Sukta 49
Sukta 7.49
Vasiṣṭha
Āpaḥ (Waters)
Triṣṭubh
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଆପଃ (ଜଳ)ଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ, ସ୍ୱୟଂ-ଶୁଦ୍ଧିକରଣଶୀଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରବାହିତ। ସେମାନଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଜଳକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ସାହଦାୟକ ବଳ ସହ ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ନୀତିମୟ ନିରୀକ୍ଷଣ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ଜଳକୁ ଶାରୀରିକ ଶୁଦ୍ଧିକରକ ଓ ଋତର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଶେଷରେ, ଜଳମଧ୍ୟରେ ବରୁଣ, ସୋମ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇ, ଜଳକୁ ବିଶ୍ୱ ଓ ଯଜ୍ଞଜୀବନର ପୋଷକ ମାତୃକା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି।
Mantras
Mantra 1
समुद्रज्येष्ठाः सलिलस्य मध्यात्पुनाना यन्त्यनिविशमानाः । इन्द्रो या वज्री वृषभो रराद ता आपो देवीरिह मामवन्तु ॥
ସମୁଦ୍ରରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଜଳର ମଧ୍ୟରୁ—ପୁନାନା (ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ)—କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ନିବାସରେ ନ ଥାଇ ଆଗେଇ ଯାଆନ୍ତି। ବଜ୍ରଧାରୀ, ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେ ଜଳମାନଙ୍କୁ ଗର୍ଜନାମୟ କରିଛନ୍ତି—ସେହି ଦେବୀ ଆପଃ ଏଠାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 2
या आपो दिव्या उत वा स्रवन्ति खनित्रिमा उत वा याः स्वयंजाः । समुद्रार्था याः शुचयः पावकास्ता आपो देवीरिह मामवन्तु ॥
ଯେ ଆପଃ (ଜଳ) ଦିବ୍ୟ, କିମ୍ବା ପ୍ରବାହିତ; କିମ୍ବା କୂପରୁ ଖନନ କରି ଆଣାଯାଇଥିବା; କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂଜାତ; ଯେମାନେ ସମୁଦ୍ରଦିଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି—ସେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପାବକ, ଶୁଚି ଜଳଦେବୀମାନେ ଏଠାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Mantra 3
यासां राजा वरुणो याति मध्ये सत्यानृते अवपश्यञ्जनानाम् । मधुश्चुतः शुचयो याः पावकास्ता आपो देवीरिह मामवन्तु ॥
ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ବରୁଣ ଗତି କରନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି—ମଧୁ ଝରାଉଥିବା, ଶୁଚି, ପାବକ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସେଇ ଜଳଦେବୀମାନେ ଏଠାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Mantra 4
यासु राजा वरुणो यासु सोमो विश्वे देवा यासूर्जं मदन्ति । वैश्वानरो यास्वग्निः प्रविष्टस्ता आपो देवीरिह मामवन्तु ॥
ଯାସୁ ରାଜା ବରୁଣ ଅଧିପତି, ଯାସୁ ସୋମ ପ୍ରବାହିତ, ଯାସୁ ସର୍ବ ଦେବତା ଊର୍ଜାର ବୃଦ୍ଧିରେ ଆନନ୍ଦିତ; ଏବଂ ଯାସୁ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ପ୍ରବିଷ୍ଟ—ସେଇ ଜଳଦେବୀମାନେ ଏଠାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Frequently Asked Questions
It is a short hymn to the divine Waters (Āpaḥ), praising their power to purify and asking them to protect the worshipper. It also links the waters with Varuṇa’s moral order and with Soma and Agni.
Because Varuṇa is the guardian of ṛta (right order). The hymn says he moves within the waters, watching truth and falsehood, so water becomes a symbol of both physical cleansing and ethical clarity.
It is commonly suited to simple purification acts like sipping or sprinkling water before prayer or ritual. Reciting the hymn with clean water and the refrain asking protection is the basic, traditional application.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.