
मण्डल 5
The Family Book of Atri
ఋగ్వేదంలోని 5వ మండలం “కుటుంబ గ్రంథాలు”లో ఐదవది; సంప్రదాయంగా ఇది అత్రి వంశానికి (అత్రిద ఋషులకు) ఆపాదించబడుతుంది. ప్రారంభ ఋగ్వేద సమాహారంలో ఒకే గృహ-శాఖ స్వరాన్ని సమగ్రంగా ప్రతిబింబించేలా ఇది నిలుస్తుంది. ఇందులోని సూక్తాలు ప్రధాన దేవతలపై—ప్రత్యేకంగా అగ్ని, ఇంద్రులపై—విస్తరించినప్పటికీ, దివ్య వైద్యులు మరియు రక్షకులైన అశ్వినుల స్తుతుల గణనీయమైన సమూహాన్ని కూడా సంరక్షిస్తాయి. ప్రాచీన పదప్రయోగం, సంక్షిప్తమైన వాక్యనిర్మాణం, సూత్రబద్ధమైన పదబంధాలు మరియు పునరావృత ధ్వనులతో నిండిన శైలి దీనికి ప్రత్యేక విలువను ఇస్తాయి; పాత పలుకుబడులు, వారసత్వంగా వచ్చిన కవితా నిర్మాణాలు ఇందులో తరచుగా నిలిచివుంటాయి.
Sukta 5.1
ఈ సూక్తం ఉదయవేళ అగ్నిని గృహాగ్నిగా, యజ్ఞాగ్నిగా మేల్కొలుపుతుంది—ఆయన జిహ్వలు పైకి లేచి, ఆయన కాంతి స్వర్గం వైపు ప్రవహిస్తుంది. ఆయనను ప్రేరణతో కూడిన హోతృగా స్తుతిస్తుంది; ఆయన ఋతాన్ని ధరిస్తాడు, ద్యావా‑పృథివులను విస్తరింపజేస్తాడు, మరియు నెయ్యితో నిరంతరం శుద్ధి చేయబడుతాడు; అప్పుడు ఉపాసకుని స్తోత్రం ఆయనలోనే ప్రతిష్ఠితమై, విస్తారమైన స్వర్ణకాంతిగా నిలుస్తుంది.
Sukta 5.2
ఈ సూక్తం అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—దాగి ఉన్నప్పటికీ ఎల్లప్పుడూ ప్రత్యక్షమయ్యే అగ్ని; రహస్య స్థలంలో శిశువులా దాగి ఉన్నా, మానవుల కృషిలోను యజ్ఞంలోను బహిరంగంగా దర్శనమిచ్చేవాడు. ఇందులో అగ్ని జ్ఞానవంతుడైన హోతృగా ఆహ్వానించబడుతున్నాడు; ఆయన (శునఃశేపుని వలె) జీవులను బంధనాల నుండి విముక్తి చేసి, పవిత్ర ఆసనాన్ని సిద్ధం చేసి ఆహుతులు సమర్పించే ఉపాసకునికి రక్షణ, శాంతి, మరియు సురక్షిత నివాసాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
Sukta 5.3
ఈ సూక్తం అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—అనేక ముఖాల దివ్యశక్తిగా ఆయన, ప్రజ్వలించినప్పుడు వరుణుని సార్వభౌమ ఋత-వ్యవస్థను, మిత్రుని సమన్వయ సౌహార్దాన్ని, ఇంద్రుని విజయవంతమైన పరాక్రమాన్ని తనలో ప్రతిబింబిస్తాడు. ఉపాసకుణ్ని దోషం/పాపం, శత్రుత్వ వాక్యం, గుప్తమైనా బహిరంగమైనా హాని నుండి రక్షించమని; శాపాలను దూరం చేయమని; వసు—మంగళం మరియు సమృద్ధి—వైపు సరైన గమనం (యామ) మళ్లీ స్థాపించమని అగ్నిని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.4
ఆత్రేయ సంప్రదాయానికి చెందిన ఈ సూక్తం అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—ఆయనను వసుపతి (ధనాధిపతి)గా, యజ్ఞంపై అధిపత్యం వహించే రాజశక్తిగా పేర్కొని, అధ్వరంలో ఆనందంతో ఆహ్వానిస్తుంది. ఇందులో అగ్ని వాజం (విజయశక్తి మరియు సమృద్ధి)ను మరింత ప్రబలింపజేయాలని, మానవ సంఘర్షణల మధ్య విజయాన్ని స్థిరపరచాలని, అలాగే ఉపాసకునిలో ‘సుఖద లోక-స్థానం’ (స్యోన లోక)తో పాటు విస్తారమైన శ్రేయస్సు—పుత్రులు, బలం, పశుసంపద, క్షేమం—స్థాపించాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.5
ఈ సూక్తం ఘృతంతో అగ్ని జాతవేదసును ప్రదీప్తం చేసి, ఆయనను ప్రకాశమయ సర్వజ్ఞుడిగా స్తుతిస్తుంది; ఆయన హవిస్సును మోసేవాడు, యజమాని జీవితంలో ఋతం (సరియైన క్రమం)ను జాగృతం చేసేవాడు. ఇది ప్రత్యక్ష ఆహుతి-క్రియ నుండి ప్రారంభమై విస్తృతమైన విశ్వసామరస్యాల వైపు సాగుతుంది—ప్రత్యేకంగా “ఋతమాతలు”గా చెప్పబడే రాత్రి మరియు ఉషస్సు యొక్క లయబద్ధ క్రమం వరకు—మరియు చివరికి స్వాహా-సూత్రాలతో ముగుస్తుంది; అవి ఆర్పణను అనేక దేవతలకు, చివరికి సమస్త దేవతలకు విస్తరింపజేస్తాయి.
Sukta 5.6
ఈ సూక్తం అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—అతడే నిజమైన “గృహం” (అస్తమ్) మరియు సమస్త పోషక శక్తులు, వేగవంతమైన శక్తిస్రవంతులు, విజయదాయక బలాలు సహజంగా చేరే నిధి అని చెబుతుంది. యజ్ఞంలో ఈ శక్తులను అగ్ని నడిపించి ప్రజ్వలింపజేయాలని, గాయకులకు నిరంతర వృద్ధి (ఇష్) ప్రసాదించాలని ప్రార్థిస్తుంది—ప్రత్యేకంగా వీరశక్తి మరియు అశ్వసమాన వేగం.
Sukta 5.7
ఈ సూక్తం అగ్నిని మానవుల మధ్య అత్యంత బలవంతుడైన, అత్యంత కోరదగిన దైవశక్తిగా ఆహ్వానిస్తుంది; ఉపాసకులు తమ ‘ఇష్’ (సంకల్పం/ప్రేరణ) మరియు ‘స్తోమ’ (స్తుతి)లను ఏకముచేసి యజ్ఞం సరిగా దిశానిర్దేశం పొందేలా చేయాలని ప్రేరేపిస్తుంది. అగ్ని సర్వస్థాపకుడు, మాధుర్యాన్ని మరియు విస్తరించే సమృద్ధిని ప్రసాదించేవాడు; అతని శక్తిచేత శత్రు శక్తులు (దస్యులు) జయించబడి, నిజమైన బలాలు సంపాదించబడతాయని స్తుతించబడుతున్నాడు.
Sukta 5.8
ఈ సూక్తం అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—ఋతాన్ని అన్వేషించే వారు ప్రజ్వలింపజేసే సదా-ప్రాచీన అగ్ని, ప్రకాశించే గృహాధిపతి; ఆయన క్రమాన్ని స్థాపించి ఆరాధన/యజ్ఞాన్ని మోస్తాడు. గాయకుల నమస్కారాన్ని అగ్ని స్వీకరించాలని, ప్రకాశవంతమైన సమిధలతో ఉగ్రంగా జ్వలించాలని, మరియు పెరుగుతున్న తన శక్తితో మానవుడు భౌతిక అడ్డంకులను అధిగమించేందుకు సహాయపడాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.9
ఈ సూక్తం అగ్నిని జాతవేదస్గా—సర్వజ్ఞుడైన అగ్ని—ఆహ్వానిస్తుంది; ఆయన హవిని స్వీకరించి మానవుల యజ్ఞమార్గం ద్వారా దానిని దేవతల వద్దకు చేర్చుతాడు. అగ్నியின் మంగళకరమైన మార్గదర్శకత్వం, ధనప్రదాన శక్తి ప్రశంసించబడతాయి; అలాగే ఆయనను వశపరచడం కష్టం, నియంత్రణ లేకపోతే దహించే, భస్మం చేసే బలంగా మారగలడని కూడా అంగీకరించబడుతుంది. ప్రార్థన చివరికి విజయసహిత సమృద్ధి, వృద్ధి, మరియు సంఘర్షణల్లో రక్షణను కోరుతూ ముగుస్తుంది.
Sukta 5.10
ఈ సంక్షిప్త అగ్ని-సూక్తం అగ్ని-పురోహితుని, “ఓజిష్ఠ ద్యుమ్న” — అత్యంత బలమైన ప్రకాశమయ శక్తిని — తీసుకురావాలని, అలాగే విజయం, ధనం, మరియు బలం (వాజ) వైపు తెరిచిన మార్గాన్ని ఏర్పరచాలని ప్రార్థిస్తుంది. ప్రేరిత వాక్యాలు అగ్నిని అలంకరించే వారిని, అంతర్గత ఉత్సాహం/తాపం (శుష్మ) ద్వారా విస్తారమైన కీర్తిని మేల్కొలిపే వారిని ఇది స్తుతిస్తుంది; చివరగా అగ్నిని అంగిరస్ మరియు హోతృ రూపంలో ఆహ్వానించి, సంఘర్షణల మధ్య కూడా సర్వజయ సంపదను మరియు వృద్ధిని ప్రసాదించమని కోరుతుంది.
Sukta 5.11
అగ్నిని స్తుతించే ఈ చిన్న సూక్తం, ఆయనను ప్రజల జాగ్రత్తగల రక్షకుడిగా మరియు భారతులను సన్మార్గంలో నడిపించే ప్రకాశవంతమైన పురోహిత-శక్తిగా చిత్రిస్తుంది. “ప్రతి ఇంటిలో” ఉన్న ఆయన సర్వవ్యాప్తిని ఇది ప్రత్యేకంగా ఉద్ఘాటిస్తుంది; అలాగే ఆయనను దైవదూతగా, హవిని మోసుకెళ్లే హవి-వాహకుడిగా వర్ణిస్తుంది. మథనం ద్వారా దాగి ఉన్న అగ్నిని వెలికి తీసి, అంగిరసులు ప్రాచీనకాలంలో ఆయనను కనుగొన్నారని కూడా ఇది స్మరింపజేస్తుంది.
Sukta 5.12
అగ్నిని ఉద్దేశించిన ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, ఋషి యొక్క “సుపరిశుద్ధ” వాక్కును ఆహుతిగా సమర్పించి, యజ్ఞంలో ఋతాన్ని స్థాపించి కాపాడే సత్యవాహకుడు, విస్తారమైన వృషన్ (వృషభుడు)గా అగ్నిని స్తుతిస్తుంది. ఇందులో—విరోధ శక్తులను ఎవరు బంధిస్తారు, అసత్యం నుండి అగ్నిభాగాన్ని ఎవరు కాపాడుతారు, “వాక్యాన్ని/వచనాన్ని” ఎవరు సురక్షితం చేస్తారు—అని ప్రశ్నిస్తూ, సక్రమంగా నిర్వహించిన యజ్ఞక్రియ, నియంత్రిత వాక్కు, దైవ రక్షణ ఇవన్నీ కలిసి ఉపాసకునికి విజయాన్ని మరియు స్థిర నివాసాన్ని కల్పిస్తాయని సూచిస్తుంది.
Sukta 5.13
అత్రి యొక్క ఈ సంక్షిప్త అగ్ని-సూక్తం, గీతంతో మేల్కొనే అగ్నిని స్తుతిస్తుంది; యజ్ఞాన్ని విస్తృతంగా, ఫలప్రదంగా చేసే ఎన్నుకోబడిన హోతృ ఆయనే. ఇందులో స్తోత్రం (అర్చ్)ను ప్రజ్వలన, రక్షణ, అలాగే “బహురంగ” సమృద్ధి సమీపానికి రావడం తో పదేపదే అనుసంధానించి, యజ్ఞక్రియకు దేవతలను సమీకరించే కేంద్రంగా అగ్నిని ప్రతిపాదిస్తుంది.
Sukta 5.14
అత్రి యొక్క ఈ సంక్షిప్త అగ్ని సూక్తం, స్తుతి మరియు సమిధల ద్వారా అగ్నిని మేల్కొనమని పిలుస్తుంది; తద్వారా ఆయన యజమాని ఆహుతులను దేవసభలోకి మోసుకెళ్లగలడు. అగ్ని నవజాత కాంతిగా స్తుతింపబడుతున్నాడు; ఆయన అంధకారాన్ని, శత్రు శక్తులను జయించి “గోవులు/కిరణాలు”, జలాలు, ప్రకాశవంతమైన స్వర్గాన్ని తిరిగి పొందుతాడు; అలాగే నెయ్యి, స్తోత్రాలు, సమ్యక్ సంకల్పం వల్ల బలపడుతాడు.
Sukta 5.15
ఈ సంక్షిప్త అగ్ని సూక్తం అగ్నిదేవుని స్తుతిస్తుంది—ఆయనను జ్ఞానవంతుడైన, ప్రాచీన ఋషిగా, అలాగే నెయ్యితో ప్రజ్వలింపబడి శుద్ధి చేయబడే ధనసంపద మరియు స్థిరత్వానికి ఆధారభూతుడిగా వర్ణిస్తుంది. యజ్ఞచక్రాల్లో ఎల్లప్పుడూ నూతనంగా జన్మించేవాడు, వైరం/శత్రుత్వాన్ని తరిమివేసే ఉగ్ర రక్షకుడు, ఇంకా గుహలో దాగి ఉన్న “పాదచిహ్నం”గా అగ్ని చూపబడతాడు; ఆయన మహా సమృద్ధిని మేల్కొలిపి, అత్రిని అంధకారాన్ని దాటి తీసుకెళ్తాడు.
Sukta 5.16
ఈ సంక్షిప్త వసిష్ఠ స్తోత్రం అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—ప్రకాశించే, ఎల్లప్పుడూ పెరుగుతున్న జ్వాలగా—మర్త్యులు ఆయనను విశ్వసనీయ మిత్రుడిగా, మార్గదర్శిగా భావించి “ముందుగా” స్థాపిస్తారు. సమాజానికి బలాన్ని సమీకరించమని, సంఘర్షణల్లో రక్షించమని, వాఽర్య (కోరుకున్న సమృద్ధి) ప్రసాదించమని, అలాగే స్వస్తి (క్షేమం) నిలిచే సురక్షిత స్థానం/ఆధారాన్ని స్థాపించమని అగ్నిని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.17
వసిష్ఠుని ఈ సంక్షిప్త అగ్ని సూక్తం, సక్రమంగా నిర్వహించిన యజ్ఞం ద్వారా మర్త్య ఉపాసకుణ్ణి “మరింత శక్తిమంతమైన” దివ్య సహాయకుని సమీపానికి తీసుకువస్తుంది; అగ్నిని రక్షకుడు, మార్గదర్శి, వృద్ధిని కలిగించేవాడిగా స్తుతిస్తుంది. అగ్ని ప్రకాశవంతమైన, విశ్వవ్యాప్త ప్రతీకలతో చిత్రితుడవుతాడు—జ్వాలలతో ఆవృతుడై, ప్రేరిత వాక్చేత నడిపించబడుతూ—అని; కవి ఆయనను కోరేది, ఆశించిన మేలును కాపాడాలని, క్షేమాన్ని ప్రసాదించాలని, సంఘర్షణల్లో బలార్థం మరింత జ్వలించాలని.
Sukta 5.18
ఈ చిన్న సూక్తం ఉదయ వేళ అగ్నిని ‘అతిథి’—దివ్య అతిథి—గా స్తుతిస్తుంది; అగ్ని మరియు ఆహుతుల ద్వారా మానవ గృహంలో ఆయనను గౌరవంతో ఆహ్వానించి స్వాగతిస్తుంది. అగ్ని అమరుడిగా పిలువబడతాడు; మర్త్యుల ఆహుతుల్లో ఆనందిస్తాడు, రథంలా హానిలేకుండా ముందుకు దూసుకుపోతాడు, మరియు దాతృత్వం గల యజమానుల కీర్తి, సంపదలను వృద్ధి చేస్తాడు.
Sukta 5.19
ఈ చిన్న అగ్ని-సూక్తం తల్లి అంతరంలో అగ్నியின் గుప్త జన్మను ధ్యానిస్తుంది—ఆవరణాల్లో దాగి ఉండి, తరువాత ప్రత్యేక రూపంలో వెల్లడవుతుంది. సముదాయాలను మరియు సంపదను పెంపొందించే అగ్నியின் ప్రకాశమయ, ప్రాణదాయక శక్తిని స్తుతిస్తుంది; అలాగే గాలి, బూడిదతో కలిసి కదిలే కిరణం/జ్వాలగా అతని చలనం-భరిత క్రీడను స్మరింపజేస్తుంది—కార్యానికి తన బలాలను పదును పెట్టుకుంటాడు.
Sukta 5.20
అత్రి ఋషుల ఈ సంక్షిప్త అగ్ని-సూక్తం, నిజంగా “వినదగిన”దిగా మరియు దేవతలతో సమన్వయమై ఉన్న సంపదను ప్రసాదించేవాడిగా అగ్నిని ఆహ్వానిస్తుంది. ఇందులో అగ్నినే హోతృగా ఎంచుకుంటారు—ప్రాచీనుడు, యజ్ఞంలో అగ్రగణ్యుడు—అతడు దక్ష (సరైన నైపుణ్యం/వివేకశక్తి)ను పరిపక్వం చేసి, ఉపాసకుణ్ణి ఋత-ఆధారిత సమృద్ధి, కాంతి (ఆవులు/కిరణాలు) మరియు వీరబలానికి నడిపిస్తాడు.
Sukta 5.21
ఈ సంక్షిప్త అగ్ని సూక్తం అగ్నిని “మనుష్వత్” (manuṣvat) — మానవరీతిగా — ఆహ్వానిస్తుంది; యజ్ఞాగ్నిని సరిగా స్థాపించి ప్రజ్వలింపజేసి, అది దేవతల వద్దకు ఆరాధనను/హవిస్సును చేర్చేలా చేయమని ప్రార్థిస్తుంది. అగ్ని, సమస్త దేవతలు ఏకగ్రీవంగా తమ దూత (dūta)గా ఎన్నుకున్నవాడని స్తుతించబడుతున్నాడు; అలాగే అతడు ప్రకాశంగా జ్వలించి, వృద్ధి మరియు సమృద్ధిని నిలబెట్టే క్రమబద్ధ సత్యమైన “ఋత గర్భం” (ṛta) లో తన ఆసనాన్ని అధిష్ఠించమని ప్రేరేపించబడుతున్నాడు.
Sukta 5.22
ఈ సంక్షిప్త ఆత్రేయ సూక్తం అగ్నిని శుద్ధి చేసే జ్వాలగా, యజ్ఞానికి ప్రియమైన హోతృగా ఆహ్వానిస్తుంది; కవుల ప్రేరిత వాణిని ఆయన గుర్తించి స్వీకరించమని ప్రార్థిస్తుంది. ఇందులో అగ్ని వివేచనాశక్తి గల మనస్సుతో ఎన్నుకోబడిన దివ్య రక్షకుడిగా ప్రతిపాదించబడతాడు; అలాగే ఆత్రి వంశీయులు స్తోమాలు, గీరాలు ద్వారా అగ్నిని “వర్ధింపజేసి” అలంకరించేవారిగా హైలైట్ చేయబడతారు. దీని ఉద్దేశ్యం ఆచారాత్మకమూ భక్తిమయమూ—అగ్నిసాన్నిధ్యాన్ని ప్రజ్వలింపజేయడం, ఆయన సహాయాన్ని పొందడం, మరియు ఆయన ప్రకాశవంతమైన మార్గదర్శకత్వంలో యజ్ఞం సవ్యంగా సాగేటట్లు చేయడం.
Sukta 5.23
ఈ సంక్షిప్త అగ్ని సూక్తం, శత్రు శక్తులను అణచి ముందుకు దూసుకుపోయే ‘సహంతమ’—అంటే అత్యంత విజయం కలిగించే, ప్రకాశవంతమైన సంపద (రయి, ద్యుమ్న)ను తీసుకురావాలని అగ్నిదేవుని ప్రార్థిస్తుంది. ఇందులో అగ్ని అన్ని ప్రజలచే అన్వేషింపబడే ప్రియ హోతృగా వర్ణించబడతాడు; చివరగా భక్తుల గృహాలలో అగ్ని ప్రకాశంగా జ్వలించి, సమృద్ధి మరియు రక్షణను ప్రసాదించమని నేరుగా వేడుకోలు చేయబడుతుంది.
Sukta 5.24
ఈ సంక్షిప్త అగ్ని సూక్తం రక్షణార్థ ప్రార్థన: ఉపాసకులకు అగ్ని అత్యంత సమీప సన్నిధిగా (అంతమ) మరియు స్థిరమైన ఆశ్రయంగా/రక్షాకవచంగా (వరూథ్య) ఉండాలని కవి వేడుకుంటాడు. అగ్ని మేల్కొని పిలుపును వినాలి, తన కాపలాశక్తిని విస్తరించాలి, శత్రుత్వ ఉద్దేశాల నుంచి సముదాయాన్ని రక్షించి విడిపించాలి అని ఆహ్వానించబడుతున్నాడు. సూక్తం చివరికి, పవిత్ర కార్యంలో నిమగ్నమైన తన సహచరులకు అగ్ని కృపను మరియు మంగళకరమైన క్షేమాన్ని కోరుతూ ముగుస్తుంది.
Sukta 5.25
ఈ సూక్తం అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—ఆయన దివ్య సహాయకుడు; నిజమైన యజమానికి ధనం, కీర్తి, బలమైన సంతానం ప్రసాదించి, ఉపాసకుణ్ని శత్రు శక్తుల నుండి కాపాడుతాడు. అగ్ని సత్యస్వరూపుడిగా, ఋషిజనిత శక్తిగా ఆహ్వానించబడుతున్నాడు; ప్రమాదకర జలాలను నౌక దాటించునట్లు, భక్తుణ్ని వైరం దాటి ‘పార చేర్చే’వాడు. మొత్తం ఉద్దేశ్యం యజ్ఞక్రియ సఫలతతో ఆశీర్వాదాలు పొందడం, అలాగే ప్రతిఘటనను దాటి సురక్షిత గమనం సాధించడం.
Sukta 5.26
ఈ సూక్తం అగ్నిని కాంతిమంతమైన శుద్ధికర్తగా, దివ్య పురోహితుడిగా ఆహ్వానిస్తుంది; ఆయన “జిహ్వ” హవిస్సును మోసుకొని దేవతలను యజ్ఞానికి పిలుస్తుంది. పవిత్ర బర్హిస్ (యజ్ఞాసనం) మీద దేవతలను కూర్చోబెట్టమని, సోమపేషణ చేసే ఉపాసకునికి బలం మరియు వీరత్వప్రాణశక్తి (సువీర్య) ప్రసాదించమని అగ్నిని ప్రార్థిస్తుంది. ముగింపు భాగంలో ఆహ్వానం సంపూర్ణ దైవసభ వరకు విస్తరిస్తుంది—మరుతులు, అశ్వినులు, మిత్రుడు, వరుణుడు, సమస్త దేవతలు—ఇది సంపూర్ణంగా, సన్నద్ధంగా నిర్వహించిన యజ్ఞాన్ని సూచిస్తుంది.
Sukta 5.27
ఈ సంక్షిప్త సూక్తం అగ్నిని వైశ్వానరుడిగా—సర్వవ్యాప్త అగ్ని, ప్రభుత్వశాలి శక్తిగా—స్తుతిస్తుంది; లోకంలో సమృద్ధి మరియు ఋత (సరైన క్రమం/నియమం) స్పష్టంగా కనిపించేలా చేసేవాడిగా వర్ణిస్తుంది. త్రి-అరుణుని దాన-ప్రసంగం ద్వారా అగ్నిమహిమను చట్రబద్ధం చేసి, సూక్తఫలితాన్ని యజ్ఞవాక్కు/ఋక్–వాక్ (వాణి) మరియు అశ్వమేధ పరిసరాలతో అనుసంధానిస్తుంది. చివరికి ఇంద్ర–అగ్ని సంయుక్త ఆహ్వానం—క్షత్ర (సార్వభౌమ రాజశక్తి/పరాక్రమం) నిలబడేలా చేయమని.
Sukta 5.28
ఈ చిన్న సూక్తం ప్రజ్వలితమై ఆకాశాన్ని తాకే జ్వాలారూప అగ్నిని స్తుతిస్తుంది; తూర్పు నుండి సమస్త కావ్యమైన వరాలను మోసుకొని వచ్చే ఉషస్ (ప్రభాత) రాగానే, ఆమెతో అగ్నియొక్క కాంతి కలుస్తుంది. ఉదయకాంతితో లోకం మేల్కొనడాన్ని యజ్ఞం మేల్కొనడముతో అనుసంధానించి, అగ్నిని హవ్యవాహనుడిగా—దేవులకు హవిస్సును నిశ్చయంగా చేర్చే వాహకుడిగా—ఎంచుకోవాలని ఉపాసకులను ప్రేరేపిస్తుంది.
Sukta 5.29
ఈ సూక్తం మరుత్లకు స్థిరమైన, సర్వజ్ఞ నాయకుడైన ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది; లోకవ్యవస్థను స్థాపించే అతని శక్తిని, అలాగే అడ్డంకుల ప్రతిరూపమైన సర్పుడు (అహి) పై అతని నిర్ణాయక విజయాన్ని ఘనంగా కీర్తిస్తుంది. “మూడు” అనే ప్రతీకను (అర్యమన్ యొక్క నియమం, ప్రకాశమయ లోకాలు, ప్రవాహాలు/జలాలు) పునఃపునః వినియోగించి, ఇంద్రుని విజయం సార్వత్రిక క్రమం పునరుద్ధరణగా, జీవనదాయక జలాలు మరియు వెలుగు విడుదలగా చిత్రిస్తుంది. చివరికి ఋషి ఇంద్రునికి కొత్తగా నిర్మించిన బ్రహ్మన్ (స్తోత్రకళ)ను అర్పిస్తూ, ఆ ప్రార్థనను చక్కగా నేసిన వస్త్రముతోను, సుస్థిరంగా నిర్మించిన రథంతోను పోల్చి ముగిస్తాడు.
Sukta 5.30
ఈ సూక్తం ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది—ఆయన వేగంగా వచ్చేవాడు, సోమప్రియ వీరుడు; ఆహ్వానానికి స్పందించి, శత్రు శక్తులను విరిచివేస్తాడు; ముఖ్యంగా కాంతి, గోవులు, సమృద్ధిని అడ్డుకునే దస్యు బలాలను సంహరిస్తాడు. స్తుతితో పాటు స్పష్టమైన యుద్ధ దృశ్యాలు ఇందులో నేయబడ్డాయి—యుద్ధానికి ముందుకు కదిలే ఇంద్రుడు, దాగి ఉన్న “గోవులను” (ధనం/కాంతి) వెలికి తీయడం—మరియు చివరికి ఋషి పొందిన స్పష్టమైన లాభాలు, విజయానికి సంబంధించిన యజ్ఞ సంకేతాలను స్మరిస్తాడు.
Sukta 5.31
ఈ సూక్తం ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది—రథారూఢుడై, ఎదురులేని శక్తిగా; ఆయన మార్గాన్ని శుభ్రం చేసి తెరుస్తాడు, ‘మందలు’ (సంపదలు మరియు శక్తులు) క్రమబద్ధం చేస్తాడు, ముందువరుసలో నిలిచి సురక్షితంగా నడిపిస్తాడు. అహి/వృత్రుడు మరియు శుష్ణుని మోసపూరిత మాయలపై ఆయన సాధించిన నిర్ణాయక విజయాలు ఇందులో స్మరించబడతాయి; ఇంద్రుడు అడ్డంకులను ఛేదిస్తాడు, దస్యులను తరిమివేస్తాడు, తన భక్తులలో బలాన్ని స్థాపిస్తాడు అని హైలైట్ చేయబడుతుంది. ప్రార్థన రక్షణాశీర్వాదంతో ముగుస్తుంది: ఇంద్రునిలో ఆనందించే వారు హానినుండి దూరంగా ఉండి, ఓజస్ (జీవశక్తి)తో సమృద్ధులవ్వాలి.
Sukta 5.32
ఈ సూక్తం అడ్డంకులను ఛేదించే ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది: ఆయన పర్వతాన్ని చీల్చి, బంధించబడిన జలాలను విడుదల చేసి, జీవనదాయక ప్రవాహాలను ఆపివేసే దానవుణ్ణి సంహరిస్తాడు. ఇంద్రుని అప్రతిహత వజ్రబలం ఋతం (సక్రమ ధర్మక్రమం)ను పునఃస్థాపించే విశ్వకార్యంగా వర్ణించబడుతుంది; దాని వల్ల ఋషులకు మరియు వారి సమాజానికి సమృద్ధి కలుగుతుంది. ముగింపులో ధ్యానాత్మక స్వరం వినిపిస్తుంది—బ్రహ్మన్ (పవిత్ర వాక్కు/కర్మ)కు అంకితమైనవారు, ఋతువులకు తగిన విధంగా ఉదారంగా దానం చేసే ఇంద్రుని ఎందుకు ఎప్పుడైనా నిరోధించాలనుకుంటారు?
Sukta 5.33
అత్రి యొక్క ఈ సూక్తం ఇంద్రుని అపూర్వ బలాన్ని, యుద్ధంలో విజయాన్ని కలిగించే సహాయాన్ని స్తుతిస్తుంది; ఆయన “సుమతి” (మంచి మనస్సు/సద్బుద్ధి)ని మేల్కొలిపి, ఉపాసకులకు విజయశక్తిని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది. ఇందులో ఇంద్రుని సర్ప-విధ్వంసక పరాక్రమం, కృపతో సంపదను ప్రసాదించే దాతృత్వం స్మరించబడతాయి; సమృద్ధి దైవ మార్గదర్శిత “సంగ్రహం”గా చిత్రితమవుతుంది—గోవులు సురక్షితమైన గోశాలలోకి వచ్చి చేరినట్లుగా.
Sukta 5.34
ఋగ్వేదం 5.34 అత్రి సంప్రదాయానికి చెందిన స్తోత్రం; సోమపాన పీడనక్రియ ద్వారా ఇంద్రుని ఆహ్వానిస్తుంది. అతనిని అజాతశత్రు (“వైరం పుట్టని వాడు”)గా, బ్రహ్మవాహస్ (“వాక్కును మోసేవాడు”)గా స్తుతిస్తుంది. నియమబద్ధంగా హవిస్సులు సమర్పిస్తూ సోమాన్ని పీడించే వారిని, పీడించని వారితో పోల్చి చూపుతుంది. ఇంద్రుడు విశ్వఋతాన్ని చలనం లోకి తెచ్చే శక్తిగా, అడ్డుపడే బలాలను అణచివేసే వాడిగా, యజ్ఞాన్ని విజయానికి మరియు వృద్ధికి ముందుకు నడిపించే వాడిగా చిత్రిస్తుంది.
Sukta 5.35
అత్రి పరంపరలోని ఈ ఇంద్ర సూక్తం, దేవుడు తన అత్యంత “ప్రభావవంతమైన సంకల్పం” (క్రతు)ను క్రియాశీల సహాయంగా తీసుకువచ్చి, దానిని ఉపాసకులకు పోటీల్లోను నిత్య పోరాటంలోను విజయశక్తిగా మార్చాలని ప్రార్థిస్తుంది. అలాగే శత్రుత్వభరితమైన, విరోధి ప్రేరణలను అణచివేసి, గాయకుల రథాన్ని—వారి ముందుకు సాగుదలకి ప్రతీక—రక్షించమని ఇంద్రుని వేడుకుంటుంది; అప్పుడు వారి స్తుతి మరియు కీర్తి “స్వర్గంలో”, అనగా సత్యపు ప్రకాశమయ లోకంలో, స్థాపితమవుతాయి.
Sukta 5.36
ఇది అత్యవసరమైన సోమ-ఆహ్వాన స్తోత్రం; ధనాన్ని తెలిసి ప్రసాదించే ఇంద్రుని సోమపీడన స్థలానికి వచ్చి, సక్రమంగా సిద్ధం చేసిన సోమాన్ని పానంచేయమని కవి పిలుస్తాడు. పీడనశిల, పిండిన (పాలతో కలిపిన) సోమం వంటి స్పష్టమైన యజ్ఞ-చిత్రాలతో ఆహ్వానం మరింత ఉద్ధృతమవుతుంది; ‘ఎడమ, కుడి’ రెండువైపుల నుంచీ సంపదను ప్రసాదించమని ఇంద్రుని వేడుకుంటాడు. చివరలో ఇంద్రుని యౌవనబలం మరియు మరుతులతో ఆయన అనుబంధం స్మరించబడుతుంది.
Sukta 5.37
ఈ సంక్షిప్త ఇంద్ర-సూక్తం ‘ఇంద్రునికై సోమాన్ని పీడించువాడు’ని స్తుతిస్తుంది. ఆ యజమాని సౌర కాంతితో సంచరిస్తాడని, అతని యాగక్రియకు ఉషస్సులు నిశ్చితమైన మార్గాన్ని తెరుస్తాయని వర్ణిస్తుంది. ఇంద్రుని విజయరథ-శక్తి అనేక బలాలను తన చుట్టూ సమీకరిస్తుంది; సూర్యుడు మరియు అగ్ని అనుగ్రహాన్ని పొందిన సోమదాతకు సంపూర్ణతను—శాంతికాలంలో క్షేమాన్ని, సంగ్రామంలో విజయాన్ని—ఈ హిమ్నం వాగ్దానం చేస్తుంది.
Sukta 5.38
ఇంద్రునికి అంకితమైన ఈ సంక్షిప్త సూక్తం, ఆయన దానశీలత యొక్క విశాలతను మరియు ఆయన రక్షణ యొక్క దూరవ్యాప్త శక్తిని స్తుతిస్తుంది. ఉపాసకుల ‘ద్యుమ్నా’—ప్రకాశమయ బలాలు, విజయశక్తులు—వృద్ధి చేయమని ఆయనను ప్రార్థిస్తుంది. భక్తుల హితార్థం స్వర్గాన్నీ చలనమయ భూమి-క్షేత్రాన్నీ అధీనంలో ఉంచే ఇంద్రుని ఉగ్ర పరాక్రమం (శుష్మ)ను స్మరిస్తుంది. చివరికి, ఆయన సహాయంతో బాగా కాపాడబడుతూ, ఆయన ఆశ్రయం (శర్మన్)లో సురక్షితంగా నివసించనివ్వమని వేడుకుంటుంది.
Sukta 5.39
ఇంద్రునికి అత్రి ఋషి అర్పించిన ఈ చిన్న స్తోత్రం, విజయశక్తి గల దేవుడైన ఇంద్రుడు తన “ప్రకాశవంతమైన, పొంగిపొర్లే” సంపదను మరియు బలాన్ని కించిత్తు కూడా తగ్గించకుండా, “రెండు చేతులతో” సమృద్ధిని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది. దృఢమైనదానినికూడా వంగేలా చేయగల ఇంద్రుని ప్రసిద్ధ దానసంకల్పం (ప్రరాధ్యం)ను ఇది హైలైట్ చేస్తుంది. చివరికి, అత్రులు తమ స్వయంసాక్షాత్కారంతో చేసిన అభిషిక్త స్తుతిక్రియతో ఇది ముగుస్తుంది—బ్రహ్మాన్ని మోసుకొనే శక్తిగా వాక్కు ప్రకాశవంతమై నిలుస్తుంది.
Sukta 5.40
ఈ సూక్తం సోమపతి మరియు పరమ వృత్రహంతముడైన ఇంద్రుణ్ని ఆహ్వానిస్తుంది—ఆయన పిండిన సోమానికి వేగంగా వచ్చి యజమానునికి విజయదాయక బలాన్ని ప్రసాదించాలి. అనంతరం ప్రసిద్ధ అత్రి-కథనం విప్పబడుతుంది: స్వర్భాను అనే దైత్యుడు సూర్యుణ్ని అంధకారంతో కప్పివేస్తాడు, లోకాలు గందరగోళంలో పడతాయి; అత్రులు తమ అంతర్దృష్టి మరియు మంత్రశక్తి ద్వారా దాగిన సూర్యుణ్ని తిరిగి వెలికి తీసి, వెలుగును మరియు ఋత-వ్యవస్థను పునఃస్థాపిస్తారు.
Sukta 5.41
ఋగ్వేదం 5.41 సూక్తం, ఋతం (కోస్మిక క్రమం) యొక్క రక్షకులైన మిత్ర–వరుణులను ప్రార్థిస్తూ ప్రారంభమవుతుంది—యజమానిని కాపాడి, బలం, సమృద్ధి, క్షేమమైన గమనం ప్రసాదించమని కోరుతుంది. సూక్తం ముందుకు సాగేకొద్దీ ఇది దాదాపు “సర్వశక్తుల” ఆహ్వానంగా విస్తరిస్తుంది—ఇతర దేవతలను, అలాగే జలాలు, ఔషధి/వృక్షాలు, ద్యౌః, అరణ్యాలు, పర్వతాలు వంటి ప్రకృతి-రక్షకులను చికిత్స, రక్షణ, సౌఖ్యం కోసం పిలుస్తుంది. చివరికి, పూజకులలో పోషకమైన సమృద్ధి నిండిపోవాలని సంక్షిప్త ఆశీర్వచనంతో ముగుస్తుంది.
Sukta 5.42
ఋగ్వేదం 5.42 ఒక విస్తృత రక్షణ‑సమృద్ధి సూక్తం. ఇందులో ఆదిత్యులకు—ప్రత్యేకంగా వరుణ, మిత్ర, భగ, అదితి—“శాంతి మోసుకొచ్చే” ప్రార్థనను పంపి, ఋతం (సరైన క్రమం), సురక్షిత గమనం, క్షేమం కోరుతుంది. అలాగే మరుతులు, అశ్వినులు వంటి అనుబంధ దైవశక్తులను పిలిచి, శత్రుత్వ శక్తులను తరిమివేసి, ఉపాసకునికీ సమాజానికీ ధనం, బలం, “అమర” శుభభాగ్యం ప్రసాదించమని వేడుకుంటుంది.
Sukta 5.43
ఋగ్వేదం 5.43 సూక్తం విశ్వేదేవులను విస్తృతంగా ఆహ్వానిస్తుంది. వారు పోషకులు, ఆనందదాయక శక్తులుగా భావింపబడి, యజమాని జీవితంలో సమృద్ధి యొక్క “పాలు, తేనె”ను కుమ్మరిస్తారని వర్ణిస్తుంది. పూషన్, వాయు వంటి ప్రధాన దివ్య సహాయకులను స్మరిస్తూ, చివరికి అశ్వినులతో ముగుస్తూ, రయి (సంపద/ప్లేనిట్యూడ్), వాజ (ప్రభావవంతమైన బలం, విజయం), మార్గదర్శనం, రక్షణ, మరియు “అమృత”మైన శుభభాగ్యాన్ని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.44
ఈ సూక్తం అగ్నిని అత్యంత ప్రాచీనుడిగా, ఎల్లప్పుడూ నూతనంగా పునరుద్ధరించబడే యాజ్ఞిక శక్తిగా స్తుతిస్తుంది—బర్హిష్పై ఆసీనుడై, “సూర్యలోకాలను కనుగొనేవాడు”గా, ప్రేరిత వాక్కు చేత వెలికి తీయబడే (“దోహించబడే”) వాడిగా. సంప్రదాయ యజ్ఞాచారంలో అగ్నిని ఆహ్వానించడం నుండి ప్రారంభించి, మాయా-మోస శక్తులను జయించే ప్రకాశమయ రక్షకుడిగా ఆయనను చిత్రిస్తుంది. చివరికి అగ్ని మేల్కొన్నాడని ప్రకటిస్తూ, ఋక్, సామన్, సోమం—all అతనిలోనే మిత్రుడిగా, నివాస-సహచరుడిగా ఏకమవుతాయని ముగిస్తుంది.
Sukta 5.45
అత్రి పరంపరలోని ఈ సూక్తం ఉషస్సు–సూర్య సమ్మేళనాన్ని స్తుతిస్తుంది: అది ప్రకాశమయ శక్తిగా అంధకారాన్ని ఛేదించి, మనుష్యుల కోసం “ద్వారాలను తెరచి”, యజ్ఞకర్తను స్వర్గం/జ్యోతి వైపు పైకి నడిపిస్తుంది. ఇందులో ధీ (ప్రేరిత బుద్ధి)నే కార్యసాధక శక్తిగా పునఃపునః కేంద్రీకరించబడుతుంది—దాని ద్వారా దాగి ఉన్న “గోవులు/జ్యోతి” విడుదలవుతాయి, నవగ్వులు తమ గమనం/పారాయణాన్ని సాధిస్తారు, మరియు ఉపాసకుడు దైవ రక్షణతో పాటు కష్టాల నుండి విముక్తిని పొందుతాడు.
Sukta 5.46
ఆత్రేయ పరంపరలోని ఈ సూక్తం యజమాని ప్రయాణానికి మార్గదర్శకత్వం, రక్షణ, మరియు ఋతం (సరియైన గతి) కలిగించే సమన్విత శక్తులుగా విశ్వే దేవాఃను ఆహ్వానిస్తుంది. ఇది అంతర్ముఖ ‘తెలిసినవాడు’ (విద్వాన్) తనను తానే అశ్వంలా యోగం చేసుకొని మార్గాలపై నేరుగా ముందుకు నడిపించే దృశ్యంతో ప్రారంభమై, తరువాత మరుతులు, బృహస్పతి, పూషన్, ఆదిత్యులు మొదలైన వారందరినీ సమగ్రంగా పిలుస్తుంది; చివరికి దేవపత్నీలను (దేవతల సహచరీ దేవీలు) మేల్కొలిపి దివ్య లయను కదలికలోకి తెస్తుంది.
Sukta 5.47
ఈ చిన్న అత్రి సూక్తం ఒక రహస్యమైన స్త్రీమయ విశ్వశక్తిని ఆహ్వానిస్తుంది—దాన్ని తరచుగా ఉషస్సు (ప్రభాత) ప్రతీకలతో గాని, మహామాతృ-సిద్ధాంతంతో గాని అర్థం చేసుకుంటారు—ఆ శక్తి “మేల్కొలిపి” పితృలను (పితరులు/పూర్వికులు) యజ్ఞక్రియలో వారి ఆసనానికి పిలుస్తుంది. ఆపై ఇది సంఖ్యలు మరియు “కాంతి గోవులు” వంటి సంక్షిప్త విశ్వ-పహేళీల్లోకి మారి, లోకవ్యవస్థిత గర్భధారణ/ఉద్భవాన్ని వర్ణిస్తుంది. చివరగా మిత్ర–వరుణులు, అగ్ని, మరియు విశాల ద్యౌస్సు ఆశ్రయంగా క్షేమం, దృఢమైన పాదస్థితి, మరియు సురక్షిత గమనం కోసం ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది.
Sukta 5.48
ఈ సంక్షిప్త సూక్తం మేఘంలో జలాలను సమీకరించి విస్తారమైన లోకధామాన్ని విప్పి విస్తరించే “మాయినీ/మాయిన్” అనే రూపకర్త శక్తిని ధ్యానిస్తుంది; అలాగే వజ్రధారి బలాన్ని స్మరింపజేస్తూ పగలు–రాత్రుల క్రమాన్ని స్థాపించే శక్తిని సూచిస్తుంది. చివరికి, సుందర వస్త్రధారి, చతుర్ముఖుడైన వరుణుని—అపరిమేయమైన విస్తారమున్న శక్తిగా—నామోచ్ఛరిస్తుంది; ఆయన నుండే భాగుడు మరియు సవితృ వంటి విభజించి ప్రసాదించే, ప్రేరేపించే దేవతలు ఇష్టమైన ధనాన్ని అనుగ్రహిస్తారు.
Sukta 5.49
ఈ చిన్న సూక్తం జీవనాన్ని పెంపొందించే ధనాన్ని దివ్యంగా పంచేవారిగా సవితృ మరియు భగలను కోరుతూ, అశ్వినులను ప్రతిరోజూ సహచరులుగా, సహాయకులుగా ఆహ్వానిస్తుంది. తరువాత ఇది శుభదినాలను సృష్టించి అడ్డంకులను తొలగించే అనేక దేవతల సమూహ స్తుతిగా విస్తరిస్తుంది; చివరికి విశాలమైన మార్గం మరియు ద్యావా-పృథివుల పోషక ఆధారం కోసం ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది.
Sukta 5.50
ఈ సంక్షిప్త ఆత్రేయ సూక్తం దేవుని ‘నేతృ’గా—దివ్య మార్గదర్శిగా—ఆహ్వానిస్తుంది. ఆయన మనుష్యుణ్ని సన్మార్గంలో నడిపించి, స్నేహం, రక్షణ, అలాగే రయి (ద్రవ్య/సంపద) మరియు ద్యుమ్న (ప్రకాశమయ శక్తి) వృద్ధిని ప్రసాదిస్తాడు. నాయకుని సాంగత్యాన్ని ఎంచుకోవాలనే వ్యక్తిగత ఆకాంక్షను, అతిథులు సాదరంగా స్వీకరింపబడాలని మరియు పత్నీలు (ఆధార-సహచర శక్తులు) గౌరవింపబడాలని కోరే యజ్ఞ-సామాజిక ప్రార్థనతో ఇది కలుపుతుంది; మార్గం నుండి శత్రుత్వాన్ని తొలగించమని కూడా వేడుకుంటుంది. చివరికి, క్షేమం (శం) అనే శాంతి-ఆశీర్వాదంతో ఇది ముగుస్తుంది—చలనాన్ని సురక్షితంగా శ్రేయస్సు (స్వస్తి) వైపు నడిపించే రథాధిపతితో అనుసంధానంగా.
Sukta 5.51
ఈ సూక్తం సోమయాగంలో దేవతలను ఆహ్వానించి, హవిస్సును యథావిధిగా వారికి చేర్చే యాజ్ఞిక అగ్నిని స్తుతిస్తూ పిలుపునిచ్చే గీతం. ఇందులో దేవతల మధ్య ‘సజూః’ (ఏకమనస్సు, సమ్మతి)ని పదేపదే ఉద్ఘాటిస్తుంది—మిత్ర-వరుణులు, సోముడు, విష్ణువు మరియు విశ్వేదేవాః అందరూ ఒకే సమ్మతితో ఉండి, యజ్ఞం ఒకే సమరసమైన క్రియగా నిలవాలని కోరుతుంది. చివర్లో ఆశీర్వాద స్వరం వెల్లివిరుస్తూ, సూర్యచంద్రుల వలె సురక్షితమైన, క్రమబద్ధమైన మార్గం కలగాలని, అలాగే దానం చేసే, తెలిసికొనే, క్షేమంలో మళ్లీ ఏకమయ్యే సముదాయం ఏర్పడాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.52
ఈ సూక్తం యువ తుఫాను-దేవతలైన మరుతులను ఉత్సాహంగా ఆహ్వానిస్తుంది. వారి వంకరలేని, ద్రోహరహితమైన మహిమను, గర్జించే శక్తిని, అడ్డంకులను ఛేదించి సమృద్ధిని విడుదల చేసే వేగవంతమైన రథాలను స్తుతిస్తుంది. వారు యజ్ఞానికి రావాలని, గాయకుని కీర్తి మరియు రక్షణను బలపరచాలని, గోవులు, అశ్వాలు, విజయశక్తి వంటి రాధస్సు (వరాలు) ప్రసాదించాలని ప్రార్థిస్తుంది. చిత్రణం మేఘం–శిల–నది వంటి విశ్వ తుఫాను-క్రియల నుంచి, ఉపాసకునిలో ఉత్సాహం మరియు ధైర్యం అంతర్గతంగా మేల్కొనే స్థితి వరకు కదులుతుంది.
Sukta 5.53
ఋగ్వేదం 5.53 మారుతులకు అంకితమైన ఉత్సాహభరిత స్తుతిగీతం. రథారూఢులై వారు వేగంగా దూసుకెళ్లే గమనం, గర్జించే తేజస్సు, జీవనదాయక వర్షాలను కవి ప్రశంసిస్తాడు. నదులు, ప్రాంతాలు అడ్డంకి కాకుండా వారు సాగిపోవాలని, ధర్మనాయకుడు సుదాసునితో అనుకూలంగా నిలవాలని, యజమాని సమాజానికి రక్షణ, బలం, మంగళకర అనుగ్రహం ప్రసాదించాలని ఆహ్వానిస్తాడు.
Sukta 5.54
ఋగ్వేద 5.54 అత్రి సంప్రదాయానికి చెందిన స్తోత్రం; ఇందులో మరుతులను మెరుపులా ప్రకాశించే, పర్వతాలను కంపింపజేసే తుఫాను-గణాలుగా ఆహ్వానిస్తుంది. వారి గర్జనతో కూడిన దూకుడు ముందుకు సాగడం అడ్డంకులను తొలగించి లోకానికి ఉత్సాహం, శక్తి నింపుతుందని కవి స్తుతిస్తాడు. సూర్యుని గమనంలా వేగంగా, దూరదూరాల వరకు వ్యాపించే వారి బలాన్ని ప్రశంసించి, శత్రు శక్తులతో పోరాటంలో రక్షక సమీపం, విజయబలం, సత్యానుగుణ సహాయాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తాడు.
Sukta 5.55
ఈ సూక్తం ప్రకాశవంతులైన, సుసజ్జిత ఆయుధధారులైన తుఫాను-దేవతలైన మరుతులను స్తుతిస్తుంది. వారు సుయోగ్యంగా కట్టిన అశ్వాలతో వేగంగా సంచరిస్తారు; వారి రథాలు శుభమార్గంలో సాగుతాయి. శత్రుత్వం మరియు హానిని తొలగించమని, యజమానులను మరింత శ్రేయస్కరమైన దిశ (వస్యః) వైపు నడిపించమని, అలాగే సమాజానికి సమృద్ధి (రయి) మరియు క్షేమం కలగునట్లు హవిస్సును స్వీకరించమని వారిని ఆహ్వానిస్తుంది.
Sukta 5.56
ఈ సూక్తం ఇంద్రుని తుఫాను-గణమైన మరుతులను ప్రకాశమయ స్వర్గం నుండి మానవ సమాజంలోకి దిగివచ్చేలా ఆహ్వానిస్తుంది; వారి అవతరణను నడిపించి, వారి సన్నిధిని యజ్ఞంలో ఫలప్రదంగా చేసే మధ్యవర్తిగా అగ్నిని పిలుస్తుంది. వారి సన్నిహిత ఏకత్వం, కాంతి, అడ్డుకోలేని ముందుకు దూసుకెళ్లే వేగాన్ని స్తుతిస్తూ, వారి రాకతో యజమానునికి సమృద్ధి, ధర్మోచిత ప్రేరణ, ఉదారమైన భాగ్యం ప్రసాదించాలని కోరుతుంది.
Sukta 5.57
అత్రి ఋషి ఈ సూక్తంలో రుద్రుని కుమారులైన, “ఇంద్రుని బలంతో సమృద్ధులైన” మరుతులను ఏకైక వైభవంతో బంగారు రథాలపై వచ్చి క్షేమాన్ని ప్రసాదించమని ఆహ్వానిస్తాడు. వారి ప్రకాశవంతమైన, తుఫాను-సదృశ శక్తిని, అలాగే మేఘరహితంగా ఉదారంగా దొరికే వరాలను స్తుతిస్తూ, వారిని ఋతం (సార్వత్రిక క్రమం) యొక్క రక్షకులుగా చిత్రిస్తుంది; వారు సత్యాన్ని వినీ, గాయకుని ప్రార్థనను ఉద్ధరిస్తారని చెబుతుంది.
Sukta 5.58
RV 5.58లో అత్రి మారుతులను ఏకైక తుఫాను-గణంగా ఉత్సాహంగా స్తుతిస్తాడు—ఎల్లప్పుడూ నూతనంగా పునరుత్థానమయ్యే, వేగవాహనారూఢులు, అమర ఋతవ్యవస్థలో అధిపతులైనవారు. ఈ సూక్తం వారి ఆవేశభరిత శక్తిని, సత్యాన్ని వినే స్వభావాన్ని మహిమపరచి, ఆ శక్తినే ప్రార్థనగా మలుస్తుంది: మారుతులు ప్రసన్నులై యజమానిని సమృద్ధి పరచి, ఋతానికి అనుగుణంగా ఆరాధకుని అంతర్గత “విస్తారాన్ని” విస్తరింపజేయుగాక.
Sukta 5.59
ఈ సూక్తం రుద్రుని తుఫాను-శక్తులైన మరుతులను భయభక్తులు కలిగించే తుఫాను-గణాలుగా స్తుతిస్తుంది. వారి వేగవంతమైన సమీపం భూమిని కంపింపజేస్తుంది; క్రమబద్ధంగా, పక్షుల్లా ఎగిరే వారి గమనం ఆకాశపు శిఖరాల మీదుగా సాగుతుంది. వారి సౌందర్యం, యోధోచిత వైభవం, వేగవంతమైన అశ్వాలు ప్రశంసింపబడతాయి. పర్వతాన్ని ఆశ్రయించిన మేఘరాశులను వారు విడదీయగల శక్తితో వర్షాలను విడుదల చేసి, జీవనానికి మరియు యజ్ఞానికి అవసరమైన విశాల స్థలాలను విస్తరింపజేస్తారు.
Sukta 5.60
ఈ సూక్తం యజ్ఞాన్ని వివేచనతో నడిపించే, యథాస్థానంలో ఆసీనుడైన ఋత్విజుడైన అగ్నిని ఆహ్వానిస్తుంది—ఆయనే యజమాని కర్మాన్ని “వడపోసి” పరిపూర్ణం చేస్తాడు. అనంతరం మరుతులను యాగంలోకి పిలిచి, వారు విజయరథాలవలె స్తోత్రాన్ని ముందుకు మోసుకెళ్లే చలనశక్తిగా నిలుస్తారని చెబుతుంది. యజ్ఞక్రమం (అగ్ని) మరియు తుఫానులాంటి ప్రేరణ (మరుతులు) మధ్య సాగుతూ, చివరికి సోమపానంలో సమ్మేళనం కలుగుతుంది: వైశ్వానర అగ్ని మరుత్గణంతో కలిసి ప్రకాశమయమైన పురోహేవనంలో ఆనందిస్తాడు; సమృద్ధి, సదుద్దీపన, విజయవంతమైన ఆహుతిని స్థిరపరుస్తాడు.
Sukta 5.61
ఈ సూక్తం దూరాంతాల నుండి వచ్చుచున్న వీరసమూహమైన మరుతులను సంబోధిస్తుంది; వారి పరిచయాన్ని అడిగి, రక్షక సన్నిధిని ఆహ్వానిస్తుంది. వారి వేగవంతమైన, తుఫాను-సదృశ శక్తిని, సమృద్ధిని (పశువులు, బలం, పోషణ యొక్క “ప్రవాహాలు”) ప్రసాదించే సామర్థ్యాన్ని, అలాగే గాయకునికి అడ్డంకులను దాటి ముందుకు వెళ్లేందుకు తోడ్పడే మిత్రులుగా వారి పాత్రను స్తుతిస్తుంది. ముగింపులో, ప్రకాశమయమైన “గోవులు” (కిరణాలు/సంపద) వెంట సాగు దాతృత్వ రథమార్గం అనే విస్తృత వైదిక మోటిఫ్ను సూచిస్తూ, మరుతుల వరాలను విశ్వవ్యవస్థలో స్థిరపరుస్తుంది.
Sukta 5.62
ఈ సూక్తం మిత్ర–వరుణులను ఋతం (కోస్మిక క్రమం)ను నిలబెట్టే యుగ్మాధిపతులుగా స్తుతిస్తుంది; వారి సార్వభౌమత్వం సూర్యుని గమనంలోను, లోకాల నిర్దోష పరిపాలనలోను అత్యంత స్పష్టంగా దర్శనమిస్తుంది. ఆరాధకుని అఖండ రక్షణతో కాపాడమని, ప్రేరిత బుద్ధిని విస్తరింపజేయమని, తమ న్యాయమయమైన ప్రకాశవంతమైన పాలనచేత విజయం మరియు క్షేమాన్ని ప్రసాదించమని ఈ జంటను ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.63
ఈ సూక్తం మిత్రుడు–వరుణుడులను ఋతం (విశ్వవ్యవస్థ) యొక్క అప్రమత్త రక్షకులుగా స్తుతిస్తుంది. వారు అత్యున్నత స్వర్గంలో సింహాసనాసీనులై, సత్యధర్మాన్ని మరియు పవిత్ర నియమాలను నిలబెడతారు. వారి పాలనను కనిపించే బ్రహ్మాండ ప్రక్రియలతో—ప్రత్యేకంగా సూర్యుని గమనం మరియు వర్షాన్ని పంపడముతో—అనుసంధానించి, దైవిక క్రమం వారు అనుగ్రహించిన వారికి పోషణగా, సమృద్ధిగా, నైతిక స్థిరత్వంగా మారుతుందని చూపిస్తుంది.
Sukta 5.64
ఈ చిన్న సూక్తం మిత్రుడు–వరుణుడు ఇద్దరినీ కలిసి ఆహ్వానిస్తుంది—రక్షక సార్వభౌములుగా, పూజకుణ్ణి పశువుల కంచె సరిహద్దుల్లా చుట్టుముట్టి, విశాలమైన స్వర్గకాంతిలో జీవాన్ని కాపాడేవారిగా. సరిగ్గా కొలిచిన స్తుతిని వారు స్వీకరించాలని, హవనాగ్ని ప్రజ్వలన సమయంలో పిండిన సోమరసానికి త్వరగా రావాలని, దాతలకూ గాయకులకూ అనుగ్రహాన్ని విస్తరించాలని ప్రార్థిస్తుంది. మొత్తంగా, ఋతం అనే విశ్వక్రమం, సామాజిక సౌహార్దం, యజ్ఞక్షణపు సమీపత—ఇవన్నీ కలిపి రక్షణకూ ధర్మబద్ధ నివాసానికీ సంక్షిప్త ప్రార్థనగా నిలుస్తుంది.
Sukta 5.65
మిత్ర–వరుణులకు అంకితమైన ఈ చిన్న స్తోత్రం, ఋతం (విశ్వ క్రమం)ను నిలబెట్టే ఆదిత్యుల నుండి ప్రేరిత వాక్కును మరియు సరైన మార్గదర్శకత్వాన్ని కోరుతుంది. కష్టస్థితి నుండి బయటపడేందుకు “విస్తారమైన మార్గం”ను తెరవగల మిత్రుని శక్తిని ప్రశంసిస్తూ, ఆ దివ్య జంట ఏకమై ప్రజలను నడిపించాలని, సురక్షిత ఆవరణలో ఋషులను మరియు యజమానులను రక్షించాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.66
అత్రి ఋషి యొక్క ఈ సంక్షిప్త సూక్తం మిత్ర–వరుణులను ఆహ్వానిస్తుంది; ఇందులో ‘ఋత-పేశస్’—అంటే ఋతం (కోస్మిక క్రమం)నే తన రూపం/వస్త్రముగా ధరించినవాడిగా—వరుణునిపై ప్రత్యేక దృష్టి ఉంటుంది. మానవ ఉపాసకుడు వారి దూరదర్శి మార్గదర్శకత్వానికి మేల్కొని, యథావిధిగా యజ్ఞార్పణ చేయాలని, రక్షణ, స్పష్టత, మరియు అంతర్ముఖ స్వాధీనత (స్వరాజ్య) వైపు గమనాన్ని పొందాలని ఇది ప్రేరేపిస్తుంది. శ్లోకాలంతటా, ఈ దైవజంటను కవి-సదృశ ఋషులుగా స్తుతిస్తూ, తమ కేతు (ప్రకాశమయ సంకేతం) ద్వారా ప్రజలను ప్రకాశింపజేసేవారిగా, అద్భుత శక్తులతో దక్షం మరియు ఋతాన్ని నిలుపుదల చేసేవారిగా వర్ణిస్తుంది.
Sukta 5.67
ఈ చిన్న స్తోత్రం ఋతం (విశ్వక్రమం)ను నిలబెట్టే సర్వజ్ఞులైన ఆదిత్యులను—ప్రత్యేకంగా వరుణుడు, మిత్రుడు, ఆర్యమన్ను—స్తుతిస్తుంది. వారి విస్తారమైన ఆజ్ఞ (ఆర్డినెన్స్) నిజమైన క్షత్రం (సార్వభౌమాధికారం)ను, రక్షణను ప్రసాదిస్తుందని చెబుతుంది. స్థిరమైన వ్రతాల (నియమాల)లో వారు అచంచలంగా సాగుతారని, మానవులను హానినుండి కాపాడగల శక్తి వారిదని హైలైట్ చేస్తుంది; అలాగే అత్రి ఋషి యొక్క ప్రేరిత మతి (ధ్యాన-చింతన) ఆరాధనలో వారివైపు దూసుకుపోతుందని పేర్కొంటుంది.
Sukta 5.68
ఈ సంక్షిప్త సూక్తం మిత్రుడు–వరుణుడులను ఋతాన్ని—విశాలమైన విశ్వ సత్య-వ్యవస్థను—ధారించే మహా సార్వభౌములుగా (మహి-క్షత్రౌ) స్తుతిస్తుంది. వారు యజమానులను భౌమమైనదీ దివ్యమైనదీ అయిన సమృద్ధితో బలపరచాలని ప్రార్థిస్తుంది; వర్షం, ప్రవహించే జలాలు, పోషణ ద్వారా వారి కార్యాన్ని చిత్రించి, పుష్కలత్వానికి “విశాల ఆధారం” ఏర్పడుతుందని వర్ణిస్తుంది.
Sukta 5.69
ఈ చిన్న అత్రి స్తోత్రం మూడు ప్రకాశమయ లోకాలను నిలబెట్టే, అచంచలమైన ఋతధర్మ నియమాలను (వ్రతాలు) అమలు చేసే ఆదిత్యులైన మిత్ర–వరుణులను స్తుతిస్తుంది. వారు దైవధర్మాన్ని రక్షించాలని, రాజ్యపాలనలోను సమాజంలోను వంకర లేదా తప్పుదారి పట్టించే సలహాను తొలగించాలని, కుటుంబానికీ సంతతికీ క్షేమం, సంపద (రాయీ), శాంతి ప్రసాదించాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.70
ఈ సంక్షిప్త అనుష్టుభ్ స్తోత్రం సమీప సహాయకులుగా ఉన్న మిత్ర–వరుణులను ఆహ్వానిస్తుంది. వారి క్రమబద్ధమైన, ప్రకాశమయమైన సుమతి (సద్బుద్ధి/శుభమతి) ఆరాధకుణ్ని గాయాలు, కష్టాలు, అంతరంగ అడ్డంకుల మధ్యనుండి దాటించి నడిపించగలదని ప్రార్థిస్తుంది. రక్షణను, ప్రభావవంతమైన కాపాడే శక్తిని, దస్యు-శక్తులపై (అంధకారం, అవ్యవస్థ) విజయాన్ని కోరుతూ, చివరికి శరీరానికీ ప్రాణశక్తికీ హానికరమైన ఏ యక్ష-పీడనూ తగలకుండా కాపాడమని వేడుకుంటుంది.
Sukta 5.71
ఈ సంక్షిప్త గాయత్రీ సూక్తం మిత్రుడు–వరుణుడిని యజ్ఞానికి సమీపంగా రావాలని ఆహ్వానిస్తుంది. హానికర శక్తులను త్రిప్పికొట్టి, అధ్వర్య యొక్క ఋతమార్గాన్ని నిలబెట్టే రక్షకులుగా వారిని స్తుతిస్తుంది. సర్వజ్ఞులైన అధిపతులుగా వారిని ప్రశంసించి, ఉపాసకుని ధీḥ (అంతర్దృష్టి)ని విస్తరించి స్థిరపరచమని ప్రార్థిస్తుంది. చివరికి స్పష్టమైన సోమ ఆహ్వానం చేస్తుంది: ఆ దివ్య జంట సమీపించి సోమాన్ని పానంచేసి, అంతరంగ క్రమాన్ని మరియు ఆనందాన్ని స్థాపించుగాక.
Sukta 5.72
ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం అత్రి (అత్రివత్) పరంపరను ఆధారంగా చేసుకొని మిత్ర–వరుణులను ఆహ్వానిస్తుంది; యజ్ఞంలో వారు బర్హిస్పై ఆసీనులై సోమాన్ని ఆస్వాదించమని కోరుతుంది. వ్రతం (బద్ధ ఆజ్ఞ) మరియు ధర్మం ద్వారా వారి అచంచల పాలనను స్తుతిస్తూ, శాంతిని స్థిరపరచమని, కల్లోలకర శక్తులను నియంత్రించమని, మరియు ఉపాసకుడు కోరుకున్న మంగళార్థమైన ఇష్టి కోసం యజ్ఞంలో ఆనందించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.73
ఈ సూక్తం అశ్వినులను అత్యవసరంగా ఆహ్వానిస్తుంది—వారు ఇప్పుడు ఏ లోకంలో ఉన్నా, దూరంలోనైనా, సమీపంలోనైనా, మధ్యాకాశంలోనైనా—వచ్చి యజమానులకు వేగంగా, సమృద్ధిగా సహాయం చేయమని. ప్రేరిత ఋషులతో (ప్రత్యేకంగా అత్రితో) వారి సన్నిహిత సంబంధాన్ని, అలాగే ‘ఘర్మ’ (ఉష్ణమైన, ప్రకాశమయమైన అర్పణ)ను స్మరిస్తూ, వారి రథసమ వేగవంతమైన ఆగమనం మరియు చికిత్సకరమైన ఉపకారాన్ని స్తుతిస్తుంది. చివరి మంత్రం ఈ స్తోత్రాన్నే జాగ్రత్తగా మలచిన వాక్కుగా చూపి, శాంతి మరియు వృద్ధిని కలిగించేందుకు విస్తరించే నమస్కారంగా అర్పిస్తుంది.
Sukta 5.74
ఈ స్తోత్రం అత్రి ఋషి ఉదయవేళ అశ్వినౌ (నాసత్యౌ)లను అత్యవసరంగా ఆహ్వానిస్తూ చేసిన ప్రార్థన. వేగవంతులైన ఆ జంట వైద్యదేవతలు తన పిలుపు వినీ, రక్షణ, సహాయం, సమృద్ధితో త్వరగా రమ్మని కోరుతున్నాడు. వారు స్థిరంగా, ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండే సన్నిధి కలవారని, స్తుతికి వెంటనే స్పందిస్తారని, ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించినప్పుడు బలము, ఆనందము, ఆధారం వంటి వరాలను స్పష్టంగా ‘పోసి’ ప్రసాదిస్తారని ఈ స్తోత్రం ఉద్ఘాటిస్తుంది.
Sukta 5.75
ఈ స్తోత్రం ఉషస్సు వేళ అశ్వినౌలను ఆహ్వానిస్తుంది. ప్రియమైన, ధనాన్ని మోసుకొచ్చే వారి రథం యజ్ఞానికి రావాలని, కవి పలికే “మధురమైన” పిలుపును వారు వినాలని ప్రార్థిస్తుంది. చ్యవానుడు మొదలైన వారి ప్రసిద్ధ రక్షణలు, పునరుద్ధరణలను స్మరిస్తూ, అశ్వినులను వేగవంతమైన వైద్యులు, రక్షకులుగా వర్ణిస్తుంది—మొదటి వెలుగుతోనే వచ్చి ఆరాధకునికి బలం, సంపద, మరియు ఋతం (సక్రమ ధర్మవ్యవస్థ)ను నూతనంగా ప్రసాదించేవారిగా.
Sukta 5.76
ఈ చిన్న ఆశ్విన స్తోత్రం, ఉదయకాంతిలో అగ్ని ప్రాదుర్భావం మరియు దేవోన్ముఖ ప్రేరిత వాక్కు ఉదయంతో ప్రారంభమై, సిద్ధంగా ఉంచిన ఘర్మ (వెచ్చని, ఉత్సాహపరిచే పానం) వైపు తమ రథాన్ని తిప్పమని ఆశ్వినులను తక్షణమే ఆహ్వానిస్తుంది. ఉదయం, మధ్యాహ్నం, పగలు, రాత్రి వంటి అన్ని సంధికాలాల్లో జంట వైద్యదేవతలు రావాలని పిలుస్తూ, ఆనందదాయక పానం మరియు వారి రక్షణ ఎప్పుడూ లోటు కాకుండా ఉండాలని కోరుతుంది. చివరగా, వారి “ఎప్పుడూ కొత్త” సహాయంతో సమరసంగా ప్రయాణించగలగాలని, సంపద, వీరబలం, మరియు చిరస్థాయి మంగళాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.77
ఈ సంక్షిప్త అశ్వినీ స్తోత్రం ఉషోదయ వేళ ఆహ్వానం: పూజారులు పగలు మొదలగగానే ముందుగా జంట రథసారథులను పిలవాలని, వారు త్వరగా వచ్చి శత్రుత్వమైన “లోభి” శక్తులు యజ్ఞాన్ని అడ్డుకునేలోపు సోమాన్ని పానంచేయాలని ప్రేరేపిస్తుంది. వారి కాంతిమయ రథాన్ని, మనస్సు వేగంతో—గాలి వేగంగా దూసుకువచ్చే—సహాయాన్ని స్తుతిస్తూ, అది భక్తుణ్ని దుఃఖాన్ని దాటి తీసుకెళ్తుందని చెబుతుంది. చివరగా ఎల్లప్పుడూ కొత్తగా ఉండే రక్షణ, సంపద (రయి), వీరబలం, మరియు దీర్ఘకాల శుభభాగ్యాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది.
Sukta 5.78
ఈ సూక్తం వేగవంతులైన దివ్య వైద్యులు అయిన అశ్వినులు (నాసత్యులు) సోమయాగానికి ఆలస్యం చేయకుండా త్వరగా రావాలని, ముఖం తిప్పి వెళ్లకూడదని అత్యవసరంగా ఆహ్వానిస్తుంది. ప్రధానంగా ప్రసవ సమయంలో రక్షణ, సఫల ప్రసవం కోసం ప్రార్థిస్తుంది—సరైన సమయంలో గర్భద్వారం తెరచుకొని, తల్లి మరియు శిశువు ఇద్దరూ జీవంతో, క్షతం లేకుండా బయటపడాలని కోరుతుంది. సప్తవధ్రి రక్షణను స్మరించే ఉదాహరణ అశ్వినుల చికిత్సా శక్తిని మరింత బలపరుస్తుంది.
Sukta 5.79
ఈ సూక్తం ఉషస్సు (ప్రభాతదేవి)ను నేరుగా, సన్నిహితంగా ఆహ్వానిస్తూ—యజ్ఞకర్తలను మేల్కొలిపి వారిని సమృద్ధి (రాయీ), బలం, మరియు సత్కార్యాచరణ వైపు నడిపించమని ప్రార్థిస్తుంది. ఉషస్సు ఎల్లప్పుడూ నూతనంగా ప్రత్యక్షమయ్యే, తన ప్రకాశంలో ఎప్పుడూ విఫలంకాని దేవిగా స్తుతించబడుతుంది; గాయకులకు మరియు యజమానులకు వీరఖ్యాతి, వేగవంతమైన శక్తులు, మరియు ప్రేరిత వాక్కును ప్రసాదించే దాతగా వర్ణించబడుతుంది.
Sukta 5.80
ఋగ్వేదం 5.80 ఉషస్సును (ప్రభాతాన్ని) స్తుతించే స్తోత్రం. ఇందులో అత్రి వంశీయ ఋషులు, ఋతం (కోస్మిక క్రమం)కు అనుగుణంగా జగత్తును ప్రకటించే విశాలమైన, కుంకుమవర్ణ కాంతిమయ శక్తిగా ఉషస్సును ప్రశంసిస్తారు. ఆమె క్రమబద్ధంగా వెలుగును ఆవిష్కరించడం, ‘దిశలను కలవరపెట్టని’ మార్గదర్శకత్వం, మరియు పునఃపునః తిరిగి వచ్చి జీవితం, కర్మ, ఆధ్యాత్మిక ఆకాంక్షలను నూతనీకరించడం ఈ స్తోత్రంలో ఉత్సవంగా వర్ణించబడుతుంది.
Sukta 5.81
సవితృదేవునికి అంకితమైన ఈ చిన్న స్తోత్రం, దివ్య ప్రేరకుడైన ఆయన ఋషుల మనస్సు మరియు అంతర్దృష్టిని ‘యోకెడు’గా కట్టిపడేసి, యజ్ఞశక్తులను సక్రమంగా స్థాపించి, తన ముందుకు సాగే గమనంలో సమస్త దేవతలనూ కదిలించేవాడని ప్రశంసిస్తుంది. సవితృడు లోకాలను కొలిచేవాడిగా, సమస్త భవనాన్ని వ్యాపించి అధిష్ఠించే సార్వభౌముడిగా కీర్తింపబడతాడు; క్రియకు అంతర్గతమూ బాహ్యమూ అయిన ప్రేరకుడిగా జీవులను సురక్షితంగా నడిపిస్తాడు. చివరికి, ప్రాసవం (ప్రేరణ)కు ఏకైక ప్రభువుగా సవితృడినే గుర్తించి, తన గమనాలలో పూషన్—మార్గదర్శక పోషకుడు—గా, స్తోమాన్ని స్వీకరించమని ఆహ్వానిస్తుంది.
Sukta 5.82
ఈ సూక్తం దివ్య ప్రేరకుడైన సవితృను ఉద్దేశించి చేసిన ప్రార్థన. ఆయన అత్యుత్తమ పోషణను, సన్మార్గమైన గమనాన్ని, శుభకరమైన విధిని ప్రసాదించుగాక అని వేడుకుంటుంది; సవితృ యొక్క భాగ్యవిభజన‑సౌభాగ్యశక్తిగా భగుడు కూడా ఆహ్వానించబడుతున్నాడు. అన్ని దురితాలు (దురితాని) తొలగిపోవాలని, నిజంగా మేలు అయినది (భద్రం) భక్తులలోకి ప్రేరేపింపబడాలని కోరుతుంది. అలాగే సవితృను సమస్త జీవులను, జన్మలను సృష్టిలోకి ప్రదర్శింపజేసే విశ్వశక్తిగా, ప్రేరిత వాక్కు ద్వారా వాటిని ‘వినిపించే’ దేవుడిగా స్తుతిస్తుంది.
Sukta 5.83
ఈ సూక్తం వేదకాల వర్షశక్తి అయిన పర్జన్యుని ఉద్దేశించి చేసిన ఉత్సాహభరిత ప్రార్థన. ఆయన గర్జించి, జలాలను విడుదల చేసి, భూమిని గర్భవతిని చేయునట్లు కోరుతుంది—అప్పుడు ఔషధులు, ఆహారధాన్యాలు పుట్టుకొస్తాయి. వర్షాన్ని మొక్కలలోను మట్టిలోను నాటబడే జీవబీజంగా చిత్రించి, రక్షణ, సంతానసమృద్ధి, మరియు కరువు‑వంధ్యతలను దాటి సురక్షితంగా గమనం కలుగునట్లు వేడుకుంటుంది.
Sukta 5.84
ఈ సంక్షిప్త అత్రి సూక్తం రాత్రి గీతాలతో స్తుతింపబడే వేగంగా సంచరించే శక్తిని సంబోధిస్తుంది. అది హిన్నించే యుద్ధాశ్వంలా సమృద్ధిని, బలాన్ని ముందుకు నడిపించేదిగా ప్రశంసించబడుతుంది. ఈ మంత్రం ఒక భావోద్వేగ ఆహ్వానంలా పనిచేస్తుంది: కదిలే కాంతి/తుఫాను-శక్తిని (అర్జునీ అనే నామం లేదా ఉపాధితో) పూజకునికి ఉత్సాహం, వేగం, విజయసమృద్ధి ప్రసాదించేందుకు ప్రత్యక్షమవమని “పిలుస్తుంది”.
Sukta 5.85
ఈ సూక్తం ఋతం (విశ్వ మరియు నైతిక క్రమం)ను నిలబెట్టే సార్వభౌమాధిపతిగా వరుణుని స్తుతిస్తుంది. ఆయన ఆకాశం–భూమిని కొలిచి స్థాపించినవాడిగా, సూర్యుని మార్గాలను నియమించినవాడిగా వర్ణిస్తుంది. వరుణుని విస్తారమైన “మాయా” (క్రమాన్ని స్థాపించే ప్రభావశక్తి) పట్ల ఆశ్చర్యభక్తితో ప్రారంభమై, చివరికి కనిపించినవి–కనిపించనివి అన్నీ దోషాలు సడలిన బంధాల్లా విడిపోవాలని, ఆరాధకుడు మళ్లీ దైవానుగ్రహంలోకి చేరాలని పశ్చాత్తాప ప్రార్థనగా మారుతుంది.
Sukta 5.86
ఈ సంక్షిప్త ఇంద్రాగ్నీ స్తోత్రం ఇంద్రుడు మరియు అగ్నిని కలిసి పిలుస్తుంది—బలం మరియు ధర్మకర్మల పోటీలలో మానవుణ్ని నిలబెట్టే జంట శక్తులుగా. అంతర్గత, బాహ్య అడ్డంకులను ఛేదించమని, గమనపు “రథాలను” సరిదారి చూపమని, సక్రమంగా సమర్పించిన హవిస్సు ద్వారా గాయకులకు విస్తారమైన కీర్తి, సంపద, మరియు పోషకమైన నిలకడైన ఆహారాన్ని స్థాపించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5.87
ఈ సూక్తం పర్వతాల నుండి జన్మించిన తుఫాను-గణమైన మరుతులను—శాసనబద్ధమైన, యజ్ఞార్హమైన సమూహంగా—ఆహ్వానిస్తుంది; వారి గర్జనాత్మక బలం కాంతిని, రక్షణను, విజయకరమైన గమనాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. వారి చలనశీల శక్తిని విష్ణువు యొక్క విశాలమైన, ముందుకు అడుగులు వేస్తూ విస్తరించే పరాక్రమంతో అనుసంధానించి, మరుతులు పిలుపును వినాలని, కర్మను కాపాడాలని, శత్రుత్వపూరిత నిరాకరణకు ఎదురుగా ఉపాసకుణ్ని అజేయుడిగా చేయాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Mandala 5 belongs to the family-book layer (Mandalas 2–7) and is traditionally attributed to Atri and his descendants (Atrides), whose school preserved and transmitted these hymns.
It is often noted for an archaic register: conservative vocabulary, inherited formulae, and compact, dense poetic constructions typical of early Rigvedic family collections.
Agni and Indra dominate as in much of the Rigveda, but Mandala 5 is especially remembered for a strong presence of Ashvin hymns, alongside notable praises to Uṣas, the Maruts, and the Ādityas.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.