Sukta 66
Sukta 7.66
Vasiṣṭha
Mitra–Varuṇa
Likely Anuṣṭubh or a short meter segment (needs metrical audit; verse is shorter than typical Triṣṭubh)
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଯୁଗଳ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ସତ୍ୟ, ନିୟମ ଓ ସଚେତନ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ବ୍ୟବସ୍ଥା) କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଉପାସକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ସୁବୁଦ୍ଧି/ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାକୁ, ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ଥିରତା ଓ ସମନ୍ୱିତ ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଭକ୍ତିମୟ ସ୍ତୁତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଋତ-ଧାରକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ସଜୀବ ଚିତ୍ରଣକୁ ଆଣେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସି ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଏ।
Mantras
Mantra 1
प्र मित्रयोर्वरुणयोः स्तोमो न एतु शूष्यः । नमस्वान्तुविजातयोः ॥
ଆମ ସ୍ତୋମ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉ—ବଳରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ; ନମସ୍କାର ବହନ କରି, ସେଇ ଦୁଇ ‘ବିଶାଳ-ଜାତ’ (ବ୍ୟାପକ-ଜନ୍ମ) ଦେବଶକ୍ତିଙ୍କୁ।
Mantra 2
या धारयन्त देवाः सुदक्षा दक्षपितरा । असुर्याय प्रमहसा ॥
ଯେମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସୁଦକ୍ଷ ଦେବମାନେ, ଦକ୍ଷକୁ ପିତା ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିବା—ଅସୁର୍ୟ (ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିକାର) ଶକ୍ତିରେ ଏବଂ ଅତିମହିମାରେ।
Mantra 3
ता नः स्तिपा तनूपा वरुण जरितॄणाम् । मित्र साधयतं धियः ॥
ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ! ତୁମେ ଆମ ପଦକ୍ଷେପର ରକ୍ଷକ ଓ ଆମ ତନୁ (ଅସ୍ତିତ୍ୱ)ର ରକ୍ଷକ; ହେ ବରୁଣ, ଜରିତୃମାନଙ୍କ (ସ୍ତୁତିଗାୟକମାନଙ୍କ)ର; ହେ ମିତ୍ର, ଆମ ଧିୟଃ (ଚିନ୍ତା/ପ୍ରଜ୍ଞା)କୁ ସାଧନ କର, ସୁସ୍ଥାପିତ କର।
Mantra 4
यदद्य सूर उदितेऽनागा मित्रो अर्यमा । सुवाति सविता भगः ॥
ଆଜି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ, ନିର୍ଦୋଷ ମିତ୍ର ଓ ଅର୍ୟମନ; ସବିତୃ ଓ ଭଗ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦାନକୁ ପ୍ରସବ କରାନ୍ତି ଓ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି।
Mantra 5
सुप्रावीरस्तु स क्षयः प्र नु यामन्त्सुदानवः । ये नो अंहोऽतिपिप्रति ॥
ଆମର ସେଇ ବାସ-ଅବସ୍ଥା (କ୍ଷୟ) ସୁପ୍ରବୀର—ବୀରଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ—ହେଉ; ଆଗକୁ ନିଶ୍ଚୟ ସୁଦାନବଃ (ସୁଦାତାମାନେ) ଆମକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ—ଯେମାନେ ଆମ ଉପରେ ଚାପ ଦେଉଥିବା ସଂକୋଚନ ଓ ଅଂହଃ (ଅପରାଧ/କଷ୍ଟ)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ପାର କରନ୍ତି।
Mantra 6
उत स्वराजो अदितिरदब्धस्य व्रतस्य ये । महो राजान ईशते ॥
ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ୍ଞୀ ଅଦିତି—ଅଦବ୍ଧ (ଅଜେୟ) ବ୍ରତର ବିଶାଳ ମୁକ୍ତତା—ତାହାରେ ସେଇ ମହାରାଜମାନେ ନିଜ ଅଧିପତ୍ୟ ପ୍ରଚାଳନ କରନ୍ତି।
Mantra 7
प्रति वां सूर उदिते मित्रं गृणीषे वरुणम् । अर्यमणं रिशादसम् ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟବେଳେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉଛି—ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଏବଂ ରିଶାଦସ (ଶତ୍ରୁହନ୍ତା) ଅର୍ୟମଣଙ୍କୁ।
Mantra 8
राया हिरण्यया मतिरियमवृकाय शवसे । इयं विप्रा मेधसातये ॥
ଏହି ମତି ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ସମୃଦ୍ଧି ସଦୃଶ—ଅବୃକ (ଅବିଭକ୍ତ, ଅଖଣ୍ଡ) ଶବସ୍ (ବଳ) ପାଇଁ; ଏହି ବିପ୍ରବାଣୀ ମେଧାସାତି (ପ୍ରଜ୍ଞା-ଲାଭ) ପାଇଁ ଅଟେ।
Mantra 9
ते स्याम देव वरुण ते मित्र सूरिभिः सह । इषं स्वश्च धीमहि ॥
ହେ ଦିବ୍ୟ ବରୁଣ, ଆମେ ତୁମର ହେବାକୁ ପାରୁ; ହେ ମିତ୍ର, ପ୍ରକାଶର ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଆମେ ତୁମର ହେବାକୁ ପାରୁ। ପୋଷକ ଇଷ ଓ ଚେତନାର ବିଶାଳ ସ୍ୱଃ—ତାହାକୁ ଆମେ ଧୀରେ ଧାରଣ କରୁ।
Mantra 10
बहवः सूरचक्षसोऽग्निजिह्वा ऋतावृधः । त्रीणि ये येमुर्विदथानि धीतिभिर्विश्वानि परिभूतिभिः ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଅନେକ ଅଛନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଜିହ୍ୱା ଅଗ୍ନି; ଯେମାନେ ଋତରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଧୀମାନେ ଧୀଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ତ୍ରିବିଧ ବିଦଥମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରି, ପରିଭୂତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କଲେ।
Mantra 11
वि ये दधुः शरदं मासमादहर्यज्ञमक्तुं चादृचम् । अनाप्यं वरुणो मित्रो अर्यमा क्षत्रं राजान आशत ॥
ଯେମାନେ ବର୍ଷ, ମାସ, ଦିନ, ଯଜ୍ଞ, ରାତ୍ରି ଓ ମନ୍ତ୍ରକୁ କ୍ରମରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମନ—ସେଇ ରାଜାମାନେ ଅନାପ୍ୟ, ଅଜେୟ କ୍ଷତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Mantra 12
तद्वो अद्य मनामहे सूक्तैः सूर उदिते । यदोहते वरुणो मित्रो अर्यमा यूयमृतस्य रथ्यः ॥
ଆଜି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ସୁସଂସ୍କୃତ ସୂକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେହି କଥାକୁ ମନେ ଧାରୁଛୁ: ବରୁଣ, ମିତ୍ର ଓ ଅର୍ୟମା କିପରି ଆମକୁ ଆଗକୁ ବହନ କରନ୍ତି—ହେ ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ରଥସାରଥିମାନେ, ତୁମେ।
Mantra 13
ऋतावान ऋतजाता ऋतावृधो घोरासो अनृतद्विषः । तेषां वः सुम्ने सुच्छर्दिष्टमे नरः स्याम ये च सूरयः ॥
ଋତବାନ, ଋତଜାତ, ଋତବୃଧ—ଅନୃତ ପ୍ରତି ଘୋର, ଅସତ୍ୟଦ୍ୱେଷୀ—ତାଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁମ୍ନରେ, ସର୍ବାଧିକ ଆଶ୍ରୟଦାୟକ ରକ୍ଷାରେ, ହେ ନରମାନେ, ଆମେ ରହୁ—ଆମେ ଓ ପ୍ରକାଶିତ ନେତାମାନେ (ସୂରୟଃ) ମଧ୍ୟ।
Mantra 14
उदु त्यद्दर्शतं वपुर्दिव एति प्रतिह्वरे । यदीमाशुर्वहति देव एतशो विश्वस्मै चक्षसे अरम् ॥
ଉପରକୁ ଉଠେ ସେହି ଦର୍ଶନୀୟ ରୂପ; ଦ୍ୟୌରୁ ଆସିଥିବା ଆହ୍ୱାନକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇ ସେ ଗତି କରେ—ଯେତେବେଳେ ଶୀଘ୍ର ଦେବ ଏତଶ (Etaśa) ତାହାକୁ ବହନ କରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ପରି।
Mantra 15
शीर्ष्णःशीर्ष्णो जगतस्तस्थुषस्पतिं समया विश्वमा रजः । सप्त स्वसारः सुविताय सूर्यं वहन्ति हरितो रथे ॥
ଶିଖରରୁ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଚଳମାନ ଓ ସ୍ଥିର ସମସ୍ତ ଜଗତର ପତିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏକେ ସମବାୟରେ ସେମାନେ ସମଗ୍ର ତେଜୋମୟ ରଜଃ (ଆକାଶୀୟ ବିସ୍ତାର)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ସୁଗମ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗତି ପାଇଁ ସାତ ସ୍ୱସା-ଶକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି—ରଥରେ ଯୁକ୍ତ ହରିତ (ହରା) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହିତ।
Mantra 16
तच्चक्षुर्देवहितं शुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतम् ॥
ଦେବମାନେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ସେଇ ଚକ୍ଷୁ—ଶୁକ୍ର, ଦୀପ୍ତ—ଉପରକୁ ଉଦିତ ହୁଏ। ଆମେ ଶତ ଶରଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ପାଉ; ଆମେ ଶତ ଶରଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିବାକୁ ପାଉ।
Mantra 17
काव्येभिरदाभ्या यातं वरुण द्युमत् । मित्रश्च सोमपीतये ॥
କାବ୍ୟ (ଋଷି-ପ୍ରେରିତ) ଅଦାଭ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସ, ହେ ବରୁଣ; ଦ୍ୟୁମତ୍ (ତେଜସ୍ବୀ) ରୂପେ ଆସ। ସୋମପାନ ପାଇଁ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ (ସହ) ଆସନ୍ତୁ।
Mantra 18
दिवो धामभिर्वरुण मित्रश्चा यातमद्रुहा । पिबतं सोममातुजी ॥
ହେ ବରୁଣ, ଏବଂ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ—ଦିବ୍ୟ ଧାମମାନଙ୍କ ସହ (ଦିବୋ ଧାମଭିଃ) ଏଠାକୁ ଆସ। ହେ ଅଦ୍ରୁହା (ଦ୍ରୋହହୀନ) ଦେବମାନେ, ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ସୋମକୁ ପାନ କର।
Mantra 19
आ यातं मित्रावरुणा जुषाणावाहुतिं नरा । पातं सोममृतावृधा ॥
ହେ ମିତ୍ରାବରୁଣା, ହେ ନରା (ବୀର ଦେବମାନେ), ଆହୁତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସ। ହେ ଋତାବୃଧା (ଋତକୁ ବଢ଼ାଉଥିବା), ସୋମକୁ ପାନ କର।
Frequently Asked Questions
They are twin Ādityas: Mitra represents harmony and right relationship, while Varuṇa represents moral law and binding truth. Together they protect order (ṛta) in the cosmos and society.
The hymn asks Mitra–Varuṇa to come to the sacrifice, accept the offerings, strengthen ṛta and truthful conduct, and grant protection and stability to the worshippers.
It can be recited in a simple fire offering or prayer as a vow of truthfulness and harmony—invoking Mitra–Varuṇa for ethical clarity, steadiness of mind, and protection of one’s commitments.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.