Sukta 4
Sukta 7.4
Vasiṣṭha
Agni
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ଏହି ବସିଷ୍ଠ ରଚିତ ସୂକ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ—ଦୁହିଁ ରୂପର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ହବ୍ୟ (ଅର୍ପଣ) ସହ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବନା/ମତି ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେହି ଜ୍ଞାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ ଯିଏ ଦେବ ଓ ମାନବ—ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରନ୍ତି; ଶକ୍ତି ଓ ସଠିକ୍ ବୁଝାମଣା ସହ ନିକଟ ହେଲେ ସେ ଅମରତ୍ୱ, ଧନ, ଏବଂ ବୀର୍ୟ/ବୀରଶକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ଗାୟକ ଓ ସମସ୍ତ ସ୍ତୁତିକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ୱସ୍ତି (ମଙ୍ଗଳ) ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वं हव्यं मतिं चाग्नये सुपूतम् । यो दैव्यानि मानुषा जनूंष्यन्तर्विश्वानि विद्मना जिगाति ॥
ଶୁକ୍ର—ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରକାଶର—ଭାନୁ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ସୁପୂତ ହବ୍ୟ ଓ ପ୍ରକାଶିତ ମତିକୁ ଆଗକୁ ଆଣ। ସେ ନିଜ ବିଦ୍ମନା—ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା—ଅନ୍ତର୍ଭିତ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମକୁ, ଦୈବ୍ୟ ଓ ମାନୁଷ ଉଭୟକୁ, ସବୁକୁ ବ୍ୟାପି ଯାଏ।
Mantra 2
स गृत्सो अग्निस्तरुणश्चिदस्तु यतो यविष्ठो अजनिष्ट मातुः । सं यो वना युवते शुचिदन्भूरि चिदन्ना समिदत्ति सद्यः ॥
ସେ ଗୃତ୍ସ (ତୀକ୍ଷ୍ଣ) ଅଗ୍ନି ଆମ ପାଇଁ ତରୁଣ—ଯୁବଶକ୍ତି—ହେଉ; ଯେ ମାତୃଠାରୁ ଯବିଷ୍ଠ—ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ—ରୂପେ ଜନ୍ମିଛି। ସେ ଶୁଚି—ପବିତ୍ରତା ସହ—ବନମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ସଦ୍ୟଃ—ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍—ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ଦହନ କରେ; ସେ ଆମ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶରେ ପରିଣତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ।
Mantra 3
अस्य देवस्य संसद्यनीके यं मर्तासः श्येतं जगृभ्रे । नि यो गृभं पौरुषेयीमुवोच दुरोकमग्निरायवे शुशोच ॥
ଏହି ଦେବଙ୍କ ସଂସଦରେ, ତାଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ମୁଖ ସମ୍ମୁଖରେ, ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଶ୍ୱେତ-ପ୍ରକାଶମାନକୁ ଧରିଲେ। ଯେ ମାନବୀୟ ଧରଣ—ଯାହା ଘର (ଦୁରୋକ)କୁ ଦୁର୍ବାସ୍ୟ କରେ—ତାହାକୁ ନିମ୍ନକୁ ଦମାଇ କହିଲେ; ସେଇ ଅଗ୍ନି ଯାଚକ ପାଇଁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ, ଅଜ୍ଞାନର ସଂକୁଚିତ ନିବାସକୁ ଦହନ କରି ଦୂର କରନ୍ତି।
Mantra 4
अयं कविरकविषु प्रचेता मर्तेष्वग्निरमृतो नि धायि । स मा नो अत्र जुहुरः सहस्वः सदा त्वे सुमनसः स्याम ॥
ଏହି ଅଗ୍ନି ଅକବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କବି, ପ୍ରଚେତା—ଜାଗୃତ ଚେତନା; ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ସହସ୍ୱାନ୍ ଶୁଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା, ଏଠାରେ ଆମ ଭିତରେ ଯାହା ବାଙ୍କା ଅଛି ତାହାକୁ ଦହନ କରି ଦୂର କର; ଯେପରି ସଦା ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ସୁମନସ—ଶୁଭ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ମନବାନ—ହେବୁ।
Mantra 5
आ यो योनिं देवकृतं ससाद क्रत्वा ह्यग्निरमृताँ अतारीत् । तमोषधीश्च वनिनश्च गर्भं भूमिश्च विश्वधायसं बिभर्ति ॥
ଯେ ଦେବକୃତ ଯୋନି—ଦେବମାନେ ଗଢ଼ିଥିବା ଗର୍ଭସ୍ଥାନ—କୁ ଆସି ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ସେଇ ଅଗ୍ନି କ୍ରତ୍ୱା, ଚେତନ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା, ଅମୃତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଔଷଧିମାନେ ଓ ବନମାନେ ଗର୍ଭରୂପେ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱଧାୟସ—ସର୍ବଧାରକ—ରୂପେ, ନିଜ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭବନର ଗୁପ୍ତ ବୀଜ ଭାବେ ବହନ କରେ।
Mantra 6
ईशे ह्यग्निरमृतस्य भूरेरीशे रायः सुवीर्यस्य दातोः । मा त्वा वयं सहसावन्नवीरा माप्सवः परि षदाम मादुवः ॥
ଅଗ୍ନି ଅମୃତର ଅପାର ଭଣ୍ଡାରର ଈଶ୍ୱର; ଧନ ଓ ସୁବୀର୍ୟ (ବୀରବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଦାତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିପତି। ହେ ସହସାବନ୍ (ଶକ୍ତିମାନ) ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଅନ୍ତର୍ବୀରତା ବିନା ତୁମ ପାଖକୁ ନ ଆସୁ; ନିର୍ବଳ କିମ୍ବା ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ତୁମ ଚାରିପାଖେ ନ ବସୁ।
Mantra 7
परिषद्यं ह्यरणस्य रेक्णो नित्यस्य रायः पतयः स्याम । न शेषो अग्ने अन्यजातमस्त्यचेतानस्य मा पथो वि दुक्षः ॥
ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରୟାସରେ ଜିତିବା ଯୋଗ୍ୟ ସେଇ ଧନ-ନିଧି ପାଇଁ, ନିତ୍ୟ ରାୟ (ସମୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ, ଆମେ ତାହାର ପତି (ଅଧିପତି) ହେବା। ହେ ଅଗ୍ନେ, ଅନ୍ୟଜାତ (ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମିତ) ଏମିତି କୌଣସି ଅବଶେଷ ନାହିଁ; ଅଚେତନ (ଅଜାଗୃତ) ଲୋକଙ୍କ ପଥ ଆମ ପାଇଁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ନ ହେଉ—ଆମକୁ ଜାଗୃତିର ସଠିକ ପଥରେ ଦୃଢ଼ କର।
Mantra 8
नहि ग्रभायारणः सुशेवोऽन्योदर्यो मनसा मन्तवा उ । अधा चिदोकः पुनरित्स एत्या नो वाज्यभीषाळेतु नव्यः ॥
ଅରଣି (ଅଗ୍ନି-ଉତ୍ପତ୍ତିର ରହସ୍ୟ) ଧରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେ ସୁଶେବ (କୃପାଳୁ), କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ମନର ସତ୍ୟ ମନନରେ—ଅନ୍ୟର ଉଦର-ଲୋଭରେ ନୁହେଁ। ଘର (ଓକଃ) ହାରାଇଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁଣି ସେଇ ନିବାସକୁ ଆସେ; ବିଜୟୀ ବାଜ (ବଳ-ପ୍ରେରଣା) ସହ, ନବ ପ୍ରେରକ ଜୟଶକ୍ତି ନେଇ ଆମ ପାଖକୁ ଆସୁ।
Mantra 9
त्वमग्ने वनुष्यतो नि पाहि त्वमु नः सहसावन्नवद्यात् । सं त्वा ध्वस्मन्वदभ्येतु पाथः सं रयिः स्पृहयाय्यः सहस्री ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ସେବା ପାଇଁ ଯତ୍ନଶୀଳ ଜନକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର; ହେ ସହସାବନ୍ (ମହାବଳବାନ), ଅବଦ୍ୟ (ଦୋଷ) ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଧ୍ୱସ୍ମନ୍ୱତ୍ (ଦୃଢ ତେଜସ୍ୱୀ) ପଥ ତୁମ ପାଖକୁ ଅଭିମୁଖ ହୋଇ ସଂଗତ ହେଉ; ତୁମ ଜ୍ୱାଳାରେ ସହସ୍ରଗୁଣୀ, ସ୍ପୃହଣୀୟ ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି) ଆମ ପାଖକୁ ସଂଚିତ ହେଉ।
Mantra 10
एता नो अग्ने सौभगा दिदीह्यपि क्रतुं सुचेतसं वतेम । विश्वा स्तोतृभ्यो गृणते च सन्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହି ସୌଭାଗ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆମ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତ ହେଉ; ସୁଚେତସ (ସୁବୋଧ) ଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କ୍ରତୁ (ସଚେତନ ସଂକଳ୍ପ/ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି)କୁ ଆମେ ବାଛି ଅନୁସରଣ କରିବା। ସ୍ତୋତୃ ଓ ଗୃଣତ (ଗାୟକ) ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବ ଆଶୀର୍ବାଦ ହେଉ; ଏବଂ ହେ ଦେବଶକ୍ତିମାନେ, ସ୍ୱସ୍ତିଭିଃ (କଲ୍ୟାଣାବସ୍ଥାଦ୍ୱାରା) ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
Inside Sukta 4
How it unfolds
- Where it opens
A direct call to bring forward a well-purified offering and illumined thought to the bright Agni (RV 7.4.1).
- Development
Agni is portrayed as the inner knower who traverses all births and as the lord of immortality and prosperity; the hymn stresses approaching him with strength and competence, not weakness or confusion (cf. RV 7.4.6).
- Climax
The prayer turns inward: may we choose and follow a luminous, well-understanding will (kratu) so Agni’s felicities truly ‘shine’ for us (RV 7.4.10).
- Where it settles
A universal benediction: blessings for the praiser and singer, and continual protection through states of well-being (svasti).
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the shining, pure flame and the divine priest (hotṛ) who receives offerings and bears them to the gods; he is praised as luminous (śukra, bhānu), wise, and all-knowing within beings and worlds.
- Cosmic functionMediator between humans and gods, transformer of offerings, awakener of dawn-like clarity, and guardian of the sacrificial order that sustains prosperity and continuity.
- Inner significanceThe fire of consciousness and discernment that purifies intention, links all states of becoming, and empowers a person with ‘inner heroes’—courage, clarity, and right will (kratu).
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha gotra (one of the principal ṛṣi-families; traditional seer of many hymns in Maṇḍala 7) · Foremost among the family seers of the Rig Veda; celebrated for hymns to Agni and Varuṇa and for shaping the theological-ritual language of the Vasiṣṭha Maṇḍala.
Famous verses
प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वं हव्यं मतिं चाग्नये सुपूतम् । यो दैव्यानि मानुषा जनूंष्यन्तर्विश्वानि विद्मना जिगाति ॥ईशे ह्यग्निरमृतस्य भूरेरीशे रायः सुवीर्यस्य दातोः । मा त्वा वयं सहसावन्नवीरा माप्सवः परि षदाम मादुवः ॥yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
Attributes of the deity
- Hotṛ and messenger (carrier of offerings)
- Purifier (supūta) and illuminator (bhānu/śukra)
- Knower who pervades births (divine and human)
- Giver of wealth and heroic force (rāyaḥ, suvīrya)
- Protector granting well-being (svasti)
Also by this seer
- Primary authorship of much of Rig Veda Maṇḍala 7 (Vasiṣṭha family book)
- Notable Varuṇa hymns in Maṇḍala 7 emphasizing ṛta (cosmic order) and moral insight
- Agni hymns that integrate ritual fire with inner illumination (mati/kratu themes)
The rite, step by step
- Prepare and tend the sacred fire; establish mental and ritual purity (supūta).
- Invite Agni with praise, presenting both havya (oblation) and mati (intent/insight).
- Offer oblations with recitation, asking Agni to carry them and to awaken ‘sucetas’ kratu (clear will).
- Pray for mastery of immortality, wealth, and heroic power; resolve not to approach without inner strength.
- Conclude with blessings for the chanter and the community, requesting enduring svasti (well-being).
Offerings
- Ghee (ājya) into the fire
- Samidh (fuel sticks) for kindling
- Optional: soma-related oblations if integrated into a soma rite
- Speech/praise (stuti) and intention (mati) as inner offerings
Frequently Asked Questions
It teaches that Agni should be approached with both an outer offering and an inner, purified intention. Agni then grants clarity, strength, prosperity, and protection.
It presents Agni as an inner knower present across all states of existence—linking divine powers and human life from within, and guiding transformation through knowledge.
It means a will or resolve (kratu) that is clear in understanding (sucetas). The hymn asks that we choose and follow this luminous, discerning intention.
Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
