Sukta 97
Sukta 7.97
Vasiṣṭha (Vasiṣṭha-gotra tradition for Maṇḍala 7; hymn to Bṛhaspati/Brāhmaṇaspati)
Bṛhaspati / Brāhmaṇaspati (with a relational horizon that includes Indra as allied power in the hymn)
Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for Maṇḍala 7 praise/invocation)
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବୃହସ୍ପତି/ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ମିତ୍ର ଓ ପୌରୋହିତ୍ୟ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି, ବାଣୀକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ଏବଂ ଐଶ୍ୱର୍ୟ/ଦାନର ପଥ ଖୋଲନ୍ତି। ସୋମ-ପୀଡନ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ଏହି ସ୍ତୁତି ସ୍ଥାପିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଏ; ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ଉପାସକମାନେ ଉଦାର ଦାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ “ନିର୍ଦୋଷ” ହେଉନ୍ତୁ ଓ ବଳ, ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ପଥନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଆନ୍ତୁ।
Mantras
Mantra 1
यज्ञे दिवो नृषदने पृथिव्या नरो यत्र देवयवो मदन्ति । इन्द्राय यत्र सवनानि सुन्वे गमन्मदाय प्रथमं वयश्च ॥
ଯଜ୍ଞରେ—ଦ୍ୟାଵାପୃଥିବୀର ନୃଷଦନରେ—ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୟବ ନରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସବନ-ସୋମ ପିଡ଼ାଯାଏ—ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ମଦ ପାଇଁ ଆସୁନ୍ତୁ, ଆମ ସତ୍ତାର ପ୍ରଥମ ବିସ୍ତାରକୁ ମଧ୍ୟ ଆଣୁନ୍ତୁ।
Mantra 2
आ दैव्या वृणीमहेऽवांसि बृहस्पतिर्नो मह आ सखायः । यथा भवेम मीळ्हुषे अनागा यो नो दाता परावतः पितेव ॥
ଆମେ ଦେବୀୟ ସହାୟତାଗୁଡ଼ିକୁ ବାଛି ନିଜ ପାଖକୁ ଡାକୁଛୁ; ହେ ସଖାମାନେ, ମହାନ ବୃହସ୍ପତି—ଆମର ପ୍ରବଳ ମିତ୍ର—ଆମ ପାଖକୁ ନିକଟେ ଆସୁନ୍। ଯେପରି ଆମେ ଉଦାର ଦାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ଦୋଷ ହେବୁ—ଯିଏ ପରାବତ୍ (ଦୂର ପାରରୁ) ପିତା ପରି ଆମକୁ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି।
Mantra 3
तमु ज्येष्ठं नमसा हविर्भिः सुशेवं ब्रह्मणस्पतिं गृणीषे । इन्द्रं श्लोको महि दैव्यः सिषक्तु यो ब्रह्मणो देवकृतस्य राजा ॥
ସେଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର ଓ ହବିଷ୍ୟ ସହିତ ସ୍ତୁତି କରୁଛି—ସୁଶେବ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଙ୍କୁ। ମହାନ ଦେବୀୟ ଶ୍ଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଉ—ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ଦେବକୃତ ବ୍ରହ୍ମ (ବାଣୀ) ର ରାଜା।
Mantra 4
स आ नो योनिं सदतु प्रेष्ठो बृहस्पतिर्विश्ववारो यो अस्ति । कामो रायः सुवीर्यस्य तं दात्पर्षन्नो अति सश्चतो अरिष्टान् ॥
ଆମର ଯୋନି—ବୃଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟରେ—ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ବରଦାନ ବହନକାରୀ, ଅତି ପ୍ରିୟ ବୃହସ୍ପତି ଆସି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍। ଯିଏ ରାୟ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମୃଦ୍ଧି) ଓ ସୁବୀର୍ୟ (ବୀରବଳ) ର କାମନାସ୍ୱରୂପ—ସେ ଆମକୁ ତାହା ଦାନ କରୁନ୍ ଏବଂ ଆମକୁ ଚାପ ଦେଉଥିବାମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ, ଆମକୁ ଅରିଷ୍ଟ (ଅପାୟରହିତ) ରଖୁନ୍।
Mantra 5
तमा नो अर्कममृताय जुष्टमिमे धासुरमृतासः पुराजाः । शुचिक्रन्दं यजतं पस्त्यानां बृहस्पतिमनर्वाणं हुवेम ॥
ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁ—ଅନବରତ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ—ଅମୃତ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଏହି ସ୍ତୁତି-ଅର୍କ ସହ। ପୁରାଜନ୍ମା ଅମୃତମାନେ, ଦାତାମାନେ, ଏହାକୁ ଧାରଣ କରି ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ନିବାସସ୍ଥାନମାନଙ୍କର ଯଜନୀୟ, ଶୁଦ୍ଧ-ନାଦ କରୁଥିବା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆମେ ଡାକୁଛୁ।
Mantra 6
तं शग्मासो अरुषासो अश्वा बृहस्पतिं सहवाहो वहन्ति । सहश्चिद्यस्य नीलवत्सधस्थं नभो न रूपमरुषं वसानाः ॥
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱମାନେ, ସହବାହ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆସନ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ପରି ନୀଳ-ଘନ; ଏବଂ ସେ ଅରୁଣ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ବଳବାନ, ଏକତ୍ର ଚାଳନାରେ ଗତିଶୀଳ।
Mantra 7
स हि शुचिः शतपत्रः स शुन्ध्युर्हिरण्यवाशीरिषिरः स्वर्षाः । बृहस्पतिः स स्वावेश ऋष्वः पुरू सखिभ्य आसुतिं करिष्ठः ॥
କାରଣ ସେ ଶୁଦ୍ଧ; ଶତପତ୍ର—ଶତଗୁଣ ବ୍ୟାପ୍ତିଯୁକ୍ତ। ସେ ଶୋଧକ, ହିରଣ୍ୟବାଣୀଧାରୀ, ପ୍ରେରକ, ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତିର ବାହକ। ସୁପ୍ରବେଶୀ, ଉଚ୍ଚ ଓ ମହାନ ବୃହସ୍ପତି ଅନେକ ସଖାଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ-ପେଷଣ—ଆସୁତି, ଆନନ୍ଦଧାରା—କରିବେ।
Mantra 8
देवी देवस्य रोदसी जनित्री बृहस्पतिं वावृधतुर्महित्वा । दक्षाय्याय दक्षता सखायः करद्ब्रह्मणे सुतरा सुगाधा ॥
ଦେବୀ ଦ୍ୟାଵା-ପୃଥିବୀ—ଦେବଙ୍କ ଜନିତ୍ରୀ ମାତାମାନେ—ନିଜ ମହିମାରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ହେ ସଖାମାନେ, ବିବେକ-କର୍ମ ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ହୁଅ; ବ୍ରହ୍ମଣ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସୁଗମ ଉତ୍ତରଣ-ପଥ (ତୀର୍ଥ) ଗଢ଼।
Mantra 9
इयं वां ब्रह्मणस्पते सुवृक्तिर्ब्रह्मेन्द्राय वज्रिणे अकारि । अविष्टं धियो जिगृतं पुरंधीर्जजस्तमर्यो वनुषामरातीः ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ, ଏହି ସୁବୃକ୍ତି—ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତି—ତୁମ ପାଇଁ ରଚିତ; ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମରୂପେ। ଧିୟଃ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଉ ଓ ଉନ୍ନତ ହେଉ; ପୁରନ୍ଧିମାନେ (ପ୍ରଜ୍ଞାର ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ସଂକୁଚିତହୃଦୟଙ୍କ ବିରୋଧ-ବୈରକୁ ହଂକାଇ ଦିଅନ୍ତୁ।
Mantra 10
बृहस्पते युवमिन्द्रश्च वस्वो दिव्यस्येशाथे उत पार्थिवस्य । धत्तं रयिं स्तुवते कीरये चिद्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ତୁମେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିବ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥିବ ବସୁର ଅଧିପତି। ସ୍ତୁତିକାର ଗାୟକ—କୀରି—ମଧ୍ୟରେ ରୟି, ସତ୍ତାର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସ୍ଥାପନ କର; ଏବଂ ତୁମେ ଦୁହେଁ ସ୍ୱସ୍ତିଭିଃ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
Frequently Asked Questions
The hymn mainly addresses Bṛhaspati (also called Brāhmaṇaspati), the divine lord of sacred speech and priestly power. Indra appears in the background as the Soma-drinking ally within the sacrifice.
It asks Bṛhaspati to come as a close Friend, remove fault, and make the sacrifice—especially the Soma outpouring—successful, so the worshippers receive strength, joy, and prosperity.
These titles point to his role as the power of luminous, truthful speech that cleanses the rite and the mind. In Vedic thought, right utterance sustains the sacrifice and brings the desired divine response.
Ask anything about Sukta 97 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.