Rig Veda Sukta 60
Mandala 8Sukta 6019 Mantras

Sukta 60

Sukta 8.60

Devata

Agni

Chandas

Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short meter (uncertain; needs metrical verification)

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଚୟିତ ହୋତା ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସି ବର୍ହିଷ ଉପରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଆହୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରୁନ୍ତୁ। ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି—ବିଶେଷକରି ରକ୍ଷସ (ଶତ୍ରୁ/ଅନ୍ଧକାର ଶକ୍ତି), ଯାତୁ (ମାୟା-ଟୋଣା), ବାଧା, ଅମଙ୍ଗଳ ଓ କ୍ଷୁଧାରୁ। ସେହି ସହ ଶକ୍ତି, ବୃଦ୍ଧି ଓ ସଫଳ ଲାଭ (ବାଜ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅଛି। ସମଗ୍ରରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞପୁରୋହିତ ଏବଂ ନିକଟ, ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯିଏ ଯଜମାନଙ୍କ ପଥକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି।

Mantras

Mantra 1

अग्न आ याह्यग्निभिर्होतारं त्वा वृणीमहे । आ त्वामनक्तु प्रयता हविष्मती यजिष्ठं बर्हिरासदे ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ନିଜ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ସହ ଏଠାକୁ ଆସ; ହୋତା ଭାବେ ଆମେ ତୁମକୁ ବରୁଛୁ। ସୁପ୍ରସ୍ତୁତ ହବିଷ୍ମତୀ ଅର୍ପଣ ତୁମକୁ ଅଭିଷେକ କରୁ; ହେ ଯଜିଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ବର୍ହିସ୍ ଉପରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆସ।

Mantra 2

अच्छा हि त्वा सहसः सूनो अङ्गिरः स्रुचश्चरन्त्यध्वरे । ऊर्जो नपातं घृतकेशमीमहेऽग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् ॥

ହେ ସହସର ସୂନୁ, ହେ ଅଙ୍ଗିରସ, ଅଧ୍ୱରରେ ସ୍ରୁଚମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଦିଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି। ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ବ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ—ଊର୍ଜର ନପାତକୁ, ଘୃତ-କେଶକୁ—ଆମେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛୁ।

Mantra 3

अग्ने कविर्वेधा असि होता पावक यक्ष्यः । मन्द्रो यजिष्ठो अध्वरेष्वीड्यो विप्रेभिः शुक्र मन्मभिः ॥

ହେ ଅଗ୍ନେ, ତୁମେ କବି ଓ ବେଧା (ଜ୍ଞାତା) ଅଟ; ତୁମେ ହୋତା, ପାବକ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ତତ୍ପର। ଆନନ୍ଦମୟ, କର୍ମରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଧ୍ୱରରେ ଈଡ୍ୟ—ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଶୁକ୍ର ମନ୍ମ (ପ୍ରଭାମୟ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୀପ୍ତ ହୁଅ।

Mantra 4

अद्रोघमा वहोशतो यविष्ठ्य देवाँ अजस्र वीतये । अभि प्रयांसि सुधिता वसो गहि मन्दस्व धीतिभिर्हितः ॥

ହେ ଯବିଷ୍ଠ୍ୟ (ସବୁଠୁ ଯୁବ) ଅଗ୍ନେ, ଅଦ୍ରୋଘ (ଦ୍ରୋହହୀନ) ଦେବମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ପାଇଁ ଅଜସ୍ର ଭାବେ ଏଠାକୁ ବହନ କର। ହେ ବସୁ, ସୁଧିତ ପ୍ରୟାଂସି (ସୁସଂଗଠିତ ଅର୍ପଣ) ନିକଟକୁ ଆସ; ଆମ ଧୀତି (ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି) ଦ୍ୱାରା ହିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କର।

Mantra 5

त्वमित्सप्रथा अस्यग्ने त्रातॠतस्कविः । त्वां विप्रासः समिधान दीदिव आ विवासन्ति वेधसः ॥

ହେ ଅଗ୍ନେ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସପ୍ରଥା (ବିସ୍ତାରଶୀଳ) ଅଟ; ଋତର ରକ୍ଷକ ଓ କବି। ବିପ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ସମିଧାନ କରି ଦୀଦିବ (ଦୀପ୍ତ ଜ୍ୱାଳା) କରନ୍ତି, ଏବଂ ବେଧସ (ଜ୍ଞାନ-କର୍ମ) ସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି।

Mantra 6

शोचा शोचिष्ठ दीदिहि विशे मयो रास्व स्तोत्रे महाँ असि । देवानां शर्मन्मम सन्तु सूरयः शत्रूषाहः स्वग्नयः ॥

ହେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଗ୍ନି, ଜ୍ୱଳ, ଦୀଦିପ୍ତ ହ; ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ କର। ଆମ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ‘ମୟଃ’—ଆନନ୍ଦଦାୟକ କୃପା—ଦେ; କାରଣ ତୁମେ ମହାନ। ଦେବମାନଙ୍କ ଶର୍ମନ୍ (ଆଶ୍ରୟ)ରେ ମୋ ସୂରମାନେ ରହୁନ୍ତୁ—ଶତ୍ରୁଷାହ, ସ୍ୱଗ୍ନି (ଅନ୍ତରର ଶୁଭ ଅଗ୍ନି) ଧାରଣକାରୀ।

Mantra 7

यथा चिद्वृद्धमतसमग्ने संजूर्वसि क्षमि । एवा दह मित्रमहो यो अस्मध्रुग्दुर्मन्मा कश्च वेनति ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ଯେପରି ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ବଢ଼ିଯାଇଥିବା ଗୁଞ୍ଜଳ ଝାଡ଼-ଜଙ୍ଗଲକୁ ମଧ୍ୟ ଦହନ କର, ସେପରି, ହେ ମହାନଙ୍କ ମିତ୍ର, ଯେ କେହି ଆମକୁ ଦ୍ରୁହ (କ୍ଷତି) କରିବାକୁ ଚାହେ—ଯେକୌଣସି ଦୁର୍ମନ, ଦୁଷ୍ଟଚିନ୍ତକ—ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦହନ କର।

Mantra 8

मा नो मर्ताय रिपवे रक्षस्विने माघशंसाय रीरधः । अस्रेधद्भिस्तरणिभिर्यविष्ठ्य शिवेभिः पाहि पायुभिः ॥

ଆମକୁ ମର୍ତ୍ୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ, ରିପୁଙ୍କୁ, ଅନ୍ଧକାରର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ, କୁବାକ୍ୟ କହୁଥିବାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କରନି। ହେ ଯବିଷ୍ଠ୍ୟ (ସବୁଠୁ ଯୁବ) ଅଗ୍ନି, ଅସ୍ରେଧଦ୍ (ଅଚଳ) ‘ତରଣି’ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଶିବ (ମଙ୍ଗଳ) ପାୟୁଭିଃ—ରକ୍ଷା-ଆବରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Mantra 9

पाहि नो अग्न एकया पाह्युत द्वितीयया । पाहि गीर्भिस्तिसृभिरूर्जां पते पाहि चतसृभिर्वसो ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ଏକ ଶକ୍ତିରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଊର୍ଜାର ପତି, ବାଣୀର ତିନି ସ୍ତୁତି-ଉଚ୍ଚାରଣରେ ରକ୍ଷା କର; ହେ ବସୁ, ଚତୁର୍ବିଧ ସହାୟତାରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Mantra 10

पाहि विश्वस्माद्रक्षसो अराव्णः प्र स्म वाजेषु नोऽव । त्वामिद्धि नेदिष्ठं देवतातय आपिं नक्षामहे वृधे ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରସିବା ରକ୍ଷସ-ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଏବଂ ଆମର ବାଜମାନେ ଆମକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯା। କାରଣ, ହେ ସର୍ବାଧିକ ସନ୍ନିକଟ ଦେବ, ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।

Mantra 11

आ नो अग्ने वयोवृधं रयिं पावक शंस्यम् । रास्वा च न उपमाते पुरुस्पृहं सुनीती स्वयशस्तरम् ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ପାବକ, ଆମ ପାଖକୁ ବୟୋବୃଦ୍ଧିକର ରୟି—ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସ୍ୟ—ଆଣିଦିଅ। ହେ ଉପମାତେ, ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ: ସୁନୀତି (ସୁ-ମାର୍ଗଦର୍ଶନ) ଏବଂ ଅଧିକ ସ୍ୱୟଂ-ପ୍ରକାଶିତ ଯଶ।

Mantra 12

येन वंसाम पृतनासु शर्धतस्तरन्तो अर्य आदिशः । स त्वं नो वर्ध प्रयसा शचीवसो जिन्वा धियो वसुविदः ॥

ଯେନ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧମାନଙ୍କରେ ଜୟ ପାଉ, ଧାଇଆସୁଥିବା ଦଳମାନଙ୍କୁ ଭେଦି, ଆର୍ୟ ଦିଗମାନଙ୍କ ଦିଗେ ତରି ଆଗେ ବଢ଼ୁ। ହେ ଶଚୀବସୁ (ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମୀ), ତୁମ ପ୍ରୟସ (ସକ୍ରିୟ ବଳ) ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ବୃଦ୍ଧି କର; ଆମ ଧିୟୋକୁ ପ୍ରେର, ଯେପରି ସେମାନେ ସତ୍ୟ ବସୁର ଖୋଜିଆ ହେଉନ୍ତୁ।

Mantra 14

नहि ते अग्ने वृषभ प्रतिधृषे जम्भासो यद्वितिष्ठसे । स त्वं नो होतः सुहुतं हविष्कृधि वंस्वा नो वार्या पुरु ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ବୃଷଭ (ବଳବାନ ବଳଦ) ସମ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅ, ତୁମ ଜମ୍ଭାସଃ (ଜହ୍ନ) ସମ୍ମୁଖେ କେହି ପ୍ରତିଧୃଷେ (ଟିକି) ପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଆମ ହୋତୃ, ଆମ ହବିଷକୁ ସୁହୁତ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଅର୍ପିତ) କର; ଆମ ପାଇଁ ପୁରୁ ୱାର୍ୟା (ବହୁ ଇଚ୍ଛନୀୟ ସମ୍ପଦ) ଜିତାଇଦିଅ।

Mantra 15

शेषे वनेषु मात्रोः सं त्वा मर्तास इन्धते । अतन्द्रो हव्या वहसि हविष्कृत आदिद्देवेषु राजसि ॥

ତୁମ ଦୁଇ ମାତୃଙ୍କର ଶେଷେ ବନେଷୁ (ବିଶ୍ରାମବନରେ) ମଧ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଏକସାଥି ଜ୍ୱଳାନ୍ତ କରନ୍ତି। ଅତନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ତୁମେ ହବ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବହନ କର; ହେ ହବିଷ୍କୃତ (ଅର୍ପଣର କର୍ତ୍ତା), ଏବଂ ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଦେବେଷୁ ରାଜସି—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ କର।

Mantra 16

सप्त होतारस्तमिदीळते त्वाग्ने सुत्यजमह्रयम् । भिनत्स्यद्रिं तपसा वि शोचिषा प्राग्ने तिष्ठ जनाँ अति ॥

ସପ୍ତ ହୋତୃ-ଶକ୍ତିମାନେ ତୁମକୁ ଏକାକୀ ଇଡ଼ନ୍ତି, ହେ ଅଗ୍ନି—ସୁତ୍ୟଜ, ଅହ୍ରୟ (ଅଶ୍ରାନ୍ତ) । ତୁମେ ତପସାରେ ଶିଳାକୁ ଭେଦ କର, ଏବଂ ବିଶାଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୋଚିଷା (ଜ୍ୱାଳା) ଦ୍ୱାରା; ହେ ଅଗ୍ନି, ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅ, ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କୁ ଅତି—ମାନବ ସୀମା ପାରେ—ନେଇଯାଅ।

Mantra 17

अग्निमग्निं वो अध्रिगुं हुवेम वृक्तबर्हिषः । अग्निं हितप्रयसः शश्वतीष्वा होतारं चर्षणीनाम् ॥

ଅଗ୍ନି ଉପରେ ଅଗ୍ନି—ଆମେ ତୁମକୁ ହୁବେମ (ଆହ୍ୱାନ କରୁ), ଅଧ୍ରିଗୁ (ଅଡ଼ିଗ ବଳବାନ), ହେ ବୃକ୍ତବର୍ହିଷଃ (ବିଛାଇଥିବା ବର୍ହିଷ ଧାରୀ) । ହିତପ୍ରୟସଃ ଆମେ ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକୁ—ଶଶ୍ୱତୀ ଇଷ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟରେ—ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ଜନମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ ହୋତୃ।

Mantra 18

केतेन शर्मन्त्सचते सुषामण्यग्ने तुभ्यं चिकित्वना । इषण्यया नः पुरुरूपमा भर वाजं नेदिष्ठमूतये ॥

କେଉଁ କେତୁ (ଚିହ୍ନ) ଦ୍ୱାରା ଏବଂ କେଉଁ ଶର୍ମ (ଆଶ୍ରୟ) ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ତୁମ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ସୁଷାମଣ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ—ଚିକିତ୍ୱାନ (ଜାଗ୍ରତ ଜ୍ଞାନବାନ)—ବୋଲି ଜାଣି? ଇଷଣ୍ୟୟା (ପ୍ରେରକ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଆମ ପାଇଁ ପୁରୁରୂପ (ବହୁରୂପ) ସମୃଦ୍ଧି ଆଣ; ବାଜ (ଶକ୍ତି/ବିଜୟ)—ସବୁଠାରୁ ନିକଟ—ଆମ ଊତୟେ (ସହାୟ) ପାଇଁ ଦିଅ।

Mantra 19

अग्ने जरितर्विश्पतिस्तेपानो देव रक्षसः । अप्रोषिवान्गृहपतिर्महाँ असि दिवस्पायुर्दुरोणयुः ॥

ହେ ଅଗ୍ନେ, ହେ ଜରିତାଙ୍କ ସହଚର, ହେ ବିଶ୍ପତି—ନିବାସର ଅଧିପତି—ତପ୍ତତେଜସ୍ବୀ ଦେବ, ରକ୍ଷସ୍‌ (ଅନ୍ଧକାରଶକ୍ତି) ବିରୋଧେ ତୁମେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଅ। ଅପ୍ରୋଷିବାନ୍, ଗୃହପତି, ତୁମେ ମହାନ—ଦିବସର ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକର ପାଳକ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଗୃହକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା (ଦୁରୋଣୟୁ) ଅଟ।

Mantra 20

मा नो रक्ष आ वेशीदाघृणीवसो मा यातुर्यातुमावताम् । परोगव्यूत्यनिरामप क्षुधमग्ने सेध रक्षस्विनः ॥

ହେ ବିଶାଳ-ଦୀପ୍ତିମାନ (ଆଘୃଣୀବସୋ), ରକ୍ଷସ୍‌ ଆମ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ ନ କରୁ; ଯାତୁର ଯାତୁର୍ୟ—ମାୟାଜାଳୀ ହିଂସା—ଆମ ପାଖକୁ ନ ଆସୁ। ଆମ ପଥକୁ ଅଟକାଉଥିବା ଅନିରାମ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଦୂରେ ହଂକାଇଦିଅ, କ୍ଷୁଧ (ଭୁଖ)କୁ ବାହାରକୁ ଠେଲିଦିଅ; ହେ ଅଗ୍ନେ, ରକ୍ଷସ୍ୱିନଃ—ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରତିହତ କର।

Frequently Asked Questions

It invites Agni to preside as the sacrificial priest (hotṛ), accept offerings, and protect the worshippers by driving away hostile forces, sorcery, obstacles, and hunger.

Because Agni is the most immediately accessible god in the ritual—present as the visible fire—and is relied on as a close, dependable support for strength and spiritual increase.

It can be recited at the start of a fire-offering (homa) or during daily lamp/fire worship to invoke clarity, protection, and the removal of negativity and impediments, alongside a simple ghee offering.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App