Mandala 6

Sukta 1

Sukta 6.1

ଷଷ୍ଠ ମଣ୍ଡଳର ଏହି ଆରମ୍ଭିକ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା (ଧୀ)ର ପ୍ରଥମ ଜାଗ୍ରତକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରୁଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ହୋତୃ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତି ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ନେତୃତ୍ୱର ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଋତ (ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା) ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ; ଏବଂ ଶେଷରେ “ରାଜସ” ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର, ବହୁରୂପୀ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

13 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.1) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 2

Sukta 6.2

RV 6.2 ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତ—ସ୍ଥିର ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମର ନିଶ୍ଚଳ ପତି ଭାବେ ଓ ଯଶ (ଶ୍ରବସ୍) ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି (ପୁଷ୍ଟି) ବଢ଼ାଉଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ଭାବେ। ଏଥିରେ ତାଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟମାନ ପ୍ରଭାବ—ଧୂଆଁ ଓ ଶିଖା ଆକାଶମୁଖୀ ଉଠୁଥିବା—ପ୍ରଶଂସିତ; ଶେଷରେ ଉପାସକଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଭଲ କଥା କହୁନ୍ତୁ ଏବଂ ବିରୋଧ, ପାପ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ କୁଶଳ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ନିବାସକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.2) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (likely; RV 6.2 is predominantly gāyatrī-style short verses)

Sukta 3

Sukta 6.3

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ସତ୍ୟ)ର ରକ୍ଷକ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରୂପ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେ ଶୋଧକକୁ “ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋକ” ଦିଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ମର୍ତ୍ୟକୁ ସଙ୍କୋଚକାରୀ କଷ୍ଟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ପକ୍ଷୀ ପରି ଦ୍ରୁତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଗତି କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ, ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରବଳିତ ବିଜୁଳି-ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଗାୟନ କରାଯାଇଛି; ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ସେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଅଟୁଟ ରଖନ୍ତି।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Agni (with Mitra-Varuṇa invoked as allied powers)

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Sukta 4

Sukta 6.4

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ ଓ “ଦେବତାତା” (ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା) ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଯଜମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମନୁ—ଯଜ୍ଞର ଆଦି ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା—ପାଇଁ ଯେପରି କରିଥିଲେ, ସେହିପରି କରନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଓ ଅଜେୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ରାତ୍ରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି (ଅରାତି)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦ, ଅନ୍ନଭକ୍ଷୀ ନୁହେଁ ଏମିତି ପଥରେ ନେଇଯାନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ କଷ୍ଟରୁ ରକ୍ଷା, ଗାୟକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦାର ଆଶୀର୍ବାଦ, ଏବଂ ବୀର ସନ୍ତାନ ସହ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Agni (Hotṛ, deva-tātā)

Chandas: Trishtubh (typical for Agni hymns in this section)

Sukta 5

Sukta 6.5

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ “ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର”ଙ୍କୁ ଯୁବ, ସତ୍ୟବାଦୀ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ-ସମ୍ପଦକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି। ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୂରସ୍ଥ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଶେଷରେ ପୁନଃପୁନଃ ଇଚ୍ଛା-ସିଦ୍ଧି, ବୀର ପୁତ୍ରସହିତ ଧନ, ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି (ବାଜ), ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ଯଶ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷା ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 6

Sukta 6.6

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ “ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର” ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଦିବ୍ୟ ହୋତା ଭାବେ ସେ ପୂଜା ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲନ୍ତି ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକମୟ ଋତ-ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପବିତ୍ରକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କ ଉର୍ଜା ପୃଥିବୀର କ୍ଷେତ୍ରକୁ “ହାଳ ଚଲାଇ” ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗେଇ ନେଇ ତାହାର ଆଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରେ। ଶେଷରେ ସୂକ୍ତଟି ଅନ୍ତର୍ଜାଗରଣ (ଚିତ୍ର-ଚିତୟନ୍ତମ) ଏବଂ ଗାୟକ ଓ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବୀରୋଚିତ ଧନ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 7

Sukta 6.7

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୱାନର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଅଗ୍ନି; ଯିଏ “ଦ୍ୟୁଲୋକର ଶିର” ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଶକ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦର୍ଶୀ-ରାଜା ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କର “ଅତିଥି” ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ଯିଏ ଆହୁତିକୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ କରନ୍ତି, ଦୀପ୍ତିମୟ ଲୋକମଣ୍ଡଳକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅମରତ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନ, ନିୟମ ଓ ସୁରକ୍ଷାରେ ସହଭାଗୀ ହୋଇପାରନ୍ତି।

7 mantras | Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 8

Sukta 6.8

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୱାନର ଓ ଜାତବେଦସ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସମସ୍ତ ଜନ୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ବହନ କରୁଥିବା ସାର୍ବଭୌମ ଅଗ୍ନି। ତାଙ୍କର ରକ୍ତିମ ଶକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞସଭାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଗମନକୁ ଉତ୍ସବମୟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଦୂର ଲୋକରୁ ମାତରିଶ୍ୱାନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆଣିଥିବା ପୌରାଣିକ କଥାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ସମୁଦାୟ, ତାହାର ନେତା ଓ ପୋଷକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏବଂ ବିପଦ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପାର କରାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

7 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional for RV 6.8) | Devata: Agni Vaiśvānara / Jātavedas

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 9

Sukta 6.9

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୱାନର—ସାର୍ବଭୌମ ଅଗ୍ନି—ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ରାଜା ପରି ଜନ୍ମ ନେଇ ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିନମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ କରି ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ-ଦର୍ଶୀ ହୋତୃ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ “ଅମର ଆଲୋକ” ପ୍ରକାଶ କରି ଭିତର ଓ ବାହାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି; ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

7 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional for RV 6.9) | Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 10

Sukta 6.10

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ସର୍ବାଗ୍ରେ ରଖାଯାଇଛି—ଦୀପ୍ତିମାନ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ସେ କ୍ରିୟାର ପଥକୁ ସଫା କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଆଗକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶୁଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କ ଶିଖା “ଅନ୍ଧାର ପଥ”କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାର୍ଗରେ ପରିଣତ କରେ, ବିରୋଧିତାକୁ ଦୂର କରେ ଏବଂ ଇଳା (ଯଜ୍ଞୀୟ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରେରିତ ପୋଷଣ)କୁ ପୋଷଣ କରେ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦୁଇଟି—ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି, ଅର୍ଥାତ୍ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅର୍ପଣ-ଯାତ୍ରା; ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜୟ: ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଆଲୋକ, ଶତ୍ରୁତା ଉପରେ ସମ୍ମତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଶକ୍ତି।

7 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.10) | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 11

Sukta 6.11

ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ପ୍ରେରିତ ହୋତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମରୁତ୍-ସଦୃଶ ବେଗରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗେଇ ନେବାକୁ ଏବଂ ସହଚର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହୁତି ପାଖକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ-ଦୀପ୍ତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ତେଜର ପ୍ରଶଂସା ହୋଇଛି ଏବଂ ‘ଦେବମାନଙ୍କ ସହ’ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଚୁରତା ଦିଅନ୍ତୁ ଓ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ପାର କରାନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Agni (with invited deities: Mitra-Varuṇa, Aśvins, Dyāvā-Pṛthivī)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 12

Sukta 6.12

ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘର-ବେଦୀର ବର୍ହିଷ ଉପରେ ଆସୀନ ରାଜସ ହୋତୃ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଦୂରବ୍ୟାପୀ ଶିଖା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଜାତବେଦସ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପାସକମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ସହ ଅଗ୍ରସର ହେବାକୁ, ଯଜ୍ଞକୁ ପକ୍କା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ, ସମୃଦ୍ଧିକୁ ନେଇଯିବାକୁ, ଏବଂ ହାନିକର ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି—ଯେପରି ସମୁଦାୟ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୀର ସନ୍ତାନ ସହ ଫଳିଫୁଲି ରହୁ।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 13

Sukta 6.13

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେଇ ମୂଳସ୍ରୋତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଶକ୍ତି—ସମୃଦ୍ଧି, ବିଜୟ, ବର୍ଷା ଓ ଜଳମାନଙ୍କର ନିୟମିତ ପ୍ରବାହ—ଚାରିଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ଏହା ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ବେଦୀରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେ ସଫଳତା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ “ଦ୍ୱାର” (ବାର) ଲାଭ କରେ—ଅନ୍ନ, ଧନ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ସ୍ଥିର ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ। ଶେଷରେ ସୂକ୍ତଟି ସନ୍ତାନ, ବଂଶଧାରାର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଓ ସୁଯଥା ଅର୍ପିତ ସ୍ତୁତିରୁ ମିଳୁଥିବା ପୂର୍ତ୍ତି (ପୂରଣ) ପାଇଁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.13) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 14

Sukta 6.14

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ ଶିଖାଏ ଯେ ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା ସହ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ ଏବଂ ବଳ, ଆହାର-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷାରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଦୃଢ଼, ଆକ୍ରମଣ-ସହନଶୀଳ ବୀରକୁ ଦାନ କରନ୍ତି—ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭାବେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖରେ ‘ଆମ ପକ୍ଷରୁ କଥା କହିପାରନ୍ତି’। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଆମକୁ କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁବାସରେ ନେଇଯାଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦ୍ୱେଷ, କଷ୍ଟ ଓ କୁପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାନ୍ତୁ।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Mandala 6 attribution) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical confirmation)

Sukta 15

Sukta 6.15

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିବା ଗୃହର “ଅତିଥି” ଏବଂ ସମସ୍ତ କୁଳକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ପଣକୁ ଅମରମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଭାରଦ୍ୱାଜ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି (ବୟୁନାନି)କୁ ସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଗୃହ୍ୟ ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଏବଂ ସମୁଦାୟର ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମ୍ୟ ଉତ୍ସାହକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

19 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Agni

Chandas: Jagatī (probable, given the longer line length; requires metrical confirmation)

Sukta 16

Sukta 6.16

ଋଗ୍ବେଦ ୬.୧୬ ହେଉଛି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଅଗ୍ନି-ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସାର୍ବଭୌମ ହୋତା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମୟ ନେତୃତ୍ୱ (ସଂଦୃଷ୍ଟି), ପୋଷଣ ଓ ଧନଦାୟକ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ବୃତ୍ର-ବଧକ, ରକ୍ଷସ-ଦଳନକାରୀ ବଳର ପ୍ରଶଂସା ଅଛି—ଯାହା ବିଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପଥକୁ ସୁଗମ କରେ।

48 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables typical; verify exact syllable count)

Sukta 17

Sukta 6.17

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ-ଆହ୍ୱାନ; ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ରଧାରୀ, ବୃତ୍ରଭଞ୍ଜକ ଏବଂ ଅବରୋଧରେ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା “ଗାଈ” (ଆଲୋକ, କିରଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧି) କୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ। ଏଥିରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ଯେ ଯେତେବେଳେ ଅଦେବୀ/ନାସ୍ତିକ ଶକ୍ତିମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରପଙ୍କ୍ତିରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ, ବଳ ଓ ଦେବନିୟୁକ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରାର୍ଥିତ। ଶେଷ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପୌରାଣିକ ବିଜୟକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ: ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଦେବଦତ୍ତ ଲାଭ ଜିତୁ, ଏବଂ ଦୃଢ଼, ବୀରୋଚିତ ଆନନ୍ଦରେ ପକ୍କ ହେଉ।

15 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional attribution for RV 6.17; needs confirmation) | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (high likelihood; requires verification)

Sukta 18

Sukta 6.18

RV 6.18 ହେଉଛି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଜେୟ, ବହୁବାର ଆହ୍ୱାନିତ ବୀର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଆକ୍ରମଣକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ କିଲ୍ଲାବନ୍ଦ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଉଲଟାଇ ଦିଏ। ଏହା ଦୈତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଓ ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ପରେ ସେହି ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭାବକୁ ଯଜମାନଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆବଶ୍ୟକତା—ବଳ, ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ମାଧ୍ୟମରେ ସଦା ନୂତନ ପବିତ୍ର ବାଣୀର ଉତ୍ପାଦନ—ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ କରେ।

15 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.18) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 19

Sukta 6.19

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କେବେ ଅକ୍ଷୟ ନ ହେଉଥିବା, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁହଁ ଫେରାଇ ତାଙ୍କର ବୀରଶକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଯୁଦ୍ଧଜୟୀ ‘ମଦ’ (ବିଜୟୀ ଉତ୍ସାହ/ଉଦ୍ଦୀପନା) ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମୁଦାୟ ସୁରକ୍ଷା, ସମୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ସନ୍ତାନ-ସନ୍ତତିର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ପାଉ, ଏବଂ ଏକ ପରେ ଏକ ବାଧାକୁ ଜୟ କରୁ।

13 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 20

Sukta 6.20

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ ଏହି ସୂକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ; ସର୍ପସଦୃଶ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଓ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବାର ସ୍ମୃତି ଆଣେ, ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ। କବିଙ୍କ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ‘ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ୱର୍ଗ’ ପରି ବିସ୍ତୃତ ସମୃଦ୍ଧି—ଧନ, ଗୋଧନ ଓ ଉର୍ବର କ୍ଷେତ୍ର—ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱଜୟ (ବୃତ୍ରହନନ ଓ ଶତ୍ରୁଦମନ) କୁ ସୋମ ପିଷି ପ୍ରଶଂସା ଅର୍ପଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ମିଳୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।

13 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (trad.) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 21

Sukta 6.21

ଏହି ସୂକ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆହୁତି ଓ ରଥାରୂଢ଼ ପ୍ରେରଣା (ଧୀ) ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ; ତାଙ୍କୁ ସଦା-ଯୁବା, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯିଏ ବିସ୍ତୃତ ଧନ ଓ ବିଜୟ ଦାନ କରନ୍ତି। ଏହା ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି (ରକ୍ଷସ) ସହ ମୁକାବିଲା କରି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ସହାୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ବ୍ୟବହାରିକ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅଛି: ପଥ-ନିର୍ମାତା ଓ ନେତା ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଜାଗ୍ରତ ହେଉନ୍ତୁ, ସହଜ ଓ କଠିନ—ଦୁହିଁ ପଥରେ ନେଇ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା (ବାଜ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାନ୍ତୁ।

12 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional ascription for RV 6.21 within Mandala 6) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.21; Mandala 6 Indra hymns predominantly Triṣṭubh)

Sukta 22

Sukta 6.22

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନଯୋଗ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ସତ୍ୟ, ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ, ଏବଂ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି (ମାୟାଃ)ର ଅଧିପତି। ତାଙ୍କର ଅପରାଜେୟ କୃତ୍ୟ—ଅଚଳ ପରି ଲାଗୁଥିବାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା ଓ ବନ୍ଧିତକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବା—ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ପରେ ଯଜ୍ଞରେ ଯୁକ୍ତ ନିୟୁତ (ଯୋକ୍ତ ଶକ୍ତି/ବାହନ) ସହ ଆସିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଏ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସ୍ତୁତି ସହିତ ଲିଟର୍ଜିକ ଆହ୍ୱାନ—ରକ୍ଷା, ବିଜୟ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ବରଦାନ ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Sukta 23

Sukta 6.23

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସଦା ସଚେତନ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ସୋମ-ପୀଡନ ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ଆସିବାକୁ, ବଜ୍ର ଧାରଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ସମୃଦ୍ଧି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ‘ସର୍ବ-ଇଚ୍ଛିତ’ ପ୍ରଚୁରତା ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 24

Sukta 6.24

ଋଗ୍ବେଦ ୬.୨୪ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ଏକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସୋମପାନକାରୀ, ବାଣୀକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସେ ଶକ୍ତି, ବିଜୟ ଓ ରକ୍ଷା ଦାନ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ଧତ ଶକ୍ତିକୁ ପର୍ବତରୁ ଫୁଟି ବାହାରୁଥିବା ଜଳଧାରା ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ନେତା ଓ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଘରେ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବୀର ସନ୍ତାନ ସହ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.24)

Sukta 25

Sukta 6.25

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏକ ସ୍ତୁତି-ଆହ୍ୱାନ; ତାଙ୍କୁ ଅତୁଲ୍ୟ ବୃତ୍ର-ବଧକ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ନିକଟ କିମ୍ବା ଦୂର, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ—ତାଙ୍କ ସହାୟତାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତର ଯେ ପୂଜକମାନଙ୍କୁ ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟରୁ ପାର କରାଉ—ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଜୟତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ତାଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚତାକୁ ଗାଏ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ‘ଅଦେବ-ସଦୃଶ’ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଯେପରି ଗାୟକମାନେ ନିରାପଦ, ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରଭାତ ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇପାରନ୍ତି।

9 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 26

Sukta 6.26

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧମୟ ଓ ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ଆହ୍ୱାନ; ଭାରଦ୍ୱାଜ ଗାୟକଙ୍କ କଥା ସେ ଶୁଣନ୍ତୁ ଏବଂ “ନିର୍ଣ୍ଣୟକ ଦିନ”ରେ—ଯେତେବେଳେ ଜନସମୂହ ବିଜୟ ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହୁଏ—ଭୟଙ୍କର ସହାୟତା ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରମାଣିତ କାର୍ଯ୍ୟ—ବିଶେଷକରି ଶମ୍ବରଙ୍କ ବଧ ଓ ଦିବୋଦାସଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା—ସ୍ମରଣ କରାଯାଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସହାୟତାର ଆଧାର ଭାବେ ଦେଖାଇ ପ୍ରତିପାଳକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳ, ଗୋଧନ/ଧନ ଏବଂ ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି ଜୟ କରାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 27

Sukta 6.27

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଦମତ୍ତ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିର ରହସ୍ୟକୁ ଖୋଜେ—ସୋମର ପ୍ରେରଣାରେ ଜାଗ୍ରତ ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସ ଓ ମିତ୍ରତା କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଷ୍ପତ୍ତିକାରୀ ବିଜୟକୁ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦିଏ। ପରେ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୀର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ (ଶେଷ ଓ ବୃଚୀବନ୍ତ ପରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା) ଏବଂ ଶେଷରେ ପୁରୋହିତୀୟ, ଯଜ୍ଞୀୟ ପରିବେଶରେ ପହଞ୍ଚେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜ ପ୍ରତିପାଳକମାନେ ଉଦାର ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କରନ୍ତି—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପୋଷକତ୍ୱ ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya lineage; traditional attribution for much of Maṇḍala 6) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 6.27 predominantly Triṣṭubh)

Sukta 28

Sukta 6.28

ଋଗ୍ବେଦ ୬.୨୮, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଗୋ-ସୂକ୍ତ’, ଗାଈମାନଙ୍କର ଆଗମନ ଓ ଗୋଷ୍ଠ (ଗୋଶାଳା/ଗୋଠ)ରେ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ବସବାସକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରେ—ଯାହା ସମୃଦ୍ଧି, ଆନନ୍ଦ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ମୂଳ। ଏହା ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ, ବହୁରୂପୀ, ସନ୍ତାନଦାୟିନୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ—ଉଷା-ସଦୃଶ ରଶ୍ମିମୟତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତାପ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ—ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ତାଙ୍କର ଦୁଧ, ଉର୍ବରତା ଓ ସୁରକ୍ଷା ନିରନ୍ତର ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ପୋଷଣ କରୁ।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja (traditional for Maṇḍala 6; this hymn is the famous Go-sūkta in Book 6) | Devata: Go (Cows) / associated with Indra and Uṣas (symbolic powers of light and increase)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.28.1)

Sukta 29

Sukta 6.29

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଉପାସକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ସଖା ଓ ପ୍ରବଳ ଉପକାରକ ଭାବେ ଅଭିମୁଖ କରନ୍ତି, ରକ୍ଷା ଓ ବିସ୍ତୃତ ସହାୟତା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ସୋମଯଜ୍ଞର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି—ପିଷ୍ଟ ସୋମ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆହାର ଓ ଗାୟିତ ଉକ୍ଥ—ଯେପରି ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଜୟ ଶକ୍ତିର ମାର୍ଗ ହୋଇ ବାଧା (ବୃତ୍ର) ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି (ଦସ୍ୟୁ)କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୁଏ।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Mandala 6 default attribution) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 30

Sukta 6.30

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଦେବତାଙ୍କ ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ବୀର୍ୟ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ବଣ୍ଟନରେ ତାଙ୍କ ଅଚ୍ୟୁତ ଉଦାରତାକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱଜନୀନ କାର୍ଯ୍ୟ—ପର୍ବତକୁ ଭେଦିବା, ଅବରୋଧିତ ଜଳଧାରାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା, ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା—ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଉପାସକ ସ୍ଥିରତା, ବିଜୟ ଓ ପ୍ରଚୁରତାର ଭାଗୀ ହୋଇପାରେ।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (RV 6.30 Indra hymn) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 31

Sukta 6.31

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଜନମାନଙ୍କୁ ନିଜ ହସ୍ତରେ ଧରି ରଖନ୍ତି ଏବଂ ଘର, ଜଳ, ସନ୍ତାନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ। କୁତ୍ସ ସହିତ ଶୁଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଧକମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଗୋ/ଆଲୋକ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ତାଙ୍କ ବୀର ବିଜୟଗାଥା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରଥାରୋହଣ କରି ବିସ୍ତୃତ ପଥରେ ଆସିବାକୁ ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ଡାକକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ଶୁଣାଯିବା ପରି କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଆଯାଏ।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (RV 6.31 Indra hymn) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 32

Sukta 6.32

ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତ ନବରଚିତ ବାଣୀରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ବଜ୍ରଧାରୀ (ବଜ୍ରିନ୍) ଓ ଦୁର୍ଗଭେଦୀ (ପୁରନ୍ଦର) ଭାବେ ତାଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତିକୁ ଉତ୍ସବ କରେ। ପ୍ରେରିତ ଋଷିମାନେ ଓ ଅଗ୍ନିବହ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଲଭ୍ୟ ତାଙ୍କ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶେଷରେ ଜଳମୁକ୍ତି/ଜଳଲାଭରେ ପରିଣତ ହୁଏ—ଯାହା ଜୀବନ, ଉର୍ବରତା ଓ ନିରୋଧବିହୀନ ସାଧନାର ପ୍ରତୀକ।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 33

Sukta 6.33

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ରଚିତ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଦେବଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରବଳ ‘ମଦ’ (ବୀରୋଚ୍ଛ୍ୱାସମୟ ଉତ୍ତେଜକ ଆନନ୍ଦ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ବିଜୟ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଯଥାଯଥ ଭୋଗକୁ ସମର୍ଥ କରେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଧାଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବଧ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ କେବଳ ତତ୍କାଳ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ନୁହେଁ, ‘ପରେ’ ମଧ୍ୟ—ଦୂରସ୍ଥ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ—ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 34

Sukta 6.34

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସଦା-ନବୀକୃତ ସ୍ତୁତିଧାରା ସଂଗୃହୀତ—ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ “ଏକତ୍ରିତ” ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ପୁନଃ “ବାହାରକୁ ବହେ” ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରେରଣା ଭାବେ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅକ୍ଷୟତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି—କୌଣସି ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାକୁ ସମାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ—ଏବଂ ବୃତ୍ର ଉପରେ ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଉପାସକ ପାଇଁ ରକ୍ଷା, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନର ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ନିଶ୍ଚୟତା।

5 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable for RV 6.34)

Sukta 35

Sukta 6.35

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତଟି ତୀବ୍ର ଅନୁରୋଧମାଳା: କବି ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରନ୍ତି—“କେବେ?” ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ)କୁ ଶକ୍ତି ଦେବେ, ସ୍ତୋତ୍ର/ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତିଗୀତ)କୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବେ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଆସିବେ। ଶେଷରେ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚିରପରିଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚେ—ବନ୍ଦ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗକୁ ଭାଙ୍ଗି ଖୋଲିଦେବା—ଯାହାଦ୍ୱାରା “ଦୀପ୍ତ-ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ଗାଈ” (ଜ୍ୟୋତିମୟ ପ୍ରଚୁରତାର ପ୍ରତୀକ) ଶୁଷ୍କ ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଭିତରେ ଥିବା ଅଙ୍ଗିରସ-ଶକ୍ତିମାନେ ତ୍ୱରିତ ହୋଇ ଗୁପ୍ତ ଧନକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

5 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable for RV 6.35)

Sukta 36

Sukta 6.36

ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥିର ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା-ଉପସ୍ଥିତ ଉଲ୍ଲାସ, ଧନ ଓ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ତୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯେପରି ମିଶେ, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି ବୋଲି ଚିତ୍ରଣ କରେ। ଶେଷରେ ନିକଟତାଭରା ପ୍ରାର୍ଥନା—ସେ ଆହୁତିକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ ଏବଂ ଯୁଗଯୁଗ ଧରି ସଦା-ନବୀନ ଶକ୍ତିରେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Bharadvāja family) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; not mechanically verified here)

Sukta 37

Sukta 6.37

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସମସ୍ତ ଦାନ ଆଣୁଥିବା ତାଙ୍କର ରଥରେ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱମାନେ ଯୋତା, ଶୀଘ୍ର ଆସି କବିମାନଙ୍କ ସହ ଉଲ୍ଲାସମୟ ସୋମ-ସତ୍ର (ସଧମାଦ)ରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୃଢ଼, ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ବଳର ଦାତା ଏବଂ ବୃତ୍ରଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତ ବଧକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁରତା, ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଓ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Bharadvāja family) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; not mechanically verified here)

Sukta 38

Sukta 6.38

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ “ଇନ୍ଦ୍ର-ହୂତି” (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ/ଡାକ) ଉଠାଯାଇଛି; ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ବହନ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଜିତି ଆଣୁନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନଜନ୍ମା ଓ ଅଜର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ର (ବ୍ରହ୍ମନ୍) ଓ ଗୀତ (ଗିରଃ) ଏକତ୍ର ହୁଏ। ଶେଷରେ ବୃତ୍ର—ବିଶ୍ୱର “ଆବରଣକାରୀ”—ବିରୋଧୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ତତ୍କାଳ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଏ।

5 mantras | Rishi: unknown (Book 6 generally Bharadvāja; not specified in input) | Devata: Indra (via indra-hūti; hymn is Indra-focused)

Chandas: likely Triṣṭubh (not verified from input alone)

Sukta 39

Sukta 6.39

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ (ସୋମ/ଇନ୍ଦୁର ଦୀପ୍ତିର ଛାୟା ସହ) ପ୍ରାଚୀନ ରାଜା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି, ରାତି ଓ ଉଷାର ଚକ୍ରକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଋଷିଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି। ସେଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ଦିବ୍ୟ “ଇଷଃ” (ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରେରଣାର ଉଦ୍ବୋଧ) ବଢ଼ାନ୍ତୁ, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଯଥାର୍ଥ ଉଚ୍ଚାରଣ ପାଇଁ ଜୀବନଧାରୀ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ—ଜଳ, ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ, ଫଳଦାୟକ ବନ, ଗୋଧନ-ଜ୍ୟୋତି, ଅଶ୍ୱ, ଏବଂ ମାନବ ବଳ—କୁ ଚଳିତ କରନ୍ତୁ।

5 mantras | Rishi: unknown | Devata: likely Indra (continuity with surrounding Indra hymns; explicit ‘deva’ here)

Chandas: likely Triṣṭubh (not verified from input alone)

Sukta 40

Sukta 6.40

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେବା ଓ ସୋମ ପିଷ୍ଟ ହେବା ସମୟରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବା ପାଇଁ ଆତୁର ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ପାନ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେବାକୁ। କବି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରଥ ଖୋଲି ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳୀ ସହ ବସିବାକୁ, ବଳ, “ସୁପଥ/ସୁବିତା” (suvitā) ଓ ରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୂରେ ଥାଆନ୍ତୁ କିମ୍ବା ନିଜର ଗୁପ୍ତ ଆସନରେ, ତଥାପି ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ବିନତି କରାଯାଇଛି।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.40) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 41

Sukta 6.41

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ବିନା ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ “ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବହୁଥିବା” ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ସୋମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ସଶକ୍ତିକର ବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ନିବେଦନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସଂଘର୍ଷରେ ଓ ଜନଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.41) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 42

Sukta 6.42

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ-ସମୁଦାୟକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସୋମ ଏବଂ ସମସ୍ତ “ପୂର୍ଣ୍ଣତା/ସମୃଦ୍ଧି” ବୀର ନର—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଣନ୍ତୁ; ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାରେ ସିଧା ଗତି କରୁଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି, ଯିଏ କେବେ ପଛେ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଏହା ଠିକ୍ ଅର୍ପଣ ଓ ସ୍ତୁତିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜାଗ୍ରତ ଜ୍ଞାନ ଓ ସାହସୀ ବୃଦ୍ଧି ସହ ଯୋଡ଼େ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା, ଶାପ ଓ ଆକ୍ରମଣ ବିରୋଧରେ ତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ଚାହେ।

4 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition. | Devata: Indra (heroic 'nár' as Indra/Indra-like power; hymn is Indra-oriented in this sequence).

Chandas: Jagatī (probable; longer cadence typical—exact syllable count should be verified against a critical text).

Sukta 43

Sukta 6.43

ଇହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୋମ-ଆହ୍ୱାନ ଷ୍ଟୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୀରକାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଦିବୋଦାସ ପାଇଁ ଶମ୍ବରକୁ ଦମନ, ପାଥର ମଧ୍ୟରୁ “ଗାଈ/କିରଣ” ମୁକ୍ତ କରିବା, ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ପ୍ରତିପାଳକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋଚାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ପୁନରୁକ୍ତି-ସଦୃଶ ଡାକ ରହିଛି—“ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସେଇ ସୋମ ତୁମ ପାଇଁ ଚାପାଯାଇଛି; ପିଅ”—ଯାହା ଷ୍ଟୁତିକୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ହବିସ୍‌ ସହ ଯୋଡ଼େ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ-ଚାପାଣିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା, ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ/ମଦ (ମଦ) ପୁନର୍ନବୀକରଣ କରିବା, ଏବଂ ଯଜମାନ ଓ ପ୍ରତିପାଳକ ପାଇଁ ରକ୍ଷା, ବିଜୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

4 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition. | Devata: Indra.

Chandas: Gāyatrī (likely; refrain-like structure; verify by syllable count in critical edition).

Sukta 44

Sukta 6.44

ଋଗ୍ବେଦ ୬.୪୪ ଏକ ପ୍ରବଳ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଋଷି ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ ସୋମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଉତ୍ସାହବର୍ଦ୍ଧକ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ରାଜା ଏବଂ ଧନ, ବିଜୟ ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ ଶକ୍ତିର ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ସୋମର ‘ମଧୁ/ମଦ’ (ଉଲ୍ଲାସ)କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜଗତ୍-ଧାରକ କାର୍ଯ୍ୟସହ ଯୋଡ଼େ—ପଥ ଖୋଲିବା, ରଥକୁ ଶକ୍ତି ଦେବା, ଏବଂ ଦ୍ୟାଉ-ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଋତ/ବିଶ୍ୱ-ନିୟମକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା।

24 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 is predominantly Bharadvāja) | Devata: Indra (with Soma as the empowering offering/power)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.44; confirm against pada count in critical editions)

Sukta 45

Sukta 6.45

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁବ ସଖା ଓ ଉଦ୍ଧାରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ କୁଳ/ଜନମାନଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ନେଇ ନିରାପଦ ପଥେ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ କବିଙ୍କ ଆହ୍ୱାନକୁ ରକ୍ଷା ଓ କୃପା ସହ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି। ଏଥିରେ ବୀର-ସ୍ମୃତି (ତୁର୍ବଶ ଓ ଯଦୁଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ଦିଆ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ), ବର୍ତ୍ତମାନ ସହାୟତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଏବଂ ଶେଷରେ ଦାନସ୍ତୁତି—ଉଦାର ପୋଷକତ୍ୱର ପ୍ରଶଂସା—ଏକାତ୍ମ ହୋଇଛି; ଯାହା ଦେଖାଏ ଯେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ମାନବ ଦାନ ମିଶି ଋତ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଧାରଣ କରେ।

33 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for Maṇḍala 6) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 6.45 opening; requires verification)

Sukta 46

Sukta 6.46

ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଧା (ବୃତ୍ର) ଓ ଯାତ୍ରାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୋଡ଼ରେ ନିଶ୍ଚିତ “ସତ୍ୟ ପ୍ରଭୁ” ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ବିଜୟ, ବଳ ଓ ବାଜ (ଶକ୍ତି/ପୁରସ୍କାର/ପ୍ରଚୁରତା) ଲାଭ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଖ୍ୟାତ ମାନବ ବଂଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୀର-ଶକ୍ତି ବଣ୍ଟନ କରିଥିବା ସ୍ମରଣ କରାଯାଇ, ସେହି ଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ ଗାୟକଙ୍କ ସମୁଦାୟକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ଜୟ ପାଇଁ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଶେଷ ଭାଗରେ ନଦୀ-ସଦୃଶ ଦ୍ରୁତ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ଆସେ—ଆହ୍ୱାନକୁ ଶକ୍ତିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଧାଉଥିବା ପରି—ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ, ପୁନଃସ୍ଥାପନ ଓ ଆଲୋକ ଦିଗକୁ ନେତୃତ୍ୱ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ସୂଚାଏ।

14 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.46) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (common for Indra hymns in Book 6)

Sukta 47

Sukta 6.47

ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତ ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମର ମାଧୁର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସୋମଦ୍ୱାରା ସଶକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଅପରାଜେୟ ଯୋଦ୍ଧା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯିଏ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ। ମନୁଷ୍ୟ କୁଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ପରାକ୍ରମକୁ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ କରି, ଶେଷରେ ସୁରକ୍ଷା, ସମନ୍ୱିତ ଶକ୍ତି ଓ ରଥ-ନେତୃତ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

31 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.47) | Devata: Indra (with Soma as empowering medium)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 48

Sukta 6.48

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନତଃ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ସଦା ନବୀନ ହୋଇ ଯଜ୍ଞର ଗ୍ରାହକ, “ଆହୁତି ପରେ ଆହୁତି” ଓ “ଶବ୍ଦ ପରେ ଶବ୍ଦ” ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଯିଏ ଉପାସକଙ୍କୁ ଦକ୍ଷତା (ଦକ୍ଷ), ସମନ୍ୱୟ ଓ ଶୁଭ ଅଗ୍ରଗତି ଦାନ କରନ୍ତି। ଏହା ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଏକ ବିଶ୍ୱ-ଯଜ୍ଞ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ—ମରୁତ-ଗଣକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ପ୍ରେରଣା, ଏବଂ ଶେଷରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର, ଏକଥରିଆ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ମାତୃତତ୍ତ୍ୱ (ପୃଶ୍ନୀ) ଠାରୁ ପ୍ରଥମ ପୋଷଣ-ଦୋହନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଚିନ୍ତନ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ମିତ୍ର ଓ ଅମର ଜ୍ଞାତା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବା—ଯିଏ କ୍ରିୟାକୁ ବହନ କରନ୍ତି, ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ମାନବ କର୍ମକୁ ଜଗତର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ସମନ୍ୱିତ କରନ୍ତି।

22 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Gāyatrī (probable for 6.48 opening; requires metrical verification)

Sukta 49

Sukta 6.49

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ବ୍ୟାପକ ଆହ୍ୱାନ; ଆରମ୍ଭରେ ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମ) ଓ ସଦାଚାରର ପାଳକ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଡାକି କୁହାଯାଏ—ଆସନ୍ତୁ, ଶୁଣନ୍ତୁ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି ସହିତ ମିଶି ଶୁଭ ରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ପରେ ଏହା ବହୁ-ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ (ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ପୂଷଣଙ୍କୁ ସମେତ), ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ, ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତ୍ରା, ସହାୟତାର ଦୀପ୍ତିମାନ ‘ଧାରା’ ଏବଂ ଶେଷରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି, ନିରାପଦ ନିବାସ ଓ ଅଧର୍ମୀ ବିରୋଧିତା ଉପରେ ବିଜୟ ମାଗେ।

15 mantras | Devata: Mitra-Varuṇa (and Agni as included power)

Sukta 50

Sukta 6.50

ଋଗ୍ବେଦ ୬.୫୦ ଏକ ବ୍ୟାପକ ରକ୍ଷାମୟ ଆହ୍ୱାନ; ଏଥିରେ ଅଦିତି ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ—ବିଶେଷକରି ବରୁଣ, ମିତ୍ର ଓ ଅର୍ୟମନ—ସହ ଅଗ୍ନି, ସବିତୃ ଓ ଭଗଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଡାକି କୃପା, ପାଳନ-ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ସ୍ତୋତ୍ରଟି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ଆହ୍ୱାନ ଓ ସ୍ତୁତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଶ୍ରୟ, ଋତ/ଧର୍ମର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦାନ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁରୋଧକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ; ଶେଷରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ-ବଂଶୀୟ ଆତ୍ମ-ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ସାମୁଦାୟିକ ଉପାସନାକୁ ମୁଦ୍ରାଙ୍କିତ କରେ।

15 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.50) | Devata: Aditi and the Ādityas (Varuṇa, Mitra, Aryaman) with Agni, Savitṛ, Bhaga (multi-devatā invocation)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

Sukta 51

Sukta 6.51

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବଦର୍ଶୀ “ଚକ୍ଷୁ” (ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଦୃଷ୍ଟି)କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯାହା ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ଓ ମାନବ ଆଚରଣକୁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ଉପାସକ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ, ଶତ୍ରୁତା ଓ ଅନିୟମରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ସମୁଦାୟକୁ ନିରାପଦ, ଶୁଭ ପଥରେ ନେଇ ଶେଷରେ ସ୍ୱସ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ।

16 mantras | Rishi: Bharadvāja (traditional attribution for RV 6.51) | Devata: Mitra-Varuṇa (Ādityas), with solar ‘Eye’ motif

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by metrical count in critical edition)

Sukta 52

Sukta 6.52

ଏହି ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ସୂକ୍ତରେ କବି ସମଗ୍ର ଦେବସମୂହକୁ ନିଜ ବାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ, ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ କୁଶଳ-କଳ୍ୟାଣ ଦେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ସମଗ୍ର ସୂକ୍ତରେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପ୍ରତିବାଦୀ ଧାରା ଚାଲିଛି—ବ୍ରହ୍ମ-ଦ୍ୱିଷ୍ (ପବିତ୍ର ବାଣୀ/ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା) ଏବଂ ଭ୍ରାନ୍ତ କିମ୍ବା ଅତିକ୍ରମୀ ଆହୁତିଦାତାକୁ ଦମନ କରି ମାର୍ଗରୁ ପତିତ କରାଯାଉ। ଶେଷରେ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଔପଚାରିକ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦୃଶ୍ୟ ଗଢ଼ିଉଠେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହୁତି ଓ ସମୁଦାୟର ପବିତ୍ର ସଭାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।

16 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 affiliation; hymn to Viśve Devāḥ) | Devata: Viśve Devāḥ (All the Gods) with polemical focus against the brahma-dviṣ (hater of sacred word) across the hymn

Chandas: Triṣṭubh (dominant in Mandala 6; this verse conforms to triṣṭubh cadence)

Sukta 53

Sukta 6.53

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପଥସ୍ପତି—ରାସ୍ତାର ପ୍ରଭୁ—ପୂଷଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯେ ସେ ଋଷିଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ନିଜ ନେତୃତ୍ୱଶକ୍ତିକୁ ଯୋଗ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତ୍ରା, ସଠିକ୍ ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ଜୀବିକା-ଲାଭ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ ପାଣି (ଧନ ଅଟକାଇ ରଖୁଥିବା) ଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଚିତ ଧନକୁ ଭେଦି ପ୍ରକାଶ କରି, ଗୁପ୍ତ ‘ପ୍ରିୟ’ ଧନରତ୍ନକୁ ଯଜମାନଙ୍କ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଧିକାରରେ ଆଣିଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ବିଜୟୀ, ପୁରୁଷାର୍ଥୀ ପ୍ରେରଣା (ଧୀ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଯାହା ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପ୍ରାଣବନ୍ତ ପ୍ରଚୁରତା ଲାଭ କରି ଭୋଗ ଓ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଏ।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution) | Devata: Pūṣan (Pathaspati)

Chandas: Gayatri (likely; short 3×8 pattern—needs verification)

Sukta 54

Sukta 6.54

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପୂଷଣଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଉପାସକଙ୍କୁ ସିଧା ପଥରେ ନେଇଯାନ୍ତି, ଯାତ୍ରୀ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ହରାଇଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତି। ଦଶଟି ମନ୍ତ୍ରରେ କବି ସଠିକ୍ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ନିରାପଦ ଗମନ, ଏବଂ ସୋମ-ପୀଡନ ଓ ଜୀବନର ଯାତ୍ରାମାନେରେ ଦେବତାଙ୍କ ସକ୍ରିୟ ସାଥିତ୍ୱ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ରକ୍ଷାର ଏକ ଚିତ୍ର ଆସେ—ପୂଷଣ ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ହରାଇଥିବା କିମ୍ବା ଚୋରାଯାଇଥିବାକୁ ଫେରାଇ ଆଣନ୍ତି।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition | Devata: Pūṣan

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short meter (probable; verify metrically)

Sukta 55

Sukta 6.55

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଧାନତଃ ପୂଷଣଙ୍କୁ ଋତ (ଠିକ୍ ପଥ/ନିୟମ) ଅନୁସାରେ ଗତିର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କୁ “ଆସ” ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇ, ଉପାସକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ରଥସାରଥି ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଯାତ୍ରା ଓ ଯୋଗାଣର ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା—ଛାଗ ଟାଣୁଥିବା ପୂଷଣଙ୍କ ରଥ—ସହିତ ଏହା ଗଭୀର ଭାବେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ଜୀବନପଥରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଦୀପ୍ତିମୟ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରେ।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution) | Devata: Unclear from provided excerpt alone; dual address (vām) with ‘napāt’ and ‘āghṛṇe’ suggests a paired power; often such epithets can touch Pūṣan/Agni/Sūrya lineages—requires confirmation from full sukta 6.55 header in a critical index

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Sukta 56

Sukta 6.56

ପୂଷନ୍‌ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମଗ୍ର କୁଶଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି ଯେ ଦେବତା କେବଳ ନାମ-ପଦବୀ ଭଳି ଚିହ୍ନରେ ଧରାପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ପରିଚୟ ଓ ଜୀବନ୍ତ ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ। ବାହ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପୂଷନ୍‌ଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ପରେ ଉପାସକଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଏବଂ ଆଜି ଓ ଆସନ୍ତାକାଲି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଶେଷ ହୁଏ।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Pūṣan

Chandas: Triṣṭubh (contextual; verify)

Sukta 57

Sukta 6.57

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପୂଷନଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ମିତ୍ର ସହାୟ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ସ୍ୱସ୍ତି (ନିରାପଦ କୁଶଳ) ଓ ବାଜସାତି (ବଳ, ପ୍ରଚୁରତା ଓ ସଫଳତାର ଜୟ) ଦାନ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଋତ-ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମହାଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କରି ଆଗେଇ ନେବାର ସ୍ମରଣ ଅଛି, ଏବଂ ପୂଷନ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଭାବେ ସହଯାତ୍ରୀ ହୋଇ ଥାନ୍ତି। ଶେଷରେ ରଥଚାଳକ ଯେପରି ଲଗାମ କସି ‘ଜାଗାଇ’ ଦିଏ, ସେପରି ପୂଷନଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧିତ କରାଯାଏ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା ସିଧା ଓ ନିରାପଦ ଭାବେ ଆଗେଇ ଯାଏ।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Indra and Pūṣan (dual invocation)

Chandas: Gāyatrī (likely, given brevity; exact confirmation requires syllable count)

Sukta 58

Sukta 6.58

ପୂଷଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ବହୁଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପ୍ରିୟ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ନିୟମ (ସ୍ୱଧା) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପଥ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ସୂକ୍ତଟି ପୂଷଣଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୂତ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ମଧ୍ୟାକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ “ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର”ରେ ଗତି କରୁଥିବା ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ, ଇଳା (ପ୍ରେରିତ ଆହ୍ୱାନ)ର ଅଧିପତି ଭାବେ ଦେଖାଇ, ମଙ୍ଗଳଦାୟକ ଦାନ ଓ ନିରାପଦ ଗମନ ଦାନ କରୁଥିବା କୁହେ।

4 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (Mandala 6 convention) | Devata: Pūṣan

Chandas: Jagatī (probable due to length; requires metrical verification)

Sukta 59

Sukta 6.59

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସୋମ-ଯଜ୍ଞର ସାମୁହିକ ବିଜେତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଇନ୍ଦ୍ର ଜୟକାରୀ ବଳ ଭାବେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଦୀପ୍ତ ପୁରୋହିତୀୟ ଇଚ୍ଛା ଭାବେ ଯିଏ ଆହୁତିକୁ ବହନ କରେ। ଏହା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଚୀନ କୃତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ ଏବଂ ପହେଳି-ସଦୃଶ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ସୂଚାଏ ଯେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ଉଲଟାଇପାରେ; ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ ଯେ ସେମାନେ ଆସି ଚାପା ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ଯଜମାନଙ୍କୁ ଉନ୍ନତ କରନ୍ତୁ।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Indrāgnī (dual deity)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 60

Sukta 6.60

ଋଗ୍ବେଦ ୬.୬୦ ରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ—ଯୁଗଳ ଶକ୍ତି—ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ବୃତ୍ର-ବଧକ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମୁଖ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସହକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଯଜ୍ଞରେ ସେହି ବିଜୟକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରନ୍ତି। ସ୍ତୋତ୍ରଟି ଦୁଇ ବୀରଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ରଥଦଳ ସହ ଆସିବାକୁ, ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟୀ ଉର୍ଜା ପ୍ରବାହିତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏହା ଯଜ୍ଞକୁ ସେଇ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳ ଭାବେ ଦେଖାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି/ପ୍ରକାଶ (ଅଗ୍ନି) ଏକତ୍ର ହୋଇ ବାଧା ଭାଙ୍ଗନ୍ତି ଏବଂ ବାଜ (ଜୟଶକ୍ତି) ବଢ଼ାନ୍ତି।

15 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Indrāgnī (with Indra foregrounded as Vṛtra-slayer, Agni as co-power)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.60 opening; cadence suggests triṣṭubh)

Sukta 61

Sukta 6.61

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଏକ ମହାବଳୀ, ଜୀବନଦାୟିନୀ ନଦୀ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଯିଏ ଯୋଗ୍ୟ ଦାତା ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ବଳ, ବିଜୟ ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ସେଇ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଯାହା ବାଧାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ ଏବଂ ସଞ୍ଚୟକାରୀ ପଣିମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରେ। ସେହି ସହ, ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ତାଙ୍କର ପୋଷକ ପ୍ରବାହ ସମୁଦାୟକୁ ଉର୍ବର, ଶୁଭ ନିବାସଭୂମି ଦିଗକୁ ନେଇଯାଉ ଏବଂ ବଞ୍ଜତାଜନିତ କ୍ଷତିରୁ ଦୂରେ ରଖୁ।

14 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (traditional attribution for RV 6.61 to Bharadvāja) | Devata: Sarasvatī

Chandas: Trishtubh (common for narrative/praise in this mandala; verse-level confirmation may vary)

Sukta 62

Sukta 6.62

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିଶୀଳ ପଥ-ଖୋଲିବାଳା ଶକ୍ତି, ଯେ ଦ୍ୟୁଲୋକର ବିସ୍ତୃତ ଅବକାଶକୁ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି, ସୀମାବନ୍ଧନକୁ ହଟାନ୍ତି ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ଶୁଭ ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରାନ୍ତି। ଭୁଜ୍ୟୁଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରକ୍ଷାକାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ କରାଯାଏ—ବିପଦ ଓ ଅନ୍ଧକାରରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା, ଆଲୋକ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଉଠାଇ ନେବାର। ଶେଷରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେମାନେ ଆସନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଏବଂ ଗାୟକ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବନ୍ଦ ‘ଗୋଠ’—ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନର ଗୋଦାମ—ମଧ୍ୟ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Aśvinau (the twin divine healers/rescuers, lords of swift luminous movement)

Chandas: Jagatī (probable for RV 6.62 opening; long pādas typical of jagatī in Aśvin hymns)

Sukta 63

Sukta 6.63

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ରୁତଗତି ଦିବ୍ୟ ଯମଜ ଅଶ୍ୱିନ (ନାସତ୍ୟା)ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଯେ ସେମାନେ ନିଜ ରଥକୁ ଯଜମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଫେରାଇ ଆଣନ୍ତୁ ଏବଂ ଦୂତ-ସଦୃଶ ଡାକ ଭଳି ଅର୍ପିତ ସ୍ତୁତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦୃଶ୍ୟ ଶୋଭା ଓ ଉପକାରୀ ସାହାଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ବିଶେଷକରି ପୋଷଣ, ସୁରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳତା ଆଣିଦେବାର ଶକ୍ତିକୁ। ଶେଷରେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଉଦାର ପୋଷକମାନଙ୍କ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ କୃପାମୟ ଅନୁଗ୍ରହର ବିସ୍ତୃତତାରେ ବାସ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

Sukta 64

Sukta 6.64

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଷା-ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତକୁ ଦୀପ୍ତିମୟ ଜାଗରଣକାରିଣୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଚମକୁଥିବା ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପରି ଉଦିତ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ରିୟାଶୀଳ କରେ, ଏବଂ ଜଗତର ପଥଗୁଡ଼ିକୁ “ଚାଲିବାକୁ ଭଲ” କରିଦିଏ। ଆଲୋକର ଆଗମନକୁ ଏହା ଋଜୁ-ଗତିଶୀଳ ପ୍ରଗତି ସହ ଯୋଡ଼େ—ସମୃଦ୍ଧି, ଉଦାର ଦାନ (ଦକ୍ଷିଣା), ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ଜୀବନ-ଯାତ୍ରାର ସୁରକ୍ଷିତ ଗମନ।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional for this hymn cluster in Maṇḍala 6) | Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 65

Sukta 6.65

ଉଷା (ପ୍ରଭାତ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ସ୍ୱର୍ଗଜା ଦୁହିତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରାଯାଏ—ସେ ଉଦୟ ହୋଇ ମାନବ ନିବାସଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। କବି ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ ସମୟୋଚିତ ଦାନ ଆଣନ୍ତୁ—ଧନ, ବୀର ସନ୍ତାନ/ବଳ, ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଯଶ—ଯେପରି ପୁରାତନ କାଳରେ ସେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ବଂଶକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition | Devata: Uṣas (plural imagery may appear later, but devatā is Dawn)

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in edition)

Sukta 66

Sukta 6.66

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତ-ଗଣଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁତ୍ର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଝଡ଼-ଦେବତାମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ବେଗବାନ ଶକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ—ଏହି ଦୁଇ ଲୋକକୁ କମ୍ପାଇ ଏକାସାଥିରେ “ଯୋଗାଏ”। ପୃଶ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଗୋ-ମାତା ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରି କବି ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, ପୋଷଣ ଓ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବା ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସାରକୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ତୁତି ଓ ଆହ୍ୱାନ—ଯଜ୍ଞକୁ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ତାଙ୍କର ବଳ, ରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟୀ ପ୍ରେରଣା ଦ୍ୱାରା ଉପାସକଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରିବା।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja (Book 6 family attribution) | Devata: Marut-gaṇa (with Pṛśni as their mother in the hymn’s imagery)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 67

Sukta 6.67

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଋତ (ସତ୍ୟ/ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ “ଲଗାମ ପରି” ଏକତ୍ର ବାନ୍ଧି ରଖନ୍ତି ଏବଂ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ସମୟ, ଓ ଦ୍ୟୁ-ପୃଥିବୀର ସ୍ଥିରତାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଅଚ୍ୟୁତ ସୁରକ୍ଷା, ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଶାସନ, ଏବଂ ଜୀବନ-ସଂଘର୍ଷରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ବିଜୟୀ ଅଗ୍ରଗତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ସାରକଥା, ଏହା ସାମାଜିକ ଏକତା, ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଶାସନ, ଓ ସତ୍ୟ ସହ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସମନ୍ୱୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.67 Mitra-Varuṇa hymn) | Devata: Mitra-Varuṇa

Chandas: Triṣṭubh (standard for many 6th maṇḍala hymns; probable here)

Sukta 68

Sukta 6.68

ଭାରଦ୍ୱାଜ ବଂଶର ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ହ୍ୟମ୍ନ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ବଳ ଓ ଧର୍ମମୟ ନିୟମ—ଉଭୟର ସଂଯୁକ୍ତ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ “ମୁହଁ ଫେରାଇଥିବା” ବୋଲି ଦେଖାଯାଇଛି; ଇଷ୍ (ପ୍ରେରଣା), ସୁମ୍ନ (କୃପା), ସଂଘର୍ଷରେ ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ସମୃଦ୍ଧି (ରୟି) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ହ୍ୟମ୍ନଟି ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବାଧା-ବିଧ୍ୱଂସୀ ପ୍ରଚଣ୍ଡତାକୁ ବରୁଣଙ୍କ ଋତ-ଆଧାରିତ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ସହ ଏକତ୍ର କରେ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ସହ ସମନ୍ୱିତ ହେଲେ ମାତ୍ର ସଫଳତାକୁ ଅର୍ଥବାହୀ କରେ।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Sukta 6.68). | Devata: Indra–Varuṇa (dual).

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 69

Sukta 6.69

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସହଚର ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ଏକାସାଥି ଯଜମାନଙ୍କୁ କଠିନ କର୍ମ ଓ ସଂଘର୍ଷର ‘ପାର ତଟ’କୁ ପାର କରାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବାକୁ, କବିଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ମନ୍ତ୍ରମୟ ଗଠିତ ବାଣୀ) ଶୁଣିବାକୁ, ଧନ ଓ ରକ୍ଷା ଦେବାକୁ, ଏବଂ ଅଜେୟ, ଜଗତ୍-ନିୟମ ସ୍ଥାପକ ଶକ୍ତିକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

7 mantras | Rishi: Bharadvāja (traditional for Mandala 6). | Devata: Indra-Viṣṇu (dual).

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 70

Sukta 6.70

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବା–ପୃଥିବୀ—ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ—କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପୋଷକ ପିତାମାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରି ଜୀବନକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିରତା ଓ ଫଳବତ୍ତା ‘ବରୁଣଙ୍କ ଧର୍ମ’—ସେଇ ବିଶ୍ୱନିୟମ—ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଟ, ଯାହା ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ପୃଥକ ରଖି ସମନ୍ୱୟ କରେ। ଋଷି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ଉପାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଊର୍ଜ (ūrj), ବଳ/ଶକ୍ତି (vāja) ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ପୂର୍ଣ୍ଣତା (rayi) ବଢ଼ାନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଉ।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth), with Varuṇa’s dhárman as governing principle

Chandas: Jagatī

Sukta 71

Sukta 6.71

ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରର ସୂକ୍ତରେ ସବିତୃଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଉଦିତ ହୋଇ ନିଜ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାହୁ ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) କୁ ଗତିଶୀଳ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଅଭିଷେକ କରି ଶକ୍ତିଦାନ କରିବାକୁ, ଦାନଶୀଳ ଉପାସକଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେବାକୁ, ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା ଓ ସଠିକ୍ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ‘ଇଚ୍ଛିତ’ ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Savitṛ (Savitar)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 72

Sukta 6.72

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର–ସୋମଙ୍କ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତିକୁ ଆଦିକାଳୀନ ସ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭିତର-ବାହାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ନିହତ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ବୃତ୍ରବଧ ଓ ଜଳମୁକ୍ତିର ସେମାନଙ୍କ ବୀର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି—ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ। ଶେଷରେ ସେହି ବିଶ୍ୱଜୟକୁ ମାନବ ମଙ୍ଗଳରେ ପରିଣତ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଶକ୍ତି, ପୁରୁଷୋଚିତ ବୀର୍ୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧଜୟୀ ପ୍ରଭାବ ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for Mandala 6); hymn to Indra-Soma | Devata: Indra and Soma (dual)

Chandas: Triṣṭubh (probable; typical for heroic Indra hymns and cadence here)

Sukta 73

Sukta 6.73

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଋତର ପ୍ରଥମଜାତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପାଥରୀୟ ଅବରୋଧ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି, ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରୟାସୀ ଯଜମାନ ପାଇଁ ଅବକାଶ, ଜଳ, ଆଲୋକ ଓ ଗୋଧନ ଜିତି ଆଣନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ପୁରୋହିତୀୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ଯାହାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଉଭୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ “ଅର୍କ” (ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ତୋତ୍ର) ନିଜେ ଶତ୍ରୁତା ବିରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ହୋଇଯାଏ। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି—ବାଧାଭେଦ, ସଂଘର୍ଷରେ ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଯଥାବିଧି ଆହ୍ୱାନ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧିଲାଭ ପାଇଁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା।

3 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for this Bṛhaspati hymn cluster) | Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 74

Sukta 6.74

ଋଗ୍ବେଦ ୬.୭୪ ହେଉଛି ସୋମ–ରୁଦ୍ର ଦ୍ୱୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ଓ ସୁରକ୍ଷା ସୂକ୍ତ। ଏଥିରେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ‘ଅସୁର୍ୟ’ (ପ୍ରଭୁତ୍ୱମୟ ଦୀପ୍ତ ଜୀବଶକ୍ତି) କୁ ଧାରଣ କରାଇବାକୁ, ହବି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଲ୍ୟାଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଶରୀର ଭିତରେ ଔଷଧର ସ୍ଥାପନ, ଦୋଷ ଓ ପୀଡାର ବନ୍ଧନ ଢିଲା କରିବା, ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ନିବେଦନ ରହିଛି—ଶେଷରେ ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା ଓ ଉପକାର ପାଇଁ ପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହିତ।

4 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya lineage) (traditional attribution for Maṇḍala 6; this hymn addressed to Soma-Rudra) | Devata: Soma-Rudra (dual deities as healing and protective powers)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.74; requires full hymn metrical scan for absolute confirmation)

Sukta 75

Sukta 6.75

RV 6.75 ଏକ ଯୁଦ୍ଧୀୟ ସୁରକ୍ଷା-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଯୋଦ୍ଧାର ସାଜସଜ୍ଜା—ବର୍ମ (କବଚ), ଧନୁ, ବାଣ, ରଥର ଯନ୍ତ୍ର-ସାମଗ୍ରୀ—କୁ ପବିତ୍ର କରି ‘ଅଭିଷେକ’ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଅଭେଦ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଢାଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଜୀବନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ-ଚିତ୍ରଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବହୁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି/ଏଜେନ୍ସିଙ୍କ ଠାରୁ ଆହ୍ୱାନିତ ସ୍ତରୀୟ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଗଢ଼େ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଏହି ଦାବିରେ ପହଞ୍ଚେ ଯେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁରକ୍ଷା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନିଜେ—ପବିତ୍ର ବାଣୀ, ଅନ୍ତର୍ଗତ କବଚ ଭାବେ।

19 mantras | Rishi: Bharadvāja (traditional for RV 6.75, the ‘armor/bow’ hymn) | Devata: Weapons/Armor (Varman), martial protection (often treated as addressed power rather than a personal god)

Chandas: Triṣṭubh (common for this sukta; exact scan recommended)