ), ସ୍ତୁତି ଓ ଆହୁତିଦ୍ୱାରା ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବଷଟ୍-ଧ୍ୱନି ଗ୍ରହଣ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ଯଜମାନଙ୍କ ପରିଚୟ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଦାତା (ଦାଶତ) ଭାବେ ଉଦ୍ଧାରିତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମଧ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ/ରକ୍ଷା) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ଶେଷ ହୁଏ।
Sukta 7.15
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ନିକଟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଦିବ୍ୟ ସହାୟ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ଓ ଗୃହମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ, ଯାହାଙ୍କ “ମୁଖ”ରେ ଆହୁତି ଢାଳାଯାଏ। ଅଗ୍ନି ରାତି ଓ ଉଷାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉନ୍ତୁ, ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଅଗ୍ନି-ପ୍ରଜ୍ୱାଳକ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦିନ-ରାତି ପାପ, ସଙ୍କୋଚ/ବନ୍ଧନ ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Sukta 7.16
RV 7.16 ହେଉଛି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟତମ, ସବୁଠାରୁ ବିବେକୀ ଯଜ୍ଞ-ନେତା—“ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୂତ”—ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେ ହବିକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରିୟାରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ/ବହ୍ନି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅଧ୍ୱରକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ପାଇଁ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି—ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଓ ଯଜମାନମାନଙ୍କୁ ଶୁଭତାରେ ଆସୀନ କରାନ୍ତୁ, ଧନ, ବୀର୍ୟଶାଳୀ ଶକ୍ତି (ସୁବୀର୍ୟ) ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଥାର୍ଥ ନେତୃତ୍ୱ ଦାନ କରନ୍ତୁ।
Sukta 7.17
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଭଲ ଇନ୍ଧନ ଓ ସୁସ୍ତରିତ ବର୍ହିସ୍ ସହିତ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଜାତବେଦସ୍ ରୂପେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ସୁସଂଗଠିତ କରୁଥିବା, ଅମରମାନଙ୍କୁ ଆଣୁଥିବା, ଏବଂ ଠିକ୍ ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଉଥିବା ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଶେଷରେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟିତ “ରତ୍ନ” (ଧନ-ସମ୍ପଦ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି।
Sukta 7.18
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନାମରେ ଅର୍ପିତ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭାରତମାନଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷୀୟ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଗୋ, ଅଶ୍ୱ ଓ ବିଜୟ ଦାତା, ଏବଂ ଜାତିଗତ ସଂଘର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସହାୟତା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରେରିତ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ରତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ ଏବଂ କହେ ଯେ ବିରୋଧୀମାନେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାଥି ଚୟନ କରନ୍ତି ସେମାନେ “ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିନ”, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ନେତୃତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି।
Sukta 7.19
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସ୍ତୋତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ-ଶୃଙ୍ଗ ବୃଷଭ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯିଏ ଜନମାନସ ଓ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଗତିରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଥରେ ନେଇଯାନ୍ତି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଦାନ ଓ ବିଜୟକୁ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ରାଜା ସୁଦାସଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ଯୋଡ଼େ; ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହରିତ-ବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଯୋକ୍ତ କରି ‘ବାଜ’ (ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ବଳ) ଜିତିବାକୁ କହେ। ସ୍ତୋତ୍ରଟି ଶେଷରେ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ସତ୍ୟ-ବାକ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅବିରତ ରକ୍ଷା, ସ୍ଥିର ଆଶ୍ରୟ/ସ୍ଥାନ, ଏବଂ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ।
Sukta 7.20
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର, ଯୁବ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଜଳକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ-ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମହା ଦୋଷ ଓ ଭ୍ରମରୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହା ଶିଖାଏ ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ସେବା ଓ ଯଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରେ, ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଥିବା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ନେଇଯାଏ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ କବି ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଉଦାର ପୋଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର-କେନ୍ଦ୍ରିତ ପ୍ରେରଣା (ଇଷ୍) ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 7.21
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତ ସୋମ-ପୀଡନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସୋମର ଉତ୍ସାହରେ ସେ ଯଜ୍ଞ ଓ କବିଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପ୍ରତି “ଜାଗ୍ରତ” ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରେ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶାଳତା ଓ ଅପରାଜେୟ ପରାକ୍ରମକୁ—ବିଶେଷକରି ବୃତ୍ରବଧକୁ—ଗାନ କରେ ଏବଂ ସେହି ବିଶ୍ୱଜୟକୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷାର ବ୍ୟବହାରିକ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରେ।
Sukta 7.22
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ-ଆହ୍ୱାନ: ପିଷ୍ଟ ସୋମକୁ ପାନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଆନନ୍ଦ ଜାଗ୍ରତ ହେବ। କବି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ରୁତ, ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ଅଧିପତ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ତାଙ୍କ ନାମର ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ, ଏବଂ ପୁରାତନ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଉପକାରୀ ମିତ୍ରତା ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ମିତ୍ରତାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ। ଶେଷରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳ (ସ୍ୱସ୍ତି) ପାଇଁ ରକ୍ଷାମୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସହଚର ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନକୁ ବିସ୍ତାର କରେ।
Sukta 7.23
ଏହି ଛଅ-ଶ୍ଲୋକୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ବସିଷ୍ଠ (ବସିଷ୍ଠ କୁଳର ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଯୁଦ୍ଧ-ପ୍ରାର୍ଥନା ଉଠାନ୍ତି—ସେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ଏବଂ ବଳ, ଯଶ, ଓ ରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ସତ୍ୟ/ବ୍ୟବସ୍ଥା) ସହ ସଠିକ୍ ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତିକୁ ଯୋଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେହି ବିସ୍ତୃତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଏ ଯିଏ ଧୀ (ପ୍ରବୋଧିତ ଚିନ୍ତା) ସହ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବାମାନଙ୍କୁ ବାଜ (ଜୟଶକ୍ତି, ପ୍ରଚୁରତା) ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ: ଇନ୍ଦ୍ର ବୀର-ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଗୋ-ସମୃଦ୍ଧ ସମୃଦ୍ଧି ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ରକ୍ଷକମାନେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳତାରେ ରଖୁନ୍ତୁ।
Sukta 7.24
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ବହୁବାର ଆହ୍ୱାନିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆସନକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ଆସିବାକୁ, ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ)ରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବାକୁ, ଏବଂ ବିଜୟୀ ବଳରେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। କବି ରକ୍ଷା, ଅବକାଶର ବିସ୍ତାର (ଚାପ/ବାଧା ଦୂରୀକରଣ), ଧନ-ସମ୍ପଦ, ଏବଂ ଉଦାର ପୋଷକ ଓ ବୀର ସନ୍ତାନକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଉତ୍ସାହଦାୟକ ପ୍ରେରଣା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସହାୟ ଦେବସହଚରମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳ (ସ୍ୱସ୍ତି) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି।
Sukta 7.25
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଛଅ-ପଦୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଭୟଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ବିଦ୍ୟୁତ୍-ଶକ୍ତି ସେନାଦଳକୁ ଦୃଢ଼ କରେ ଏବଂ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ। କବି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହନ୍ତୁ, ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁରତା, ଶକ୍ତି ଓ କୁଶଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ।
Sukta 7.26
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବସିଷ୍ଠ ହ୍ୟମ୍ନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ସୋମ ଯଥାବିଧି ପିଷିତ/ନିଷ୍ପୀଡିତ ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ତୁତି-ବାକ୍ୟ (ବ୍ରହ୍ମନ/ଉକ୍ଥ) ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଠିତ ହେଲେ ମାତ୍ର ସେ ପ୍ରତିସାଦ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଯଜ୍ଞର ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଏକାସାଥି ଦେବତାଙ୍କୁ “ଆନନ୍ଦିତ” କରେ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଦା-ନବୀନ ଶକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ “ମୁହାଁ/ମୋର୍ଚ୍ଚା” ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ବାଧା ହଟାଇବାରେ। ଶେଷରେ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାରଗୁଣ ଶକ୍ତି, ବିଜୟ-ଧନ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ମାଗାଯାଏ।
Sukta 7.27
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୂଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯାହାକୁ ସାଧକମାନେ ଦୂରତର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ମନକୁ ଯୋଗ କରିବାବେଳେ ଡାକନ୍ତି। ଏହା ବିବିଧ ଜଗତ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜତ୍ୱକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ପାଖକୁ ଧନ ଓ ରକ୍ଷା ଆଣିଦେବାକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ରୂପେ ପ୍ରତୀକିତ—ଏବଂ ବିଶାଳ ଅବକାଶ (varivas) ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳ (svasti) ଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ।
Sukta 7.28
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତଟି ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଆହ୍ୱାନ କରେ—କବିଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତି ନିଜ ଶକ୍ତି ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିବା ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ବିଶେଷ ଆହ୍ୱାନକୁ ଶୁଣିବାକୁ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେହି ଦେବ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି ଯିଏ ପ୍ରୟାସୀ ଜନମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି, ନିଷ୍କ୍ରିୟକୁ ମଧ୍ୟ ଗତିରେ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପ୍ରେରିତ, ଗଢ଼ନକାରୀ ବାଣୀ) ରଚନା କରି ଜପନ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ‘ମହା ଧନ’ ଦାନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳ (ସ୍ୱସ୍ତି) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 7.29
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବସିଷ୍ଠ ସୂକ୍ତରେ ସୋମ-ପୀଡନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେ ଶୀଘ୍ର ଆସୁନ୍ତୁ, ଭଲଭାବେ ପୀଡିତ ସୋମ ପାନ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଉଦାର ଦାନ (ମଘାନି) ପ୍ରଦାନ କରୁନ୍ତୁ। ଏଥିରେ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ତୁତି ସହ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ ମିଶିଛି—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ କେଉଁ ଅର୍ପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବ? ପରେ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସତ୍ୟ ବାଣୀ କହିବାର ଶପଥ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 7.30
ବସିଷ୍ଠ ପରମ୍ପରାର ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ “ମହାବଳୀ” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ସହ ଆସିବାକୁ, ଉପାସକଙ୍କ ଧନ-ସମ୍ପଦ ବଢ଼ାଇବାକୁ, ଏବଂ ସଂଘର୍ଷରେ ବିଜୟୀ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଲୋକର ପତାକା ଉଠାଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧା ତେଜକୁ, ସୁକଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଡାକୁଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ପୁରୋହିତତ୍ୱ ସହ ଯୋଡ଼େ। ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମହାଧନର ଦାତା ଏବଂ “ବ୍ରହ୍ମ” ଗଢ଼ୁଥିବା ଗାୟକଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତ ସହାୟକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି, ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 7.31
RV 7.31 ହେଉଛି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ “ବୃଷଭ” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କୁଳ/ଗୋତ୍ରର ତତ୍କାଳ ଆବଶ୍ୟକତା ଶୁଣିବାକୁ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା, ନିନ୍ଦା ଓ ବାଧ୍ୟକରଣରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ନିଜ ଭ୍ରତ (କାର୍ଯ୍ୟ-ନିୟମ)ରେ ଅଟୁଟ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ସତ୍ୟ ଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ଋତ/ଶାସନ ସହ ସମନ୍ୱିତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି) ଗଢ଼ନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତ ଆହ୍ୱାନ ଓ କବଚ—ଦୁହେଁ ଭାବେ କାମ କରେ: ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଡାକେ, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ କ୍ରତୁ (ଇଚ୍ଛା/ବିବେକ)କୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ କରେ।
Sukta 7.32
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ହ୍ୟମ୍ନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ-ପୀଡନ ସ୍ଥଳକୁ ନିକଟେ ଆସିବାକୁ ଏବଂ କବିଙ୍କ ଆହ୍ୱାନକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଡାକାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ ଯେ “ସହାୟତାରେ ଧନୀ” ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ସହ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିପାରେ ନାହିଁ। ହ୍ୟମ୍ନଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଦାନଶୀଳତାର ସ୍ତୁତିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା (ଭରସା/ବିଶ୍ୱାସ)ର ଦୃଢ଼ ସୂତ୍ର ସହ ଗଠିତ କରେ—ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉପାସକଙ୍କୁ ବିଜୟ ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦିଗକୁ ବହିନେଇଯାଏ। ଶେଷରେ ଏହା ଏକ ସୁରକ୍ଷା-ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ: ଇନ୍ଦ୍ର ସହଚର ଥିଲେ ଗୁପ୍ତ ବିପଦ ଆମକୁ ଆକ୍ରମଣ ନ କରୁ, ଏବଂ ଆମେ ବାଧାଦାୟକ “ଜଳ” ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଅବତରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପାର ହେବା।
Sukta 7.33
RV 7.33 ହେଉଛି ଆତ୍ମ-ସନ୍ଦର୍ଭୀୟ ବସିଷ୍ଠ-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି-ଗଣକୁ ବର୍ହିଷ୍ (ପବିତ୍ର ଘାସ) ଚାରିପାଖେ ନିକଟରେ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ ଡାକାଯାଇଛି ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ଓ ଗାୟକକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ସାମୂହିକ ପୁରୋହିତ-ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଆଲୋକମୟ, ସମୁଦ୍ର ପରି ବିଶାଳ, ଏବଂ ବାତ ପରି ପ୍ରେରକ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତିଗୀତ) ନିଜ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୁଦାୟକୁ ପହଞ୍ଚି ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଶେଷଭାଗରେ ସୋମ-ପୀଡନ ସଂକୁଳ (ଗ୍ରାବନ, ଉକ୍ଥ, ସାମନ) ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ‘ପଥ-ଭେଦକ’ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞଧାରାକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
Sukta 7.34
RV 7.34 ହେଉଛି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ମନୀଷା—ଦୀପ୍ତ ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି—କୁ ଦେବୀ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେ ସୁସଂଘଟିତ ରଥ ପରି ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ। ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଚିନ୍ତା ଓ ବାଣୀର ଦୀକ୍ଷାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏମିତି ରକ୍ଷାକାରୀ ତେଜକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କରେ ଯାହା ଶତ୍ରୁତା ଓ ଶରୀରୀକ ପୀଡ଼ାକୁ ଦୂର କରେ; ଶେଷରେ ବହୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଡାକି ଶାନ୍ତି, ଆଶ୍ରୟ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳତା ଦାନ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଏ।
Sukta 7.35
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ବ୍ୟାପକ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱସ୍ତି-ଆଶୀର୍ବାଦ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଦେବ-ଯୁଗଳଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗ କରି—ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷା, ସଠିକ୍ ଗତି/ପଥଚାଳନା ଓ ବିଜୟ ନିମନ୍ତେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଯଜ୍ଞୀୟ ସହାୟକ ଯୁଗଳ (ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର–ବରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର–ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର–ପୂଷଣ) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିଗମଣ୍ଡଳ, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ଜଳ ଭଳି ବିଶ୍ୱ-ଆଧାରମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୁଭ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଶେଷ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ‘ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ-ଯୋଗ୍ୟ ଅମର’ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ବ୍ୟାପକ ମଙ୍ଗଳ ଓ ନିରନ୍ତର ସୁରକ୍ଷା ଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.36
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବସିଷ୍ଠ-ଚକ୍ରର ଆରମ୍ଭ କରି, ଯଜ୍ଞକୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରେ: ସତ୍ୟର ଆସନରୁ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକର “ଗାଈ”ମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବେଦୀର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଶିଖା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସ୍ପଷ୍ଟତା, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ଦେବ-ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଯଥାଯଥ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ସହିତେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ରୁଦ୍ର, ମରୁତ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ସହାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ। ସମଗ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞକୁ ପବିତ୍ର କରିବା—ବାଣୀ, ଆଲୋକ ଓ ଅଗ୍ନି ଏକାସାଥି କାର୍ଯ୍ୟ କରି—ଯାହାଦ୍ୱାରା କୁଶଳ, ସନ୍ତାନ ଓ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରାଣବଳ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
Sukta 7.37
ଏହି ସୂକ୍ତ (ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ) ଆରମ୍ଭରେ ଋଭୁମାନଙ୍କୁ—ଯେମାନେ ବାଜ ଓ ଋଭୁକ୍ଷଣ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତ—ନିର୍ଦୋଷ ରଥରେ ସୋମ ପିଷଣ-ଯଜ୍ଞକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ; ତିନିପ୍ରକାର ସୋମପାନରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଶକ୍ତି ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ପରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅନ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆବର୍ତ୍ତ କରେ (ଏକ ମନ୍ତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶେଷରେ ସବିତା), ବିଜୟୀ ପ୍ରେରଣା, ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକରୁ ଧନ ଓ “ସାହାଯ୍ୟ/ଦାନ” (ରାଧାଂସି) ଆଗମନ ମାଗେ। ସାରକଥା, ଏହା ସୋମ-କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏକ ଲିଟର୍ଜିକ ଆହ୍ୱାନ, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ତୁତି ସହ କୌଶଳ, ପ୍ରଚୁରତା ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳ (ସ୍ୱସ୍ତି) ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ ମିଶିଛି।
Sukta 7.38
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସବିତାକୁ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ “ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତା”କୁ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କରି ଉଠାନ୍ତି ଓ ଗତିରେ ଲାଗାନ୍ତି, ସଠିକ୍ ଇଚ୍ଛା, କ୍ରିୟା ଓ ଶୁଭ ଆରମ୍ଭକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ଭାଗକୁ ଅଂଶ-ବଣ୍ଟନକାରୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇ, ଧନ ଓ କୁଶଳତାର ଯଥୋଚିତ ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ; ଏବଂ ଦ୍ୟାଉସ୍-ପୃଥିବୀ ସହ ମିତ୍ର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ଶେଷରେ ସୋମ-ସଦୃଶ ଆନନ୍ଦରେ ସୂକ୍ତଟି ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ: ସତ୍ୟଜ୍ଞ ଅମର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ମଧୁମୟ ସାର ପାନ କରି ଦେବୟାନ—ଦେବମୁଖୀ ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରାଯାଏ।
Sukta 7.39
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବସିଷ୍ଠ-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ଉଠୁଥିବା ଶିଖା ଭାବେ ଏବଂ ହୋତୃ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ)ର ପଥରେ ହବିକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ସାଧାରଣ ଯଜ୍ଞାସନରେ ସମବେତ ହେଉଥିବା ଚିତ୍ରିତ; ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି, ଶେଷରେ ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୋତ୍ର-ଶକ୍ତି (ଅର୍କ) ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳ (ସ୍ୱସ୍ତି) ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଇଛି।
Sukta 7.40
ଏହି ସୂକ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ‘ବିଦଥ୍ୟା ଶ୍ରୁଷ୍ଟି’—ପବିତ୍ର ସଭାର ଗ୍ରହଣଶୀଳ ‘ଶ୍ରବଣ’ ଶକ୍ତି—କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କବିଙ୍କ ସ୍ତୋମ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଗ୍ରହୀତ ହୋଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ। ସବିତୃଙ୍କୁ ସେହି ପ୍ରେରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ ଯିଏ ଦାନ ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ଗତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ପରେ ହ୍ୟାମ୍ନଟି ଋତକେନ୍ଦ୍ରିତ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ, ଆପଃ (ଜଳ), ଓ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ ଯେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପାର କରାନ୍ତୁ। ଶେଷରେ ଦ୍ୟାଉଃ–ପୃଥିବୀ ଓ ଋତାବାନ୍ ଦେବଗଣଙ୍କ ସାମୂହିକ ଆହ୍ୱାନ ରହିଛି—ଅତୁଲ୍ୟ ଆଲୋକମୟ ସ୍ତୁତି ଏବଂ କୁଶଳତା ମାଧ୍ୟମରେ ଅବିରତ ସୁରକ୍ଷା ଦାନ କରିବା ପାଇଁ।
Sukta 7.41
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ଲିତାନୀ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଭଗ, ପୂଷଣ, ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି, ସୋମ ଓ ରୁଦ୍ର—ଏହି ଦେବମଣ୍ଡଳକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦିନଟି ଯଥାକ୍ରମ ଓ ଶୁଭଶକ୍ତି ସହ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ଏଥିରେ ଭଗ (ସୌଭାଗ୍ୟର ଅଂଶ), ରକ୍ଷା, ଏବଂ ଦିନର ସମସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ “ସ୍ୱସ୍ତି” (କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଶେଷଭାଗରେ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ)ଙ୍କୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ, ସଦା ନବୀନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରଭାତ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ଯେ ପ୍ରଭାତ ଘୃତସଦୃଶ ଆନନ୍ଦକୁ “ଦୋହେ” ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରେ।
Sukta 7.42
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରୀ ସୂକ୍ତ ସୋମ-ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗକୁ ଚାଲାଇବା ପାଇଁ ଅଙ୍ଗିରସ-ସଦୃଶ ଋତୁଆଲ ଶକ୍ତି, ବହୁଥିବା ସୋମର “ଗାଈ” ଓ ପିଷଣ-ପଥରମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯେପରି ଅଧ୍ୱରର କାର୍ଯ୍ୟ (peśaḥ) ସଫଳଭାବେ ଗତିଶୀଳ ହୁଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତିତ ଦିବ୍ୟ ଅତିଥି (atithi) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନି ଗୃହ/ଯଜ୍ଞ-ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ନିରାପଦ ଅଗ୍ରଗତି ଦାନ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ସୂକ୍ତଟି ଫଳଶ୍ରୁତି-ସଦୃଶ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି (iṣ), ଧନ (rayi), ବଳ (vāja) ଏବଂ svasti ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସୁରକ୍ଷା ମାଗେ।
Sukta 7.43
ବସିଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଏହି ପାଞ୍ଚ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତ ଆରମ୍ଭରେ ଦ୍ୟାବା–ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ)ଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଭକ୍ତିଭରା ବାଣୀଦ୍ୱାରା ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇଥିବା ବିଶାଳ ଆଧାର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ। ପରେ ଏହା ବ୍ୟବହାରିକ ଲିତୁର୍ଜିକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବର୍ହିଷ୍ରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ‘ଦିବ୍ୟ ଭବନ’କୁ ବିରୋଧିତାରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଶେଷରେ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କଲ୍ୟାଣ (ସ୍ୱସ୍ତି), ସ୍ଥିରତା, ଏବଂ ସାଧାରଣ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅକ୍ଷତ ଭାଗୀଦାରି ପାଇଁ ସାମୂହିକ ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି।
Sukta 7.44
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବସିଷ୍ଠ ହ୍ୟମ୍ନ ଦଧିକ୍ରାବନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ କରି, ସହାୟକ ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହ୍ୱାନ-ତାଲିକା ସହ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଜୀବନ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ସଠିକ୍ ଗତି ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ। ଏହା ପ୍ରଭାତରେ ଜାଗ୍ରତି ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ୱଳନକୁ ଦୁରିତା (ହାନିକାରକ ଅତିକ୍ରମଣ) ନିବାରଣ ଏବଂ ଋତ-ସମନ୍ୱିତ ସୁରକ୍ଷିତ ପଥ ଲାଭ ସହ ଯୋଡ଼େ। ହ୍ୟମ୍ନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବ୍ୟବହାରିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ—ଯଜମାନ ପାଇଁ ଶୁଭ ଗମନ, ସଠିକ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ସଚେତନ ଶ୍ରବଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
Sukta 7.45
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ବସିଷ୍ଠ ଦେବ ପ୍ରେରକ ସବିତୃଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି, ଯିଏ ନିଜ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟାକାଶରେ ଗତି କରି ମନୁଷ୍ୟଜୀବନ ପାଇଁ ଦାନ ଓ ଯଥାର୍ଥ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ ବହନ କରନ୍ତି। ସବିତୃଙ୍କୁ ପୂଜକମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ନିବାସରେ “ସ୍ଥାପିତ” କରିବାକୁ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଚଳନଶୀଳ କରିବାକୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବୁଦ୍ଧିକୁ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ, ଏବଂ ପୋଷକ ଆହାର ଓ ବିଶାଳ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଷ୍ଟୋତ୍ରଟି ଶେଷରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ସ୍ତୁତି-ନିବେଦନ ରୂପେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।
Sukta 7.46
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି ଆଘାତ କରିପାରେ ଓ ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟ କରିପାରେ। କବି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳି-ସଦୃଶ ବଳ ଓ କ୍ରୋଧ ଦୂରେ ହଟୁ, ଏବଂ ପରିବାର, ସନ୍ତାନ ଓ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ‘ହଜାର ଔଷଧ’କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତୁତି ଓ କ୍ଷମା-ଯାଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ଶାନ୍ତିକରଣ (ଶମନ) ଏବଂ କଲ୍ୟାଣ (ସ୍ୱସ୍ତି) ପ୍ରାପ୍ତି।
Sukta 7.47
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଆପଃ (ଜଳ/ନଦୀ)ଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପବିତ୍ରକାରୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମଧୁର ତରଙ୍ଗ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ମାନବ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ସୂକ୍ତଟି ଜଳମାନଙ୍କୁ ଦେବମାର୍ଗ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଅବକାଶ (ବରିବସ) ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳ (ସ୍ୱସ୍ତି) ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 7.48
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଋଭୁମାନଙ୍କୁ—ଋଭୁକ୍ଷଣ ଓ ବାଜଙ୍କୁ, କୌଶଳମୟ ସିଦ୍ଧିର ଶକ୍ତିରୂପେ—ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯେ ସେମାନେ ପିଷ୍ଟ ସୋମରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ବଳ ଓ ବିଜୟ ଆଣୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ “ଚଳାଇ” ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପକ କାରିଗରୀକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୀର ଶକ୍ତି ସହ ଯୋଡ଼େ, ପ୍ରାଚୀନ ସତ୍ୟ ନିୟମ ଜୟୀ ହେଉ ଓ ଶତ୍ରୁର କପଟତା ନିଷ୍ଫଳ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ବସୁମାନଙ୍କୁ—ବିସ୍ତୃତ ସ୍ୱାଧୀନତା (ବରିବସ୍), ପୋଷଣ, ଏବଂ ସ୍ୱସ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ନିରନ୍ତର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାର୍ବଜନୀନ ଆହ୍ୱାନ କରି ସୂକ୍ତଟି ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 7.49
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଆପଃ (ଜଳ)ଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ, ସ୍ୱୟଂ-ଶୁଦ୍ଧିକରଣଶୀଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରବାହିତ। ସେମାନଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଜଳକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ସାହଦାୟକ ବଳ ସହ ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ନୀତିମୟ ନିରୀକ୍ଷଣ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ଜଳକୁ ଶାରୀରିକ ଶୁଦ୍ଧିକରକ ଓ ଋତର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଶେଷରେ, ଜଳମଧ୍ୟରେ ବରୁଣ, ସୋମ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇ, ଜଳକୁ ବିଶ୍ୱ ଓ ଯଜ୍ଞଜୀବନର ପୋଷକ ମାତୃକା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.50
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅପୋତ୍ରୋପାଇକ ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ସଚେତନ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଗୁପ୍ତ ଓ ସରିସୃପ ଭଳି ଚୁପେଚାପେ ଆସୁଥିବା ଅପକାରକୁ—‘ଅଜକାବ’ ଓ ‘ତ୍ସରୁ’ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ—ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଗଛ, ନଦୀ ଓ ଔଷଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଷକୁ ମଧ୍ୟ ନିବାରଣ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରାର୍ଥନାଟି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୁରକ୍ଷାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ୟାପକ ଶୁଦ୍ଧିକରଣକୁ ଯାଏ, ଶେଷରେ ଜଳ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ଓ ଅହିଂସକ ହେବାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରେ, ଯାହା ଉପାସକଙ୍କ ପଥ ପାଇଁ ଅନାଘାତକ ହୁଏ।
Sukta 7.51
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅଦିତି ସହ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଦା ନୂତନ ସୁରକ୍ଷା, ନିର୍ଦୋଷତା (ଅନାଗସ୍) ଏବଂ ଋତର ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞର ସ୍ଥିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ପ୍ରଧାନ ଆଦିତ୍ୟ—ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ୍ ଓ ବରୁଣ—ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି; ପରେ ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ) ପାଇଁ ସାର୍ବଜନୀନ ଆହ୍ୱାନରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
Sukta 7.52
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ—ସ୍ଥିରତା, ସୁରକ୍ଷା, ବଂଶପରମ୍ପରାର ରକ୍ଷା, ଏବଂ ବଂଶାନୁଗତ କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ କାରଣରୁ ଆସୁଥିବା ଦୋଷ/ଅପରାଧବୋଧରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଉପାସକମାନେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ) ପରି ‘ଆଧାର-ସଦୃଶ’ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ଏହା ଅନୁରୋଧ କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ସବିତୃଙ୍କ ଧନ ଲାଭ କରୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ସମ୍ମତ ହୁଅନ୍ତି।
Sukta 7.53
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବା–ପୃଥିବୀ—ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ—କୁ ଏକାସାଥିରେ ବିଶାଳ ଦିବ୍ୟ ପିତାମାତା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯେମାନେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯଜ୍ଞରେ ସେମାନେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ, ‘ଦିବ୍ୟ ଜନ’ (ସହାୟକ ଶକ୍ତିମାନ) ସହ ଆସୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳ ଦାନ କରୁନ୍ତୁ—ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.54
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଗୃହର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଶକ୍ତି ବାସ୍ତୋଷ୍ପତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେ ଗୃହସ୍ଥକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତୁ ଏବଂ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶକୁ ଶୁଭ, ନିରାମୟ ଓ ଅପଦା-ରହିତ କରନ୍ତୁ। ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁ—ଦୁହିଁଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି, ଆୟୁ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ଦୈନିକ ଜୀବନର ସୁକଳ୍ୟାଣ ଓ ଠିକ ‘ଯୋଗ’ (ଜୀବନ, କାମ ଓ ଉପାସନାର ସୁସଂଗଠିତ ସମନ୍ୱୟ) ମାଧ୍ୟମରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାର୍ଥିତ।
Sukta 7.55
RV 7.55 ହେଉଛି ଘରୋଇ ଶାନ୍ତି-ସୂକ୍ତ, ଯାହା ବାସ୍ତୋଷ୍ପତି—ନିବାସର ରକ୍ଷକ ପ୍ରଭୁ—ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଛି। ତାଙ୍କୁ ଘରର ସମସ୍ତ “ରୂପ”ରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୁଃଖ-କ୍ଲେଶ ଦୂର କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘରର ସଦସ୍ୟ, ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନ ଓ ପାଖପାଖି ସମୁଦାୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପକ ଶାନ୍ତିକରଣକୁ ବିସ୍ତାର କରେ; ଶେଷରେ ମନ୍ତ୍ରସଦୃଶ ଶାନ୍ତିକର ଉଚ୍ଚାରଣ ଘରୋଇ ପରିବେଶକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ, ବିଶ୍ରାମମୟ ଶାନ୍ତିରେ ଲୁଲାଇ ଦିଏ।
Sukta 7.56
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଯୁବ ଝଡ଼-ଗଣ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କର ଏକତ୍ର ଆଗମନ, ଦୀପ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ବର୍ଷା ଆଣେ ଓ ଆକାଶକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳ ଚାହେ, ଏବଂ ପୂଜକ ଓ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ତେଜ ଶୁଭ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ବିସ୍ତାର କରି ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ବନପତିମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେ ସେମାନେ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରି ମରୁତମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।
Sukta 7.57
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ‘ମଧୁ-ନାମ’ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝଡ଼-ଦେବତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଧାଉଥାନ୍ତି, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇପାରନ୍ତି, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ଝରଣାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ଉଲ୍ଲାସମୟ ଆହ୍ୱାନ ସହ ମାନବ ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ କ୍ଷମା-ଯାଚନା ମିଶିଛି; ତାଙ୍କର ବିଜୁଳି ଓ କ୍ରୋଧ ଦୂରେ ରହୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ସଦ୍ଭାବ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁ—ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମରୁତମାନେ ଆସି ସମୁଦାୟର ନେତାମାନଙ୍କୁ ସୁଦୃଢ଼ କରନ୍ତୁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କଲ୍ୟାଣରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ—ଏମିତି ଆହ୍ୱାନ ରହିଛି।
Sukta 7.58
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ, ଏକମାତ୍ର ଝଡ଼-ସେନା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ “ଠେଲି” ଦିଏ ଏବଂ କ୍ଷୟରହିତ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ। ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କବିତାମୟ ପ୍ରେରଣା, ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ବାଧା ଭାଙ୍ଗି ଜୟ ଦେଇଥିବା ପରାକ୍ରମ ପୋଷଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି; ଶେଷରେ ଦ୍ୱେଷକୁ ଦୂରେ ହଂକାଇ ଦେଇ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଅବିଚଳ କୁଶଳତାରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
Sukta 7.59
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ—ବିଶେଷକରି ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ୍ ଓ ମରୁତ୍ଗଣ—ଙ୍କୁ ପଦେପଦେ ରକ୍ଷା, ନିରାପଦ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ଶାନ୍ତିମୟ “ଆଶ୍ରୟ” ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ପ୍ରାର୍ଥନା (ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ) ରେ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ—ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ, ତଥାପି ଅମୃତତ୍ୱ (ମୃତ୍ୟୁହୀନ ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିବିଡ଼ ରହିବାକୁ।
Sukta 7.60
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ସତ୍ୟକୁ ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନିତ; ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅର୍ୟମନ୍, ଓ ଅଦିତିଙ୍କୁ—ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପଥରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଋତ/ବିଶ୍ୱ-ନିୟମର ସଚେତନ ପାଳକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ—ଅଜାଗୃତ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଆନ୍ତି, ବିପଦ ମଧ୍ୟରେ ‘ପାରାପାର’ ପାଇଁ ଏକ ‘ଘାଟ’ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଭକ୍ତକୁ କଷ୍ଟ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସୁରକ୍ଷା, ଠିକ୍ ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶ (ଦେବତ୍ରା), ଏବଂ ନୀତିଗତ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱଗତ ‘ଦୁର୍ଗ’ ମାଧ୍ୟମରେ ସୁରକ୍ଷିତ ପାରାପାର—ବାଣୀ ଓ ଆଚରଣକୁ ଋତ/ସତ୍ୟ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରି।
Sukta 7.61
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ସର୍ବଦର୍ଶୀ ‘ଚକ୍ଷୁ’ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ ଓ ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରେରଣାକୁ ଚିହ୍ନେ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଶକ୍ତିକୁ ଏହା ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସମୟର ସୁନିୟମିତ ଗତିକୁ ଅଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଥିବା ବିପଦ ସହ ତୁଳନା କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ କଠିନ ପାରାପାରରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପାର କରାଇ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳତାରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 7.62
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୈନିକ ଉଦୟକୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି; ସେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ମାନବ “ଜନ୍ମ” ଓ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ପରେ ଏହା ଆଦିତ୍ୟମୁଖୀ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଅଦିତି, ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ, ଏବଂ ନୀତି-ଶାସକ ମିତ୍ର–ବରୁଣ–ଅର୍ୟମନଙ୍କୁ ଅପରାଧରୁ ରକ୍ଷା, ବିସ୍ତୃତ ସ୍ୱାଧୀନତା (ବରିବସ୍), ଏବଂ ନିଜ ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ, ଶୁଭ ପଥ ଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ।
Sukta 7.63
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ/ସବିତୃଙ୍କ ଉଦୟକୁ ସାର୍ବଭୌମ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ ଆଲୋକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେ ଗୁପ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରି ଦୂର କରେ, ମନୁଷ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ଋତ/ସଠିକ୍ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସକ୍ଷମ କରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ “ଚକ୍ଷୁ” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇ, ସୌର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆଦିତ୍ୟ-ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ସତ୍ୟ ଓ ନୈତିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ଅର୍ୟମନଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଅବକାଶ, ସୁରକ୍ଷିତ ପଥ ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.64
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଞ୍ଚ-ଶ୍ଲୋକୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସ୍ତୁତିରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଆର୍ୟମନ ସହ ଆଦିତ୍ୟ ରୂପେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଦ୍ୟୁଲୋକ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ ଓ ନୀତିକ ଶୃଙ୍ଖଳା) କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସ୍ତୁତି ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞାର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଉପାସକକୁ “ସର୍ବାଧିକ ସାଧନକାରୀ ପଥ” ଦ୍ୱାରା ନେଇଯିବାକୁ, ବିରୋଧ/ଶତ୍ରୁତାକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରତି ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା (ଧୀ) କୁ ଶକ୍ତ କରି ସଦା ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ) ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 7.65
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତଟି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ସାର୍ବଭୌମ ରକ୍ଷକତ୍ୱକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯାହା ସମଗ୍ର ଜଗତର ସମସ୍ତ ପଥରେ ବିଚରଣ କରେ। ଏହା ଋତର ଯୁଗଳ ପ୍ରଭୁମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ଅସତ୍ୟ ବିରୋଧରେ “ସେତୁ” ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ବିପଦ ଉପରେ ସୁରକ୍ଷିତ ପାରାପାର ଦିଅନ୍ତୁ; ଶେଷରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଉପସଂହାର କରେ।
Sukta 7.66
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଯୁଗଳ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ସତ୍ୟ, ନିୟମ ଓ ସଚେତନ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ବ୍ୟବସ୍ଥା) କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଉପାସକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ସୁବୁଦ୍ଧି/ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାକୁ, ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ଥିରତା ଓ ସମନ୍ୱିତ ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଭକ୍ତିମୟ ସ୍ତୁତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଋତ-ଧାରକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ସଜୀବ ଚିତ୍ରଣକୁ ଆଣେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସି ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଏ।
Sukta 7.67
ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସୂକ୍ତରେ ବସିଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆସି ହବି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଡାକନ୍ତି, ଏବଂ ପୁଅ ଯେପରି ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମୀୟତାରେ କହେ ସେପରି ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। କବି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଶକ୍ତିର ସୁରକ୍ଷା, ଉର୍ବର ଓ ଅକ୍ଷତ ସୃଜନଶୀଳ ଶକ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ବଂଶରେ ସମୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ) ଚିହ୍ନିତ ଦେବ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ପଥ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଧନ-ରତ୍ନ, ଋଷିମାନଙ୍କ ପକ୍କତା/ପରିପକ୍ୱତା, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନମାନଙ୍କ ଉପକାରୀ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ଅନୁରୋଧ ସହ ଶେଷ ହୁଏ।
Sukta 7.68
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁଗଳ ଚିକିତ୍ସକ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସେମାନେ ନିଜ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, କବିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ନିଜ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ପ୍ରାଣ-ରକ୍ଷକ ଦାନଗୁଡ଼ିକ (ବିଶେଷକରି ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ) ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଗାୟକ ଓ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ପ୍ରଭାତେ ଦୃଢ଼ କୁଶଳ, ପୋଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.69
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ପ୍ରଭାତ-ଆହ୍ୱାନ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ଡାକି ତାଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ—ଯାହାକୁ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଯୋଡ଼େ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ସର୍ବାଧିକ ସିଧା ପଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ, ଘୃତ-ଦୀପ୍ତ ଗତିପଥକୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶାନ୍ତି, କୁଶଳ, ଧନ-ସମ୍ପଦ, ଏବଂ ଋଷି ଓ ଯଜମାନମାନଙ୍କର ବଳବର୍ଦ୍ଧନ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 7.70
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ବସିଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ “ଆମ ପାଖକୁ ଆସ” ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୃଥିବୀର ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର, ଚିକିତ୍ସାଦାୟକ, ଧନ-ବହନକାରୀ ସହାୟତା ଆଣିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଏହି ଯମଜ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିତ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଔଷଧ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସଠିକ୍ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ ଦାନ କରନ୍ତି; ଏବଂ କବି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ) ପାଇଁ ସୁନିବିଡ଼ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।
Sukta 7.71
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଶ୍ୱିନୌ-ସ୍ତୁତି ରାତ୍ରି ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭାତକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଉଛି ସେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୀମାରେ ରଚିତ; ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ “ଦିନେ ଓ ରାତିରେ” ଅପକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ରକ୍ଷକ ଭାବେ, ଏବଂ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ କୁଶଳତାର ଦାତା ଭାବେ ଡାକନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ସାବଧାନରେ ବୁନାଯାଇଥିବା ପ୍ରଶଂସା-ଗୀତ ଅର୍ପଣ କରି, ସ୍ୱସ୍ତି (ମଙ୍ଗଳ) ସହ ନିରନ୍ତର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 7.72
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଅଶ୍ୱିନୌ (ନାସତ୍ୟା)ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି ଯେ ସେମାନେ ନିଜ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଘେରାରେ ଥାଇ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣନ୍ତୁ। ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନକୁ ସ୍ତୁତିର ଜାଗ୍ରତି ଓ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ) ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉପାସକଙ୍କୁ ‘ସ୍ୱସ୍ତି’ (କୁଶଳ) ସହ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯମଜ ଦେବତାଙ୍କୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଆହ୍ୱାନ ରହିଛି।
Sukta 7.73
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅଶ୍ୱିନୌ (ନାସତ୍ୟା)ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଉଦ୍ଧାରକ ଭାବେ, ଯେମାନେ ଉପାସକଙ୍କୁ “ଅନ୍ଧକାର” ପାର କରାଇ ଦୂରତର, ନିରାପଦ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ଯଥାପଥେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାବେଳେ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତି ଅର୍ପଣ କରି, ଯୁଗଳ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କୁ ପଞ୍ଚବିଧ, ସର୍ବଦିଗୀୟ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
Sukta 7.74
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତକ୍ଷଣରେ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଯେତେବେଳେ “ଉଷା-ଆଲୋକ” ଉଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ସହାୟତାକୁ ଡାକନ୍ତି। ଏହା ଯମଜଦେବତାଙ୍କର ଚଳନଶୀଳ, ଲୋକେ-ଲୋକେ ପ୍ରତି ଉପକାରୀ ସ୍ୱଭାବକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ—ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ାରେ ଦାନଶୀଳ ଉପାସକଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିବା—ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଦେଖାଏ, ଯେମାନେ ମାନବ ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ବଳବତୀ କରନ୍ତି ଓ ସମୁଦାୟକୁ କୁଶଳତାରେ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି।
Sukta 7.75
ଏହି ଉଷା-ସୂକ୍ତରେ ବସିଷ୍ଠ ଉଷାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗଜାତ ଓ ଋତ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟତା ମହିମାକୁ ଉନ୍ମୋଚିତ କରେ, ଜଗତର ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଚଳନଶୀଳ କରେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ। କବି ତାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମତୀ ବଧୂ ଏବଂ ଧନ-ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ଦାତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶେଷରେ ଯଜମାନ ଓ ଯଜ୍ଞାସନ ପାଇଁ ଗୋଧନ, ଅଶ୍ୱ, ବୀରପୁତ୍ର ଏବଂ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ କୁଶଳତାର ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
Sukta 7.76
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ)ଙ୍କୁ ଜଗତ-ପ୍ରକାଶିକା, ଦିବ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ଜନ୍ମିତ “ଚକ୍ଷୁ” ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଅମର, ସାର୍ବଭୌମ ଆଲୋକକୁ ଉଦ୍ଧତ କରନ୍ତି। ସବିତୃ ଓ ବିଶ୍ୱାନର କୋସ୍ମିକ୍ ପ୍ରକାଶକ ଭାବେ ସହାୟକ ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଯାହା ପ୍ରଭାତକୁ କେବଳ ଦୈନିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ, ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) ଓ ଜାଗ୍ରତ ଦୃଷ୍ଟିର ପ୍ରକଟିକରଣ ଭାବେ ଫ୍ରେମ୍ କରେ। କବିମାନେ ପୁରାତନ ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଗୁପ୍ତ ଆଲୋକକୁ ଆବିଷ୍କାର କରି ସତ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା “ଉଷାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ”; ଶେଷରେ ସେମାନେ ଧନ, ସୁଯଶ ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
Sukta 7.77
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଷା-ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଭାତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୁବତୀ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଗତି, ଜୀବନ ଓ ପୁନର୍ନବୀକୃତ ଋତ/ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଆଣି ମନୁଷ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପଥ ଖୋଲିଦିଏ। ଉଷାର ଉଦୟ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଜ୍ୱଳନ ସହ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ: ଆଲୋକ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ଯଜମାନକୁ ଧନ (ରୟି), ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳତା ଦିଗରେ ନେଇଯାଏ।
Sukta 7.78
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଷାସ୍ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତର ପ୍ରଥମ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କର ରଶ୍ମିମୟ ରୂପ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଜଗତ ପୁଣି ଆଲୋକ ଦିଗକୁ ଫେରେ। ଉଷାମାନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରିବା, ଅଗ୍ନି ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ପୁନଃ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା, ଏବଂ ଅନିଷ୍ଟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। କବି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଉଷାମାନେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦିଅନ୍ତୁ, ଭ୍ରମ-ଜଟିଳତାକୁ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ସହିତ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Sukta 7.79
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଷା-ସୂକ୍ତରେ ଉଷାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଜୀବନର ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ମାନବ ଜନକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ପଷ୍ଟ କିରଣରେ ଜଗତକୁ ଠିକ୍ ଗତିରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି। କବି ତାଙ୍କ ଉଦୟକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଲୋକ (ଦ୍ୟାଉ-ପୃଥିବୀ)ର ବିସ୍ତାର ସହ ଯୋଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଉଷାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ ସେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଦେବତ୍ୱ, ସତ୍ୟ ପ୍ରେରଣା, ଏବଂ ସଫଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲାଭ ପାଇଁ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳକୁ ପ୍ରେରିତ କରୁନ୍ତୁ।
Sukta 7.80
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବସିଷ୍ଠ ହ୍ୟମ୍ନରେ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ)ଙ୍କୁ ଋଷିମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଜାଗରଣକାରିଣୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରକାଶିକା ଭାବେ ଅଭିବାଦନ କରାଯାଇଛି; ସେ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଘୁରାଇ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଦୃଶ୍ୟ କରନ୍ତି। ଉଷାଙ୍କୁ ଜୀବନକୁ ପୁନର୍ନବୀକରଣ କରିବା, ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଢାକିଦେବା, ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଯଜ୍ଞ ଦିଗକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଶେଷ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଅନୁରୋଧ ଅଛି ଯେ ଉଷାମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଭତା ସହିତ ଉଦିତ ହେଉନ୍ତୁ—ବଳ, ପ୍ରକାଶ ଓ ବୀର ଜୀବନଶକ୍ତି ଆଣି—ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Sukta 7.81
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଷା-ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରକଟତାକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି: ସେ “ଆମ ଚକ୍ଷୁ ସମ୍ମୁଖରେ” ଆସନ୍ତି, ଜଳଧାରା ଓ ଦୃଷ୍ଟିର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ରାତିର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଆଲୋକମୟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି। କବି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର କୃପାମୟ ଉଦୟ ଆମକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଗତର ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତି ଦିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ “ଧନ-ନିଧି” (ସମୃଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଯଶ)ରେ ଆମକୁ ଅଂଶୀଦାର କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ବାଙ୍କାପଣ, ବିଫଳତା ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ବାଧାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
Sukta 7.82
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ ଯୁଗଳ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଯଜ୍ଞ, ଜନସମୂହ ଓ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ “ମହି ଶର୍ମ” (ବିଶାଳ ରକ୍ଷା) ଦାନ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଅବିରତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏହା ଯୁଦ୍ଧୀୟ ପ୍ରବଳତା (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ନୀତି–ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଶୃଙ୍ଖଳା (ବରୁଣ) ମଧ୍ୟରେ ପାଳାକ୍ରମେ ଗତି କରି, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗକୁ ସ୍ଥିରତା, ବୃଦ୍ଧି ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଶାସନର ଆଧାର ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ। ଶେଷରେ ଏହା ଆଦିତ୍ୟମଣ୍ଡଳ (ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ, ଅଦିତି) ଓ ସବିତୃଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଋତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଆଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 7.83
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ ବିଜୟଶକ୍ତି ଓ ଋତ (ଧର୍ମ-ନିୟମ)ର ପାଳକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଦଶରାଜ୍ଞ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁଦାସ ଓ ତୃତ୍ସୁମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଏହା ସ୍ମରଣ କରେ ଯେ ସେମାନେ ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ଅବରୋଧ ଓ ଦାସ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି; ପରେ ସେହି ଐତିହାସିକ ବିଜୟକୁ ଆଧାର କରି ଭିତର ଓ ବାହାର ସମୃଦ୍ଧି, ସତ୍ୟ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଆଲୋକ, ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 7.84
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ବସିଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ “ଦୁଇ ରାଜା” ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ଉପହାର ଓ ଘୃତର ଦୀପ୍ତିମାନ ଧାରା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞଦିଗକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରନ୍ତି। କବି ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଓ ମନ୍ତ୍ରର ସଫଳ ସମାପ୍ତି—ସଭାମାନେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ—କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଦେବପ୍ରେରିତ ସମୃଦ୍ଧି, ରକ୍ଷାକାରୀ ସାହାଯ୍ୟ, ଏବଂ ସନ୍ତାନ ଓ ବଂଶପରମ୍ପରା ପାଇଁ କୁଶଳତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଷ୍ଟୋତ୍ରର ଶେଷରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହନ୍ତି ଯେ ଗୀତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି, ଏବଂ ସ୍ୱସ୍ତି (କଲ୍ୟାଣ) ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
Sukta 7.85
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ସୋମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ “ଯାତ୍ରାରେ” ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ବାହ୍ୟ ଭାବେ (ନିରାପଦ ଗମନ, କୁଶଳ) ଓ ଆନ୍ତରିକ ଭାବେ (ସନ୍ତାନ/ଆନ୍ତରିକ ଶକ୍ତିର ବୃଦ୍ଧି)। ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ପୂରକ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଉଦ୍ଧାଟିତ: ଜଣେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଓ ଋତ/ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସ୍ଥିର କରି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟଜଣ ବାଧା ଓ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ନିହତ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଜଳମାନେ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଚିତ୍ରିତ।
Sukta 7.86
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ବରୁଣ-ସୂକ୍ତରେ ସେ ସେହି ବିଶ୍ୱ-ସାମ୍ରାଟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଯିଏ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଋତ—ନୀତି-ବିଶ୍ୱବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ବିଶାଳ, ସୁସଂଗଠିତ ସୃଷ୍ଟିର ସେହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ କବି ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—ବଂଶାନୁଗତ ଓ ନିଜେ କରା ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମାଗନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଶାନ୍ତି, ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳତା ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ସମାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Sukta 7.87
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି ବରୁଣ-ସୂକ୍ତରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଋତର ଧାରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥ ଖୋଦି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ କରିଛନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ବିଶ୍ୱ-ଶାସନରୁ ଗୁହ୍ୟ ଶିକ୍ଷାକୁ ଗତି କରେ—ବରୁଣ ‘ଅଭଙ୍ଗ ଗାଈ’ର ରକ୍ଷିତ ରହସ୍ୟ ଓ ବାଣୀର ଗୁପ୍ତ ପଦଚିହ୍ନ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି—ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଦିତିଙ୍କ ନିୟମ ଅଧୀନରେ କୃପା, ନିର୍ଦୋଷତା ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁଶଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 7.88
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ବସିଷ୍ଠ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ବିଶାଳ, ପୂଜ୍ୟ ଧାରକ ଏବଂ କୃପାଳୁ ଭାବେ ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ବରୁଣଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟତାରେ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ପ୍ରତି ବରୁଣଙ୍କ ବିଶେଷ କୃପା ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କୁ “ନୌକାରେ” ବସାଇ ଋଷି କରିଥିବା—ଏବଂ ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ହୁଏ ଯେ ବରୁଣ ପାପର ବେଡ଼ି ଢିଲା କରୁନ୍ତୁ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୁଶଳତାରେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Sukta 7.89
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ବସିଷ୍ଠ ବରୁଣଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ଭାବେ କରୁଣା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—ପାପ/ଅପରାଧ (ଏନସ୍) ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ଓ “ମାଟିର ଘର” (ମୃତ୍ୟୁ) ଠାରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ। ସେ ମାନବୀୟ ଭୁଲକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି—ଇଚ୍ଛାର ଭ୍ରମ ଓ ଅଜାଣିରେ ଦିବ୍ୟ ନିୟମ (ଧର୍ମ) ଉଲ୍ଲଂଘନ—ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ସାର୍ବଭୌମ, ପବିତ୍ର ବରୁଣଙ୍କୁ “କୃପା କର” ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି।
Sukta 7.90
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ଆହ୍ୱାନ, ପ୍ରଧାନତଃ ବାୟୁଙ୍କୁ—ପ୍ରାୟଃ ଇନ୍ଦ୍ର–ବାୟୁ ଯୁଗଳ ରୂପେ—ସମ୍ବୋଧିତ; ଯୋତା ଦଳ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସି, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ମଧୁ-ସମୃଦ୍ଧ ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଯଜ୍ଞୀୟ ଡାକ ସହିତ କବି ଉଷା ଓ ବିସ୍ତାରିତ ଆଲୋକକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗମନକୁ ଦୀପ୍ତିମୟ ଆକାଶ-ପଥ ଖୋଲିବା ଓ ଜଳଧାରାର ପ୍ରବାହ ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ। ଶେଷରେ ବସିଷ୍ଠମାନେ ସ୍ୱସ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ବଳ, ବୃଦ୍ଧି, ଯଶ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
Sukta 7.91
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବାୟୁଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର–ବାୟୁଙ୍କ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ସାଥିତ୍ୱରେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସୋମ ଅର୍ପଣକୁ ଆସିବାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇ ସୁରକ୍ଷା, ଶକ୍ତି ଓ କୁଶଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ପୁରାତନ, ନିର୍ଦୋଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଅଛି, ଯେମାନେ ବାଧାର ସମୟରେ ମନୁଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଉଷାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ—ଏହା ଧର୍ମସଂସ୍ଥାପନ ଓ ମାନବ ପଥ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇବାର ଚିତ୍ର। ଶେଷରେ କବିମାନେ (ବସିଷ୍ଠମାନେ) ନିଜ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ‘ସ୍ୱସ୍ତି’ (ସମନ୍ୱିତ କଲ୍ୟାଣ) ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି।
Sukta 7.92
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବସିଷ୍ଠ ସୂକ୍ତଟି ବାୟୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ତାଙ୍କର ଅନେକ ନିୟୁତ୍ (ଯୁକ୍ତ ଦଳ/ରଥଦଳ) ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସି, ଯଜ୍ଞରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, “ପ୍ରଥମ ପାନକର୍ତ୍ତା” ଭାବେ ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ବାୟୁଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଉତ୍ସାହକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ଯୋଡ଼େ—ଧନ, ବଳ/ବୀର୍ୟ, ଗୋଧନ, ଅଶ୍ୱ, ଏବଂ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳତା) ଦ୍ୱାରା ଅବିରତ ରକ୍ଷା। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଲିଟର୍ଜିକ (ସୋମ ପିଷଣକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକିବା) ଓ ବ୍ୟବହାରିକ (ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା) ଉଭୟ।
Sukta 7.93
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତିକୁ ଏକାସାଥି ବୃତ୍ର-ବଧକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଉପାସକ ତାଙ୍କୁ ନୂତନ, ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତିଗୀତ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ବଳ, ବିଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ ‘ବାଜ’ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଯଜ୍ଞ ଓ ସାମୁଦାୟିକ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାର ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, ନିର୍ଦେବ/ଅଧର୍ମୀ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ନିହତ କରିବାକୁ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ସହ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମରୁତମାନଙ୍କ ପରି ସହାୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଯଜମାନ ଅନଦେଖା ନ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Sukta 7.94
ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସ୍ତୁତିକୁ “ପ୍ରାଚୀନ” ପ୍ରେରଣା ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ମେଘରୁ ବର୍ଷା ପରି ଉଦ୍ଭବିତ। ପରେ ସେହି ପ୍ରେରିତ ବାଣୀକୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାରିକ ଆହ୍ୱାନରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ପୁନଃପୁନଃ ଏହି ଯୁଗଳ ଶକ୍ତି—ବଳ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି (ଅଗ୍ନି)—କୁ ସାହାଯ୍ୟ ସହ ଆସିବାକୁ, ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସୀୟ ବାଧାକୁ ନିହତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
Sukta 7.95
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରେରଣାଦାୟିନୀ ନଦୀ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଜଳଧାରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ସ୍ଥିର ଓ “ଲୋହା-ଭିତ୍ତିସ୍ଥ” ଭଳି ଦୃଢ଼, ରଥ ପରି ବେଗରେ ଆଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି। ପରେ ଏହା ବିଶ୍ୱ-ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ଯଜ୍ଞୀୟ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ମୁହାଁ ଦେଇଛି: ସେ ଶୁଣୁନ୍ତୁ, ସମୀପକୁ ଆସୁନ୍ତୁ, ଧନ ଓ ବଳ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନଙ୍କ ପାଇଁ “ଋତର ଦ୍ୱାର” (ସତ୍ୟ/ନିୟମ) ଖୋଲିଦିଅନ୍ତୁ।
Sukta 7.96
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକାରୀ, ଜୀବନଦାୟିନୀ ନଦୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ପ୍ରେରିତ ପ୍ରବାହ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରେ ଏବଂ ବାଣୀ, ବଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ପୋଷଣ କରେ। କବି ସରସ୍ୱତୀ (ଏବଂ ସରସ୍ୱାନ୍ତ)ଙ୍କୁ ସୃଜନଶୀଳ ଶକ୍ତି ପାଇଁ—ସନ୍ତାନ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଧାରଣକାରୀ ଆହାର ପାଇଁ—ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଉପଚୁଆ ଥନ ଭଳି କଳ୍ପନା କରି ଯାହାରୁ ସମୁଦାୟ ଭାଗ ନେଇପାରେ। ସାରକଥା, ଏହି ସୂକ୍ତ ଦେବୀଙ୍କ ପବିତ୍ରକାରୀ ଧାରା ତଳେ ପ୍ରଚୁରତା, ସଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଫଳଦାୟକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ପାଇଁ ଏକ ଆହ୍ୱାନ।
Sukta 7.97
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବୃହସ୍ପତି/ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ମିତ୍ର ଓ ପୌରୋହିତ୍ୟ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି, ବାଣୀକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ଏବଂ ଐଶ୍ୱର୍ୟ/ଦାନର ପଥ ଖୋଲନ୍ତି। ସୋମ-ପୀଡନ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ଏହି ସ୍ତୁତି ସ୍ଥାପିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଏ; ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ଉପାସକମାନେ ଉଦାର ଦାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ “ନିର୍ଦୋଷ” ହେଉନ୍ତୁ ଓ ବଳ, ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ପଥନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଆନ୍ତୁ।
Sukta 7.98
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଆଯାଏ ଯେ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଦୋହାଯାଇଥିବା ସୋମ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚାପାଯାଇଥିବା ପାନୀୟର ସଦା ପୁନଃ-ଫେରୁଥିବା ଅନ୍ୱେଷକ ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କର ବୃଷଭ-ନେତା ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି। ପରେ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧୀୟ ସାହାଯ୍ୟକୁ ମୁହାଁ ଦିଏ—ନିଜକୁ “ମହାନ” ବୋଲି ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ। ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଧନ (ରୟି), ଯଶ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କଲ୍ୟାଣ (ସ୍ୱସ୍ତି) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
Sukta 7.99
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅପରିମେୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଙ୍କ ମହିମାକୁ କେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଏଥିରେ ତାଙ୍କର ଲୋକ-ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବିଶାଳ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉଷା ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର କପଟ ଚାଳକୁ ପରାଜିତ କରିବା। ଶେଷରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳ ପାଇଁ ଔପଚାରିକ ‘ବଷଟ୍’ ଆହ୍ୱାନ ସହିତ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Sukta 7.100
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ “ପଦକ୍ଷେପ କରି” ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନ ଓ ପବିତ୍ର କର୍ମ ପାଇଁ ବିଶାଳ, ସ୍ଥିର କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠ ଉପାସନାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟମୁଖୀ ଆଗମନ ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି—ଦାନ, ସ୍ତୁତି ଓ ବଷଟ୍-ଧ୍ୱନି ସହ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷା, କୁଶଳ (ସ୍ୱସ୍ତି) ଏବଂ ନିରାପଦ ନିବାସ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି।
Sukta 7.101
ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଗର୍ଜନଶୀଳ ବର୍ଷା-ଶକ୍ତିକୁ vṛṣabha (ବୃଷଭ) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାର ବୀଜବାହୀ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ କରେ, ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମାଧୁର୍ୟରେ ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ଉର୍ବରତା ସ୍ଥାପନ କରେ। ବସିଷ୍ଠ ବର୍ଷାକୁ ଜଳ ଓ ସାରତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ବଣ୍ଟନ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରନ୍ତି—ଗତି ଓ ରୂପରେ ତ୍ରିଗୁଣ—ଏବଂ ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) ଓ ସ୍ୱସ୍ତି (ସମନ୍ୱିତ କୁଶଳ) ଉପାସକଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Sukta 7.102
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତରେ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ “ଦ୍ୟୌର ପୁତ୍ର” ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେ ଉଦାର ବର୍ଷାଦାତା, ଯିଏ ଚରାଗାହ, ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ଗୋ-ଅଶ୍ୱର ଉର୍ବରତାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଜୀବନଦାୟିନୀ ଶକ୍ତିର ସ୍ତୁତି କରି, ପରେ ସିଧା ଯଜ୍ଞ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଏ: ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ମଧୁର ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କର, ଯେଣୁ ସେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ବୃଦ୍ଧି (ଇଳା) ଓ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ଦାନ କରନ୍ତୁ।
Sukta 7.103
RV 7.103 (ମାଣ୍ଡୂକ-ସୂକ୍ତ)ରେ ବେଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ବ୍ରତପାଳକ “ବ୍ରାହ୍ମଣ” ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି—ଶୁଷ୍କ ଋତୁ ସାରା ସେମାନେ ନିରବ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ ବର୍ଷାରେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ବହୁସ୍ୱରୀ ଧ୍ୱନିରେ କଥା ଫୁଟାଇ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ସଜୀବ ମନସୁନ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ସୂକ୍ତଟି ବର୍ଷାର ଜୀବନଦାୟିନୀ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ତୁତି କରେ ଏବଂ ବେଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଗାନକୁ ଯଜ୍ଞୀୟ ପାଠ ଓ ସୋମ-ପୀଡନ ସହ ଯୋଡ଼ି, ଧନ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Sukta 7.104
RV 7.104 ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏକ ପ୍ରବଳ ରକ୍ଷାମନ୍ତ୍ର; ଯାହା ରକ୍ଷସ, ଯାତୁ-ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ “ଭକ୍ଷକ”ମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରି ଦୂରେ ହଟାଇବାକୁ ଚାହେ, ଯେମାନେ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ବାଧା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ଆହ୍ୱାନ ସହ ଦୃଢ଼ ଆଜ୍ଞାବାଚକ ବାକ୍ୟ—ଦେଖ, ଜାଗ, ଆଘାତ କର—କୁ ଯୋଡ଼ି ଦିଏ, ଯେପରି ସତ୍ୟ, ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଯଜ୍ଞ-ପଥ ନିର୍ବାଧ ରହେ। ସୂକ୍ତଟି ନୀତି-ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ମଧ୍ୟ ରୂପାୟିତ କରେ: ମିଥ୍ୟାବାଦ ଓ ବାଙ୍କା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଶକ୍ତି ତଳେ ପତିତ ହୁଏ, ଯେବେକି ସୋମ ସରଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ପଥକୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି।
Mandala 7 is a ‘family book’ attributed to the Vasiṣṭhas, whose hymns share a distinctive priestly voice focused on protecting and empowering the soma sacrifice through brahman (inspired, effective speech) and loyal ritual solidarity.
The Dāśarājña narrative (most famously RV 7.18) remembers a major inter-tribal conflict in which Indra’s victory is framed as being won and secured through correct ritual leadership and the patron’s alliance with the Vasiṣṭha priestly tradition.
Indra and Agni dominate the book: Indra embodies victory, protection, and the securing of patrons, while Agni anchors the rite as messenger and sacrificial fire. The Maruts appear as a unified storm-host granting force and inspiration, and Varuṇa (often with Mitra) introduces a profound ethical-psychological register of bonds, guilt, and release.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.