
Sukta 5.47
Atri (Ātreya tradition) (book 5)
Ambiguous/poetic: a feminine power (often read as Uṣas or a maternal cosmic principle) and the Pitṛs; hymn moves into ancestral/cosmic imagery
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ఈ చిన్న అత్రి సూక్తం ఒక రహస్యమైన స్త్రీమయ విశ్వశక్తిని ఆహ్వానిస్తుంది—దాన్ని తరచుగా ఉషస్సు (ప్రభాత) ప్రతీకలతో గాని, మహామాతృ-సిద్ధాంతంతో గాని అర్థం చేసుకుంటారు—ఆ శక్తి “మేల్కొలిపి” పితృలను (పితరులు/పూర్వికులు) యజ్ఞక్రియలో వారి ఆసనానికి పిలుస్తుంది. ఆపై ఇది సంఖ్యలు మరియు “కాంతి గోవులు” వంటి సంక్షిప్త విశ్వ-పహేళీల్లోకి మారి, లోకవ్యవస్థిత గర్భధారణ/ఉద్భవాన్ని వర్ణిస్తుంది. చివరగా మిత్ర–వరుణులు, అగ్ని, మరియు విశాల ద్యౌస్సు ఆశ్రయంగా క్షేమం, దృఢమైన పాదస్థితి, మరియు సురక్షిత గమనం కోసం ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది.
Mantra 1
प्रयुञ्जती दिव एति ब्रुवाणा मही माता दुहितुर्बोधयन्ती । आविवासन्ती युवतिर्मनीषा पितृभ्य आ सदने जोहुवाना ॥
ఆమె తన్ను యోజించి, దివ్య ప్రకాశ-లోకం నుండి సాగుతుంది, వాక్యమాడుతూ; మహామాత తన కుమార్తెను మేల్కొలుపుతుంది. మనీష (ప్రేరిత బుద్ధి) గల యువతి, వందనం చేస్తూ, పితృగణులను వారి సదనానికి పిలుస్తుంది—మనలో యజ్ఞ ఋత-వ్యవస్థ స్థిరపడేందుకు పూర్వజ-శక్తులను ఆహ్వానిస్తుంది.
Mantra 2
अजिरासस्तदप ईयमाना आतस्थिवांसो अमृतस्य नाभिम् । अनन्तास उरवो विश्वतः सीं परि द्यावापृथिवी यन्ति पन्थाः ॥
వారు అతి వేగంగా, ఆ లక్ష్యాన్ని చేరువవుతూ సాగుతారు; అమృతస్య నాభి-స్థానంలో తమ స్థితిని పొందారు. అంతులేని, విశాలమైన పంథాలు అన్ని దిశలలో ప్రవహిస్తాయి—ద్యావా-పృథివిని చుట్టుముట్టి; అవే విస్తార ఋత-వ్యవస్థలో గమనించే మార్గాలు.
Mantra 3
उक्षा समुद्रो अरुषः सुपर्णः पूर्वस्य योनिं पितुरा विवेश । मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥
వృషభుడు—సముద్రస్వరూపుడు, అరుణుడు, సుపర్ణుడు—పూర్వ పితృ యొక్క ప్రాచీన యోనిలో ప్రవేశిస్తాడు. దివో మధ్యలో ‘పృశ్ని-అశ్మా’ (చిత్తరాయి) నిహితమై ఉంది; అది చక్రంలా తిరుగుతూ కదులుతూ, రజస్-విశ్వస్థలపు రెండు అంచులను కాపాడుతుంది—సీమలను ధరిస్తూ, ఋత-ధర్మం నిలవడానికి తోడ్పడుతుంది.
Mantra 4
चत्वार ईं बिभ्रति क्षेमयन्तो दश गर्भं चरसे धापयन्ते । त्रिधातवः परमा अस्य गावो दिवश्चरन्ति परि सद्यो अन्तान् ॥
నాలుగు (శక్తులు) దానిని ధరించి, క్షేమం—శ్రేయస్సు, రక్షణను కలిగిస్తాయి; పది దాని చలించే జీవనార్థం గర్భాన్ని పోషిస్తాయి. త్రిధాతువు దాని పరమమైన జ్యోతిర్మయ గావులు; అవి దివిలో సంచరిస్తూ, సరిహద్దులను చుట్టుముట్టి వేగంగా ఆవరించుతాయి.
Mantra 5
इदं वपुर्निवचनं जनासश्चरन्ति यन्नद्यस्तस्थुरापः । द्वे यदीं बिभृतो मातुरन्ये इहेह जाते यम्या सबन्धू ॥
ఈ రూపం, ఈ గాఢమైన ‘నివచనం’—దీనిలోనే జనులు సంచరిస్తారు; నదులు జలరూపంగా స్థిరమయ్యాయి. ఇద్దరు దానిని మాత నుండి ధరించగా, ఇతరులు ఇక్కడ-ఇక్కడ జన్మిస్తారు—యమ్యా, సహబంధు (జంట-బంధుత్వం) బంధువులుగా.
Mantra 6
वि तन्वते धियो अस्मा अपांसि वस्त्रा पुत्राय मातरो वयन्ति । उपप्रक्षे वृषणो मोदमाना दिवस्पथा वध्वो यन्त्यच्छ ॥
అతనికోసం ధియః (ఆలోచనలు) విస్తరిస్తాయి, కర్మాలు నేయబడతాయి; మాతృలు కుమారునికి వస్త్రాలను నేస్తారు. వృషణ (వీర్యవంతుడు) సమీపంలో వారు ఆనందిస్తారు; దివః-పథం వెంట వధువులు అతని వైపు సాగుతారు.
Mantra 7
तदस्तु मित्रावरुणा तदग्ने शं योरस्मभ्यमिदमस्तु शस्तम् । अशीमहि गाधमुत प्रतिष्ठां नमो दिवे बृहते सादनाय ॥
హే మిత్ర-వరుణులారా, అది సిద్ధించుగాక; హే అగ్నీ, అదియు సిద్ధించుగాక. ఇది మా కొరకు ‘శం’ (శాంతి) మరియు ‘యో’ (ఆనందం)గా, నిజంగా స్తుత్యమైనదిగా ఉండుగాక. మేము దృఢమైన ఆధారమును, సురక్షితమైన గమనమార్గమును కోరుచున్నాము. సత్యమునకు మహా ఆసనమైన ఆ విశాల దివ్యలోకమునకు నమస్కారం.
The hymn is intentionally poetic: it centers on a feminine awakening power (often interpreted as Uṣas/Dawn or a great Mother principle) and explicitly invokes the Pitṛs (ancestors). It ends by addressing Mitra–Varuṇa and Agni, with homage to the Vast Heaven.
Calling the Pitṛs to the “sadana” means inviting ancestral support and continuity into the ritual space—linking the living sacrificer to lineage, protection, and inherited order (ṛta).
They are symbolic cosmology. The verse compresses creation into measured powers: supporters and nurturers of an ‘embryo’ of becoming, and luminous ‘cows’ (rays/knowledges) moving through heaven to complete and protect the world’s formation.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.