Sukta 40
Sukta 8.40
Nabhāka (as indicated by the refrain/epithet nabhāka-vat in the hymn; traditional attribution)
Indrāgnī (dual deity: Indra and Agni conjoint)
Jagatī (probable; requires full metrical count verification against pada lengths)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ ବିଜୟ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। “ଦୃଢ଼-ସ୍ଥାପିତ” ସଂଘର୍ଷରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜୟ ଦେଇପାରୁଥିବା ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି/ଧନ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପୁନଃପୁନଃ ଏହା ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ-ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଗ୍ନି ବନରେ ପବନ ପରି ବାଧାକୁ ଭେଦି ଆଗେଇଯାଏ। ଶେଷରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ତୁତିକୁ ପୂର୍ବଜ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି, “ତ୍ରି-ଆଧାରିତ” ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧିମୟ ପ୍ଲେନିଟ୍ୟୁଡ୍ସ୍ (ବହୁ ସମୃଦ୍ଧି) ଉପରେ ଅଧିକାର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Mantras
Mantra 1
इन्द्राग्नी युवं सु नः सहन्ता दासथो रयिम् । येन दृळ्हा समत्स्वा वीळु चित्साहिषीमह्यग्निर्वनेव वात इन्नभन्तामन्यके समे ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରା-ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଜୟୀ; ଆମକୁ ରୟି—ଅନ୍ତଃସମୃଦ୍ଧିର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସମରମାନେ ଭିତରେ ଭେଦିବାକୁ କଠିନ ଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜୟ କରିପାରିବୁ। ବନରେ ବହୁଥିବା ପବନ ପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଗ୍ନି, ଏହି ଏକେ ସଂଘର୍ଷକ୍ଷେତ୍ରର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇଦେଉ।
Mantra 2
नहि वां वव्रयामहेऽथेन्द्रमिद्यजामहे शविष्ठं नृणां नरम् । स नः कदा चिदर्वता गमदा वाजसातये गमदा मेधसातये नभन्तामन्यके समे ॥
ଆମେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ; ବରଂ ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହିଁ ଯଜୁ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ନର-ବୀର। ସେ କେବେ ନା କେବେ ନିଜ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ଆମ ପାଖକୁ ଆସୁ—ବାଜସାତି (ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଭ) ପାଇଁ, ଏବଂ ମେଧସାତି (ପ୍ରକାଶମୟ ବୁଦ୍ଧିର ଲାଭ) ପାଇଁ। ଏହି ଏକେ ଅଙ୍ଗଣର ଅନ୍ୟମାନେ ଦୂରେ ହଟିଯାଉନ୍ତୁ।
Mantra 3
ता हि मध्यं भराणामिन्द्राग्नी अधिक्षितः । ता उ कवित्वना कवी पृच्छ्यमाना सखीयते सं धीतमश्नुतं नरा नभन्तामन्यके समे ॥
ସେଇ ଦୁଇଜଣ—ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି—ଆବେଗ ଓ ଭାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ସେଇ ଦୁଇ କବି, କବିତ୍ୱ ଓ ଦର୍ଶନବଳରେ, ପ୍ରଶ୍ନିତ ହୋଇ ସଖ୍ୟତା ଲାଭ କରି, ସଂଯୁକ୍ତ ଧୀ (ଧୀତ) କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ହେ ନରମାନେ (ବୀରମାନେ), ସେଇ ସମେରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 4
अभ्यर्च नभाकवदिन्द्राग्नी यजसा गिरा । ययोर्विश्वमिदं जगदियं द्यौः पृथिवी मह्युपस्थे बिभृतो वसु नभन्तामन्यके समे ॥
ନଭାକଙ୍କ ରୀତିରେ, ଯଜସା ଗିରା (ଯଜ୍ଞମୟ ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କର। କାରଣ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଚଳ ଜଗତ—ଏହି ଦ୍ୟୌ ଓ ଏହି ମହା ପୃଥିବୀ—ଧାରିତ; ଯାହାଙ୍କ ବିଶାଳ ଉପସ୍ଥରେ ସେମାନେ ବସୁ (ଧନ/ଅସ୍ତିତ୍ୱର ନିଧି) ବହନ କରନ୍ତି; ସେଇ ସମେରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 5
प्र ब्रह्माणि नभाकवदिन्द्राग्निभ्यामिरज्यत । या सप्तबुध्नमर्णवं जिह्मबारमपोर्णुत इन्द्र ईशान ओजसा नभन्तामन्यके समे ॥
ନଭାକ ଯେପରି କଲେ, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଣି (ସ୍ତୁତି-ମନ୍ତ୍ର) ପ୍ରେରଣ କର। ଯେମାନେ ସପ୍ତ-ବୁଧ୍ନ ଅର୍ଣବକୁ, ଜିହ୍ମ-ବାର (ବାଙ୍କା ଦଣ୍ଡ) ଥିବା ଆବରଣକୁ, ଖୋଲିଦେଲେ—ଓଜସାରେ ଈଶାନ ଇନ୍ଦ୍ର; ସେଇ ସମେରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 6
अपि वृश्च पुराणवद्व्रततेरिव गुष्पितमोजो दासस्य दम्भय । वयं तदस्य सम्भृतं वस्विन्द्रेण वि भजेमहि नभन्तामन्यके समे ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ପୁରାତନ ପରି ଗଠିତ ବଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେ—ଯେପରି ବ୍ରତଭଙ୍ଗୀର ବନ୍ଧନ କାଟାଯାଏ; ଦାସର ଓଜସକୁ ଭଙ୍ଗ କର। ତାପରେ ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସଂଚିତ ବସୁ (ଧନ) ବିଭାଜନ କରିବା; ଅନ୍ୟମାନେ ସେହି ଏକେ ମାଇଦାନରେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 7
यदिन्द्राग्नी जना इमे विह्वयन्ते तना गिरा । अस्माकेभिर्नृभिर्वयं सासह्याम पृतन्यतो वनुयाम वनुष्यतो नभन्तामन्यके समे ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନି! ଯଦି ଏହି ଲୋକମାନେ ନିଜ ସ୍ୱରରେ ଗୀରା (ସ୍ତୁତି) ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଆମ ନରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ସହି ରହି ବିଜୟୀ ହେବା; ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଓ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବାମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆମେ ଜିତିବା; ଅନ୍ୟମାନେ ସେହି ଏକେ ମାଇଦାନରେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 8
या नु श्वेताववो दिव उच्चरात उप द्युभिः । इन्द्राग्न्योरनु व्रतमुहाना यन्ति सिन्धवो यान्त्सीं बन्धादमुञ्चतां नभन्तामन्यके समे ॥
ଦିବରୁ ଉଚ୍ଚେ ଉଦୟ ହୋଇ ନିଜ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଆଲୋକ ସହିତ ସମୀପକୁ ଆସୁଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ୱେତ-ପ୍ରଭାମୟ—ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଙ୍କ ବ୍ରତ (ଋତ-ନିୟମ) ଅନୁସାରେ ନଦୀମାନେ ଜଳ ବହି ଗତି କରନ୍ତି; ସେମାନେ ତାହାକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ; ଅନ୍ୟମାନେ ସେହି ଏକେ ମାଇଦାନରେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 9
पूर्वीष्ट इन्द्रोपमातयः पूर्वीरुत प्रशस्तयः सूनो हिन्वस्य हरिवः । वस्वो वीरस्यापृचो या नु साधन्त नो धियो नभन्तामन्यके समे ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ତୁମ ପୁରାତନ ସହାୟତା ଅନେକ; ତୁମ ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟ ଅନେକ—ହେ ବଳର ପୁତ୍ର, ହେ ହରିବଃ (କପିଳ ଅଶ୍ୱବାହକ)! ବୀରର ବସୁ (ଧନ-ବୈଭବ) ସହ ଏହି ସଂଯୋଗଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁମାନେ ଏବେ ଆମ ଧିୟଃ (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି/ଚିନ୍ତା)କୁ ସାଧନ କରେ—ସେମାନେ ଫଳଦାୟକ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 10
तं शिशीता सुवृक्तिभिस्त्वेषं सत्वानमृग्मियम् । उतो नु चिद्य ओजसा शुष्णस्याण्डानि भेदति जेषत्स्वर्वतीरपो नभन्तामन्यके समे ॥
ସୁବୃକ୍ତିଭିଃ (ସୁଘଟିତ ବଚନ/ସୁସ୍ତୁତି) ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କର—ତାଙ୍କୁ, ତ୍ୱେଷଂ (ଉଗ୍ର), ସତ୍ୱାନଂ (ବଳବାନ), ଋଗ୍ମିୟଂ (ଋଚି-ଯୋଗ୍ୟ). କାରଣ ସେ ଓଜସା ଶୁଷ୍ଣସ୍ୟ ଆଣ୍ଡାନି ଭେଦତି (ଶୁଷ୍ଣର ଆଣ୍ଡା ଭାଙ୍ଗେ); ସେ ସ୍ୱର୍ୱତୀରପଃ—ପ୍ରକାଶମୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଜଳଧାରାମାନଙ୍କୁ—ଜୟ କରିବ। ଅନ୍ୟମାନେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଛିଟିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 11
तं शिशीता स्वध्वरं सत्यं सत्वानमृत्वियम् । उतो नु चिद्य ओहत आण्डा शुष्णस्य भेदत्यजैः स्वर्वतीरपो नभन्तामन्यके समे ॥
ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କର—ସ୍ୱଧ୍ୱରଂ (ସୁୟଜ୍ଞ-ମାର୍ଗରେ ନିୟୋଜିତ), ସତ୍ୟଂ, ସତ୍ୱାନଂ, ଋତ୍ୱିୟଂ (ଋତୁ/ଯୋଗ୍ୟ କାଳରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ) ସେହି ଯଜ୍ଞବଳକୁ ସଜାଗ କର। କାରଣ ସେ ନିଜ ଓହତ (ବଳ/ପ୍ରହାର) ଦ୍ୱାରା ଶୁଷ୍ଣସ୍ୟ ଆଣ୍ଡା ଭେଦତି (ଶୁଷ୍ଣର ଆଣ୍ଡା ଭାଙ୍ଗେ); ତେବେ ସ୍ୱର୍ୱତୀରପଃ—ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରକାଶ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଜଳଧାରାମାନେ—ଉଛଳି ବାହାରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ସତ୍ତାର ଅନ୍ୟ, ଉଚ୍ଚତର ସ୍ତରରେ।
Mantra 12
एवेन्द्राग्निभ्यां पितृवन्नवीयो मन्धातृवदङ्गिरस्वदवाचि । त्रिधातुना शर्मणा पातमस्मान्वयं स्याम पतयो रयीणाम् ॥
ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ବଚନ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା—ଯେପରି ପିତୃମାନେ କହିଥିଲେ, ଯେପରି ମନ୍ଧାତୃ, ଯେପରି ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷିମାନେ। ତ୍ରିଧାତୁ ଶର୍ମ (ତିନି-ଆଧାରିତ ଶାନ୍ତି/ରକ୍ଷା) ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଆମେ ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି) ର ପତି/ଅଧିପତି ହେବାକୁ ପାରୁ।
Frequently Asked Questions
Indrāgnī means Indra and Agni praised as a single allied power. Indra brings conquering force and breakthrough, while Agni is the igniting, purifying fire that carries offerings—together they grant protection, success, and abundance.
It asks for rayi (wealth/inner plenitude), the strength to endure and win in contests, and the scattering of hostile forces in the same field of struggle.
It is a request for stable, well-established protection and well-being on three levels—often understood as firm security in body, life-force, and mind (or in earth, midspace, and heaven), so prosperity can endure.
Ask anything about Sukta 40 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
