Rig Veda Sukta 83
Mandala 7Sukta 8310 Mantras

Sukta 83

Sukta 7.83

Rishi

Vasiṣṭha

Devata

Indra–Varuṇa (dual)

Chandas

Triṣṭubh

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ ବିଜୟଶକ୍ତି ଓ ଋତ (ଧର୍ମ-ନିୟମ)ର ପାଳକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଦଶରାଜ୍ଞ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁଦାସ ଓ ତୃତ୍ସୁମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଏହା ସ୍ମରଣ କରେ ଯେ ସେମାନେ ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ଅବରୋଧ ଓ ଦାସ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି; ପରେ ସେହି ଐତିହାସିକ ବିଜୟକୁ ଆଧାର କରି ଭିତର ଓ ବାହାର ସମୃଦ୍ଧି, ସତ୍ୟ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଆଲୋକ, ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

Mantras

Mantra 1

युवां नरा पश्यमानास आप्यं प्राचा गव्यन्तः पृथुपर्शवो ययुः । दासा च वृत्रा हतमार्याणि च सुदासमिन्द्रावरुणावसावतम् ॥

ହେ ନରା (ବୀର) ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ! ତୁମେ ଦୁହେଁ, ଆପ୍ୟ (ଜୀବନଦାୟକ) ଜଳକୁ ଦେଖି, ପ୍ରାଚୀ ଦିଗକୁ ଆଗେଇଲ—ଗବ୍ୟ (କିରଣ/ଗୋ) ଖୋଜୁଥିବା, ବିଶାଳ ପାର୍ଶ୍ୱବାନ (ପ୍ରବଳ ବଳବାନ)। ତୁମେ ଦାସ (ଦାସ୍ୟୁ) ବାଧା ଓ ବୃତ୍ରର ଆବରଣକୁ ହତ କଲ; ଏବଂ ସୁଦାସ (ସୁ-ଦାତା)ଙ୍କୁ ଓ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ୟ ବୃଦ୍ଧିକୁ ନିଜ ବଳରେ ସହାୟତା-ରକ୍ଷା ଦେଲ।

Mantra 2

यत्रा नरः समयन्ते कृतध्वजो यस्मिन्नाजा भवति किं चन प्रियम् । यत्रा भयन्ते भुवना स्वर्दृशस्तत्रा न इन्द्रावरुणाधि वोचतम् ॥

ଯେଉଁଠାରେ, ହେ ନରା, ଯୁଦ୍ଧରତ ପୁରୁଷମାନେ ଧ୍ୱଜ ସ୍ଥାପି ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ସଂଘର୍ଷ କାହାର ପ୍ରିୟ ରହେନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଦୃଶ (ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଦେଖୁଥିବା) ଭୁବନମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ କମ୍ପିଥାନ୍ତି—ସେଠାରେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ, ଆମ ଉପରେ ଅଧି ବୋଚତମ୍: ଆମ ମନେ ସ୍ଥିରତା ଓ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିବା ବଚନ ସ୍ଥାପନ କର।

Mantra 3

सं भूम्या अन्ता ध्वसिरा अदृक्षतेन्द्रावरुणा दिवि घोष आरुहत् । अस्थुर्जनानामुप मामरातयोऽर्वागवसा हवनश्रुता गतम् ॥

ଭୂମିର ଅନ୍ତମାନେ ଏକାସାଥି କମ୍ପୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲା; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ, ଘୋଷ ଦିବିକୁ ଆରୁଢ଼ ହେଲା। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶତ୍ରୁବଳ ମୋ ଉପରେ ଉଠିଲା; ହବନଶ୍ରୁତା (ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣୁଥିବା) ତୁମେ, ଅବସା (ସହାୟତା) ସହିତ ଅର୍ବାକ୍—ନିକଟରୁ—ଆମ ପାଖକୁ ଆସ; ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭିତ୍ତିକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ରକ୍ଷା ଦିଅ।

Mantra 4

इन्द्रावरुणा वधनाभिरप्रति भेदं वन्वन्ता प्र सुदासमावतम् । ब्रह्माण्येषां शृणुतं हवीमनि सत्या तृत्सूनामभवत्पुरोहितिः ॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ! ତୁମ ବଧଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅପ୍ରତିହତ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଭେଦିଦେଲ; ସୁଦାସଙ୍କୁ ସହାୟତା ଆଗକୁ ଆଣିଦେଲ। ହବିର୍ମାର୍ଗେ (ଯଜ୍ଞଯାତ୍ରାରେ) ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାଣି—ମନ୍ତ୍ର—ଶୁଣ; ତୃତ୍ସୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ପୁରୋହିତିଃ (ଅଗ୍ରଣୀ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଶକ୍ତି) ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଯାତ୍ରାର ଆଗରେ ନେଇଗଲା।

Mantra 5

इन्द्रावरुणावभ्या तपन्ति माघान्यर्यो वनुषामरातयः । युवं हि वस्व उभयस्य राजथोऽध स्मा नोऽवतं पार्ये दिवि ॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ! ଅଦାତା ଶତ୍ରୁବଳ ଆମ ମାଘା (ଦାନ/ସମୃଦ୍ଧି) ଓ ଆର୍ୟ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଛି। କାରଣ ତୁମେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱର ବସୁର ରାଜା—ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ; ତେଣୁ ପରଦିବି, ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Mantra 6

युवां हवन्त उभयास आजिष्विन्द्रं च वस्वो वरुणं च सातये । यत्र राजभिर्दशभिर्निबाधितं प्र सुदासमावतं तृत्सुभिः सह ॥

ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଜୟ ପାଇଁ, ହେ ସତ୍ୟଧନର ଅଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ! ଯେଉଁଠାରେ ଦଶ ରାଜା ସୁଦାସଙ୍କୁ ଦବାଇ ରଖିଥିଲେ, ସେଠାରେ ତୁମେ ତୃତ୍ସୁମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆଣିଲ; ସଂକୋଚର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମବଳକୁ ଉଦ୍ଧତ କରି ଉଠାଇଲ।

Mantra 7

दश राजानः समिता अयज्यवः सुदासमिन्द्रावरुणा न युयुधुः । सत्या नृणामद्मसदामुपस्तुतिर्देवा एषामभवन्देवहूतिषु ॥

ଦଶ ରାଜା ଏକତ୍ର ସମିତ ହେଲେ—ଯଜ୍ଞବିହୀନ; ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ ସୁଦାସଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସୁଦାସଙ୍କ ସହ ସତ୍ୟରୂପେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗୃହେ ଆସନଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ନରମାନଙ୍କ ସତ୍ୟ-ସ୍ତୁତି ଫଳବତୀ ହେଲା; ଦେବହୂତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ନିଜେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ନିହିତ ହେଲେ।

Mantra 8

दाशराज्ञे परियत्ताय विश्वतः सुदास इन्द्रावरुणावशिक्षतम् । श्वित्यञ्चो यत्र नमसा कपर्दिनो धिया धीवन्तो असपन्त तृत्सवः ॥

ଦଶରାଜ୍ଞମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରିଆସୁଥିବା ଆକ୍ରମଣରେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ, ତୁମେ ଉଭୟ ସୁଦାସଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଲ। ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୃତ୍ସୁମାନେ—ଜଟାଧାରୀ—ନମସ୍କାରରେ ନମି, ଧିୟା (ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି)ରେ ଧୀମନ୍ତ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ତଃସଂଯମ ହିଁ ଶକ୍ତି ହେଲା।

Mantra 9

वृत्राण्यन्यः समिथेषु जिघ्नते व्रतान्यन्यो अभि रक्षते सदा । हवामहे वां वृषणा सुवृक्तिभिरस्मे इन्द्रावरुणा शर्म यच्छतम् ॥

ସମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ବୃତ୍ର-ଆବରଣମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟଜଣେ ସଦା ଋତର ବ୍ରତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହେ ବୃଷଣମାନେ, ସୁବୃକ୍ତିମାନେ ସହ ଆମେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ—ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ, ଆମକୁ ଶର୍ମ (ଶାନ୍ତି-ଆଶ୍ରୟ) ଦିଅ।

Mantra 10

अस्मे इन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा द्युम्नं यच्छन्तु महि शर्म सप्रथः । अवध्रं ज्योतिरदितेॠतावृधो देवस्य श्लोकं सवितुर्मनामहे ॥

ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ମିତ୍ର ଓ ଅର୍ୟମା ପ୍ରକାଶମୟ ଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଦୀପ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି—ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ; ମହାନ, ସର୍ବତ୍ର ବିସ୍ତୃତ ଶର୍ମ—ଶାନ୍ତି ଓ ଆଶ୍ରୟ—ଦିଅନ୍ତୁ। ଋତଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ଅଦିତିର ଅପତିତ ଜ୍ୟୋତିକୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ଏବଂ ଦେବ ସବିତୃଙ୍କ ଶ୍ଲୋକ—ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତି—ମନେ ଧାରଣ କରୁ।

Frequently Asked Questions

It praises Indra–Varuṇa as powers of victory and right order, remembering how they helped Sudās and the Tṛtsus in the conflict with the Ten Kings, and it ends with a prayer for light, prosperity, and peace.

Indra represents conquering force that breaks obstacles, while Varuṇa represents ṛta—truth and lawful order. Together they signify victory that is guided by righteousness, not mere aggression.

Beyond history, the battle can be read as an inner struggle: Indra–Varuṇa help the seeker overcome constriction and confusion while staying aligned with truth, leading to ‘unfallen light’ and a broad peace.

Ask anything about Sukta 83 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App