
Sukta 5.66
Atri (Ātreya)
Mitra–Varuṇa with emphasis on Varuṇa as ṛta-peśas
Triṣṭubh (probable; needs verification)
అత్రి ఋషి యొక్క ఈ సంక్షిప్త సూక్తం మిత్ర–వరుణులను ఆహ్వానిస్తుంది; ఇందులో ‘ఋత-పేశస్’—అంటే ఋతం (కోస్మిక క్రమం)నే తన రూపం/వస్త్రముగా ధరించినవాడిగా—వరుణునిపై ప్రత్యేక దృష్టి ఉంటుంది. మానవ ఉపాసకుడు వారి దూరదర్శి మార్గదర్శకత్వానికి మేల్కొని, యథావిధిగా యజ్ఞార్పణ చేయాలని, రక్షణ, స్పష్టత, మరియు అంతర్ముఖ స్వాధీనత (స్వరాజ్య) వైపు గమనాన్ని పొందాలని ఇది ప్రేరేపిస్తుంది. శ్లోకాలంతటా, ఈ దైవజంటను కవి-సదృశ ఋషులుగా స్తుతిస్తూ, తమ కేతు (ప్రకాశమయ సంకేతం) ద్వారా ప్రజలను ప్రకాశింపజేసేవారిగా, అద్భుత శక్తులతో దక్షం మరియు ఋతాన్ని నిలుపుదల చేసేవారిగా వర్ణిస్తుంది.
Mantra 1
आ चिकितान सुक्रतू देवौ मर्त रिशादसा । वरुणाय ऋतपेशसे दधीत प्रयसे महे ॥
హే సుక్రతూ (సంపూర్ణ సంకల్పముగల) దేవద్వయమా—మిత్ర, వరుణులారా—జ్ఞానంలో జాగ్రత్తపడండి; హే మర్త్యా, రిషాదస (హానిని నశింపజేసేవారు) అయిన వారిని స్మరించు. ఋతపేశస (ఋత-రూపము) వరుణునికి, మహత్తర ప్రయస్ (మహా ముందుకు నడిపే ప్రేరణ) కొరకు, నీ ధీత్ (అర్పణం/ధ్యానం) స్థాపించు.
Mantra 2
ता हि क्षत्रमविह्रुतं सम्यगसुर्यमाशाते । अध व्रतेव मानुषं स्वर्ण धायि दर्शतम् ॥
ఆ ఇద్దరూ అవిహ్రుత క్షత్రం—అఖండ రాజసత్త్వాన్ని—ధరిస్తారు; సమ్యక్గా వారు అసుర్య (ఆసురిక) ప్రభుత్వ-శక్తిని పొందుతారు. ఆపై, ఒక దృఢ వ్రతం/నియమం వలె, మనిషిలో స్వర్ణసమానమైన, దర్శనీయమైన దివ్య కాంతి ధారణ చేయబడుతుంది.
Mantra 3
ता वामेषे रथानामुर्वीं गव्यूतिमेषाम् । रातहव्यस्य सुष्टुतिं दधृक्स्तोमैर्मनामहे ॥
హే ఇద్దరా, రథాల ఈ వేగధారలు మరియు వాటి కిరణాల విస్తారమైన గవ్యూతి (మేతభూమి వంటి మార్గం) మీవే. హవ్యాన్ని అర్పించే దాతకోసం మేము సు-స్తుతి (ఉత్తమ స్తుతి) నిర్మిస్తాము; స్తోమాలు (స్తోత్రాలు) ద్వారా దానిని మనస్సులో దృఢంగా ధరిస్తాము.
Mantra 4
अधा हि काव्या युवं दक्षस्य पूर्भिरद्भुता । नि केतुना जनानां चिकेथे पूतदक्षसा ॥
అప్పుడు నిజంగా, అద్భుతకార్యకర్తలైన కావ్య (ఋషి) ద్వయమా, దక్షుని పురాలు (దుర్గాలు/ఆధారాలు) ద్వారా ఆ ఆశ్చర్యాన్ని మీరు నిర్మిస్తారు. మీ కేతు (దీప్త సంకేతం) ద్వారా జనులను జ్ఞానం/చైతన్యంలో మేల్కొలుపుతారు—పూతదక్షసా, శుద్ధమైన వివేచన-శక్తి గలవారే.
Mantra 5
तदृतं पृथिवि बृहच्छ्रवएष ऋषीणाम् । ज्रयसानावरं पृथ्वति क्षरन्ति यामभिः ॥
ఓ పృథివీ! అదే ఋతం—ఋషులు అన్వేషించే విశాల కీర్తి, వాక్కు. వారు తమ వేగవంతమైన మార్గాలలో సాగుతూ దానిని విస్తారంగా ప్రవహింపజేస్తారు; తమ గమనాలతో విశాల స్థలాలను పొంగిపొర్లేలా నింపుతారు.
Mantra 6
आ यद्वामीयचक्षसा मित्र वयं च सूरयः । व्यचिष्ठे बहुपाय्ये यतेमहि स्वराज्ये ॥
ఓ మిత్ర-వరుణా! మీ దూరదర్శి దృష్టిచేత మేము మరియు ‘సూరయః’ (ప్రకాశవంతులు) సమీపించునప్పుడు, మీ విస్తారమైన, బహు-రక్షక శక్తిలో మేము ‘స్వరాజ్య’ం వైపు యత్నిస్తాము.
The hymn addresses Mitra–Varuṇa together, but it especially highlights Varuṇa as ṛta-peśas—Varuṇa whose very form is ṛta (cosmic and moral order).
It means “having ṛta as one’s form/raiment.” The idea is that Varuṇa embodies the structure of truth and right order, so offering to him is a way of aligning life with ṛta.
The hymn ends by seeking protection and guidance that lead toward svarājya—self-rule or inner sovereignty—where one’s mind and actions are governed by truth and clear discernment.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.