
Sukta 7.100
Vasiṣṭha (traditional)
Vishnu
Triṣṭubh
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ “ପଦକ୍ଷେପ କରି” ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନ ଓ ପବିତ୍ର କର୍ମ ପାଇଁ ବିଶାଳ, ସ୍ଥିର କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠ ଉପାସନାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟମୁଖୀ ଆଗମନ ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି—ଦାନ, ସ୍ତୁତି ଓ ବଷଟ୍-ଧ୍ୱନି ସହ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷା, କୁଶଳ (ସ୍ୱସ୍ତି) ଏବଂ ନିରାପଦ ନିବାସ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି।
Mantra 1
नू मर्तो दयते सनिष्यन्यो विष्णव उरुगायाय दाशत् । प्र यः सत्राचा मनसा यजात एतावन्तं नर्यमाविवासात् ॥
ଏବେ ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଜୟ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଉରୁଗାୟ (ବିଶାଳଭାବେ ଗାୟନଯୋଗ୍ୟ) ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦାନ ଅର୍ପଣ କରେ। ଯେ ସତ୍ରାଚା (ନିରନ୍ତର) ମନରେ ଆଗେଇ ଯାଇ ଯଜନ କରେ। ସେ ଏହି ନର୍ୟ (ବୀର) ଶକ୍ତିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମାଣରେ ସମୀପ କରି ସେବା କରେ; ତେବେ ସେଇ ମହାବିଶାଳ ତାହାର ଉନ୍ନତିକୁ ଧାରଣ କରି ସହାୟ ହୁଏ।
Mantra 2
त्वं विष्णो सुमतिं विश्वजन्यामप्रयुतामेवयावो मतिं दाः । पर्चो यथा नः सुवितस्य भूरेरश्वावतः पुरुश्चन्द्रस्य रायः ॥
ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ତୁମେ ଆମକୁ ସର୍ବଜନହିତକାରୀ ସୁମତି ଦିଅ—ଅପ୍ରୟୁତ, ସଦା ଯୋଗକରୁଥିବା ମତି ଦିଅ; ଯେପରି ଆମେ ସୁବିତର ବିଶାଳ ମଙ୍ଗଳକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବୁ। ଏବଂ ଆମକୁ ପ୍ରଚୁର ରାୟ ଦିଅ—ଅଶ୍ୱବତ୍ (ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ), ବହୁ ପ୍ରକାଶରେ ଦୀପ୍ତ।
Mantra 3
त्रिर्देवः पृथिवीमेष एतां वि चक्रमे शतर्चसं महित्वा । प्र विष्णुरस्तु तवसस्तवीयान्त्वेषं ह्यस्य स्थविरस्य नाम ॥
ତିନିଥର ଦେବ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପଦକ୍ଷେପରେ ମାପିଲେ; ନିଜ ମହିମାରେ ତାହାକୁ ଶତର୍ଚସ—ଶତ ସ୍ତୁତିର କ୍ଷେତ୍ର—କରିଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତବସଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତବୀୟାନ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଉନ୍ତୁ; କାରଣ ଏହି ସ୍ଥବିର, ଶାଶ୍ୱତ ବଳବାନଙ୍କ ନାମ ‘ତ୍ୱେଷ’—ଉଗ୍ର, ପ୍ରଚଣ୍ଡ—ଅଟେ।
Mantra 4
वि चक्रमे पृथिवीमेष एतां क्षेत्राय विष्णुर्मनुषे दशस्यन् । ध्रुवासो अस्य कीरयो जनास उरुक्षितिं सुजनिमा चकार ॥
ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପଦକ୍ଷେପରେ ବିସ୍ତାର କଲେ—କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ; ବିଷ୍ଣୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦଶସ୍ୟନ୍, ସେବା କରି ପୋଷଣ କରି, ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ତାଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ଜନମାନସ ଦୃଢ; ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉରୁକ୍ଷିତି—ବିଶାଳ ନିବାସ—ଏବଂ ସୁଜନିମା—ଶୁଭ ଜନ୍ମ—ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଆତ୍ମାର କର୍ମ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁସମନ୍ୱିତ ଆଧାର ଗଢ଼ିଦେଲେ।
Mantra 5
प्र तत्ते अद्य शिपिविष्ट नामार्यः शंसामि वयुनानि विद्वान् । तं त्वा गृणामि तवसमतव्यान्क्षयन्तमस्य रजसः पराके ॥
ହେ ଶିପିବିଷ୍ଟ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ସେହି ନାମକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି; କ୍ରିୟାବିଧି ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ଭାବେ ମୁଁ ତୁମର ଉପାୟ ଓ ମାର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଘୋଷଣା କରୁଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛି—ଅତିବଳବାନ, ଅଜେୟ—ଏହି ପ୍ରକାଶମୟ ‘ରଜସ’ର ଦୂରସ୍ଥ ପରା ପ୍ରଦେଶରେ ବସୁଥିବା।
Mantra 6
किमित्ते विष्णो परिचक्ष्यं भूत्प्र यद्ववक्षे शिपिविष्टो अस्मि । मा वर्पो अस्मदप गूह एतद्यदन्यरूपः समिथे बभूथ ॥
ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ତୁମ ବିଷୟରେ ଆଉ କ’ଣ ଦେଖିବାକୁ ଅଛି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କହିଛି—‘ମୁଁ ଶିପିବିଷ୍ଟ’? ଆମଠାରୁ ତୁମର ଏହି ରୂପକୁ ଲୁଚାଅ ନାହିଁ—ଯେ ତୁମେ ସମରରେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲ; ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଦେଉଥିବା ଦେବ-ୟୁକ୍ତିକୁ ଆମକୁ ଦେଖାଅ।
Mantra 7
वषट् ते विष्णवास आ कृणोमि तन्मे जुषस्व शिपिविष्ट हव्यम् । वर्धन्तु त्वा सुष्टुतयो गिरो मे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବଷଟ୍-କାର କରୁଛି; ହେ ଶିପିବିଷ୍ଟ, ମୋର ଏହି ହବ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋର ସୁସଂଗଠିତ ସ୍ତୁତି ଓ ବାଣୀ ତୁମକୁ ବର୍ଧିତ କରୁ; ଏବଂ ତୁମେ ଆମକୁ ସଦା ସ୍ୱସ୍ତି-ଶକ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କର।
It teaches that Viṣṇu creates and stabilizes wide space for life and sacred work, and that sincere worship brings protection, well-being (svasti), and a secure dwelling.
The ‘strides’ symbolize Viṣṇu’s cosmic act of measuring out and establishing the world—making the earth a usable field (kṣetra) and giving people a firm, spacious foundation (urukṣiti).
Vaṣaṭ is a ritual exclamation used when making an offering into the fire; here it marks the moment of oblation and the request that Viṣṇu accept the offering and guard the worshippers with svasti.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.