Sukta 103

Mantra 1

संवत्सरं शशयाना ब्राह्मणा व्रतचारिणः । वाचं पर्जन्यजिन्वितां प्र मण्डूका अवादिषुः ॥

ସଂବତ୍ସର ଭରି ସେମାନେ ନିରବ ହୋଇ ଶୋଇ ରହିଲେ—ବ୍ରତଚାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ପରେ ପର୍ଜନ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ ମଣ୍ଡୂକମାନେ ବାଣୀ—ବଚନ—ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Mantra 2

दिव्या आपो अभि यदेनमायन्दृतिं न शुष्कं सरसी शयानम् । गवामह न मायुर्वत्सिनीनां मण्डूकानां वग्नुरत्रा समेति ॥

ଦିବ୍ୟ ଆପଃ ଯେତେବେଳେ ତାହାର ଉପରେ ଆସି ପଡ଼ିଲେ—ସରସୀର ତଳେ ଶୁଷ୍କ ଚର୍ମ ପରି ପଡ଼ିଥିବା—ସେତେବେଳେ ଏଠାରେ ମଣ୍ଡୂକମାନଙ୍କ ନାଦ ଏକତ୍ର ହୁଏ; ବଛା ସହିତ ଗାଈମାନଙ୍କ ଡାକ ପରି, ସୁପ୍ତ ପ୍ରାଣବଳକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ସାଧାରଣ ଗତିରେ ଏକତ୍ର କରେ।

Mantra 3

यदीमेनाँ उशतो अभ्यवर्षीत्तृष्यावतः प्रावृष्यागतायाम् । अख्खलीकृत्या पितरं न पुत्रो अन्यो अन्यमुप वदन्तमेति ॥

ପ୍ରାବୃଷର ଆଗମନେ ତୃଷିତ ଏହିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ସେତେବେଳେ—ଅଟକି ଅଟକି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—ଏକ ଅନ୍ୟ ନିକଟକୁ ଯାଇ କଥା କହେ, ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ପରି; ପୁନର୍ଜାତ ବାଣୀ ନିଜ ଉତ୍ସକୁ ଖୋଜି ପୁଣିଥରେ ନିଜ ଛନ୍ଦ-ଲୟ ଶିଖେ।

Mantra 4

अन्यो अन्यमनु गृभ्णात्येनोरपां प्रसर्गे यदमन्दिषाताम् । मण्डूको यदभिवृष्टः कनिष्कन्पृश्निः सम्पृङ्क्ते हरितेन वाचम् ॥

ଜଳମାନଙ୍କର ପ୍ରବାହରେ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଧରିନେଇଥାଏ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ବେଙ୍ଗ ଉପରେ ବର୍ଷା ପଡ଼େ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଲାଫିଉଠେ; ଚିତ୍ରିତ (ପୃଶ୍ନି) ବେଙ୍ଗ ହରିତ (ପୀତାଭ-ହରିତ) ବେଙ୍ଗ ସହ ନିଜ ସ୍ୱରକୁ ମିଶାଏ—ବହୁ ସ୍ୱର ଏକ ଜାଗ୍ରତ ବାଣୀରେ ଏକତ୍ର ହୁଏ।

Mantra 5

यदेषामन्यो अन्यस्य वाचं शाक्तस्येव वदति शिक्षमाणः । सर्वं तदेषां समृधेव पर्व यत्सुवाचो वदथनाध्यप्सु ॥

ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, କୁଶଳ ପାଠକ ପରି ଶିଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ବାଣୀକୁ ପୁନରୁଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ସମଗ୍ର ଆଦାନ-ପ୍ରଦାନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧିର ସଂଯୁକ୍ତ ‘ଉତ୍ସବ-ପଦକ୍ଷେପ’ ହୋଇଯାଏ—କାରଣ, ସୁବାଚ (ସୁବାଚୋ) ହୋଇ, ତୁମେ ଜଳମାନଙ୍କ ଉପରେ ଉଚ୍ଚାର କର; ପ୍ରବାହରେ ଆଧାରିତ ବାଣୀ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ବଢ଼େ।

Mantra 6

गोमायुरेको अजमायुरेकः पृश्निरेको हरित एक एषाम् । समानं नाम बिभ्रतो विरूपाः पुरुत्रा वाचं पिपिशुर्वदन्तः ॥

ଜଣେ ‘ଗୋ-ଧ୍ୱନି’ ଧାରଣ କରେ, ଜଣେ ‘ଅଜ-ଧ୍ୱନି’ ଧାରଣ କରେ; ଜଣେ ଚିତ୍ରିତ (ପୃଶ୍ନି), ଜଣେ ହରିତ (ପୀତାଭ-ହରିତ)। ତଥାପି ଏକେ ନାମ ବହନ କରି, ବହୁରୂପୀ ସେମାନେ, କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ବହୁ ପ୍ରକାରେ ବାଣୀକୁ ଗଢ଼ନ୍ତି—ଏକ ଶକ୍ତିର ବିଭିନ୍ନ ତେଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Mantra 7

ब्राह्मणासो अतिरात्रे न सोमे सरो न पूर्णमभितो वदन्तः । संवत्सरस्य तदहः परि ष्ठ यन्मण्डूकाः प्रावृषीणं बभूव ॥

ଅତିରାତ୍ରରେ ସୋମପାନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସରୋବର ପରି, ସେମାନେ ସବୁଦିଗରେ ଚାରିପାଖେ ଗୁଞ୍ଜି କଥା କହନ୍ତି। ସେଇ ଦିନଟି ବର୍ଷର ମୋଡ଼କୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ—ଯେତେବେଳେ ମଣ୍ଡୂକମାନେ ‘ବର୍ଷାର’ ହୋଇଯାନ୍ତି; କାଳର ଯଜ୍ଞ ପୁନଃ ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ବାଣୀ ନିଜ ବୃତ୍ତକୁ ଫେରିଆସେ।

Mantra 8

ब्राह्मणासः सोमिनो वाचमक्रत ब्रह्म कृण्वन्तः परिवत्सरीणम् । अध्वर्यवो घर्मिणः सिष्विदाना आविर्भवन्ति गुह्या न के चित् ॥

ସୋମଧାରୀମାନେ ବାଣୀକୁ ଗଢ଼ନ୍ତି; ସମଗ୍ର ସଂବତ୍ସର-ଚକ୍ର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପରିବତ୍ସରୀୟ ବ୍ରହ୍ମକୁ ରଚନ୍ତି। ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ଅନ୍ତର୍ତାପରେ ତପ୍ତ, ପ୍ରୟାସରେ ଘାମ ଝରାଇ, ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି—ଯେମାନେ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୁହ୍ୟ ଥିଲେ; ପ୍ରେରଣାର ଋତୁ ଆସିଲେ ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ ଏଭଳି ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଅନ୍ତି।

Mantra 9

देवहितिं जुगुपुर्द्वादशस्य ऋतुं नरो न प्र मिनन्त्येते । संवत्सरे प्रावृष्यागतायां तप्ता घर्मा अश्नुवते विसर्गम् ॥

ସେମାନେ ଦେବହିତି—ଦେବନିୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା—କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏହି ନରମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ-ଚକ୍ରର ଋତୁକୁ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସଂବତ୍ସରରେ ପ୍ରାବୃଷ୍ ଆସିଲେ, ତପ୍ତ ଘର୍ମମାନେ ବିସର୍ଗ ପାଆନ୍ତି—ସଂଚିତ ଶକ୍ତିମାନେ ଯଥାକାଳେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Mantra 10

गोमायुरदादजमायुरदात्पृश्निरदाद्धरितो नो वसूनि । गवां मण्डूका ददतः शतानि सहस्रसावे प्र तिरन्त आयुः ॥

ଗୋମାୟୁ ଦାନ ଦେଲା, ଅଜମାୟୁ ଦାନ ଦେଲା; ପୃଶ୍ନି ଦାନ ଦେଲା, ହରିତମାନେ ଆମକୁ ବସୁ (ଧନ-ସମ୍ପଦ) ଦେଲେ। ଗବାଂ ମଣ୍ଡୂକ (ବେଙ୍ଗ) ଶତଶଃ ଦାନ କରି, ସହସ୍ର-ସାବରେ (ହଜାରଗୁଣା ସୋମ-ପୀଡନରେ) ଆୟୁକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି—ଜୀବନର ପରିସରକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି।