
मण्डल 6
The Family Book of Bharadvaja
మండల 6 భరద్వాజ వంశానికి చెందిన కుటుంబ-గ్రంథం; ఇందులో 75 సూక్తాలు (762 మంత్రాలు) ఉన్నాయి. ఇది ఉత్సాహభరితమైన ఇంద్రస్తుతి, సోమ ఆహ్వానం, యుద్ధసిద్ధమైన రాజసిద్ధాంతంతో ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. కవులు ఇంద్రుని వేగవంతుడైన, ప్రాచీన రాజుగా పిండికాల (సోమపాన-యజ్ఞ) సమయానికి పదేపదే ఆహ్వానించి, రక్షణ, పశుసంపద, విజయాన్ని కోరుతారు; దేవుని బలంతో ప్రేరితమైన వాక్కు (వాచ్)ను కూడా స్తుతిస్తారు. ప్రధానమైన ఇంద్రచక్రంతో పాటు, ఈ మండలంలో వరుణునికి సంబంధించిన గంభీరమైన పదార్థం కూడా నిల్వ ఉంది; అది ఋతం (కాస్మిక క్రమం), ప్రమాణం/శపథం, నైతిక నియమశీలతను బలంగా ఉద్ఘాటించి, ఈ గ్రంథానికి ప్రత్యేకమైన గౌరవభారాన్ని ఇస్తుంది.
Sukta 6.1
ఆరవ మండల ఆరంభ స్తోత్రం అగ్నిని ప్రేరిత ధీ (ప్రజ్ఞా)ను ముందుగా మేల్కొలిపే వాడిగా, యజ్ఞాన్ని ఫలప్రదం చేసే అద్భుత హోతృగా ఆహ్వానిస్తుంది. అగ్నியின் అప్రతిహత శక్తిని, దివ్య ఋతానికి దారితీసే ప్రకాశమయ నాయకత్వాన్ని స్తుతిస్తుంది; చివరికి “రాజస” అగ్నిని అనేకరూపాల సమృద్ధి, విస్తార ధనం మరియు క్షేమం ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.2
ఋగ్వేదం 6.2 అగ్నిని స్థిరంగా స్థాపితమైన గృహానికి అధిపతిగా, కీర్తి (శ్రవస్) మరియు సమృద్ధి (పుష్టి)ని పెంపొందించే ప్రకాశశక్తిగా స్తుతించే సంక్షిప్త సూక్తం. అతని ప్రత్యక్ష పరాక్రమాన్ని—పొగ, జ్వాలలు ఆకాశదిశగా ఎగసిపోవడాన్ని—ప్రశంసిస్తుంది. చివరికి, యజమానుని గురించి దేవతల మధ్య అగ్ని శుభంగా పలకాలని, శత్రుత్వం, పాపం, దురదృష్టం దాటించి క్షేమం మరియు సురక్షిత నివాసానికి నడిపించాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.3
ఈ సూక్తం ఋతం (కోస్మిక సత్యం) యొక్క రక్షకుడిగా, దాని సాక్షాత్ స్వరూపంగా అగ్నిని స్తుతిస్తుంది. ఆయన అన్వేషకుణ్ని “విస్తారమైన వెలుగు” వైపు నడిపించే శక్తి; మానవుణ్ని సంకుచితమైన కష్టాల నుంచి కాపాడేవాడు. అగ్ని రాత్రిలో పక్షిలా వేగంగా సంచరించే ప్రకాశమయ బలంగా, అలాగే స్తోత్రాల బలంతో ప్రేరితమై మెరుపులాంటి కాంతిగా కూడా వర్ణించబడతాడు. మిత్ర–వరుణులతో సమన్వయంగా కార్యం చేస్తూ, క్రమాన్ని, భద్రతను నిలుపుతాడు.
Sukta 6.4
ఈ సూక్తం అగ్నిని హోతృగా, అలాగే ‘దేవతాతా’గా (యజ్ఞక్రియలో దేవతలను వారి స్థానాల్లో స్థాపించువాడిగా) ఆహ్వానిస్తుంది. మను అనే యజ్ఞస్థాపకుడు కోసం అగ్ని గతంలో ఎలా కార్యం చేసాడో, అలాగే ప్రస్తుత యజమానుల కోసం కూడా కార్యం చేయమని ప్రార్థిస్తుంది. అగ్ని వేగవంతుడు, అజేయుడు అని స్తుతించబడుతున్నాడు—రాత్రులలోనూ సంచరిస్తూ, శత్రుత్వ శక్తులను (అరాతి) మించి దూసుకుపోతూ, భక్తులను భక్షించని, సురక్షిత మార్గాలలో నడిపిస్తాడు. చివరికి ఈ సూక్తం కష్టాల నుండి రక్షణ, గాయకులకు ఉదార ఆశీర్వాదం, వీర సంతానంతో దీర్ఘాయుష్షు కోసం ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది.
Sukta 6.5
ఈ సంక్షిప్త అగ్ని సూక్తం “బలపుత్రుడు” అయిన అగ్నిని యౌవనవంతుడైన, సత్యనిష్ఠ యాజకుడిగా ఆహ్వానిస్తుంది; ఆయన మేల్కొని కోరతగిన సమస్త సంపదలను ప్రేరేపిస్తాడని చెబుతుంది. దూరంలోని మరియు అంతర్గత దాడిచేసేవారిని దహనం చేసి భక్తులను రక్షించమని అగ్నిని ప్రార్థిస్తుంది. చివరగా, కోరికసిద్ధి, వీరపుత్రులతో కూడిన ధనం, విజయశక్తి (వాజ), మరియు అగ్నியின் అక్షయ మహిమను పొందాలని పునఃపునః ఆకాంక్షలతో ముగుస్తుంది.
Sukta 6.6
ఈ సూక్తం “బలపుత్రుడు” అయిన అగ్నిని, యజ్ఞమార్గాన్ని తెరచి ఆరాధనకు దారి చూపే దివ్య హోతృగా ఆహ్వానిస్తుంది. అగ్ని ప్రకాశవంతమైన, శుద్ధి చేసే శక్తిగా స్తుతింపబడుతున్నాడు; అతని తేజస్సులు భూమి క్షేత్రాన్ని “దున్ని” సిద్ధం చేసి, కర్మను ముందుకు నడిపి, దాని వెలుగును విస్తరింపజేస్తాయి. సూక్తాంతంలో అంతర్ముఖ జాగరణ (చిత్ర-చితయంతం) కలుగజేయమని, అలాగే గాయకునికీ సమాజానికీ ప్రకాశించే వీరసంపద, రక్షణ ప్రసాదించమని ప్రార్థన ఉంది.
Sukta 6.7
ఈ సూక్తం వైశ్వానరుడైన అగ్నిని స్తుతిస్తుంది—ఋతం (కోస్మిక క్రమం) నుండి జన్మించిన, సమస్తాన్ని వ్యాపించే అగ్ని; “దివ్యమునకు శిరస్సు”గా స్థాపింపబడి, భూమిపై మార్గదర్శక శక్తిగా నిలిచినవాడు. ఇందులో అగ్ని దర్శి-రాజుగా, ప్రజల “అతిథి”గా వర్ణింపబడుతూ, హవిస్సులను మధ్యవర్తిగా దేవతలకు చేర్చేవాడిగా, ప్రకాశమయ లోకాలను విస్తరించేవాడిగా, అమృతత్వాన్ని కాపాడేవాడిగా ప్రతిపాదించబడతాడు—దేవతలు మరియు మనుష్యులు జీవితం, క్రమం, రక్షణలో భాగస్వాములు కావడానికి.
Sukta 6.8
ఈ సూక్తం అగ్నిని వైశ్వానరుడిగా, జాతవేదసుగా—సర్వజనీనమైన అగ్ని, సమస్త జన్మలను తెలిసినవాడు, యజ్ఞాన్ని మోసుకెళ్లేవాడు—అని స్తుతిస్తుంది. అతని ఎర్రటి తేజస్సు, బలాన్ని, అలాగే యజ్ఞసభకు వేగంగా చేరే స్వభావాన్ని కొనియాడుతుంది. మాతరిశ్వన్ దూర లోకంనుండి అగ్నిని తీసుకొచ్చిన పురాణకథను స్మరిస్తూ, అగ్నిదేవుడు సమాజాన్ని, దాని నాయకులను మరియు దాతృపోషకులను రక్షించి, ప్రమాదాలను దాటించి సురక్షితంగా అవతలికి చేర్చమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.9
ఈ సూక్తం వైశ్వానరుడైన అగ్నిని—సర్వలోకవ్యాప్త అగ్నిని—స్తుతిస్తుంది. ఆయన రాజువలె జన్మించి, తన తేజస్సుతో చీకటి మరియు ప్రకాశమయ దినాలను వేరు చేసి క్రమబద్ధం చేస్తాడు. మానవులలోనే “అమర కాంతి”ని వెలికి తెచ్చి, అంతర్గతమూ బాహ్యమూ అయిన అంధకారాన్ని తొలగించే మొదటిచూచే హోతృగా అగ్ని ప్రశంసింపబడుతున్నాడు. చివరికి రక్షణకూ ఉన్నతికీ ప్రార్థనతో సూక్తం ముగుస్తుంది; చీకటిలో నిలిచిన అగ్నికి దేవతలే నమస్కరిస్తారని చెప్పబడుతుంది.
Sukta 6.10
ఈ సూక్తం యజ్ఞంలో అగ్రస్థానంలో అగ్ని జాతవేదసుని ప్రకాశమయ మార్గదర్శిగా నిలిపి, కర్మమార్గాన్ని శుద్ధి చేసి సుగమం చేస్తూ ప్రార్థనలను సురక్షితంగా ముందుకు మోసుకుపోయేవాడిగా స్తుతిస్తుంది. దూరదృష్టిగల శుద్ధికర్తగా అగ్నిని కొనియాడి, అతని జ్వాల ‘చీకటి బాట’ను వెలుగైన మార్గంగా మార్చి, వైరం‑విరోధాన్ని తొలగించి, ఇళా (యజ్ఞసమృద్ధి మరియు ప్రేరిత పోషణ)ను పోషిస్తుందని చెబుతుంది. లక్ష్యం యజ్ఞఫలసిద్ధి—అర్పణయాత్ర నిరవధికంగా సాగడం—మాత్రమే కాదు; అంతర్గత విజయమూ: చీకటిపై వెలుగు, శత్రుత్వంపై సామరస్యం, దీర్ఘాయుష్కు మరియు సత్పుత్రసంతానానికి బలం.
Sukta 6.11
భరద్వాజుని ఈ చిన్న త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, అంతరప్రేరిత హోతృ అయిన అగ్నిని మరుత్లాంటి బలంతో యజ్ఞాన్ని ముందుకు నడిపించి, అనుబంధ దేవతలను హవిస్కు ఆహ్వానించమని ప్రేరేపిస్తుంది. అగ్నியின் స్వయంప్రకాశమైన, సర్వవ్యాపి తేజస్సును స్తుతించి, “దేవతలతో కలిసి” ప్రజ్వలింపబడిన అతడు సమృద్ధిని ప్రసాదించి, ఉపాసకులు దుఃఖం మరియు ప్రమాదాన్ని దాటి వెళ్లేందుకు సహాయపడాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.12
భరద్వాజుని ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, గృహ యజ్ఞవేదికపై బర్హిస్పై ఆసీనుడై రాజస హోతృగా ఉన్న అగ్నిని స్తుతిస్తుంది; అతని దూరవరకు వ్యాపించే జ్వాల సూర్యునిలా విస్తరిస్తుంది. పూజకుల ఉత్సాహంతో అగ్ని జాతవేదసుడు ముందుకు సాగి, యజ్ఞాన్ని పక్వం చేసి సంపూర్ణం చేయాలని, వారిని సమృద్ధికి నడిపించాలని, హానికర మార్గాలను తొలగించి సమాజం వీర సంతానంతో సంపూర్ణ ఆయుష్షు వరకు వికసించునట్లు చేయాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.13
ఈ చిన్న త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం అగ్నిని—అన్ని శుభశక్తులు (సంపద, విజయం, వర్షం, నీళ్ల క్రమబద్ధ ప్రవాహం) వెలువడే మూలస్రోతస్సుగా—స్తుతిస్తుంది. స్తోత్రాలు, యజ్ఞార్పణల ద్వారా వేదిక వద్ద అగ్నిని చేరిన మానవుడు విజయానికి దారి తెరచే ప్రతి “ద్వారం” (వార)ను పొందుతాడని; అన్నం, ధనం, గృహస్థితి స్థిరసంపద వంటి వరాలు లభిస్తాయని ఇది హితవు చెబుతుంది. చివరికి సంతానం, వంశపారంపర్య నిరంతరత, సక్రమంగా అర్పించిన స్తుతి వల్ల కలిగే పూర్ణత (పూర్తి) కోసం ప్రత్యక్ష ప్రార్థనతో స్తోత్రం ముగుస్తుంది.
Sukta 6.14
ఈ సంక్షిప్త అగ్ని-సూక్తం ఇలా బోధిస్తుంది: నిజమైన సంకల్పంతో, ప్రేరితమైన ధ్యానంతో అగ్నిని సేవించే మానవుడు తేజస్సుతో ప్రకాశించి, బలం, ఆహారసమృద్ధి, రక్షణలలో అభివృద్ధి చెందుతాడు. అగ్ని పురాతన శక్తిగా స్తుతింపబడుతున్నాడు—దాడులను తట్టుకునే స్థిరవీరుణ్ని ప్రసాదించేవాడిగా, అలాగే ఇతర దేవతల వద్ద “మన తరఫున మాట చెప్పగల” మధ్యవర్తిగా. చివరికి, అగ్ని సహాయంతో క్షేమానికి, సుభవనానికి నడిపించబడాలని, ద్వేషం, దుఃఖం, దుర్మార్గాలను దాటి పోవాలని పునఃపునః ప్రార్థనతో ఈ సూక్తం ముగుస్తుంది.
Sukta 6.15
ఈ సూక్తం ఉషస్సుతో మేల్కొనే గృహపు “అతిథి”గా, సమస్త కులాలను నడిపించే ప్రభువుగా అగ్నిని స్తుతిస్తుంది; మానవుల హవిస్సులను అమృతుల వద్దకు మోసుకెళ్లేవాడని కీర్తిస్తుంది. భరద్వాజుడు అగ్నిని సర్వజ్ఞ యాజకుడిగా ఆహ్వానించి, యజ్ఞక్రియను మరియు అంతర్దృష్టి/వివేకాలను (వయునాని) పరిపూర్ణం చేయమని కోరుతాడు; గృహాగ్నులను దృఢంగా స్థాపించి, సమాజ బలాన్ని మరియు ధర్మోచిత ఉత్సాహాన్ని మరింత తీక్ష్ణం చేయమని ప్రార్థిస్తాడు.
Sukta 6.16
ఋగ్వేదం 6.16 భరద్వాజుని అగ్నిసూక్తం. ఇందులో అగ్ని సర్వసాధారణ హోతృగా యజ్ఞాన్ని స్థాపించి, మనుష్యులను దేవతలతో అనుసంధానించి, శత్రుత్వ శక్తులను దూరం చేస్తాడని స్తుతించబడుతున్నాడు. అతని ప్రకాశమయ మార్గదర్శకత్వం (సందృష్టి), పోషణ మరియు ధనప్రదాన శక్తి, అలాగే వృత్రహంతృత్వం, రాక్షసనాశక బలం—విజయం, సమృద్ధి కోసం మార్గాన్ని శుద్ధి చేసి సుగమం చేస్తాయని వర్ణిస్తుంది.
Sukta 6.17
ఈ సూక్తం ఇంద్రునికి ఉత్సాహభరితమైన సోమ-ఆహ్వానం. వజ్రధారిగా వృత్రుని భేదించి, అడ్డంకుల్లో బంధింపబడిన “గోవులను” (ప్రకాశం, కిరణాలు, సమృద్ధి) విడుదల చేసే వాడిగా ఆయనను స్తుతిస్తుంది. దేవతలపై నిర్దేవులు దాడి చేసినప్పుడు, దేవతలు ఇంద్రుని ముందుబాటలో నిలిపినదాన్ని ఇది స్మరిస్తుంది; యజమానులైన ఆరాధకులకు విజయం, బలం, దేవనియమిత పరిపూర్ణ సమృద్ధిని కోరుతుంది. ముగింపు ప్రార్థన పురాణ విజయాన్ని వర్తమాన ఆశయంగా మలుస్తుంది: యాగక్రియ దేవస్థాపిత లాభాన్ని గెలుచుకొని, స్థిరమైన వీరానందంగా పరిపక్వమగునుగాక.
Sukta 6.18
ఋగ్వేదం 6.18 భరద్వాజుని త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం; అజేయుడైన, నిత్యం ఆహ్వానింపబడే వీరుడైన ఇంద్రుని స్తుతిని మరింత ఉద్ధీపింపజేస్తుంది. అతని శక్తి దాడులను ఛేదించి, కోటలతో బలపడిన శత్రువులను కూలదోస్తుంది. రాక్షసస్వరూప ప్రత్యర్థులు మరియు దృఢమైన దుర్గాలపై ఇంద్రుడు సాధించిన నిర్ణాయక విజయాలను ఇది స్మరిస్తూ, ఆ విశ్వవ్యాప్త బలాన్ని యజమాని ప్రస్తుత అవసరాలవైపు మళ్లిస్తుంది—బలం, రక్షణ, మరియు యజ్ఞం ద్వారా ఎల్లప్పుడూ నూతనంగా పుట్టే పవిత్ర వాక్కు (స్తోత్రవాణి) యొక్క సృష్టి.
Sukta 6.19
ఈ సూక్తం ఎప్పటికీ క్షీణించని, విస్తారంగా వ్యాపించే శక్తిగా ఇంద్రుణ్ని స్తుతిస్తుంది; ఆయన యజమానుల వైపు తిరిగి వారి వీరబలాన్ని విస్తరింపజేస్తాడని చెబుతుంది. సమాజానికి రక్షణ, సమృద్ధి, సంతాన–సంతతి నిరంతరత్వం కలగాలని, అడ్డంకి మీద అడ్డంకిని అధిగమిస్తూ యుద్ధవిజయాన్ని ప్రసాదించే ఆయన “మద” (విజయోన్మాద/విజయోద్ధీపన)ను తీసుకురావాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.20
ఇంద్రునికి అంకితమైన ఈ సూక్తం యుద్ధంలో అతని అప్రతిహత పరాక్రమాన్ని స్తుతిస్తుంది; సర్పసదృశ శత్రువులను, కోటబద్ధమైన దుర్గాలను అతడు ఛేదించి ధ్వంసం చేసినదాన్ని, దాతృత్వముగల యజమానులను అతడు రక్షించినదాన్ని స్మరిస్తుంది. కవి ప్రజలకు ఇంద్రుడు ‘భూమిపై ఆకాశంలా’ విస్తారమైన సమృద్ధిని—ధనం, పశువులు, సస్యశ్యామల క్షేత్రాలు—ప్రదానం చేయమని ప్రార్థిస్తుంది. సోమాన్ని పీడించి స్తోత్రం అర్పించే వారికి వృత్రహననము, శత్రునిగ్రహము వంటి ఇంద్రుని విశ్వవిజయాలు ప్రత్యక్ష ఐశ్వర్యంగా ఫలిస్తాయని ఈ మంత్రాలు అనుసంధానిస్తాయి.
Sukta 6.21
ఈ సూక్తం శక్తివంతమైన హవిస్సులతోను, రథారూఢమైన ప్రేరణలైన ధీభిఃతోను ఇంద్రుని ఆహ్వానిస్తుంది. అతన్ని నిత్యయౌవనుడైన, క్షయరహితమైన శక్తిగా స్తుతించి, విస్తారమైన ధనం మరియు విజయాన్ని ప్రసాదించువాడిగా కొనియాడుతుంది. శత్రుత్వశక్తులైన రక్షసులను ఎదుర్కొని, వజ్రధారి అయిన ప్రాచీన మిత్రుడు ఇంద్రుడు వారిని దూరం తరిమివేయమని ప్రార్థిస్తుంది. చివరికి ఇది ఒక ప్రయోజనాత్మక ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది: మార్గనిర్మాతగా, నాయకుడిగా ఇంద్రుడు మేల్కొని, సులభమైనదైనా కఠినమైనదైనా మార్గాల ద్వారా ఆరాధకులను బలానికి మరియు సమృద్ధి (వాజ)కి చేర్చుగాక.
Sukta 6.22
ఈ సూక్తం సమస్తులకు ఆహ్వానయోగ్యుడైన ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది—సత్యస్వరూపుడు, వృషభసమ బలవంతుడు, అనేక ప్రభావశీల మాయాశక్తులకు (మాయాః) అధిపతి. కదలనట్టుగా కనిపించేదాన్ని కూడా ఛేదించి, బంధింపబడినదాన్ని విముక్తం చేసిన అతని అప్రతిహత కృత్యాలను స్మరిస్తుంది; అనంతరం యజ్ఞానికి, నియుత్ (యుక్త శక్తులు/వాహనబలాలు)తో కూడి ఇంద్రుడు రావలెనని ప్రత్యక్ష ఆహ్వానంగా మారుతుంది. యజ్ఞంలో రక్షణ, విజయం, వరప్రదానం కోసం స్తోత్రం మరియు విధివిధానాత్మక ఆహ్వానం—ఇవే దీని ఉద్దేశ్యం.
Sukta 6.23
ఈ సూక్తం సదా జాగ్రత్తగా ఉండే బలాధిపతి ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది. సోమపానార్థం పీడనక్రియకు, అలాగే భారద్వాజ ఋషుల ప్రేరిత స్తోత్రాలకు ఆయన ఆకర్షితుడవుతాడని చెబుతుంది. పింగళ అశ్వాలతో వచ్చి, వజ్రాన్ని ధరించి, ఉపాసకులకు శాంతిని కలిగించే సమృద్ధి, రక్షణ, మరియు ‘సర్వకామ్య’మైన సమృద్ధిని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.24
ఋగ్వేదం 6.24 భరద్వాజుని త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం. సోమపానుడు, వాక్కును ప్రకాశింపజేసే రాజైన ఇంద్రుని ఇది స్తుతిస్తుంది. స్తోత్రాలు, యజ్ఞం అతనిని ప్రేరేపించి బలం, విజయం, రక్షణ ప్రసాదించునట్లు కోరుతుంది. పర్వతం నుంచి ఉప్పొంగి పెల్లుబికే జలాలవలె ఇంద్రుని అపార శక్తిని వర్ణించి, చివరికి గృహంలోనూ అరణ్యంలోనూ నాయకునికీ యజమానులకీ కాపాడమని ప్రత్యక్ష ప్రార్థన చేస్తుంది—వీర సంతానంతో దీర్ఘాయుష్షుతో జీవించునట్లు.
Sukta 6.25
ఇది భారద్వాజుని స్తుతి-ఆహ్వానం: అపరాజిత వృత్రహంత అయిన ఇంద్రుని ప్రశంసిస్తూ, సమీపమైనా దూరమైనా, ఉన్నతమైనా నీచమైనా—ఆయన సహాయంలోని ప్రతి స్థాయి యుద్ధసంఘర్షణలలో భక్తులను దాటించుగాక అని ప్రార్థిస్తుంది. సమస్త జీవులపై ఇంద్రుని అజేయత్వం, పరమాధిక్యతను కీర్తించి, శత్రుత్వమైన ‘అదేవసదృశ’ శక్తులను వశపరచమని వేడుకుంటుంది; అలా గాయకులు సురక్షితమైన, విశాలమైన ఉషస్సులను మరియు దీర్ఘకాల సమృద్ధిని పొందుగాక అని కోరుతుంది.
Sukta 6.26
ఈ సూక్తం యుద్ధసన్నద్ధమైన రక్షణాత్మక ఆహ్వానం. భరద్వాజ గాయకుని విన్ను, విజయార్థం జనులు సమవేతమయ్యే “నిర్ణాయక దినం”నాడు ఉగ్రసహాయాన్ని ప్రసాదించుమని ఇంద్రుని ప్రార్థిస్తుంది. శంబరుని వధ, దివోదాసుని రక్షణ వంటి ఇంద్రుని నిరూపిత కృత్యాలను స్మరించి, అవే ప్రస్తుత సహాయానికి ఆధారమని చెప్పి, యజమానులకు బలం, గోసంపద/ధనం, మరియు సార్వభౌమాధికారాన్ని గెలిపించుమని కోరుతుంది.
Sukta 6.27
ఈ సూక్తం ఇంద్రుని మత్తెక్కించే మహిమ యొక్క రహస్యాన్ని అన్వేషిస్తుంది—సోమరసప్రేరిత ఉల్లాసం మరియు స్నేహబంధం అతనికి యుద్ధంలో నిర్ణాయక విజయాన్ని ఎలా ప్రసాదిస్తాయో వివరిస్తుంది. అనంతరం శేషుడు, వృచీవంతుడు వంటి శత్రువులను సంహరించినట్లు నిర్దిష్ట వీర కార్యాలను స్మరిస్తుంది. చివరికి యాజ్ఞిక–పౌరోహిత్య సందర్భంలో రాజపోషకులు ఉదార దక్షిణను ప్రసాదించే దృశ్యంతో ముగిసి, ఇంద్రుని శక్తిని సంపద, శ్రేయస్సు మరియు పోషకత్వంతో అనుసంధానిస్తుంది.
Sukta 6.28
ఋగ్వేదం 6.28లోని ప్రసిద్ధ గో-సూక్తం (భరద్వాజునిది) గోవులు గోష్ఠంలో (గోశాల/పెన్లో) సుఖంగా వచ్చి స్థిరపడాలని ఆశీర్వదిస్తూ, వాటిని సంపద, ఆనందం, వృద్ధికి మూలముగా కీర్తిస్తుంది. గోవులను శుభప్రదమైన, అనేకరూపాల, సంతానదాయినీ శక్తులుగా—ఉషస్సు వంటి కాంతితో, ఇంద్రుని పరాక్రమంతో అనుసంధానించి—వాటి పాలు, ఫలప్రదత, రక్షణ నిరంతరం గృహాన్ని మరియు యజ్ఞాన్ని పోషించుగాక అని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.29
ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం ఆరాధకులను విశ్వసనీయ మిత్రుడిగా (సఖా), మహా ఉపకారకుడిగా ఇంద్రుని వైపు మళ్లిస్తుంది; రక్షణకై, విస్తారమైన సహాయకృపకై ఆయనను ఆహ్వానిస్తుంది. ఇంద్రుని స్తుతిని సోమయజ్ఞ సందర్భంలో—పిండిన సోమరసం, సిద్ధమైన ఆహారం, పాడబడే ఉక్థాలు—నిలుపుతుంది; అలా ఆ కర్మే ఇంద్రుని అజేయ శక్తి ప్రవహించే మార్గమై, అడ్డంకులను (వృత్రాలను) ఛేదించి, శత్రుత్వ బలాలను (దస్యులను) వశపరచేలా చేస్తుంది.
Sukta 6.30
ఈ సంక్షిప్త ఇంద్ర స్తోత్రం దేవుని నిరంతరం వృద్ధిచెందే వీరశక్తిని, సంపదను సమృద్ధిని ప్రసాదించడంలో ఆయన ఎప్పుడూ తగ్గని ఉదారతను స్తుతిస్తుంది. పర్వతాన్ని ఛేదించడం, అడ్డుపడ్డ జలాలను విడుదల చేయడం, లోకాలను స్థాపించడం వంటి ఇంద్రుని విశ్వకార్యాలను స్మరింపజేస్తూ, ఆరాధకుడు స్థైర్యం, విజయం, సమృద్ధిలో భాగస్వామి కావాలని కోరుతుంది.
Sukta 6.31
ఈ సంక్షిప్త ఇంద్ర స్తోత్రం, ధనసంపదలకు ఏకైక అధిపతిగా, ప్రజలను తన చేతుల్లో నిలుపువాడిగా ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది; గృహంలో, జలాల్లో, సంతానంలో, సూర్యునిలో అతడు సర్వత్ర ప్రశంసింపబడుతున్నాడని చెబుతుంది. కుత్సునితో కలిసి శుష్ణుడిని మరియు ఇతర అడ్డంకి సృష్టించే శత్రువులను జయించి, గోవులు/ప్రకాశాన్ని అన్వేషించిన అతని వీర విజయాలను స్మరిస్తుంది. చివరికి, ఇంద్రుడు తన రథాన్ని అధిరోహించి విశాల మార్గాల ద్వారా వచ్చి, యజమాని పిలుపు ఫలప్రదంగా వినిపించేలా చేయమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.32
భరద్వాజుని ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, నూతనంగా మలచిన వాక్తో ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది. వజ్రధారి (వజ్రిన్)గా, దుర్గభేదకుడు (పురందర)గా అతని అప్రతిహత బలాన్ని కీర్తిస్తుంది. ప్రేరిత ఋషులు మరియు అగ్నివహించే యాజకులతో కలిసి సాధించిన ఇంద్రుని విజయాన్ని స్మరిస్తూ, చివరికి జలాల విమోచన/సాధనతో ముగుస్తుంది—అవి జీవం, సంతానసమృద్ధి, మరియు నిర్బంధరహిత సాధనకు ప్రతీక.
Sukta 6.33
ఇంద్రునికి అంకితమైన ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, విజయము, సమృద్ధి, యథోచిత భోగము కలిగించగల అతిప్రబలమైన ‘మద’ (వీరరసోత్తేజక ఉల్లాసం)ను ప్రసాదించమని దేవుని వేడుకుంటుంది. యుద్ధంలో అడ్డుపడే శక్తులను ఇంద్రుడు నిర్ణాయకంగా సంహరించిన ఘట్టాన్ని స్మరిస్తూ, తక్షణ అవసరాలలోనే కాక ‘అతీతంగా’—దూరమైన, ప్రకాశమయమైన స్వర్గీయ స్థితిలో కూడా—తన రక్షణను దయచేయమని ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది.
Sukta 6.34
ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, ప్రాచీనమై నిత్యనూతనమై ప్రవహించే స్తుతిధార ఇంద్రునిలోకి “సంగమిస్తుంది” మరియు అతనినుంచి విస్తారమైన ప్రేరణగా “బయటికి ప్రవహిస్తుంది” అని సమీకరిస్తుంది. ఇంద్రుని అక్షయత్వాన్ని ఇది హైలైట్ చేస్తుంది—ఏ ఆలోచనగానీ మాటగానీ అతని వర్ణనను పూర్తిచేయలేవు. వృత్రునిపై అతని ఆదర్శ విజయాన్ని స్మరింపజేస్తూ, అదే ఆరాధకునికి రక్షణ, వృద్ధి, జీవనపూర్ణతకు హామీ అని ప్రకటిస్తుంది.
Sukta 6.35
ఈ చిన్న ఇంద్ర-సూక్తం అత్యవసర ప్రార్థనల పరంపర: కవి పదేపదే “ఎప్పుడు?” అని అడుగుతాడు—ఇంద్రుడు బ్రహ్మాన్ని (ప్రేరిత వాక్కును) బలపరచి, స్తోత్ర/స్తోమాన్ని (స్తుతిగీతాన్ని) సమృద్ధి చేసి, యజమాని పిలుపుకు వచ్చేది ఎప్పుడు అని. చివరికి ఇది ఇంద్రుని స్వభావకార్యంతో ముగుస్తుంది—మూసివున్న దుర్గాన్ని పగులగొట్టడం—అప్పుడు “ప్రకాశమయంగా పాలు కురిపించే ఆవు” (దివ్య సమృద్ధి ప్రతీక) ఎండిపోకుండా ఉంటుంది; అంతర్భూతంగా ఉన్న ఆంగిరస శక్తులు చైతన్యమై, దాగి ఉన్న ధనాన్ని వెలికి తెస్తాయి.
Sukta 6.36
భరద్వాజుని ఈ సంక్షిప్త స్తోత్రం, భూమిపై స్థిరంగా నిలిచిన వారికి ఎల్లప్పుడూ ఉల్లాసం, సంపద, విజయశక్తి ప్రసాదించే సర్వవ్యాప్త మూలంగా ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది. సమస్త శక్తులు, స్తోత్రగీతాలు నదులు సముద్రంలో కలిసినట్లు ఇంద్రునిలోనే ఏకమవుతాయని చిత్రిస్తుంది. చివరికి, ఆయన అర్పణను వినుగాక, యుగయుగాల పాటు ఎల్లప్పుడూ నూతనమయ్యే బలంతో ఆరాధకులను పోషించుగాక అని సన్నిహితంగా ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.37
ఈ చిన్న త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, వరాలన్నీ మోసుకొచ్చే తన రథంపై—పింగళవర్ణ అశ్వాలు లాగగా—ఇంద్రుడు వేగంగా వచ్చి కవులతో కలిసి ఉల్లాసభరిత సోమసత్రం (సధమాద)లో చేరాలని ఆహ్వానిస్తుంది. ఇంద్రుని స్థిరమైన, దీర్ఘకాల బలాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా, వృత్రుని నిశ్చయంగా సంహరించేవాడిగా స్తుతిస్తుంది; తద్వారా యజమానులకు సమృద్ధి, ప్రేరిత వాక్కు, విజయశక్తి లభించునట్లు కోరుతుంది.
Sukta 6.38
ఈ సంక్షిప్త ఇంద్ర-సూక్తం ప్రకాశమయమైన “ఇంద్రహూతి” (ఇంద్రునికి ఆహ్వానం/పిలుపు)ను ఉద్ఘాటిస్తూ, దేవుడు ప్రజల ప్రేరిత ధ్యానాన్ని మోసుకొని వెళ్లి వారికి దానాలు, రక్షణను గెలిపించాలని ప్రార్థిస్తుంది. ఇంద్రుని ప్రాచీనజన్ముడిగా, అజరుడిగా స్తుతిస్తూ, మంత్రం (బ్రహ్మన్) మరియు గీతం (గిరః) ఏకమయ్యే కేంద్రముగా ఆయనను వర్ణిస్తుంది; చివరికి వృత్రుడు—విశ్వాన్ని “కప్పివేసేవాడు”—పై యుద్ధాలలో సహాయం చేయమని అత్యవసర ఆహ్వానంతో ముగుస్తుంది.
Sukta 6.39
ఈ చిన్న సూక్తం ఇంద్రుని (సోమ/ఇందు తేజస్సు ఛాయతో) ప్రాచీన రాజుగా స్తుతిస్తుంది—ప్రేరిత వాక్కును ప్రజ్వలింపజేసేవాడిగా, రాత్రి–ఉషస్సు చక్రాలను ప్రకాశింపజేసేవాడిగా, ఋషి గీతాన్ని బలపరచేవాడిగా. భక్తుని కోసం దివ్య ‘ఇషః’ (సమృద్ధి, ప్రేరణల ఉత్సాహాలు) పెంచమని, జీవనాధార శక్తులను కదిలించమని ప్రార్థిస్తుంది—జలాలు, ఔషధ వనస్పతులు, ఫలవంతమైన వనాలు, గో-జ్యోతి, అశ్వాలు, మానవ బలం—ఇవి సమృద్ధికీ, సక్రమ వాక్ప్రయోగానికీ దోహదపడునట్లు.
Sukta 6.40
ఈ చిన్న ఇంద్ర-స్తోత్రం, అగ్ని ప్రజ్వలించినప్పుడు మరియు సోమరసం పిండబడినప్పుడు, దేవుడు యజ్ఞానికి వెంటనే రావాలని అత్యవసరంగా ఆహ్వానిస్తుంది—తాగి ఆనందోల్లాసంతో ఉత్సాహపడమని. కవి ఇంద్రుని యోకాన్ని విప్పి, ఆరాధక సమూహంతో కలిసి కూర్చొని, బలం, “సుగమ గమనం” (సువితా), మరియు రక్షణ ప్రసాదించమని కోరుతున్నాడు. ఇంద్రుడు ఆకాశంలో దూరంగా ఉన్నా, లేదా తన స్వంత గుప్తాసనంలో ఉన్నా, మరుత్లతో కలిసి ఈ కర్మను కాపాడమని అతనిని వేడుకుంటుంది.
Sukta 6.41
ఈ చిన్న ఇంద్ర స్తోత్రం వజ్రధారి దేవుడైన ఇంద్రుని కోపం లేకుండా యజ్ఞానికి సమీపించి, తన కొరకు “స్పష్టంగా ప్రవహించే” తాజాగా పిండిన సోమరసాన్ని పానంచేయమని ఆహ్వానిస్తుంది. ఇంద్రబలాన్ని పెంపొందించే శక్తిదాయక బిందువుగా సిద్ధం చేసిన సోమాన్ని స్తుతించి, హవితో ఆనందించిన ఇంద్రుడు సంగ్రామాలలోను గోత్రాల మధ్యనూ రక్షణను ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.42
ఈ చిన్న ఇంద్ర-సూక్తం యజ్ఞసమాజాన్ని వీర నర్—ఇంద్రునికి—సోమరసమును మరియు సమస్త “సమృద్ధులను” తీసుకురావాలని ప్రేరేపిస్తుంది. ఇక్కడ ఇంద్రుడు నేరుగా సాగి లక్ష్యాన్ని చేరే, వెనుకబడని శక్తిగా వర్ణించబడుతున్నాడు. సక్రమమైన హవనం మరియు స్తుతి ఇంద్రుని జాగృత జ్ఞానంతోను ధైర్యవంతమైన వృద్ధితోను అనుసంధానించబడి, యజమానునిపై దుష్ట వాక్యాలు, శాపాలు, దాడుల నుండి అతని రక్షణను కోరుతుంది.
Sukta 6.43
ఇంద్రునికి అంకితమైన ఈ చిన్న స్తోత్రం సంక్షిప్తమైన సోమ-ఆహ్వానం. ఇందులో ఇంద్రుని వీర కార్యాలు స్మరించబడతాయి—దివోదాసుని కోసం శంబరుని అణచివేయడం, రాతి/శిలలో బంధింపబడిన “గోవులు/కిరణాలు”ను విడుదల చేయడం, మరియు దాతృ పతిలో విజయశక్తిని స్థాపించడం. ప్రతి ఋక్లో పునరుక్తిలా వినిపించే పిలుపు—“ఇదే నీకోసం, ఓ ఇంద్రా, పిండబడిన ఆ సోమము; త్రాగుము”—అనే వాక్యం స్తుతిని (స్తుతి) నేరుగా హవిసుతో అనుసంధానిస్తుంది. లక్ష్యం ఇంద్రుని సోమపానానికి ఆకర్షించడం, అతని మదాన్ని (ఉల్లాసాన్ని) పునరుద్ధరించడం, మరియు యజమాని/దాతకు రక్షణ, విజయం, సమృద్ధిని పొందించడం.
Sukta 6.44
ఋగ్వేదం 6.44 ఒక ఉత్సాహభరితమైన ఇంద్రస్తుతి. ఇందులో భారద్వాజ ఋషి తాజాగా పిండిన సోమరసాన్ని ఇంద్రునికి పరమ ఉల్లాసకరమైన పానీయంగా అర్పిస్తూ, యజ్ఞాధిపతిగా, ధన–విజయ–దీప్తిమయ శక్తిని ప్రసాదించే రాజుగా ఆయనను స్తుతిస్తాడు. ఈ సూక్తం సోముని “మధు/మద” (రసానందం, మత్తు) ను ఇంద్రుని లోకధారణ కార్యాలతో పదేపదే అనుసంధానిస్తుంది—మార్గాలను తెరవడం, రథానికి బలం చేకూర్చడం, మరియు ద్యావాపృథివులను ఆధారంగా నిలిపే ఋత/కోస్మిక క్రమాన్ని స్థాపించడం.
Sukta 6.45
ఈ సూక్తం ఇంద్రుని యౌవనమయ మిత్రుడిగా, రక్షకుడిగా స్తుతిస్తుంది—అతడు కులాలను అపాయాల నుండి దారి చూపి, కవి పిలుపుకు రక్షణతోను కృపతోను స్పందిస్తాడు. ఇందులో వీరస్మరణ (టుర్వశ, యదు జనాలకు ఇంద్రుడు గతంలో చేసిన మార్గదర్శనం), వర్తమాన సహాయయాచనలు, మరియు ఉదార దాతృత్వాన్ని ప్రశంసించే ముగింపు దానస్తుతి కలిసి నేయబడ్డాయి—దైవశక్తి మరియు మానవ దానం కలిసి ఋతాన్ని, సమృద్ధిని నిలబెడతాయని చూపుతుంది.
Sukta 6.46
భరద్వాజుని ఈ ఇంద్ర స్తోత్రం, ప్రతి అడ్డంకి (వృత్ర)లోను ప్రయాణంలోని ప్రతి మలుపు వద్దను దేవుణ్ని నిశ్చయమైన “సత్యాధిపతి”గా పిలుస్తుంది; విజయం, బలం, మరియు వాజ (శక్తి/బహుమతి/సమృద్ధి) సాధనను కోరుతుంది. ప్రసిద్ధ మానవ వంశాల మధ్య ఇంద్రుడు వీరబలాన్ని పంచిన దానిని స్మరించి, యుద్ధంలో శత్రువులను జయించేందుకు అదే జయశక్తి గాయకుని సమాజానికి ప్రసాదించమని వేడుకుంటుంది. ముగింపు భాగంలో వేగంగా ప్రవహించే నదిలాంటి రూపకాలతో, పిలుపు వైపు శక్తులు సమీకృతమవుతున్నట్లు చూపి, ఇంద్రుడు శక్తులను సమీకరించి, పునరుద్ధరించి, వెలుగులోకి నడిపించే సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది.
Sukta 6.47
భరద్వాజుని ఈ త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, సోమరసంతో శక్తివంతుడైన అజేయ యోధుడిగా ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది—అంతర్గతమూ బాహ్యమూ అయిన సంగ్రామాలలో విజేతగా. పిండిన సోమరసపు మాధుర్యము, ప్రభావము నుండి ప్రారంభించి, మానవ కులముల మధ్య ఇంద్రుని ఉప్పొంగే పరాక్రమానికి దారితీస్తుంది; చివరికి రక్షణ, సమన్విత బలం, రథయుద్ధంలో జయము కొరకు ప్రార్థనలతో ముగుస్తుంది.
Sukta 6.48
ఈ సూక్తం ప్రధానంగా యజ్ఞాన్ని ఎల్లప్పుడూ నూతనంగా స్వీకరించే అగ్ని జాతవేదసుని మహిమను గానిస్తుంది. అతడు “అర్పణకు అర్పణగా”, “వాక్యానికి వాక్యంగా” స్తుతింపబడుతూ, ఉపాసకునికి దక్షత (దక్ష), సామరస్యం, శుభకరమైన ముందడుగును ప్రసాదిస్తాడు. మధ్యలో ఇది విశ్వ–యాజ్ఞిక దృష్టిగా విస్తరిస్తుంది: మరుత్గణాన్ని పోషించే ప్రేరణ, అలాగే ఆకాశం–భూమి యొక్క ఏకైక, ఒకసారి మాత్రమే జరిగిన ఆదిస్థాపనపై మరియు మాతృసూత్రం (పృష్ని) నుండి పోషణను ఆదిగా దోహించిన విషయంపై ముగింపు చింతన. ఉద్దేశ్యం—కర్మను మోసుకెళ్లే, రక్షించే, లోకపు మొదటి క్రమస్థాపనతో మానవ క్రియను సరిపోల్చే మధ్యవర్తి మిత్రుడిగా, అమర జ్ఞాతగా అగ్నిని స్థాపించడం.
Sukta 6.49
ఈ సూక్తం విస్తృతమైన ఆహ్వానప్రార్థన. ఇది ఋతం (సార్వత్రిక క్రమం) మరియు సదాచారానికి రక్షకులైన మిత్ర–వరుణులను ముందుగా సంబోధించి—వారు వచ్చి వినాలని, అగ్నியின் ప్రభావశీల శక్తితో కలిసి శుభకరమైన రక్షణను ప్రసాదించాలని కోరుతుంది. అనంతరం ఇది అనేక దేవతలను ఉద్దేశించిన ప్రార్థనగా విస్తరిస్తుంది (మార్గదర్శకుడైన పూషన్ను కూడా చేర్చి), ప్రేరిత వాక్కు, సురక్షిత ప్రయాణం, సహాయాన్ని ప్రసరించే ప్రకాశమయ ‘ప్రవాహాలు’, చివరికి దీర్ఘకాల సమృద్ధి, సురక్షిత నివాసం, మరియు దేవరహిత శత్రుత్వంపై విజయం కోరుతుంది.
Sukta 6.50
ఋగ్వేదం 6.50 సూక్తం విస్తృతమైన రక్షణార్థ ప్రార్థన. ఇందులో అదితి మరియు ఆదిత్యులు—ప్రత్యేకంగా వరుణుడు, మిత్రుడు, అర్యమన్—అగ్ని, సవితృ, భగులతో కలిసి ఆహ్వానింపబడి, అనుగ్రహం, కాపాడుట, క్షేమం కోరబడుతుంది. స్తోత్రం భక్తిపూర్వక ఆహ్వానం, స్తుతి నుండి ప్రారంభమై, ఆశ్రయం, ఋతధర్మస్థాపన, శుభప్రదమైన వరాల కోసం స్పష్టమైన యాచనల వరకు సాగి, చివరికి భరద్వాజ వంశానికి సంబంధించిన స్వీయోక్తితో ముగిసి, సమూహారాధన క్రియను ముద్రిస్తుంది.
Sukta 6.51
ఈ సూక్తం ఋతం (సార్వత్రిక ధర్మవ్యవస్థ) యొక్క రక్షకులైన మిత్రుడు–వరుణుడిని స్తుతిస్తుంది. సత్యాన్ని వెలికి తెచ్చి మానవ ప్రవర్తనకు మార్గదర్శకమయ్యే వారి విశాలదర్శి “కన్ను” (సౌర దృష్టి)ను ఆహ్వానిస్తుంది. ఆ ఆదిత్యులు ఉపాసకుణ్ని దోషం, శత్రుత్వం, అవ్యవస్థ నుండి కాపాడి, సమాజాన్ని క్షేమకరమైన శుభమార్గంలో నడిపించి, చివరకు స్వస్తి (శ్రేయస్సు) మరియు సమృద్ధికి చేర్చమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.52
విశ్వదేవులకు అంకితమైన ఈ సూక్తం, కవి పలికే వాక్యాన్ని వినటానికి, యజ్ఞక్రియను కాపాడటానికి, యజమానునికి క్షేమాన్ని ప్రసాదించటానికి సమస్త దేవగణాన్ని సమాహ్వానిస్తుంది. దీనిలో ఒక తీక్ష్ణమైన వాదాత్మక ధార ఉంది: బ్రహ్మద్విష్ (పవిత్ర వాక్యాన్ని ద్వేషించేవాడు) మరియు భ్రమితుడైన లేదా అతిశయంగా ముందుకు దూసుకెళ్లే హవిస్సు సమర్పకుడు అణచివేయబడి, మార్గం నుండి జారిపడేలా చేయబడాలి. చివరికి, ప్రజ్వలితమైన అగ్నియొద్ద ఒక విధివత ఆహ్వాన దృశ్యంతో సూక్తం ముగుస్తుంది; విశ్వదేవులు హవిస్సులోను, సముదాయపు పవిత్ర సభలోను ఆనందించమని కోరబడతారు.
Sukta 6.53
ఈ సూక్తం మార్గాధిపతి అయిన పూషణుని ఆహ్వానించి, దర్శి యొక్క ధ్యానానికి ఆయన మార్గదర్శక శక్తిని యోగం చేయమని, సురక్షిత ప్రయాణం, సరైన దిశ, మరియు పోషణ-సాధనల లాభం కలుగజేయమని ప్రార్థిస్తుంది. అలాగే దాచిపెట్టే పణి యొక్క నిల్వచేసిన ధనాన్ని ఛేదించి బహిర్గతం చేసి, గుప్తంగా ఉన్న ‘ప్రియ’ నిధులను యజమాని అయిన ఉపాసకుని న్యాయమైన స్వాధీనంలోకి తెమ్మని పూషణుని కోరుతుంది. చివరికి, గోవులు, అశ్వాలు, మరియు జీవనపూర్ణ సమృద్ధిని భోగార్థం మరియు హవిరర్పణార్థం పొందించే విజయవంతమైన, పురుషోచిత ప్రేరణ (ధీ) కోసం ప్రార్థనలతో సూక్తం ముగుస్తుంది.
Sukta 6.54
ఈ సూక్తం పూజనుని జ్ఞానవంతమైన మార్గదర్శిగా ఆహ్వానిస్తుంది—ఆరాధకుని నేరుగా సన్మార్గంలో నడిపించి, ప్రయాణికుని మరియు యజ్ఞకర్తను కాపాడి, పోయినదాన్ని తిరిగి పొందే దేవుడిగా స్తుతిస్తుంది. పది మంత్రాల అంతటా కవి సరైన దిశానిర్దేశం, సురక్షిత ప్రయాణం, సోమపాన నిష్పీడనంలోనూ జీవనయాత్రలలోనూ దేవుని సక్రియ సాంగత్యాన్ని ప్రార్థిస్తాడు. సూక్తం చివర రక్షణాత్మక రూపకంతో ముగుస్తుంది: పూజన్ తన కుడిచేతితో భక్తుని చుట్టుముట్టి, తప్పిపోయినదాన్నీ దొంగిలించబడినదాన్నీ తిరిగి తీసుకువస్తాడు.
Sukta 6.55
ఈ సంక్షిప్త సూక్తం ప్రధానంగా ఋతమార్గంలో సరైన గమనానికి మార్గదర్శి, రక్షకుడైన పూషణుని స్తుతిస్తుంది. ఆయనను “రమ్ము” అని ఆహ్వానించి, యజమానిని సురక్షితంగా నడిపించే సారథిగా కావాలని ప్రార్థిస్తుంది. ప్రయాణం, యోగం (పూషణుని మేకలు లాగే రథం) వంటి బింబాలతో పాటు, బంధనాల నుంచి విముక్తి, జీవన మార్గాల్లో శ్రేయస్సుతో కూడిన ప్రకాశమయ మార్గనిర్దేశం కలగాలని లోతైన అభ్యర్థనను కలుపుతుంది.
Sukta 6.56
పూషన్ను స్తుతించే ఈ సంక్షిప్త సూక్తం మార్గదర్శనం, రక్షణ, సమగ్ర క్షేమం కోసం ప్రార్థిస్తుంది. దేవుడు కేవలం పేర్లు–లక్షణాల వంటి బాహ్య వర్ణనలతో పట్టుబడడు; నిజమైన గుర్తింపు, అనుభవంలో నిలిచిన సంబంధం ద్వారానే గ్రహించబడతాడని ఇది ఉద్ఘాటిస్తుంది. పూషన్ను బాహ్య నిర్వచనాలకు అతీతుడిగా సూచిస్తూ ప్రారంభమై, ఆరాధకుని సంకల్పం విజయంగా నెరవేరాలని కోరుతూ, ఈ రోజు మరియు రేపు కూడా భద్రత, సంపూర్ణత కలుగుగాక అనే స్పష్టమైన ఆశీర్వాదంతో ముగుస్తుంది.
Sukta 6.57
ఈ చిన్న సూక్తం ఇంద్రుడు మరియు పూషణుడిని కలిసి స్నేహపూర్వక మిత్రులుగా ఆహ్వానిస్తుంది; వారు స్వస్తి (సురక్షిత క్షేమం) మరియు వాజసాతి (బలం, సమృద్ధి, విజయసాధన)ను స్థిరపరుస్తారని చెబుతుంది. ఋతాధీనంగా ఇంద్రుడు మహా జలాలను విడుదల చేసి ముందుకు నడిపించిన కార్యాన్ని స్మరిస్తూ, పూషణుడు మార్గదర్శిగా తోడుగా ఉన్నాడని పేర్కొంటుంది. చివరికి, రథసారథి కట్టెలను బిగించేలా పూషణుడిని “ఉద్రేకింపజేసి” ప్రయాణం నేరుగా, సురక్షితంగా సాగునట్లు ముగిస్తుంది.
Sukta 6.58
పూషన్ను స్తుతించే ఈ చిన్న సూక్తం, అతన్ని అనేక శక్తులు గల మార్గదర్శిగా వర్ణిస్తుంది; అతని ప్రకాశమయమైన, ఆరాధ్యమైన రూపాలు తన స్వధా (స్వాభావిక నియమం) చేత అన్ని మార్గాలనూ, కార్యాలనూ రక్షిస్తాయి. సూర్యుని కార్యార్థంగా పూషన్ సముద్రం మరియు మధ్యాకాశం గుండా “సువర్ణ పాత్రల”లో సంచరిస్తాడని చిత్రిస్తుంది. చివరికి, స్వర్గం నుంచి భూమికి బంధువుగా, ఇళా (ప్రేరిత ఆహ్వానం) యొక్క అధిపతిగా అతను మంగళకర దానాన్ని మరియు సురక్షిత గమనాన్ని ప్రసాదిస్తాడని ముగుస్తుంది.
Sukta 6.59
ఈ సూక్తం సోమయజ్ఞంలో సంయుక్త విజేతలైన ఇంద్ర–అగ్నుల ద్విశక్తిని స్తుతిస్తుంది—ఇంద్రుడు జయప్రదమైన పరాక్రమంగా, అగ్ని అర్పణను మోసుకెళ్లే దహించే ఋత్విక సంకల్పంగా. వారి ప్రాచీన కృత్యాలను స్మరింపజేస్తూ, గూఢార్థ రూపకాల ద్వారా వారి దివ్య తేజస్సు పరిమితిని తలకిందులు చేయగలదని సూచిస్తుంది. అనంతరం పిండిన సోమాన్ని పానంచేయుటకు వారు రమ్మని ఆహ్వానించి, స్తోత్రాన్ని మరియు యజమానుని ఉద్ధరించమని కోరుతుంది.
Sukta 6.60
ఋగ్వేదం 6.60 సుక్తం ఇంద్రాగ్నీ అనే యుగ్మశక్తిని ఆహ్వానిస్తుంది; ఇందులో వృత్రహంతుడైన ఇంద్రుడు ప్రధానంగా నిలుస్తాడు, యజ్ఞంలో ఆ విజయాన్ని ఫలప్రదం చేసే సహకార శక్తిగా అగ్ని నిలుస్తాడు. వేగవంతమైన రథబలాలతో (దళాలతో) వచ్చి, హవిస్సులను స్వీకరించి, ఉపాసకునిలో బలం, సమృద్ధి, విజయోపేత తేజస్సును నింపమని ఈ స్తోత్రం ఆ ద్వివీరులను ప్రార్థిస్తుంది. యజ్ఞాన్ని ఇది ఒక సంగమస్థానంగా చిత్రిస్తుంది—దైవబలం (ఇంద్రుడు) మరియు పవిత్ర అగ్ని/ప్రకాశం (అగ్ని) ఏకమై అడ్డంకులను ఛేదించి, వాజం (విజయశక్తి)ను పెంపొందించే స్థలంగా.
Sukta 6.61
ఈ సూక్తం సరస్వతీని మహాబలమైన, జీవనదాయిని నదిగా మరియు దివ్యశక్తిగా స్తుతిస్తుంది. యోగ్యమైన యజమానులకు, యజ్ఞకర్తలకు ఆమె బలం, విజయం, సమృద్ధిని ప్రసాదిస్తుందని చెబుతుంది. అడ్డంకులను ఛేదించి, సంపదను దాచిపెట్టే పణులను (Paṇis) ఓడించే ఆమె ఉగ్రశక్తిని స్మరిస్తూ, ఆమె పోషక ప్రవాహం సమాజాన్ని సారవంతమైన, శుభప్రదమైన నివాసస్థానాల వైపు నడిపించి, బంజరు నష్టం నుండి దూరం చేయమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.62
ఈ స్తోత్రం ఉషస్సు వేళ ఆశ్విన ద్వయాన్ని ఆహ్వానిస్తుంది—వారు వేగవంతమైన మార్గప్రదాతలు; దివ్యాకాశ విస్తారాలను విప్పి, పరిమితి బంధాలను తొలగించి, ఉపాసకుణ్ని శుభమార్గాలలో నడిపించే శక్తులు. భుజ్యువును సముద్రం నుంచి రక్షించినదాన్ని ముఖ్యంగా ప్రస్తావిస్తూ, ప్రమాదం మరియు అంధకారం నుంచి జీవులను పైకి ఎత్తి భద్రత, వెలుగు, సమృద్ధికి చేర్చగల వారి సామర్థ్యాన్ని ధృవీకరిస్తుంది. చివరికి ఋషి—అన్ని లోకాల నుంచీ యుక్తమైన తమ బలాలతో వారు వచ్చి, గాయకునికోసం దృఢంగా మూసివున్న ‘గోశాల’ వంటి ప్రకాశమయ ధనసంపదను కూడా తెరవాలని ప్రార్థిస్తాడు.
Sukta 6.63
ఈ సూక్తం వేగవంతులైన దివ్య జంట అశ్వినులను (నాసత్యులను) ఆహ్వానిస్తుంది—వారు తమ రథాన్ని యజమాని వైపు తిప్పి, దూతవలె వచ్చిన పిలుపుగా సమర్పిత స్తుతిని స్వీకరించమని. వారి ప్రకాశమయమైన, ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చే తేజస్సును మరియు ఉపకారక సహాయాన్ని—ప్రత్యేకంగా పోషణ, రక్షణ, క్షేమాన్ని ప్రసాదించే శక్తిని—ఇది స్తుతిస్తుంది. చివరికి, ఉదార దాతలతో కలిసి వారి కృపావిస్తారంలో నివసించునట్లు సంక్షిప్త ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది.
Sukta 6.64
ఈ చిన్న ఉషస్సు-సూక్తం, ప్రకాశవంతమైన జాగృతకర్తగా ఉదయించే ఉషస్సును స్తుతిస్తుంది—ఆమె మెరిసే తరంగాల్లా పైకి లేచి, సమస్త జీవులను కదలికలోకి తెచ్చి, లోకమార్గాలను “నడవడానికి శుభ్రమైనవిగా” చేస్తుంది. వెలుగు రావడాన్ని ధర్మమార్గమైన ముందడుగుతో అనుసంధానిస్తూ—సమృద్ధి, ఉదార దానం (దక్షిణా), మరియు యజమానునికి జీవితయాత్రలో సురక్షిత గమనం కలుగునట్లు కోరుతుంది.
Sukta 6.65
ఉషస్సు (ప్రభాతదేవి)కు అంకితమైన ఈ సంక్షిప్త సూక్తం, స్వర్గజనిత కుమార్తెగా ఆమె ఉదయించి పైకి లేచి, మానవ నివాసాలను మేల్కొలిపి, దీర్ఘమైన అంధకారాన్ని తరిమివేస్తున్నదని వందిస్తుంది. కవి ఆమెను, సమయోచిత వరాలను—ధనం, వీరసంతానం/వీరబలం, మరియు విశాలమైన, చిరస్థాయిగా నిలిచే కీర్తిని—అనుగ్రహించమని ప్రార్థిస్తాడు; ప్రాచీనకాలంలో ఆమె భరద్వాజ వంశాన్ని అనుకూలించినట్లే.
Sukta 6.66
ఈ సూక్తం రుద్రుని ఉగ్రమైన, ప్రకాశవంతమైన కుమారులైన మరుత్-గణాన్ని స్తుతిస్తుంది—వేగంగా దూసుకెళ్లే వారి శక్తి స్వర్గం-భూమి అనే రెండు లోకాలను కంపింపజేసి, వాటిని “యోకము కట్టినట్లు” నియంత్రిస్తుంది. పృశ్ని సమృద్ధిగల గోమాతగా చిత్రింపబడటం ద్వారా కవి వారి జననం, పోషణ, అలాగే మానవుల హితార్థంగా వెలువడే వారి ద్యోతక సారాన్ని ఆవిష్కరిస్తాడు. ఈ సూక్తం ఉద్దేశ్యం స్తుతి మాత్రమే కాదు, ఆహ్వానమూ: యజ్ఞానికి మరుతులను ఆకర్షించి, వారి బలం, రక్షణ, విజయప్రేరణలతో ఉపాసకునికి శక్తినివ్వడం.
Sukta 6.67
ఈ సూక్తం మిత్రుడు మరియు వరుణుడిని ఋతం (సత్యం/విశ్వక్రమం) యొక్క అగ్రస్థ ఉపధారకులుగా స్తుతిస్తుంది. వారు ప్రజలను “కట్టెర” వలె ఒకటిగా బంధించి, రాజాధికారాన్ని, కాలప్రవాహాన్ని, అలాగే ద్యావాపృథివుల స్థైర్యాన్ని నిలుపుతారని చెబుతుంది. వారి అచ్యుత రక్షణ, క్రమబద్ధమైన పాలన, మరియు జీవన సంగ్రామంలో ప్రకాశమయ శక్తులు విజయంగా ముందుకు సాగేందుకు అనుగ్రహం కోరుతుంది. సమగ్రంగా, ఇది సామాజిక ఏకత్వం, ధర్మబద్ధ పాలన, మరియు సత్యంతో అంతర్ముఖ సమన్వయం కోసం చేసే ప్రార్థన.
Sukta 6.68
భారద్వాజ వంశానికి చెందిన ఈ త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం ఇంద్ర–వరుణులను జంట దేవశక్తులుగా ఆహ్వానించి, విజయశక్తి మరియు ధర్మబద్ధమైన ఋతవ్యవస్థకు సంయుక్త రక్షకులుగా స్తుతిస్తుంది. యజ్ఞం ఇప్పటికే సిద్ధమై వారి వైపుకు “మళ్లించబడినది”గా చూపి, ఇష్ (ప్రేరణ), సుమ్న (కృప), సంగ్రామాలలో రక్షణ, మరియు విస్తరించే సంపద (రయి) ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది. ఈ స్తోత్రం ఇంద్రుని అడ్డంకులను సంహరించే పరాక్రమాన్ని వరుణుని ఋతాధారిత అధిపత్యంతో పదేపదే ఏకం చేస్తూ, సత్యానికి అనుగుణంగా ఉన్నప్పుడే విజయానికి అర్థం ఉంటుందని ప్రతిపాదిస్తుంది.
Sukta 6.69
ఈ సూక్తం విడదీయరాని మిత్రులైన ఇంద్రుడు–విష్ణువులను ఆహ్వానిస్తుంది; వారు కలిసి యజమానిని కఠినమైన కృషి మరియు సంఘర్షణల “అవతలి తీరం” దాటించేవారుగా స్తుతిస్తుంది. యజ్ఞంలో ఆనందించమని, కవి పలికే బ్రహ్మన్ (సూత్రబద్ధ వాక్యాన్ని) వినమని, ధనం మరియు రక్షణ ప్రసాదించమని, అలాగే వారి అజేయమైన, లోకధర్మాన్ని స్థాపించే శక్తిని ధృవీకరించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.70
ఈ సూక్తం ద్యావా–పృథివీ—ఆకాశమూ భూమీ—అనే ప్రకాశవంతమైన, పోషించే తల్లిదండ్రులను స్తుతిస్తుంది; వారు సమస్త లోకాలను ధారించి జీవనాన్ని నిలుపుతారు. వారి స్థైర్యమూ ఫలప్రదతా “వరుణుని ధర్మం” అనే విశ్వనియమం వల్లనే నిలిచాయని చెబుతుంది; అదే రెండు లోకాలను యథావిధిగా వేరుచేసి సమరసంగా ఉంచుతుంది. యజ్ఞం విజయవంతం కావడానికి ఉపాసకునిలో శక్తి (ఊర్జ్), బలం (వాజ), సంపదసమృద్ధి (రయి) పెంచమని ఋషి వారిని ప్రార్థిస్తాడు.
Sukta 6.71
ఈ ఆరు ఋచల స్తోత్రం దివ్య ప్రేరకుడైన సవితృను స్తుతిస్తుంది. ఆయన ఉదయించి తన స్వర్ణబాహువులను విస్తరించి, లోకలోకాల అంతటా ఋతాన్ని (కోస్మిక క్రమాన్ని) చలనంలోకి తెస్తాడు. యజ్ఞాన్ని అభిషేకించి బలపరచమని, దాతృభక్తుడైన యజమానికి సమృద్ధిని ప్రసాదించమని, అలాగే ప్రేరిత ధీ మరియు సమ్యక్ సంకల్పం ద్వారా ప్రతిదినం ‘ఇష్టమైనది’ అనుగ్రహించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 6.72
ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం ఆద్య సృష్టికర్తలైన ఇంద్ర–సోముల యుగళశక్తిని స్తుతిస్తుంది. వారు సూర్యుని ప్రకాశింపజేసి, అంతర్గతమూ బాహ్యమూ అయిన అంధకారాన్ని ఛేదిస్తారు. వృత్రుని సంహరించి జలాలను విడుదల చేసిన వారి వీర కార్యాన్ని, నదులనూ సముద్రాలనూ విస్తరింపజేసిన దివ్య విజయాన్ని ఇది స్మరిస్తుంది. చివరికి ఆ విశ్వవిజయాన్ని మానవ వరంగా మలిచి—ప్రజలకు రక్షణనిచ్చే బలం, పురుషోచిత వీర్యం, యుద్ధజయశక్తిని ప్రసాదించమని కోరుతుంది.
Sukta 6.73
ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం ఋతానికి ప్రథమజుడైన బృహస్పతిని స్తుతిస్తుంది. ఆయన శిలా-అవరోధాలను ఛేదించి, దుర్గాలను ధ్వంసం చేసి, ప్రయత్నించే యజమానికి విస్తారమైన స్థలం, జలాలు, వెలుగు, పశుసంపదలను గెలిపిస్తాడు. రెండు లోకాలకు చేరే ఆయన గర్జనతో కూడిన, విజేత యాజ్ఞిక-పౌరోహిత్య శక్తిగా ఆయనను చిత్రిస్తుంది; అలాగే ఆయన “అర్కాలు” (ప్రకాశమయ స్తోత్రగీతాలు) స్వయంగా శత్రుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఆయుధాలవుతాయని చెబుతుంది. ఈ సూక్తం లక్ష్యం—అవరోధభంగం, సంగ్రామంలో రక్షణ, మరియు సమ్యక్ ఆహ్వానం ద్వారా ఐశ్వర్యప్రాప్తి కోసం బృహస్పతిని ఆహ్వానించడం.
Sukta 6.74
ఋగ్వేదం 6.74 సూక్తం సోమ–రుద్ర అనే ద్విదేవతలకు అంకితమైన సంక్షిప్తమైన ఆరోగ్య–రక్షణ స్తోత్రం. ఇందులో వారు అంతరంగంలోని “అస్యుర్య” (ప్రభుత్వమయమైన, ప్రకాశవంతమైన జీవశక్తి)ను నిలుపవలెనని, హవిస్సులను స్వీకరించవలెనని, రెండు కాళ్లవారికీ నాలుగు కాళ్లవారికీ క్షేమాన్ని కలిగించవలెనని ప్రార్థిస్తుంది. ఔషధాలు శరీరంలో స్థాపితమగునట్లు, దోషం మరియు బాధల బంధాలు సడలునట్లు, వరుణుని పాశం నుండి విముక్తి కలుగునట్లు వేడుకుంటూ, చివరికి నిరంతర రక్షణ మరియు అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ ముగుస్తుంది.
Sukta 6.75
ఋగ్వేదం 6.75 ఒక యుద్ధరక్షణ స్తోత్రం. ఇందులో యోధుని సామగ్రి—కవచం, ధనుస్సు, బాణాలు, రథసామగ్రి—అభిషేకింపబడి/పవిత్రీకరింపబడి, యోధుడు అజేయమైన శక్తి-కవచంతో కప్పబడి యుద్ధంలో ప్రవేశిస్తాడు. స్తోత్రం స్పష్టమైన యుద్ధభూమి దృశ్యాల నుంచి అనేక దైవశక్తుల ద్వారా కోరబడే పొరల రక్షణల వరకు సాగి, చివరికి పరమ రక్షణ బ్రహ్మన్నే—అంతఃకవచంగా నిలిచే పవిత్ర వాక్కు—అని ప్రకటిస్తుంది.
Mandalas 2–7 are termed “family books” because each is largely attributed to a single priestly lineage. Mandala 6 is associated with the Bharadvāja (Bārhaspatya) family of seers and preserves their characteristic ritual and heroic style.
Indra is the central deity, often invoked to the Soma-pressing as the swift, ancient king who grants protection, cattle, and victory. Many hymns carry a martial, triumphal tone, while select hymns to Varuṇa emphasize ṛta (cosmic order), bonds of guilt, and release through divine mercy.
Within an otherwise Indra-heavy book, the Varuṇa hymns stand out for their ethical and juridical vocabulary—ṛta, oath, offense (āgas), and the loosening of bonds (pāśa). They provide a complementary vision of kingship and governance: not only victory in battle, but also right order and accountability under divine law.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.