Sukta 4
Sukta 8.4
Kaṇva (Kaṇva lineage; Kaṇvāḥ)
Indra
Triṣṭubh (probable; needs verification)
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଡାକାଯାଇଛି, ସୋମ-ପିଷଣକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ବାଧାଭଞ୍ଜକ ବିଜୟୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞର ତତ୍କାଳିକତା (ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ ସୋମ ଧାରା ପ୍ରବାହିତ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା) ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱମୟ ଭୂମିକା—ବୃତ୍ରହନ୍ତା—ଏକାତ୍ମ ହୋଇଛି। ଶେଷରେ ପ୍ରଚୁରତାର ଚିତ୍ରଣ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରକୃତିର ସ୍ଥିର ଶକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧିକୁ ‘ବଣ୍ଟନ’ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗେ।
Mantras
Mantra 1
यदिन्द्र प्रागपागुदङ्न्यग्वा हूयसे नृभिः । सिमा पुरू नृषूतो अस्यानवेऽसि प्रशर्ध तुर्वशे ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପୂର୍ବରୁ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମରୁ, ଉପରୁ କିମ୍ବା ତଳରୁ ଡାକନ୍ତି, ତଥାପି ତୁମେ ହିଁ—ନୃ-ସୂତ (ମାନବୀୟ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିତ), ବହୁ-ଏକ। ସାଧକ ପାଇଁ ବିଜୟୀ ଚାପରୂପେ ଆଗେଇ ଆସ; ତୁର୍ବଶ ପାଇଁ ଜୟଦାୟକ ଶକ୍ତି ହୋଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେ।
Mantra 2
यद्वा रुमे रुशमे श्यावके कृप इन्द्र मादयसे सचा । कण्वासस्त्वा ब्रह्मभिः स्तोमवाहस इन्द्रा यच्छन्त्या गहि ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ରୁମ, ରୁଶମ, ଶ୍ୟାବକ, କୃପ—ଏମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଣ୍ୱମାନେ ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ର) ଓ ସ୍ତୋମ ବହି ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆସ—ଆମ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ହିଁ ତୁମର ରଥ।
Mantra 3
यथा गौरो अपा कृतं तृष्यन्नेत्यवेरिणम् । आपित्वे नः प्रपित्वे तूयमा गहि कण्वेषु सु सचा पिब ॥
ଯେପରି ତୃଷିତ ଗୌର (ମନ୍ଦ-ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ) ପ୍ରସ୍ତୁତ ଜଳ ପାଖକୁ, ଅବେରିଣ (ଅବିରତ) ଧାରା ପାଖକୁ ଧାଉଛି—ସେପରି ଆମ ସମୀପକୁ, ଆମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍ଗମକୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଆସ। କଣ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘନିଷ୍ଠ ସଖ୍ୟରେ ପାନ କର; ଅନ୍ତର୍ଆନନ୍ଦ ତୃପ୍ତ ହେଉ।
Mantra 4
मन्दन्तु त्वा मघवन्निन्द्रेन्दवो राधोदेयाय सुन्वते । आमुष्या सोममपिबश्चमू सुतं ज्येष्ठं तद्दधिषे सहः ॥
ହେ ମଘବନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମବିନ୍ଦୁମାନେ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁନ୍ତୁ—ସୁତ କରୁଥିବାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେବା ଦାତା ତୁମେ। ଅମୁଷ୍ୟ (ପ୍ରାଚୀନ ଆଦର୍ଶ)ର ସେହି ସୋମକୁ ତୁମେ ଚମୂରେ ସୁତ ହୋଇଥିବା ପିଇଲ—ଜ୍ୟେଷ୍ଠ; ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଜ ଭିତରେ ବିଜୟୀ ବଳ ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 5
प्र चक्रे सहसा सहो बभञ्ज मन्युमोजसा । विश्वे त इन्द्र पृतनायवो यहो नि वृक्षा इव येमिरे ॥
ତୁମେ ବଳଦ୍ୱାରା ବଳକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲ; ଓଜସା ଦ୍ୱାରା ଉଥଳାଇଦେଉଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ଭଙ୍ଗ କଲ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ବିଜୟୀ ଅଗ୍ରସରଣର ତୀବ୍ର ବଳ ସମ୍ମୁଖେ ତୁମର ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକାମୀ (ଶତ୍ରୁସେନା)—କଟା ଗଛ ପରି—ଢଳିପଡ଼ନ୍ତି।
Mantra 6
सहस्रेणेव सचते यवीयुधा यस्त आनळुपस्तुतिम् । पुत्रं प्रावर्गं कृणुते सुवीर्ये दाश्नोति नमउक्तिभिः ॥
ଯେ ହଜାର ଯୁବ ଆୟୁଧ ସହିତ ସାଥ ଦେଉଥିବା ପରି ତୁମକୁ ଅନୁସରେ, ଏବଂ ସମୀପ-ସ୍ତୁତିରେ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ—ସେ ସୁବୀର୍ୟର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଫଳ ଭାବେ ପୁତ୍ରକୁ ଗଢ଼େ; ନମ୍ର ବଚନ-ଉକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଏ।
Mantra 7
मा भेम मा श्रमिष्मोग्रस्य सख्ये तव । महत्ते वृष्णो अभिचक्ष्यं कृतं पश्येम तुर्वशं यदुम् ॥
ଆମେ ଭୟ ନ କରିବା; ତୁମ ଉଗ୍ର ସଖ୍ୟରେ ଆମେ କ୍ଲାନ୍ତ ନ ହେବା। ହେ ବୀର୍ୟବାନ୍ ବୃଷଣ! ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ତୁମ ମହତ୍ କୃତ୍ୟକୁ ଆମେ ଦେଖିବା—(ଆମ ପକ୍ଷକୁ) ତୁର୍ବଶ ଓ ଯଦୁଙ୍କୁ ଜିତି ଆଣିଥିବା।
Mantra 8
सव्यामनु स्फिग्यं वावसे वृषा न दानो अस्य रोषति । मध्वा सम्पृक्ताः सारघेण धेनवस्तूयमेहि द्रवा पिब ॥
ବାମ ପଥ ଅନୁସରେ ଫୁଲୁଥିବା ସମୃଦ୍ଧି ଚଳିତ ହୁଏ; ବୃଷଭ ପରି ତାହାର ଦାନଧାରା ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସାହରେ ବହେ। ମଧୁ ଓ ସାରରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଏହି ରସଧାରାମାନେ—ହେ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଧେନୁମାନେ—ଶୀଘ୍ର ଆସ; ଏଠାକୁ ଦୌଡ଼ି ଆସି ପାନ କର।
Mantra 9
अश्वी रथी सुरूप इद्गोमाँ इदिन्द्र ते सखा । श्वात्रभाजा वयसा सचते सदा चन्द्रो याति सभामुप ॥
ଅଶ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ, ରଥାରୂଢ, ସୁରୂପ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗୋସମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ—ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହିପରି ହେଉଛି ତୁମ ସଖା। ବୀରଶକ୍ତିରେ ଭାଗୀ ହୋଇ, ଜୀବନ-ବୃଦ୍ଧିରେ ସେ ସଦା ସଙ୍ଗ ରଖେ; ସଦା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସଭାକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ଯାଏ।
Mantra 10
ऋश्यो न तृष्यन्नवपानमा गहि पिबा सोमं वशाँ अनु । निमेघमानो मघवन्दिवेदिव ओजिष्ठं दधिषे सहः ॥
ଋଷି-ମୃଗ ପରି ତୃଷ୍ଣାରେ, ପାନପାତ୍ର ପାଖକୁ ଆସ; ଯେ ଇଚ୍ଛା ତୁମକୁ ଆକର୍ଷେ, ତାହାନୁସାରେ ସୋମ ପିଅ। ହେ ମଘବନ, ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇ ନିଜକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦିନେଦିନେ ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରବଳ ବଳ—ସହସ—ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 11
अध्वर्यो द्रावया त्वं सोममिन्द्रः पिपासति । उप नूनं युयुजे वृषणा हरी आ च जगाम वृत्रहा ॥
ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ସୋମକୁ ପ୍ରବାହିତ କର; ଇନ୍ଦ୍ର ତାହା ପାଇଁ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ। ଏବେ ସେ ନିଜର ଦୁଇ ବଳବାନ ହରି ଅଶ୍ୱକୁ ଯୋକ୍ତ କରିଛି; ବୃତ୍ରହା ସମୀପକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।
Mantra 12
स्वयं चित्स मन्यते दाशुरिर्जनो यत्रा सोमस्य तृम्पसि । इदं ते अन्नं युज्यं समुक्षितं तस्येहि प्र द्रवा पिब ॥
ଦାତା ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ: ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ସୋମରେ ତୃପ୍ତି ପାଉ। ଏହା ତୁମର ଯୋଗ୍ୟ ଅନ୍ନ—ଭଲଭାବେ ଛିଟାଇ ସୁସଜ୍ଜିତ; ତାହା ପାଖକୁ ଆସ—ଆଗକୁ ଧାଇ ଯାଅ ଏବଂ ପିଅ।
Mantra 13
रथेष्ठायाध्वर्यवः सोममिन्द्राय सोतन । अधि ब्रध्नस्याद्रयो वि चक्षते सुन्वन्तो दाश्वध्वरम् ॥
ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ, ରଥପଥରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ପିଷନ୍ତୁ। ଦୀପ୍ତ ଆଧାର ଉପରେ ପିଷଣ-ଶିଳାମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଯଜ୍ଞ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ସୋମପିଷକମାନେ ଅଧ୍ୱରକୁ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି।
Mantra 14
उप ब्रध्नं वावाता वृषणा हरी इन्द्रमपसु वक्षतः । अर्वाञ्चं त्वा सप्तयोऽध्वरश्रियो वहन्तु सवनेदुप ॥
ଦୀପ୍ତ ବ୍ରଧ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୁଇ ବଳବାନ ହରି ଅଶ୍ୱ ଫୁଙ୍କାରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅପ୍ସୁ—ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ—ପାର କରାନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସବନରେ ଯଜ୍ଞଶ୍ରୀରୂପ ସାତ ଶକ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ଆମ ପାଖକୁ ଏଠାକୁ ବହନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 15
प्र पूषणं वृणीमहे युज्याय पुरूवसुम् । स शक्र शिक्ष पुरुहूत नो धिया तुजे राये विमोचन ॥
ଆମେ ଅଗ୍ରେ ପୂଷଣଙ୍କୁ ବରଣ କରୁ—ୟୁଜ୍ୟ, ବହୁ ବସୁରେ ସମୃଦ୍ଧ। ହେ ଶକ୍ର, ହେ ପୁରୁହୂତ, ଧିୟା ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ; ହେ ବିମୋଚନ, ତୁଜେୟ ରାୟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ପ୍ରେରଣା ପାଇଁ।
Mantra 16
सं नः शिशीहि भुरिजोरिव क्षुरं रास्व रायो विमोचन । त्वे तन्नः सुवेदमुस्रियं वसु यं त्वं हिनोषि मर्त्यम् ॥
ଆମକୁ ଏକାସାଥି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କର—ଚର୍ମକାରର ହାତରେ ଥିବା କ୍ଷୁର (ରେଜର) ପରି; ହେ ବିମୋଚନ, ସମୃଦ୍ଧିର ଧନ ଆମକୁ ଦାନ କର। ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସେ ସୁସିଦ୍ଧ, ଉଷସ୍-ସଦୃଶ ପ୍ରଭାତୀ ବସୁ ଅଛି—ଯାହାକୁ ତୁମେ ମର୍ତ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ କର।
Mantra 17
वेमि त्वा पूषन्नृञ्जसे वेमि स्तोतव आघृणे । न तस्य वेम्यरणं हि तद्वसो स्तुषे पज्राय साम्ने ॥
ହେ ପୂଷନ, ତୁମ ଋଜୁ ଗତିରେ, ତୁମ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ; ହେ ଆଘୃଣେ (ଉଷ୍ଣ-ପ୍ରଭାମୟ), ତୁମକୁ ସ୍ତୋତ୍ର କରିବାକୁ ମୁଁ ଜାଣେ। ତୁମ ଏହି ସମୃଦ୍ଧିର ସୀମା ମୁଁ ଜାଣେନି; ତେଣୁ ପଜ୍ରର ଦୃଢ ସାମ୍ନରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରେ।
Mantra 18
परा गावो यवसं कच्चिदाघृणे नित्यं रेक्णो अमर्त्य । अस्माकं पूषन्नविता शिवो भव मंहिष्ठो वाजसातये ॥
ଗାବଃ (କିରଣମାନେ) ଯବସ (ଚରଣଭୂମି) ପାଇଁ ଦୂରକୁ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଆଘୃଣେ, ହେ ଅମର୍ତ୍ୟ, ତୁମ ରେକ୍ଣ (ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି) ସଦା ଅଚଳ ରହେ। ହେ ପୂଷନ, ଆମ ପାଇଁ ଶିବ ଅବିତା (କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରକ୍ଷକ) ହେଅ; ବାଜସାତି—ବଳର ସମୃଦ୍ଧି ଜିତିବା ପାଇଁ—ସର୍ବାଧିକ ଦାତା ହେଅ।
Mantra 19
स्थूरं राधः शताश्वं कुरुङ्गस्य दिविष्टिषु । राज्ञस्त्वेषस्य सुभगस्य रातिषु तुर्वशेष्वमन्महि ॥
କୁରୁଙ୍ଗଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରୟାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ଶତ ଅଶ୍ୱରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଘନ ଓ ସ୍ଥିର ରାଧଃ (ଦାନ-ସମୃଦ୍ଧି)—ଆମେ ଚିହ୍ନି ମନେ ଧାରଣ କଲୁ; ତ୍ୱେଷ (ବେଗଶାଳୀ) ଓ ସୁଭଗ ରାଜାଙ୍କ ଦାନମାନେ, ତୁର୍ବଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାତିଷୁ (ଉଦାର ଭେଟ)ରେ ଆମେ ତାହାକୁ ସ୍ମରୁଛୁ।
Mantra 20
धीभिः सातानि काण्वस्य वाजिनः प्रियमेधैरभिद्युभिः । षष्टिं सहस्रानु निर्मजामजे निर्यूथानि गवामृषिः ॥
ଧୀ-ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାଦ୍ୱାରା, କାଣ୍ୱଙ୍କ ଜୟ-ଲାଭଦ୍ୱାରା—ବାଜିନ (ବଳବାନ) ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରିୟମେଧ (ପ୍ରିୟ-ମେଧାବୀ) ଓ ଅଭିଦ୍ୟୁ (ଦିବ୍ୟକୁ ଜୟ କରୁଥିବା) ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଆମେ କ୍ରମେ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ରକୁ ବାହାର କାଢ଼ୁଛୁ; ଋଷି ଗବାଂ ନିର୍ୟୂଥାନି—ଗୋମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ (କିରଣ-ଧେନୁ)—ଗୁପ୍ତତାରୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
Mantra 21
वृक्षाश्चिन्मे अभिपित्वे अरारणुः । गां भजन्त मेहनाश्वं भजन्त मेहना ॥
ମୋର ଅଭିପିତ୍ୱେ—ଆନ୍ତରିକ ନିବାସରେ—ବୃକ୍ଷମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ସ୍ଥିର ଶକ୍ତିମାନେ) ମୋତେ ପ୍ରତିସାଦ ଦେଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋତେ ଗାଂ (କିରଣ-ଧେନୁ) ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଅଶ୍ୱ (ବଳ) ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି—ବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଦାତାମାନେ।
Frequently Asked Questions
It is an invocation of Indra to come quickly to the Soma sacrifice, praised as the obstacle-slayer who brings victory and material increase like cattle and horses.
Because the hymn is tied to the Soma-pressing ritual: the Adhvaryu’s action of pressing and letting Soma run is the moment that draws Indra near, since Indra is said to thirst for Soma.
In Vedic language, cows and horses symbolize wealth, light, and strength; the hymn asks that Indra’s presence convert the sacrifice into tangible prosperity and sustained power for the worshipper and community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.