Rig Veda Sukta 16
Mandala 7Sukta 1612 Mantras

Sukta 16

Sukta 7.16

Rishi

Vasiṣṭha (opening of hymn 7.16 in the Vasiṣṭha collection)

Devata

Agni

Chandas

Jagatī (opening verse appears longer; likely Jagatī or mixed meter at hymn start)

RV 7.16 ହେଉଛି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟତମ, ସବୁଠାରୁ ବିବେକୀ ଯଜ୍ଞ-ନେତା—“ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୂତ”—ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେ ହବିକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରିୟାରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ/ବହ୍ନି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅଧ୍ୱରକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ପାଇଁ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି—ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଓ ଯଜମାନମାନଙ୍କୁ ଶୁଭତାରେ ଆସୀନ କରାନ୍ତୁ, ଧନ, ବୀର୍ୟଶାଳୀ ଶକ୍ତି (ସୁବୀର୍ୟ) ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଥାର୍ଥ ନେତୃତ୍ୱ ଦାନ କରନ୍ତୁ।

Mantras

Mantra 1

एना वो अग्निं नमसोर्जो नपातमा हुवे । प्रियं चेतिष्ठमरतिं स्वध्वरं विश्वस्य दूतममृतम् ॥

ଏହି ନମସ୍କାରରେ ମୁଁ ତୁମ ହିତାର୍ଥେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଊର୍ଜାର ନପାତ, ପ୍ରିୟ, ଚେତନାରେ ସର୍ବାଧିକ ବିବେକୀ, ସ୍ୱଧ୍ୱର ଯଜ୍ଞର ନିଶ୍ଚିତ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୂତ, ଅମୃତ (ଅମର)।

Mantra 2

स योजते अरुषा विश्वभोजसा स दुद्रवत्स्वाहुतः । सुब्रह्मा यज्ञः सुशमी वसूनां देवं राधो जनानाम् ॥

ଯେ ଅରୁଷ (ରୁଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ—ବିଶ୍ୱଭୋଜସମାନଙ୍କୁ—ଯୋଜେ, ସେ ସ୍ୱାହୁତିରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଧାଉଛି। ଯଜ୍ଞ ସୁବ୍ରହ୍ମ ହୁଏ; ବସୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଶମୀ (ଶମନକାରୀ) ହୁଏ; ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବ ରାଧସ୍ (ଦିବ୍ୟ ଦାନ-ସମୃଦ୍ଧି) ହୁଏ।

Mantra 3

उदस्य शोचिरस्थादाजुह्वानस्य मीळ्हुषः । उद्धूमासो अरुषासो दिविस्पृशः समग्निमिन्धते नरः ॥

ଆହ୍ୱାନିତ, ମୀଳ୍ହୁଷ୍ (ଉଦାର ଦାତା)ଙ୍କ ଶୋଚି (ଜ୍ୱାଳା) ଉପରକୁ ଉଠେ। ତାଙ୍କ ଧୂମମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପରକୁ ଉଠନ୍ତି—ଅରୁଷ, ଦିବିସ୍ପୃଶ୍ (ଆକାଶସ୍ପର୍ଶୀ); ଏଭଳି ନରମାନେ (ମାନବୀୟ ଶକ୍ତିମାନ) ଏକାସାଥି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କରନ୍ତି।

Mantra 4

तं त्वा दूतं कृण्महे यशस्तमं देवाँ आ वीतये वह । विश्वा सूनो सहसो मर्तभोजना रास्व तद्यत्त्वेमहे ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମକୁ ଆମେ ଦୂତ ଭାବେ କରୁଛୁ—ସର୍ବାଧିକ ଯଶସ୍ବୀ ଦୂତ ଭାବେ; ହବିର ଆସ୍ୱାଦ ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ। ହେ ସହସର ପୁତ୍ର, ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ମାନବୀୟ ପୋଷଣ-ସମ୍ପଦ—ଯେ ଜୀବନାଧାର ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଆମକୁ ଦାନ କର।

Mantra 5

त्वमग्ने गृहपतिस्त्वं होता नो अध्वरे । त्वं पोता विश्ववार प्रचेता यक्षि वेषि च वार्यम् ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଗୃହପତି; ଅଧ୍ୱର ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ଆମ ହୋତା। ହେ ବିଶ୍ୱବାର, ପ୍ରଚେତା, ତୁମେ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା; ଯଜ୍ଞ କର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାର୍ୟ—ଉତ୍ତମ ଧନ-ସମ୍ପଦ (ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ)—ଏଠାକୁ ଆଣ।

Mantra 6

कृधि रत्नं यजमानाय सुक्रतो त्वं हि रत्नधा असि । आ न ऋते शिशीहि विश्वमृत्विजं सुशंसो यश्च दक्षते ॥

ହେ ସୁକ୍ରତୁ, ଯଜମାନ ପାଇଁ ରତ୍ନ (ଧନ-ସମ୍ପଦ) ଗଢ଼ିଦିଅ; କାରଣ ତୁମେ ହିଁ ରତ୍ନଧା। ତୁମ ବିନା କିଛି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଆମ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଋତ୍ୱିଜ-କର୍ମକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କର—ସୁଶଂସ (ସୁସ୍ତୁତିବାନ) ଏବଂ କର୍ମରେ ଦକ୍ଷ ଯେ ଅଛି ତାହାକୁ।

Mantra 7

त्वे अग्ने स्वाहुत प्रियासः सन्तु सूरयः । यन्तारो ये मघवानो जनानामूर्वान्दयन्त गोनाम् ॥

ହେ ଅଗ୍ନେ, ସ୍ୱାହୁତିଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ଅର୍ପିତ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ ସୂରିମାନେ ନିବାସ କରୁନ୍ତୁ; ଯେମାନେ ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନେତା, ଦାନବୀର, ଏବଂ ଗୋମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଉର୍ବର କ୍ଷେତ୍ର—ଆଲୋକ ଓ ଜ୍ଞାନର ଖୋଲା ଚରଣଭୂମି—ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

Mantra 8

येषामिळा घृतहस्ता दुरोण आँ अपि प्राता निषीदति । ताँस्त्रायस्व सहस्य द्रुहो निदो यच्छा नः शर्म दीर्घश्रुत् ॥

ଯେମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ଘୃତହସ୍ତା ଇଳା ପ୍ରାତଃକାଳେ ଆସି ବସନ୍ତି, ହେ ସହସ୍ୟ (ବଳର ପୁତ୍ର), ସେମାନଙ୍କୁ ବକ୍ର ଦ୍ରୋହୀ ଓ ନିନ୍ଦକ ବାଣୀରୁ ରକ୍ଷା କର; ହେ ଦୀର୍ଘଶ୍ରୁତ, ଆମକୁ ଶର୍ମ—ଆଶ୍ରୟ—ଦିଅ।

Mantra 9

स मन्द्रया च जिह्वया वह्निरासा विदुष्टरः । अग्ने रयिं मघवद्भ्यो न आ वह हव्यदातिं च सूदय ॥

ଆନନ୍ଦଦାୟି ଜିହ୍ୱା ଓ ମୁଖ ସହ, ହବି ବହନକାରୀ, ସର୍ବାଧିକ ବିଦ୍ୱାନ—ହେ ଅଗ୍ନେ, ଦାନବୀରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆମ ପାଖକୁ ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି) ଆଣ; ଏବଂ ହବ୍ୟଦାନ—ଯଜ୍ଞାର୍ପଣର ଦାନ—କୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କର।

Mantra 10

ये राधांसि ददत्यश्व्या मघा कामेन श्रवसो महः । ताँ अंहसः पिपृहि पर्तृभिष्ट्वं शतं पूर्भिर्यविष्ठ्य ॥

ଯେମାନେ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ କୃପାମାନେ ଓ ଅଶ୍ୱସମ ଦ୍ରୁତ ସମୃଦ୍ଧିର ଶକ୍ତିମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି—ବିଶାଳ ଶ୍ରବସ୍ (କୀର୍ତ୍ତି)ର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ପ୍ରେରିତ—ତାଙ୍କୁ ତୁମେ କଷ୍ଟ-ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଯବିଷ୍ଠ (ସବୁଠୁ ଯୁବ) ଅଗ୍ନି, ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସହ, ପ୍ରକାଶର ଶତ ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।

Mantra 11

देवो वो द्रविणोदाः पूर्णां विवष्ट्यासिचम् । उद्वा सिञ्चध्वमुप वा पृणध्वमादिद्वो देव ओहते ॥

ଦ୍ରବିଣୋଦାଃ ଦେବ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଖୋଲିଦେଇଛନ୍ତି। ତାହାକୁ ଉପରକୁ ଢାଳ, କିମ୍ବା ଆଉ ଭର; ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବ ତୁମକୁ ଆଗକୁ ବହନ କରନ୍ତି—ତୁମର ଭବନ/ବିକାଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦିଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

Mantra 12

तं होतारमध्वरस्य प्रचेतसं वह्निं देवा अकृण्वत । दधाति रत्नं विधते सुवीर्यमग्निर्जनाय दाशुषे ॥

ତାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ଅଧ୍ୱର (ଆନ୍ତର ଯଜ୍ଞ)ର ପ୍ରଚେତସ୍ (ପ୍ରବୁଦ୍ଧ) ହୋତାର ଭାବେ, ବହ୍ନି—ଅର୍ପଣ ବହନକାରୀ—ରୂପେ ଗଢ଼ିଲେ। ଅଗ୍ନି ବିଧାତା (ବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥାକାରୀ) ପାଇଁ, ଏବଂ ଦାଶୁଷେ (ଅର୍ପଣକାରୀ) ଜନ ପାଇଁ, ରତ୍ନ—ବୀର୍ୟଭରା ସୁବୀର୍ୟ—ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

Frequently Asked Questions

Agni is praised—especially as the immortal messenger who carries offerings to the gods and as the Hotṛ (chief priest) who makes the sacrifice succeed.

It asks Agni to guide the rite in right order, support inspired leaders and seers, and grant “ratna” (treasure) and “suvīrya” (heroic strength and capability).

It means Agni connects humans and gods: he receives the offering here, conveys it to the divine powers, and returns their blessings as protection, clarity, and prosperity.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App