
Sukta 8.61
Indra
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଓ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ କରେ—କବିଙ୍କ ଡାକକୁ “ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ” ଶୁଣି ସୋମପାନ ପାଇଁ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତୁ, ପ୍ରେରିତ ଧୀ (dhī) ଦ୍ୱାରା ସଶକ୍ତ ହୋଇ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ବାଧା ଓ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ/ପୁର ଭେଦକ (ପୁରନ୍ଦର) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ, ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଧନ, ରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟୀ ବଳ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ଶେଷ ଚିତ୍ରଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ବଜ୍ରରେ ସଂକେନ୍ଦ୍ରିତ—ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ବିଜୟୀ ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
Mantra 1
उभयं शृणवच्च न इन्द्रो अर्वागिदं वचः । सत्राच्या मघवा सोमपीतये धिया शविष्ठ आ गमत् ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ଆମ ପାଇଁ ଉଭୟ ଦିଗରୁ ଶୁଣୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହି ବଚନ ପାଖକୁ ଅର୍ବାକ୍—ନିକଟକୁ—ଆସୁନ୍ତୁ। ସତ୍ରାଚୀ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା, ମଘବା—ଦାନବୀର—ସୋମପାନ ପାଇଁ ଧିୟାର ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା, ଶବିଷ୍ଠ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ—ଆମ ପାଖକୁ ଆଗମନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 2
तं हि स्वराजं वृषभं तमोजसे धिषणे निष्टतक्षतुः । उतोपमानां प्रथमो नि षीदसि सोमकामं हि ते मनः ॥
ସେ ସ୍ୱରାଜ (ସ୍ୱୟଂ-ଶାସକ) ବୃଷଭଙ୍କୁ—ବଳ ପାଇଁ—ଧିଷଣାମାନେ (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧିମାନେ) ଗଢ଼ିଛନ୍ତି। ଏବଂ ଉପମାନଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କର; କାରଣ ତୁମ ମନ ସତ୍ୟରେ ସୋମକାମ।
Mantra 3
आ वृषस्व पुरूवसो सुतस्येन्द्रान्धसः । विद्मा हि त्वा हरिवः पृत्सु सासहिमधृष्टं चिद्दधृष्वणिम् ॥
ହେ ପୁରୂବସୁ (ଅପାର ଧନବାନ) ଇନ୍ଦ୍ର, ସୁତ ସୋମର ଅନ୍ଧସ (ରସ/ମଦ) ଉପରେ ତୁମେ ବର୍ଷି ପଡ଼। ହେ ହରିବଃ (ହରି ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଅଧିପତି), ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଅଟକାଇ ପାରେନି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସାହସୀ—ଅଧୃଷ୍ଟକୁ ମଧ୍ୟ ଧୃଷଣ କରୁଥିବା—ତୁମକୁ ଆମେ ଜାଣୁ।
Mantra 4
अप्रामिसत्य मघवन्तथेदसदिन्द्र क्रत्वा यथा वशः । सनेम वाजं तव शिप्रिन्नवसा मक्षू चिद्यन्तो अद्रिवः ॥
ହେ ମଘବନ, ଅପ୍ରାମିସତ୍ୟ (ଅଚ୍ୟୁତ ସତ୍ୟବାନ), ଏମିତି ହେଉ; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପ-ଶକ୍ତି) ଓ ବଶ (ଇଚ୍ଛା) ଅନୁସାରେ। ହେ ଶିପ୍ରୀନ (ବଳିଷ୍ଠ ଜବଡ଼ାବାନ), ତୁମ ନବସା (ସହାୟ)ରେ ଆମେ ବାଜ (ବିଜୟବଳ/ସମୃଦ୍ଧି) ଲାଭ କରୁ; ହେ ଅଦ୍ରିବଃ (ଶିଳା/ବଜ୍ରଧାରୀ), ଆଗେଇ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଆମେ ଶୀଘ୍ର ହିଁ ସିଦ୍ଧି ପାଉ।
Mantra 5
शग्ध्यू षु शचीपत इन्द्र विश्वाभिरूतिभिः । भगं न हि त्वा यशसं वसुविदमनु शूर चरामसि ॥
ହେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ସମସ୍ତ ଊତି (ସହାୟତା) ସହିତ ଆମକୁ ନିଶ୍ଚୟ ବଳ ଦିଅ। କାରଣ ଭଗ ପରି ଆମେ ତୁମକୁ—ଯଶସ୍ବୀ, ବସୁବିଦ୍ (ସମୃଦ୍ଧିର ଖୋଜିଆ)—ହେ ଶୂର, ତୁମ ପଥ ଅନୁସରି ଚାଲୁଛୁ।
Mantra 6
पौरो अश्वस्य पुरुकृद्गवामस्युत्सो देव हिरण्ययः । नकिर्हि दानं परिमर्धिषत्त्वे यद्यद्यामि तदा भर ॥
ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଅଶ୍ୱର ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ସ—ସତ୍ତାର ପ୍ରେରକ ଶକ୍ତିର ମୂଳ; ଏବଂ ଗବାଂ (କିରଣ-ଗୋ) ପାଇଁ ପୁରୁକୃତ୍, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ; ତୁମେ ହିରଣ୍ୟମୟ ସ୍ରୋତ। ତୁମ ଭିତରେ ଥିବା ଦାନକୁ କେହି କ୍ଷୀଣ କରିପାରେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଯେଯେ ପଥ ଧରିଯାଏ, ସେଠାରୁ ହିଁ ତୁମ ସମୃଦ୍ଧି-ଆଣିବାକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ।
Mantra 7
त्वं ह्येहि चेरवे विदा भगं वसुत्तये । उद्वावृषस्व मघवन्गविष्टय उदिन्द्राश्वमिष्टये ॥
ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଆସ, ଗତିଶୀଳ ସାଧକଙ୍କ ପାଖକୁ; ଆମ ବସୁତ୍ତି (ସତ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିର ବୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ଭଗ—ଆନନ୍ଦର ଅଂଶ—ପ୍ରକାଶ କର। ହେ ମଘବନ, ଗବିଷ୍ଟି (କିରଣ-ବିଜୟ) ପାଇଁ ଉଠି ଝରିପଡ଼; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଶ୍ୱମିଷ୍ଟି (ଅଶ୍ୱ-ଶକ୍ତିର ବିଜୟ) ପାଇଁ ଉଠ।
Mantra 8
त्वं पुरू सहस्राणि शतानि च यूथा दानाय मंहसे । आ पुरंदरं चकृम विप्रवचस इन्द्रं गायन्तोऽवसे ॥
ତୁମେ ଦାନାର୍ଥେ ଯୂଥରୂପେ ଅନେକ ସହସ୍ର ଓ ଶତକୁ ସଞ୍ଚୟ କର—ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧିର ତୁମ ଉଦାର ଦାନଶକ୍ତି। ପ୍ରେରିତ ବାଣୀର ଋଷି ଆମେ, ସହାୟତା ପାଇଁ, ଗାନ କରି ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆମ ନିକଟ ଆଶ୍ରୟ/ସାନ୍ନିଧ୍ୟ କରୁଛୁ।
Mantra 9
अविप्रो वा यदविधद्विप्रो वेन्द्र ते वचः । स प्र ममन्दत्त्वाया शतक्रतो प्राचामन्यो अहंसन ॥
ଅବିପ୍ର (ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧ) କେହି ଏହା ରଚିଥାଉ, କିମ୍ବା ବିପ୍ର (ଋଷି) ରଚିଥାଉ—ହେ ଇନ୍ଦ୍ର—ତୁମ ଏହି ବଚନ; ତୁମ ପ୍ରତି ମନକୁ ଆଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଥିବା ଜନକୁ ଏହା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ବଳବାନ କଲା, ହେ ଶତକ୍ରତୁ, ଏବଂ ତାକୁ ‘ଅହଂ’-ଭାବରେ ସ୍ଥିର ବିଜୟୀ (ଦୃଢ ଆତ୍ମସ୍ଥିତି) କରିଦେଲା।
Mantra 10
उग्रबाहुर्म्रक्षकृत्वा पुरंदरो यदि मे शृणवद्धवम् । वसूयवो वसुपतिं शतक्रतुं स्तोमैरिन्द्रं हवामहे ॥
ଯଦି ଉଗ୍ରବାହୁ, ପୁରନ୍ଦର, ମୋ ଡାକ ଶୁଣନ୍ତି—ତେବେ ଆମେ, ବସୁକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା, ସମୃଦ୍ଧିର ପତି, ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ।
Mantra 11
न पापासो मनामहे नारायासो न जळ्हवः । यदिन्न्विन्द्रं वृषणं सचा सुते सखायं कृणवामहै ॥
ଆମେ ନିଜକୁ ପାପୀ ବୋଲି ଭାବୁନାହୁଁ, ନ ବିରୋଧୀ, ନ ଵକ୍ର-ସଙ୍କଳ୍ପୀ; କାରଣ ଏବେ ପିଷ୍ଟ ସୋମର ସାଙ୍ଗରେ ଆମେ ବୃଷଣ (ବଳବାନ) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସଖା ଓ ସହଚର କରୁଛୁ।
Mantra 12
उग्रं युयुज्म पृतनासु सासहिमृणकातिमदाभ्यम् । वेदा भृमं चित्सनिता रथीतमो वाजिनं यमिदू नशत् ॥
ଯୁଦ୍ଧମାନେ ଆମେ ଉଗ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ଯୋଗାଉଛୁ—ଅଜେୟ ଜୟୀ, ଅଦାଭ୍ୟ, ଯେ ବନ୍ଧନରୂପ ଋଣକୁ କାଟି ଦିଏ। ସେ ଘୁର୍ଣ୍ଣିତ ଗୋଳମାଳକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ତଥାପି ଜିତେ; ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ବାଜୀ—ଯାହାକୁ ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ।
Mantra 13
यत इन्द्र भयामहे ततो नो अभयं कृधि । मघवञ्छग्धि तव तन्न ऊतिभिर्वि द्विषो वि मृधो जहि ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯାହାଠାରୁ ଆମେ ଭୟ କରୁଛୁ, ସେଠାରୁ ଆମକୁ ଅଭୟ କର। ହେ ମଘବନ, ତୁମ ଜୟବଳ ଆମକୁ ଦିଅ; ତୁମ ଊତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କୁ ଛିଟାଇ ଦିଅ, ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣମାନଙ୍କୁ ଛିଟାଇ ଦିଅ।
Mantra 14
त्वं हि राधस्पते राधसो महः क्षयस्यासि विधतः । तं त्वा वयं मघवन्निन्द्र गिर्वणः सुतावन्तो हवामहे ॥
ହେ ରାଧସ୍ପତେ! ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଧା (ଦାନ-ପ୍ରଭା)ର ପତି; ବିଧାତା (ଯଜମାନ) ପାଇଁ ମହା ସମୃଦ୍ଧିର ନିବାସ-ସ୍ୱାମୀ ତୁମେ। ତେଣୁ ଆମେ—ସୋମ ନିଷ୍ପୀଡିତ କରିଥିବା—ହେ ମଘବନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗିର୍ବଣ (ସ୍ତୁତିପ୍ରିୟ), ତୁମର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ।
Mantra 15
इन्द्रः स्पळुत वृत्रहा परस्पा नो वरेण्यः । स नो रक्षिषच्चरमं स मध्यमं स पश्चात्पातु नः पुरः ॥
ଇନ୍ଦ୍ର—ପ୍ରକଟ ଓ ବିଜୟୀ—ବୃତ୍ରହା, ପରସ୍ପା, ଆମର ବରେଣ୍ୟ ଶକ୍ତି। ସେ ଆମର ଶେଷ ପଦକୁ ଓ ମଧ୍ୟ ପଦକୁ ରକ୍ଷା କରୁ; ପଛରୁ ଓ ସାମ୍ନାରୁ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ପାଳନ କରୁ।
Mantra 16
त्वं नः पश्चादधरादुत्तरात्पुर इन्द्र नि पाहि विश्वतः । आरे अस्मत्कृणुहि दैव्यं भयमारे हेतीरदेवीः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ପଛରୁ, ତଳରୁ, ଉପରୁ ଓ ସାମ୍ନାରୁ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ—ଆମକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ରକ୍ଷା କର। ଆମଠାରୁ ଦୂରେ କର ପରରୁ ଆସୁଥିବା ଦୈବ୍ୟ ଭୟକୁ; ଦୂରେ କର ଶତ୍ରୁପ୍ରହାରଗୁଡ଼ିକୁ, ଅଦେବୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ।
Mantra 17
अद्याद्या श्वःश्व इन्द्र त्रास्व परे च नः । विश्वा च नो जरितॄन्त्सत्पते अहा दिवा नक्तं च रक्षिषः ॥
ଆଜି ଆଜି, ଆଉ କାଲି କାଲି ମଧ୍ୟ—ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଏବଂ ଯାହା ଆମ ପରେ ଅଛି, ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ହେ ସତ୍ୟର ସ୍ୱାମୀ (ସତ୍ପତି), ଆମ ସମସ୍ତ ସ୍ତୋତାମାନଙ୍କୁ—ଦିନେ ଓ ରାତିରେ—ତୁମେ ରକ୍ଷା କର।
Mantra 18
प्रभङ्गी शूरो मघवा तुवीमघः सम्मिश्लो विर्याय कम् । उभा ते बाहू वृषणा शतक्रतो नि या वज्रं मिमिक्षतुः ॥
ଭେଦି ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା, ଶୂର, ମହାଦାତା, ବହୁଦାନୀ (ତୁବୀମଘ)—ଇନ୍ଦ୍ର ପରାକ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସଂଘଟିତ। ହେ ଶତକ୍ରତୁ, ବୃଷଣ-ସମ ବଳବାନ, ତୁମ ଉଭୟ ବାହୁ ବଜ୍ରକୁ ତଳେ ସ୍ଥାପି ଦବାଇ ତାହାର ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାନରେ ନିଶ୍ଚଳ କରୁ।
It is an invitation hymn asking Indra to hear the poet’s call, come close for Soma-drinking, and grant strength, victory, and wealth by breaking obstacles.
In Vedic ritual Soma is the energizing offering that delights Indra and is believed to intensify his heroic power, making him swift to help the worshippers.
Purandara means “breaker of strongholds/fortresses.” Here it describes Indra as the one who shatters closed, resistant powers—both in outer conflict and inner struggle.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.