Rig Veda Sukta 51
Mandala 8Sukta 5110 Mantras

Sukta 51

Sukta 8.51

Rishi

Kanva tradition (Kāṇva); specific rishi for 8.51 uncertain in this excerpt

Devata

Indra (with Soma context)

Chandas

Jagatī/Tr̥ṣṭubh probable; requires scan

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମ-ପୀଡନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବଜ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ ଆତିଥ୍ୟଦାତାମାନଙ୍କ ଘରେ ସୋମ ପାନ କରିଥିଲେ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦାନଶୀଳତାରେ ‘ଶିକ୍ଷା’ ଦେଇ ଧନ, ବଳ ଓ ବିସ୍ତାର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଶେଷ ଦୃଶ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ନିଜେ ବୃଦ୍ଧିର କ୍ଷେତ୍ର ହୋଇଯାଏ—ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୋତ୍ର, ବହୁଥିବା ସୋମ-ବିନ୍ଦୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ଭିତରେ vṛṣṇya śavas (ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ଶକ୍ତି)ର ବୃଦ୍ଧି।

Mantras

Mantra 1

यथा मनौ सांवरणौ सोममिन्द्रापिबः सुतम् । नीपातिथौ मघवन्मेध्यातिथौ पुष्टिगौ श्रुष्टिगौ सचा ॥

ଯେପରି ମନୁ ସାଂବରଣ ସହ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ସୁତ (ନିଷ୍ପିଡିତ) ସୋମ ପାନ କଲ; ସେପରି ହେ ମଘବନ, ନୀପାତିଥି ସହ, ମେଧ୍ୟାତିଥି ସହ—ପୁଷ୍ଟିଗୌ ଓ ଶ୍ରୁଷ୍ଟିଗୌ (ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଆଜ୍ଞାନୁଗତ-ଶ୍ରବଣର ଶକ୍ତି) ସହଚର ହୋଇ—(ସୋମ) ପାନ କର।

Mantra 2

पार्षद्वाणः प्रस्कण्वं समसादयच्छयानं जिव्रिमुद्धितम् । सहस्राण्यसिषासद्गवामृषिस्त्वोतो दस्यवे वृकः ॥

ପାର୍ଷଦ୍ୱାଣ ପ୍ରସ୍କଣ୍ୱଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ; ଏବଂ ପଡ଼ିଥିବା ଜିବ୍ରିକୁ ଉଠାଇଲେ। ସେ ଗବାମ୍ (କିରଣ/ଗାଈ)ର ହଜାର ହଜାର ଲାଭ କଲେ; ତୁମ ସହାୟତାରେ ଋଷି ଦସ୍ୟୁ ପାଇଁ ବୃକ (ଓଲ୍ଫ) ହେଲେ—ଶତ୍ରୁ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା।

Mantra 3

य उक्थेभिर्न विन्धते चिकिद्य ऋषिचोदनः । इन्द्रं तमच्छा वद नव्यस्या मत्यरिष्यन्तं न भोजसे ॥

ଯେ କେବଳ ଉକ୍ଥ (ସ୍ତୁତି-ପାଠ) ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଉନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜାଣେ—ଯାହାକୁ ଋଷି-ପ୍ରେରଣା ଚୋଦିତ କରେ; ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସିଧା ସମ୍ବୋଧନ କର; ନୂତନ ମତି (ଚିନ୍ତା) ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉ—ଅନଶ୍ୱର, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ସତ୍ୟ ଭୋଗ (ଅଂଶୀଦାରି)କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା।

Mantra 4

यस्मा अर्कं सप्तशीर्षाणमानृचुस्त्रिधातुमुत्तमे पदे । स त्विमा विश्वा भुवनानि चिक्रददादिज्जनिष्ट पौंस्यम् ॥

ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନେ ସପ୍ତଶୀର୍ଷ (ସାତ ଶିର ଥିବା) ଅର୍କ (ସ୍ତୁତି-ଗାନ) ଗାଇଛନ୍ତି—ତ୍ରିଧାତୁ (ତିନି-ସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା)ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଉତ୍ତମ ପଦରେ। ଏବଂ ସେଇ ଏ ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ପ୍ରକଟତା ପାଇଁ ଧ୍ୱନିତ କରାଇଲେ; ସେଇ ଆଦିରୁ ପୌଂସ୍ୟ (ବୀର୍ୟ/ବୀରତା) ଜନ୍ମ ନେଲା।

Mantra 5

यो नो दाता वसूनामिन्द्रं तं हूमहे वयम् । विद्मा ह्यस्य सुमतिं नवीयसीं गमेम गोमति व्रजे ॥

ଇନ୍ଦ୍ର—ଆମ ପାଇଁ ବସୁମାନଙ୍କର ଦାତା—ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁ। କାରଣ ତାଙ୍କର ସଦା ନବୀନ ସୁମତିକୁ ଆମେ ଜାଣୁ; ଗୋମତୀ ବ୍ରଜରେ, ସମୃଦ୍ଧିର ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୋଶାଳାକୁ ଆମେ ପହଞ୍ଚୁ—ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନର କିରଣମାନେ ସଂଗୃହୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Mantra 6

यस्मै त्वं वसो दानाय शिक्षसि स रायस्पोषमश्नुते । तं त्वा वयं मघवन्निन्द्र गिर्वणः सुतावन्तो हवामहे ॥

ହେ ବସୋ (ଧନାଧିପ), ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦାନ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛ, ସେ ରାୟସ୍-ପୋଷ—ସମୃଦ୍ଧିର ବୃଦ୍ଧି—ଲାଭ କରେ। ହେ ମଘବନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗିର୍ବଣ (ସ୍ତୁତିପ୍ରିୟ), ସୋମସୁତାବନ୍ତ ଆମେ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଆହ୍ୱାନ କରୁ।

Mantra 7

कदा चन स्तरीरसि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे । उपोपेन्नु मघवन्भूय इन्नु ते दानं देवस्य पृच्यते ॥

କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ରୋକାଯାଉନାହ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର; ଦାଶୁଷ (ଦାନକର୍ତ୍ତା) ପ୍ରତି ତୁମେ ବିଫଳ ହୁଅନାହ। ହେ ମଘବନ, ପୁନଃପୁନଃ—ଅଧିକ ଓ ଆଉ ଅଧିକ—ତୁମର ଦେବୀୟ ଦାନ ଆମ ପାଖରେ ଅନୁରୋଧିତ ହୁଏ ଏବଂ ଆମ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Mantra 8

प्र यो ननक्षे अभ्योजसा क्रिविं वधैः शुष्णं निघोषयन् । यदेदस्तम्भीत्प्रथयन्नमूं दिवमादिज्जनिष्ट पार्थिवः ॥

ଯେ ପ୍ରେରକ ବଳରେ ଆଗେଇ ଯାଏ, ସେ କ୍ରିବିକୁ ପ୍ରହାର କରେ; ନିଜ ଘାତରେ ଶୁଷ୍ଣକୁ ପରାଜୟରେ ଗର୍ଜନ କରାଇ ନିମ୍ନକୁ ଢାଳିଦିଏ। ଯେତେବେଳେ ସେ ସେଇ ପରଦିଗର ଦ୍ୟୌକୁ ଦୃଢ଼ କରି ବିସ୍ତାର କଲା, ସେହି କର୍ମରୁ ପାର୍ଥିବ ଆଧାର ଜନ୍ମିଲା।

Mantra 9

यस्यायं विश्व आर्यो दासः शेवधिपा अरिः । तिरश्चिदर्ये रुशमे परीरवि तुभ्येत्सो अज्यते रयिः ॥

ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମଗ୍ର ଆର୍ୟ ଓ ଦାସ ଧନ-ରକ୍ଷକ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାନ୍ତି— ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଭାଜନ ପାରେ ମଧ୍ୟ ଆର୍ୟ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧିର ଧାରା କେବଳ ତୁମ ପାଖକୁ ଢାଳାଯାଏ; ତୁମକୁ ହିଁ ରୟି ଅର୍ପିତ ହୁଏ।

Mantra 10

तुरण्यवो मधुमन्तं घृतश्चुतं विप्रासो अर्कमानृचुः । अस्मे रयिः पप्रथे वृष्ण्यं शवोऽस्मे सुवानास इन्दवः ॥

ତ୍ୱରିତ ପ୍ରୟାସୀ ଋଷିମାନେ ମଧୁରସ-ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଘୃତ-ସ୍ରବଣଶୀଳ ସ୍ତୁତିଗୀତକୁ ଗାଇଛନ୍ତି। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ରୟି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ; ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଣ୍ୟ ଶବ ବଢ଼େ— ଆମ ମଧ୍ୟରେ, ପିଷି ନିଷ୍କାସିତ ହେବାବେଳେ, ସୋମର ବିନ୍ଦୁମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Frequently Asked Questions

It is a Soma-rite hymn inviting Indra to drink the freshly pressed Soma and to reward the worshippers with wealth, increase, and strength, as he did for earlier ancestors and hosts.

Such references act as ritual precedent: by recalling earlier occasions when Indra accepted Soma, the hymn strengthens the invitation for Indra to come and drink in the present sacrifice too.

It presents generosity (dāna) as a divinely supported virtue: when Indra inspires or disciplines a person toward giving, that person receives growth and prosperity (poṣa) in return.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App