Sukta 25
Sukta 8.25
Mitra-Varuṇa (dual; likely given the following verse explicitly names them)
ଋଗ୍ବେଦ 8.25 ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଧାନତଃ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପ୍ରାର୍ଥନା—ସେମାନେ ସର୍ବଜଗତର ପାଳକ, ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ) କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଉପାସକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଧର୍ମମୟ ଜୀବନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଭିତର ଓ ବାହାର “ବିସ୍ତାର/ଅବକାଶ” (ବାର୍ୟ) କୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ହ୍ୟମ୍ନରେ ସେମାନଙ୍କର ସଚେତନ ରକ୍ଷାର ପ୍ରଶଂସା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଗତି, ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟ, ଏବଂ ସଙ୍କୋଚନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ ପାଳାକ୍ରମେ ଆସେ; ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ନୀତିମୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ଚୁକ୍ତିବଦ୍ଧ ମିତ୍ରତାରେ ଭିତ୍ତି କରାଯାଇଛି।
Mantras
Mantra 1
ता वां विश्वस्य गोपा देवा देवेषु यज्ञिया । ऋतावाना यजसे पूतदक्षसा ॥
ହେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ବିଶ୍ୱର ଗୋପା—ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷକ—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି, ଯଜ୍ଞିୟ—ଅର୍ପଣଯୋଗ୍ୟ; ଋତାବାନ—ଋତ (ସତ୍ୟ-କ୍ରମ)କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା—ତୁମେ ପୂତଦକ୍ଷସା—ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ/ଶକ୍ତି ସହ—ପୂଜ୍ୟ ହୋଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସ।
Mantra 2
मित्रा तना न रथ्या वरुणो यश्च सुक्रतुः । सनात्सुजाता तनया धृतव्रता ॥
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ—ସୁଯୁକ୍ତ ରଥସାରଥିମାନଙ୍କ ପରି ଏକସାଥି ଗତି କରନ୍ତି; ବରୁଣ ଓ ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ (ଶୁକ୍ରତୁ)। ସନାତନ ମୂଳରୁ ଜନ୍ମିତ, ସତ୍ୟ ସନ୍ତାନ, ନିଜ ବ୍ରତ/ଧର୍ମକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
Mantra 3
ता माता विश्ववेदसासुर्याय प्रमहसा । मही जजानादितिॠतावरी ॥
ସେ ମହାମାତା ଅଦିତି—ଋତାବରୀ, ସତ୍ୟଧାରିଣୀ—ସୂର୍ୟମୟ ଅଧିପତ୍ୟ ପାଇଁ, ବିଶ୍ୱବେଦସ (ସର୍ବଜ୍ଞ) ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଓ ମହା ମହିମା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି; ଆମ ଭିତରେ ବ୍ୟାପକ (ଅନନ୍ତ) ଚେତନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
Mantra 4
महान्ता मित्रावरुणा सम्राजा देवावसुरा । ऋतावानावृतमा घोषतो बृहत् ॥
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ମହାନ—ଦୁଇ ସମ୍ରାଟ, ଦେବ ଓ ଅସୁର (ଅଧିପତି) ସ୍ୱରୂପ; ଋତବାନ, ସତ୍ୟଧାରକ। ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଋତକୁ—ସେଇ ବୃହତ୍ (ବିଶାଳତା)କୁ—ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଯେପରି ଆତ୍ମା ଶୁଣି ଯଥାର୍ଥ ସମରସତାର ନିୟମକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
Mantra 5
नपाता शवसो महः सूनू दक्षस्य सुक्रतू । सृप्रदानू इषो वास्त्वधि क्षितः ॥
ହେ ମହାଶବସ (ବଳ)ର ନପାତଦ୍ୱୟ, ଦକ୍ଷ (dakṣa)ର ସତ୍ୟ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ, ସୁକ୍ରତୁ—ସତ୍କର୍ମରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ—ଇଷା (iṣa)ର ଶୀଘ୍ରବାହି ଶକ୍ତିଦାତା; ଆମ ପ୍ରେରଣାମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ରୁହ, ଏବଂ ପୋଷକ ଧାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ବାସକୁ ସ୍ଥାପିତ କର।
Mantra 6
सं या दानूनि येमथुर्दिव्याः पार्थिवीरिषः । नभस्वतीरा वां चरन्तु वृष्टयः ॥
ତୁମେ ଯେ ଦାନୂମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ଯୋଗ କରିଛ—ଦିବ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥିବ ଇଷାମାନ—ସେଇ ପ୍ରବାହମାନ ତୁମ ପାଖକୁ ଗତି କରୁ; ଏବଂ ନଭସ୍ୱତୀ, ମେଘବାହିନୀ ବୃଷ୍ଟିମାନ (ପ୍ରେରଣାର ବର୍ଷା) ତୁମ ପାଖକୁ ଆସୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମ ସତ୍ତା ସତେଜ ହେଉ ଓ ଋତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ।
Mantra 7
अधि या बृहतो दिवोऽभि यूथेव पश्यतः । ऋतावाना सम्राजा नमसे हिता ॥
ଯେ ଦୁଇ ଋତାବାନ ସମ୍ରାଟ ବୃହତ୍ ଦିବରୁ—ଯେପରି ଯୂଥ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖେ—ତଳକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ନମସ୍କାରଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆସନରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି; ଶରଣାଗତିଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେମାନଙ୍କର ରାଜତ୍ୱକୁ ଅନ୍ତରେ ସ୍ଥିର କରୁ।
Mantra 8
ऋतावाना नि षेदतुः साम्राज्याय सुक्रतू । धृतव्रता क्षत्रिया क्षत्रमाशतुः ॥
ଋତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଭିତରେ ବସୁନ୍ତୁ; ସୁକ୍ରତୂ (ଯଥାର୍ଥ କର୍ମରେ ପ୍ରବୀଣ) ହୋଇ ସତ୍ୟ ସଂଯୁକ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ। ଧୃତବ୍ରତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ—ସେମାନେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷତ୍ର (କ୍ଷତ୍ରମ୍), ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଧିପତ୍ୟ, ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 9
अक्ष्णश्चिद्गातुवित्तरानुल्बणेन चक्षसा । नि चिन्मिषन्ता निचिरा नि चिक्यतुः ॥
ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପଥର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖୋଜିବାଳା; ଅନୁଲ୍ବଣ (ଅଭ୍ରାନ୍ତ) ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ। ନ ମିଷନ୍ତା (ନ ଝପକନ୍ତି), ନ ନିଚିରା (ନ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତି)—ସେମାନେ (ଆମ ପାଇଁ) ଠିକ୍ ପଥକୁ ଚିହ୍ନି ଚିହ୍ନାଙ୍କିତ କରନ୍ତି।
Mantra 10
उत नो देव्यदितिरुरुष्यतां नासत्या । उरुष्यन्तु मरुतो वृद्धशवसः ॥
ଏବଂ ଦେବୀ ଅଦିତି, ହେ ନାସତ୍ୟମାନେ, ଆମକୁ ବିଶାଳତା ଦେଇ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ବୃଦ୍ଧଶବସ ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ଯେପରି ଆମ ଜୀବନ ଋତ ଦିଗକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Mantra 11
ते नो नावमुरुष्यत दिवा नक्तं सुदानवः । अरिष्यन्तो नि पायुभिः सचेमहि ॥
ହେ ସୁଦାନବଃ (ଉଦାର ଦାତାମାନେ), ଦିନେ ଓ ରାତିରେ ଆମ ନାଉକାକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମ ପାୟୁଭିଃ (ରକ୍ଷା-ଆବରଣ) ଆମ ଚାରିପାଖେ ଥାଇ, ଅକ୍ଷତ ରହି, ତୁମ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଆମେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର କଠିନ ପାରାବାରକୁ ପାର ହେବାକୁ ପାରିବୁ।
Mantra 12
अघ्नते विष्णवे वयमरिष्यन्तः सुदानवे । श्रुधि स्वयावन्त्सिन्धो पूर्वचित्तये ॥
ଅହିଂସକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ସୁଦାନବ (ଉଦାର ଦାତା)ଙ୍କୁ, ଆମେ—ଅକ୍ଷତ ରହିବାକୁ ଚାହିଁ—ଆହ୍ୱାନ କରୁ। ହେ ସିନ୍ଧୁ, ସ୍ୱୟାବନ୍ତ୍ (ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରେରିତ) ଏକ, ପୂର୍ବଚିତ୍ତର ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଆମ କଥା ଶୁଣ।
Mantra 13
तद्वार्यं वृणीमहे वरिष्ठं गोपयत्यम् । मित्रो यत्पान्ति वरुणो यदर्यमा ॥
ଆମେ ସେହି ୱାର୍ୟ (ବିସ୍ତାର)କୁ ବାଛୁ—ପରମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଗୋପାୟତ୍ୟମ୍ (ରକ୍ଷିତ) ଏମିତି ବିଶାଳତା—ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଅନ୍ତର୍ମୁକ୍ତ ମୁକ୍ତ-ଆକାଶ। ଯାହାକୁ ମିତ୍ର ସମରସତା ରୂପେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ବରୁଣ ବିଶାଳ ଋତ-ନିୟମ ରୂପେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାକୁ ଅର୍ୟମା ଯାତ୍ରାର ଉଦାତ୍ତ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ କ୍ରମ ରୂପେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Mantra 14
उत नः सिन्धुरपां तन्मरुतस्तदश्विना । इन्द्रो विष्णुर्मीढ्वांसः सजोषसः ॥
ଆମ ପାଇଁ ଅପାଂ ସିନ୍ଧୁ (ଜଳମାନଙ୍କର ନଦୀ) ସେହି ଏକେଇ ବିଶାଳତା ଦାନ କରୁ; ସେହି ମରୁତଗଣ ଦାନ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୌ ମଧ୍ୟ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ଏକମତ, ବଳବାନ ସହାୟକ—ଏକାସଙ୍ଗେ, କର୍ମର ଏକେଇ ଆନନ୍ଦରେ, ସେହି ଦାନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 15
ते हि ष्मा वनुषो नरोऽभिमातिं कयस्य चित् । तिग्मं न क्षोदः प्रतिघ्नन्ति भूर्णयः ॥
କାରଣ ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦ୍ବୋଧକ ବୀର; କାହାର ହେଉ ନାହିଁ, ଯେକୌଣସି ଶତ୍ରୁ-ଆକ୍ରମଣକୁ ସେମାନେ ନିପାତ କରନ୍ତି। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପ୍ରହାର ପରି, ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶକ୍ତିର ଭୂର୍ଣୟଃ (ଚକ୍ରବାତ ସଦୃଶ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ବେଗ) ଅବରୋଧ ଉପରେ ଘୁରି ତାହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅନ୍ତି।
Mantra 16
अयमेक इत्था पुरूरु चष्टे वि विश्पतिः । तस्य व्रतान्यनु वश्चरामसि ॥
ଏହି ଏକମାତ୍ର—ଏଭଳି—ବହୁ ଓ ବିଶାଳ ପଥରେ ଦେଖନ୍ତି, ବିଶ୍ପତି (ଜନଙ୍କର ଅଧିପତି)। ତାଙ୍କର ବ୍ରତାନି (ସତ୍ୟର ନିୟମ) ଅନୁସରି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଚାଲୁଛୁ—ଜୀବନକୁ ସେହି ଯଥାର୍ଥ ଶାସନ ଅନୁଯାୟୀ ଗଢ଼ୁଛୁ।
Mantra 17
अनु पूर्वाण्योक्या साम्राज्यस्य सश्चिम । मित्रस्य व्रता वरुणस्य दीर्घश्रुत् ॥
ପ୍ରାଚୀନ ଆଧାରଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ସତ୍ୟ-ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ନିବାସସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରି, ଆମେ ମିତ୍ରଙ୍କ ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରୁ; ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ଦୀର୍ଘଶ୍ରୁତ୍—ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଣାଯାଉଥିବା, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆଜ୍ଞାକୁ; ଯେପରି ସତ୍ୟର ଶାସନ ଆମ ଭିତରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ।
Mantra 18
परि यो रश्मिना दिवोऽन्तान्ममे पृथिव्याः । उभे आ पप्रौ रोदसी महित्वा ॥
ଯିଏ ନିଜ ରଶ୍ମିଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୌର ଅନ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତାରକୁ ମାପିଛି—ସେ ନିଜ ମହିମାରେ ଉଭୟ ଲୋକକୁ, ଉଭୟ ରୋଦସୀ (ଆକାଶ-ପୃଥିବୀ)କୁ ପୂରଣ କରିଛି; ସେଇ ବିଶାଳ ପରିମାଣ ଆମ ଭିତରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉ।
Mantra 19
उदु ष्य शरणे दिवो ज्योतिरयंस्त सूर्यः । अग्निर्न शुक्रः समिधान आहुतः ॥
ଦ୍ୟୌର ଶରଣସ୍ୱରୂପ ଉଚ୍ଚତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିକୁ ଗତିମାନ କଲେ; ଆହୁତିଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି ପରି ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି—ଆମ ମାନବୀୟ ରାତିରେ ଭିତରର ଦର୍ଶନ-ଜ୍ୱାଳାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି।
Mantra 20
वचो दीर्घप्रसद्मनीशे वाजस्य गोमतः । ईशे हि पित्वोऽविषस्य दावने ॥
ମୋ ଭିତରର ବଚନ ବିଶାଳ, ଦୂର-ଆଧାରିତ ନିବାସ/ଭିତ୍ତିରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହା ଗୋମତ୍—ଜ୍ଞାନ-କିରଣରେ ସମୃଦ୍ଧ—ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଉପରେ ଅଧିକାର ଧରେ। କାରଣ ଏହା ପିତ୍ୱ (ପୋଷକ ରସ)ର ଅବିଷ (ବିଷହୀନ, ଅହିତରହିତ) ଆନନ୍ଦ ଦାନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ—ଏମିତି ବୃଦ୍ଧି ଯାହା କ୍ଷତି କରେନାହିଁ, ବରଂ ଆତ୍ମାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ।
Mantra 21
तत्सूर्यं रोदसी उभे दोषा वस्तोरुप ब्रुवे । भोजेष्वस्माँ अभ्युच्चरा सदा ॥
ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁଁ ରାତି ଓ ଉଷା—ଦୁଇ ଲୋକ (ରୋଦସୀ)ର ସନ୍ନିକଟରେ—ଆହ୍ୱାନ କରେ: ‘ଭୋଗମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆମ ଉପରେ ସଦା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି କର; ଯେଉଁ ବିଶାଳତାରେ ଆତ୍ମା ସତ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭାଗ ନେଇପାରେ, ସେଠାକୁ ଆମକୁ ଉଠାଇ ନେ।’
Mantra 22
ऋज्रमुक्षण्यायने रजतं हरयाणे । रथं युक्तमसनाम सुषामणि ॥
ଆମେ ଋଜ୍ର—ସିଧା, ଦୃଢ଼ଗାମୀ—ରଜତ-ଦ୍ୟୁତିମାନ ରଥକୁ ଲାଭ କରିଛୁ; ହରି (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନ) ଯାହାକୁ ଟାଣନ୍ତି; ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ତୁତିରେ ସୁଯୁକ୍ତ। ଏହି ସୁଷାମଣି—ସୁସଂଗଠିତ ବଳ-ବାହନ—ଆମ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସତ୍ୟ ପଥରେ ଶୀଘ୍ର ବହନ କରୁ।
Mantra 23
ता मे अश्व्यानां हरीणां नितोशना । उतो नु कृत्व्यानां नृवाहसा ॥
ଏଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱ୍ୟ (ଅଶ୍ୱ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ହରିମାନଙ୍କ—ଦ୍ରୁତ ବେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ—ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଙ୍କୁଶ/ପ୍ରେରକ ଦଣ୍ଡ; ଏମାନେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ ଚାଲାଇଥିବା ଉଦ୍ଦୀପନ; ଏବଂ ଏବେ କୃତ୍ୱ୍ୟା (ଇଚ୍ଛା-କ୍ରିୟା)ର ମଧ୍ୟ ନୃବାହସା—ମନୁଷ୍ୟ-ବାହକ ଶକ୍ତି—ଯେ ଇଚ୍ଛାକୁ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ନେଇଯାଏ।
Mantra 24
स्मदभीशू कशावन्ता विप्रा नविष्ठया मती । महो वाजिनावर्वन्ता सचासनम् ॥
କସି ଧରା ଅବୀଶୁ (ଲଗାମ) ଏବଂ କଶାବନ୍ତ—ଶାସନର ଚାବୁକ—ସହ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ (ଋଷିମାନେ), ନବିଷ୍ଠୟା ମତୀ—ସବୁଠାରୁ ନୂତନ ଓ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଚିନ୍ତା—ଦ୍ୱାରା; ମହୋ ବାଜିନୌ ଅର୍ବନ୍ତୌ—ମହାନ ପୁରସ୍କାରବାହୀ ଅଶ୍ୱମାନେ—ଆମ ସଚାସନମ୍, ସଙ୍ଗେ ବସିଥିବା ଅର୍ପଣ-ଚେତନା ସହ, ସହଚରତାରେ ଆସୁନ୍ତୁ।
Frequently Asked Questions
They are paired Āditya deities who guard truth-order (ṛta). Mitra represents harmony and trustworthy bonds, while Varuṇa represents vast moral law and restraint; together they protect the worshipper.
In this context it is a ‘protected wideness’—a safe, open space for life and mind. It can mean both outer security and inner freedom from fear, guilt, and constriction.
It is suited for asking protection, truthful speech, right relationships, and success in journeys or agreements. The hymn ties these practical needs to alignment with ṛta, the cosmic and ethical order.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.