Sukta 40
Sukta 7.40
Vasiṣṭha (traditional attribution for Mandala 7 hymns of this group)
Savitṛ (primary); also the ‘vidathya śruṣṭi’ as supporting power of receptivity
Triṣṭubh (probable)
ଏହି ସୂକ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ‘ବିଦଥ୍ୟା ଶ୍ରୁଷ୍ଟି’—ପବିତ୍ର ସଭାର ଗ୍ରହଣଶୀଳ ‘ଶ୍ରବଣ’ ଶକ୍ତି—କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କବିଙ୍କ ସ୍ତୋମ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଗ୍ରହୀତ ହୋଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ। ସବିତୃଙ୍କୁ ସେହି ପ୍ରେରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ ଯିଏ ଦାନ ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ଗତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ପରେ ହ୍ୟାମ୍ନଟି ଋତକେନ୍ଦ୍ରିତ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ, ଆପଃ (ଜଳ), ଓ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ ଯେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପାର କରାନ୍ତୁ। ଶେଷରେ ଦ୍ୟାଉଃ–ପୃଥିବୀ ଓ ଋତାବାନ୍ ଦେବଗଣଙ୍କ ସାମୂହିକ ଆହ୍ୱାନ ରହିଛି—ଅତୁଲ୍ୟ ଆଲୋକମୟ ସ୍ତୁତି ଏବଂ କୁଶଳତା ମାଧ୍ୟମରେ ଅବିରତ ସୁରକ୍ଷା ଦାନ କରିବା ପାଇଁ।
Mantras
Mantra 1
ओ श्रुष्टिर्विदथ्या समेतु प्रति स्तोमं दधीमहि तुराणाम् । यदद्य देवः सविता सुवाति स्यामास्य रत्निनो विभागे ॥
ହେ, ବିଦଥ୍ୟ ଶ୍ରୁଷ୍ଟି—ଯଜ୍ଞସଭାର ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି—ଏକତ୍ର ହେଉ। ତୁରାଣାମ୍ (ଦ୍ରୁତ ଅଗ୍ରସର) ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆମେ ସ୍ତୋମକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁ। କାରଣ ଆଜି ପ୍ରେରକ ଦେବ ସବିତୃ ଦାନକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ରତ୍ନ (ପ୍ରକାଶ-ଧନ)ର ବିଭାଗରେ ଆମେ ଅଂଶୀଦାର ହେବା।
Mantra 2
मित्रस्तन्नो वरुणो रोदसी च द्युभक्तमिन्द्रो अर्यमा ददातु । दिदेष्टु देव्यदिती रेक्णो वायुश्च यन्नियुवैते भगश्च ॥
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ, ଏବଂ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୟୁଭକ୍ତ—ପ୍ରକାଶମୟ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଯେ ଭାଗ ବଣ୍ଟନ କରିଛି—ସେଇ ଅଂଶ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅର୍ୟମା ମଧ୍ୟ ତାହା ଦାନ କରୁନ୍ତୁ। ଦେବୀ ଅଦିତି ଆମକୁ ସତ୍ୟ ରେକ୍ଣଃ—ଯଥାର୍ଥ ସମ୍ପଦ—ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତୁ; ଏବଂ ବାୟୁ ଓ ଭଗ ମଧ୍ୟ—ଆମ ଗତି ଓ ପ୍ରଗତି ପାଇଁ ନିୟୁଜ୍ୟ (ଯୁକ୍ତ) ଯାହା କିଛି ଅଛି—ସେ ସବୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
Mantra 3
सेदुग्रो अस्तु मरुतः स शुष्मी यं मर्त्यं पृषदश्वा अवाथ । उतेमग्निः सरस्वती जुनन्ति न तस्य रायः पर्येतास्ति ॥
ହେ ମରୁତମାନେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ, ବଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ—ଯେ ମର୍ତ୍ୟକୁ ତୁମେ ପୃଷଦଶ୍ୱ (ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ) ଦେବଶକ୍ତିମାନେ ରକ୍ଷା କର। ଅଗ୍ନି ଓ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି; କାରଣ ତାହାର ରାୟଃ (ସମୃଦ୍ଧି/ପୋଷଣ)ର କୌଣସି ଘେରିପାରିବା ସୀମା ନାହିଁ।
Mantra 4
अयं हि नेता वरुण ऋतस्य मित्रो राजानो अर्यमापो धुः । सुहवा देव्यदितिरनर्वा ते नो अंहो अति पर्षन्नरिष्टान् ॥
ଏହି ବରୁଣ ନିଶ୍ଚୟ ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ନେତା; ମିତ୍ର ଓ ଅର୍ୟମନ ରାଜାମାନେ, ଏବଂ ଆପଃ (ଜଳମାନେ) ଭାରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସୁହବା (ସୁ-ଆହ୍ୱାନିତ) ଦେବୀ ଅଦିତି, ଅନର୍ବା (ଅଚଳ/ଅବିଚଳ), ଆମକୁ ଅଂହଃ (କଷ୍ଟ/ପାପ-ସଙ୍କଟ) ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ପାର କରୁନ୍ତୁ—ସେହି ଶକ୍ତିମାନେ ଆମକୁ ଅରିଷ୍ଟାନ୍ (ଅକ୍ଷତ) ରଖି ପାର କରାଉନ୍ତୁ।
Mantra 5
अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः । विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत् ॥
ଏହି କୃପାଳୁ ଦେବଙ୍କର—ଆଗେଇ ଚାଲୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର—ପ୍ରଭୃଥ (ପ୍ରସ୍ତୁତି/ଅର୍ପଣ)ରେ ହବିର୍ଭିଃ (ହବି/ଅର୍ପଣ) ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବୟା (ଜୀବନଶକ୍ତି)କୁ ଆଗକୁ ଆଣୁଛୁ। କାରଣ ରୁଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ରିୟ ମହିତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି। ହେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିପଥରେ ଆସ—ବିରାବତ୍ (ସମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ), ଯଥାଯଥ ପୋଷଣ ଓ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ସହିତ।
Mantra 6
मात्र पूषन्नाघृण इरस्यो वरूत्री यद्रातिषाचश्च रासन् । मयोभुवो नो अर्वन्तो नि पान्तु वृष्टिं परिज्मा वातो ददातु ॥
ହେ ପୂଷନ, ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ (ଆଘୃଣ), ଏଠାରେ ଆମକୁ ବିଫଳ କରନି; ରକ୍ଷାକାରୀ ଶକ୍ତିମାନେ ଓ ଦାନର ସହଚର (ରାତିଷାଚ) ଆମକୁ ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆମ ଅର୍ବନ୍ତ (ଅଶ୍ୱ) ଆମକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ପରିଭ୍ରମଣକାରୀ ବାତ ଵୃଷ୍ଟି ଦିଅ—ତାଜା ଶକ୍ତିର ଧାରା ଭାବେ।
Mantra 7
नू रोदसी अभिष्टुते वसिष्ठैॠतावानो वरुणो मित्रो अग्निः । यच्छन्तु चन्द्रा उपमं नो अर्कं यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ଏବେ, ବସିଷ୍ଠମାନେ ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀକୁ ଅଭିଷ୍ଟୁତି କଲେ, ଋତଧାରୀ ବରୁଣ, ସମନ୍ୱୟକାରୀ ମିତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଉନ୍ତୁ। ଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ ଆମକୁ ପରମ ଅର୍କ—ପ୍ରକାଶମୟ ସ୍ତୁତି—ଦିଅନ୍ତୁ; ଏବଂ ହେ ଦେବମାନେ, ଆପଣମାନେ ସଦା ସ୍ୱସ୍ତିଭିଃ—କ୍ଷେମ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଗତି ସହ—ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the primary deity—the divine impeller who sets right action, inspiration, and the giving of luminous treasures in motion. The hymn also invokes ṛta-deities like Varuṇa, Mitra, Aryaman, the Waters, and Aditi for protection.
It refers to the receptive “listening power” belonging to the vidatha (sacred assembly). The hymn asks that this attentive receptivity gather so the prayer is properly received and becomes effective.
Begin with receptivity and clear attention, then invoke Savitṛ to energize right effort and timing. Finally, rely on ṛta—truth and order—for protection, asking the gods to carry you beyond distress and keep you in svasti (well-being).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.