
Sukta 5.41
Kaṇva (Kaṇva lineage; RV 5.41 is traditionally Kaṇva hymn)
Mitra-Varuṇa
Triṣṭubh (probable; requires metrical check)
ఋగ్వేదం 5.41 సూక్తం, ఋతం (కోస్మిక క్రమం) యొక్క రక్షకులైన మిత్ర–వరుణులను ప్రార్థిస్తూ ప్రారంభమవుతుంది—యజమానిని కాపాడి, బలం, సమృద్ధి, క్షేమమైన గమనం ప్రసాదించమని కోరుతుంది. సూక్తం ముందుకు సాగేకొద్దీ ఇది దాదాపు “సర్వశక్తుల” ఆహ్వానంగా విస్తరిస్తుంది—ఇతర దేవతలను, అలాగే జలాలు, ఔషధి/వృక్షాలు, ద్యౌః, అరణ్యాలు, పర్వతాలు వంటి ప్రకృతి-రక్షకులను చికిత్స, రక్షణ, సౌఖ్యం కోసం పిలుస్తుంది. చివరికి, పూజకులలో పోషకమైన సమృద్ధి నిండిపోవాలని సంక్షిప్త ఆశీర్వచనంతో ముగుస్తుంది.
Mantra 1
को नु वां मित्रावरुणावृतायन्दिवो वा महः पार्थिवस्य वा दे । ऋतस्य वा सदसि त्रासीथां नो यज्ञायते वा पशुषो न वाजान् ॥
హే మిత్రా-వరుణా! దివిలో గానీ, మహత్తులో గానీ, లేదా పార్థివ లోకంలో గానీ—మిమ్మల్ని యథార్థంగా ఎవరు సేవించగలరు? ఋత (Ṛta) సదనంలో మమ్మల్ని రక్షించండి—యజ్ఞం చేసేవానికీ, అలాగే పశుపాలకునిలా బల-సంపదలు (వాజ) అన్వేషించేవానికీ.
Mantra 2
ते नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतो जुषन्त । नमोभिर्वा ये दधते सुवृक्तिं स्तोमं रुद्राय मीळ्हुषे सजोषाः ॥
మిత్రుడు, వరుణుడు, అర్యమన్, ఆయు (ప్రాణశక్తి), ఇంద్రుడు, ఋభుక్షులు, మరుతులు—మాపై ఆనందించుగాక; మేము నమస్కారాలతో సువృక్తి (సుసంయోజిత వాక్యాన్ని) స్థాపించి, దాత రుద్రునికి ఏకస్వరంగా స్తోత్రాన్ని సమర్పిస్తున్నాము.
Mantra 3
आ वां येष्ठाश्विना हुवध्यै वातस्य पत्मन्रथ्यस्य पुष्टौ । उत वा दिवो असुराय मन्म प्रान्धांसीव यज्यवे भरध्वम् ॥
జ్యేష్ఠ అశ్వినులారా, ఆహ్వానింపబడుటకు రండి—వాయువు మార్గంలో, చలించే రథపు పుష్టిలో; అలాగే యజమానునికై, చీకటిలోనుండి వెలుగును ముందుకు తెచ్చినట్లు, దివి నుండి అసుర-తేజస్సుగల ప్రభుత్వార్థమైన ప్రేరిత మననం (మంత్ర-చింతన)ను మోసుకొని రండి.
Mantra 4
प्र सक्षणो दिव्यः कण्वहोता त्रितो दिवः सजोषा वातो अग्निः । पूषा भगः प्रभृथे विश्वभोजा आजिं न जग्मुराश्वश्वतमाः ॥
ముందుకు సాగుచున్నారు సమర్థుడైన దివ్య కణ్వ-హోతా; అలాగే దివి యొక్క త్రితుడు ఏకస్వరంగా; ఇంకా వాత (వాయు) మరియు అగ్ని. పూషన్, భగ—సర్వభోగదాతలు—పందెంలో శ్రేష్ఠ అశ్వాలు మార్గాన్ని చేరినట్లు, వారు యజ్ఞపథం (ఆజి)ను చేరుకున్నారు.
Mantra 5
प्र वो रयिं युक्ताश्वं भरध्वं राय एषेऽवसे दधीत धीः । सुशेव एवैरौशिजस्य होता ये व एवा मरुतस्तुराणाम् ॥
మీ కొరకు యుక్త-అశ్వముతో కూడిన ఆ రయి (సమృద్ధి)ని ముందుకు తెచ్చండి—శక్తుల ప్రాచుర్యం. ఆ పరిపూర్ణత నిమిత్తం, సహాయార్థం, ధీ (dhī: ప్రేరిత బుద్ధి/చింతన) తన యథాస్థానంలో స్థాపితమగుగాక. ఔశిజుని సుశేవ (కరుణామయ) హోతృ, తన ప్రేరక శక్తులతో, అదే మరుతులను—వేగంగా దూసుకుపోయేవారిని—మా సమీపానికి ఆహ్వానిస్తాడు.
Mantra 6
प्र वो वायुं रथयुजं कृणुध्वं प्र देवं विप्रं पनितारमर्कैः । इषुध्यव ऋतसापः पुरंधीर्वस्वीर्नो अत्र पत्नीरा धिये धुः ॥
మీ కొరకు రథ-యుజం (రథంతో యుక్తమైన) వాయువును యోగపరచండి; అర్కైః (స్తుతిగీతాలతో) ఆ దేవుని, విప్రుని, ఆనందాన్ని జాగృతం చేసే వానిని ముందుగా స్థాపించండి. ఓ ఇషుధ్యవ (బాణసన్నద్ధ) ఋతసాపః (ఋతానికి సహచరులు) శక్తులారా, సంపన్న పురంధీలు—ఇక్కడ మనకు సహచర-శక్తులైన ‘పత్నీ’లుగా—మన ధీ లో, దాని వృద్ధి కొరకు, స్థాపితమగుగాక.
Mantra 7
उप व एषे वन्द्येभिः शूषैः प्र यह्वी दिवश्चितयद्भिरर्कैः । उषासानक्ता विदुषीव विश्वमा हा वहतो मर्त्याय यज्ञम् ॥
వంద్య (వందనీయ) శక్తులతో నేను సమీపిస్తాను; దివస్నీ కూడా జాగృతం చేసే అర్క-స్తుతులతో ముందుకు సాగుతాను. ఉషా మరియు నక్తా (రాత్రి), అన్నీ తెలిసినవారిలా, మర్త్యుని కొరకు ఇక్కడ సమగ్ర యజ్ఞాన్ని మోసుకొచ్చి—మన దేహధారిత అర్పణక్షేత్రంలో దానిని చేర్చుతాయి.
Mantra 8
अभि वो अर्चे पोष्यावतो नॄन्वास्तोष्पतिं त्वष्टारं रराणः । धन्या सजोषा धिषणा नमोभिर्वनस्पतीँरोषधी राय एषे ॥
మనుష్యులలో పోషణనిచ్చే శక్తులైన మీవైపు—వాస్తోష్పతి, త్వష్టృ—సృష్టి-శక్తిలో ఆనందిస్తూ నేను స్తుతితో ఆహ్వానిస్తున్నాను. మంగళకరమై ఏకమనసుతో, నమస్కారక్రియలతో ధిషణాను; అలాగే అరణ్యాధిపతులైన వనస్పతులను, ఔషధులను—సంపద/పుష్టి (రయి) కొరకు—నేను అన్వేషించి ప్రార్థిస్తున్నాను.
Mantra 9
तुजे नस्तने पर्वताः सन्तु स्वैतवो ये वसवो न वीराः । पनित आप्त्यो यजतः सदा नो वर्धान्नः शंसं नर्यो अभिष्टौ ॥
మా ముందుకు దూసుకుపోవడానికి పర్వతాలు మా దృఢ ఆధారాలుగా ఉండుగాక—స్వయంప్రేరితంగా, వసువుల వలె, వీరుల వలె. ఆనందాన్ని జాగృతం చేసే పూజ్య ఆప్త్యుడు, మా అభిష్టి క్షణంలో, మా కోసం పురుషోచితమైన ప్రశంసా-వాక్యాన్ని ఎల్లప్పుడూ వృద్ధి చేయుగాక.
Mantra 10
वृष्णो अस्तोषि भूम्यस्य गर्भं त्रितो नपातमपां सुवृक्ति । गृणीते अग्निरेतरी न शूषैः शोचिष्केशो नि रिणाति वना ॥
నీవు బలవంతుడిగా స్తుతింపబడ్డావు—భూమి యొక్క గర్భం, త్రితుని సంతానం, అపాం నపాత్—సువ్యవస్థిత వాక్యంతో. అగ్ని గానించబడుతున్నాడు; శక్తులతో ముందుకు సాగుతున్నాడు; జ్వాలా-కేశుడు, మనలోని వనాలు/గజిబిజులను తొలగించి తెరచి, విముక్తం చేస్తాడు.
Mantra 11
कथा महे रुद्रियाय ब्रवाम कद्राये चिकितुषे भगाय । आप ओषधीरुत नोऽवन्तु द्यौर्वना गिरयो वृक्षकेशाः ॥
రుద్రియ శక్తిగల ఆ మహానుభావునితో మేము ఎలా వాక్యము పలుకుదుము? తెలిసినవాడైన భగునితో ఎలా చెప్పుదుము—ఆనందదానార్థము? ఆపః (జలములు) మరియు ఓషధులు (ఔషధి-వనస్పతులు) మమ్మల్ని కాపాడుగాక; ద్యౌః (స్వర్గము), వనములు, మరియు వృక్షకేశాః గిరయః (వృక్షావృత పర్వతములు) మా మార్గమును రక్షించి ఆశ్రయమివ్వుగాక.
Mantra 12
शृणोतु न ऊर्जां पतिर्गिरः स नभस्तरीयाँ इषिरः परिज्मा । शृण्वन्त्वापः पुरो न शुभ्राः परि स्रुचो बबृहाणस्याद्रेः ॥
ఊర్జాల పతి మా గిరః (స్తుతివాక్యములు) వినుగాక—నభస్తర (అంతరిక్షము) దాటి పోయే, సర్వదిశలలో వేగంగా పరిభ్రమించే ఇషిరః పరిజ్మా. అలాగే ఆపః (జలములు) వినుగాక—మా ముందర పురః (దుర్గములు) వలె శుభ్రంగా ప్రకాశిస్తూ; అవి ఆ అద్రి (ఉప్పొంగే శైలం/సోమపర్వతం) యొక్క పరి-స్రుచః (చుట్టూ ప్రవహించే అర్పణధారలు)ను పరివేష్టించియున్నవి.
Mantra 13
विदा चिन्नु महान्तो ये व एवा ब्रवाम दस्मा वार्यं दधानाः । वयश्चन सुभ्व आव यन्ति क्षुभा मर्तमनुयतं वधस्नैः ॥
నిజముగా, ఆ మహాంతః (మహాదేవులు) తెలుసుకొనియున్నారు—మేము పలుకుచున్న మీ వారినే—దస్మాః (అద్భుతకర్ములు), వార్యం (అమూల్య సంపద/పూర్ణత) ధరించినవారు. సు-భ్వా (శుభనివాసం/సద్గతి) గల పక్షులుకూడ దిగివస్తాయి; కాని అనుయతం (విపథం/కుటిల మార్గం) అనుసరించే మర్త్యుని, క్షుభాః (కలతపెట్టే శక్తులు) వధస్నైః (ప్రహారక సామర్థ్యాలతో) వెంబడించి శిక్షిస్తాయి.
Mantra 14
आ दैव्यानि पार्थिवानि जन्मापश्चाच्छा सुमखाय वोचम् । वर्धन्तां द्यावो गिरश्चन्द्राग्रा उदा वर्धन्तामभिषाता अर्णाः ॥
సుమఖుడు (మంచి యజ్ఞకర్త) కొరకు నేను దైవ్యమైనవీ, పార్థివమైనవీ అయిన జన్మాల వైపు, అలాగే ఆపః (జలదేవతలు/జలాలు) వైపు వాక్యాన్ని పలికాను. ద్యావః (ఆకాశం) వృద్ధి చెందుగాక; అగ్రభాగం ప్రకాశమయమైన గిరః (స్తుతివాక్యాలు) వృద్ధి చెందుగాక; దాడిలో విజేతలైన (అభిషాతా) ఉప్పొంగే అర్ణాః (ప్రవాహాలు/వరదధారలు) కూడా పెరిగి పైకి లేచుగాక.
Mantra 15
पदेपदे मे जरिमा नि धायि वरूत्री वा शक्रा या पायुभिश्च । सिषक्तु माता मही रसा नः स्मत्सूरिभिॠजुहस्त ऋजुवनिः ॥
ప్రతి అడుగులో నా లోని జరా (క్షయం/వృద్ధాప్యం) భారము దిగిపోవుగాక. రక్షణశక్తులతో కాపాడే బలవంతురాలైన వరూత్రీ (రక్షకీ) శక్రా మా పక్షాన నిలుచుగాక. రససంపన్నమైన మహామాత మా లోనికి తన సారాన్ని పోయుగాక—ఆమె మా సూరి (ప్రకాశిత ఋషులు)లతో కలిసి చేతులనూ గమనాన్నీ ఋజు (సూటిగా) చేసి, ఋత (సత్య-నియమం) వైపు సూటిగా నడిపిస్తుంది.
Mantra 16
कथा दाशेम नमसा सुदानूनेवया मरुतो अच्छोक्तौ प्रश्रवसो मरुतो अच्छोक्तौ । मा नोऽहिर्बुध्न्यो रिषे धादस्माकं भूदुपमातिवनिः ॥
నమస్కారభావంతో ఉదారమైన మరుతులకు మేమెట్లా అర్పణ చేయగలం—సత్య పిలుపుకు వచ్చేవారు, స్పష్టమైన ఆహ్వానానికి చేరే దూరశ్రవసులు మరుతులు? బుధ్న్య అహి (లోతుల సర్పం) మాకు హాని చేయకూడదు; మా కోసం ఉపమాతి-వని (మితమైన అధిపత్యం/అతిక్రమణ-శక్తి) ప్రభావవంతమగుగాక.
Mantra 17
इति चिन्नु प्रजायै पशुमत्यै देवासो वनते मर्त्यो व आ देवासो वनते मर्त्यो वः । अत्रा शिवां तन्वो धासिमस्या जरां चिन्मे निॠतिर्जग्रसीत ॥
ఇట్లే, ప్రజ కోసం మరియు పశుమతీ—పశుసంపద/బలసమృద్ధి—కోసం, ఓ దేవులారా, ఒక మర్త్యుడు మిమ్మల్ని జయిస్తాడు—అవును, ఒక మర్త్యుడే మిమ్మల్ని పొందుతాడు. ఇక్కడ మా దేహ-స్వరూపంలో శివమైన (కల్యాణకరమైన) తనువును స్థాపించుదుము; నిఋతి—వినాశశక్తి—నా జరా మరియు క్షయాన్ని కూడా గ్రసించకూడదు.
Mantra 18
तां वो देवाः सुमतिमूर्जयन्तीमिषमश्याम वसवः शसा गोः । सा नः सुदानुर्मृळयन्ती देवी प्रति द्रवन्ती सुविताय गम्याः ॥
ఓ దేవులారా, ఓ వసువులారా, మా ఊర్జను పెంచి ఇష్—పోషక అన్నం/సమృద్ధి—నిచ్చే ఆ సుమతి-ప్రకాశాన్ని, ‘గోః శసా’—ప్రకాశాన్ని పిలిచే వాక్యంతో—మేము పొందుదుము. ఆ ఉదార దేవి, మృళయంతీ—శాంతిదాయిని, కరుణామయి—మా వైపు పరుగెత్తివచ్చి, సువితాయ—సుగమ గమనం, మంగళసౌభాగ్యం—కోసం మాకు సులభంగా లభ్యమగుగాక.
Mantra 19
अभि न इळा यूथस्य माता स्मन्नदीभिरुर्वशी वा गृणातु । उर्वशी वा बृहद्दिवा गृणानाभ्यूर्ण्वाना प्रभृथस्यायोः ॥
మాపై ఇళా—యూథస్య మాతా, గుంపుల తల్లి—వాక్యమాడుగాక; లేదా నదులతో కలిసి ఉర్వశీ మా కోసం గానంచేయుగాక. ఉర్వశీ—దివిలా విస్తారంగా—గానంచేస్తూ, అభ్యూర్ణ్వానా—మమ్మల్ని చుట్టుముట్టి—ప్రభృతస్య ఆయోః, ఎత్తిపట్టిన అర్పణం మరియు దాని పరిపూర్ణతను మోసే బలంతో, మమ్మల్ని ఆవరించుగాక.
Mantra 20
सिषक्तु न ऊर्जव्यस्य पुष्टेः ॥
మాలోనికి పోయబడుగాక—బలవంతమైన ఊర్జస్సు యొక్క వృద్ధి, మరియు మా సత్త్వాన్ని నిర్మించి పోషించే పుష్టి.
They are paired Āditya deities who uphold Ṛta (cosmic and moral order). The hymn asks them to protect the worshipper and keep life aligned with truth and right relationship.
The hymn expands protection beyond a single deity, invoking the healing and sheltering powers present in nature. Waters and plants signify purification and medicine; forests and mountains symbolize strong guardianship and safe refuge.
The closing wish asks that ūrj (vital force/energy) and puṣṭi (nourishing increase) be poured into the worshippers—meaning sustained strength, health, and prosperity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.