Mandala 10

Sukta 1

Sukta 10.1

ਰਿਗਵੇਦ 10.1 ਦਸਵੇਂ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਗਨੀ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਚਮਕਦਾਰ ਉਭਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਨ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਆਹੁਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਹੋਤ੍ਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ्ञ ਵੱਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Traditionally: Mādhucchandas or related Angiras line is often associated with early Agni hymns; for RV 10.1, Anukramaṇī traditions typically assign the hymn to a specific rishi-family (needs manuscript-specific confirmation). | Devata: Agni.

Chandas: Triṣṭubh (common for RV 10.1 opening verses; metrical confirmation recommended for digital scansion).

Sukta 2

Sukta 10.2

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਋ਤੁ (ਠੀਕ ਰੁੱਤਾਂ/ਸਮਿਆਂ) ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਸਥਾਪਿਤ” ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ-ਪੋਸੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਤੇ ਲੋਪਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜ੍ਵਲੰਤ ਰਹੇ—ਪਿਤ੍ਰਯਾਣ (ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ) ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਫਲਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 3

Sukta 10.3

ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਗ੍ਰ ਪਰ ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਪਤੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ‘ਉਸ਼ਾ’ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਯੋਗਿਤ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ, ਯਜ્ઞ-ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਨ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 4

Sukta 10.4

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਪਰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਵ ਉੱਤੇ ਅਚੰਭਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਲੁਕ ਕੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਭਰ ਕੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ‘ਚੱਖ’ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ, ਸੰਤਾਨ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਸਫਲ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵੀ ਹੈ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 5

Sukta 10.5

ਇਹ ਗੂੜ੍ਹ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਇਕੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਤੱਤ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਗਨੀ–ਸੂਰਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੌਰ ਦਰਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਅਨੁਭਵਿਆ ਗਿਆ ਉਹੀ ਤੱਤ “ਸਮੁੰਦਰ” ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅੰਦਰ ਰੱਖੇ ਗੁਪਤ ਪਗਡੰਡੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਕਵੇਂ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ, ਋ਤ (ਸੱਚ–ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ, ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮੂਲ ਆਲਿੰਗਨ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਋ਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਅਗਨੀ ਹੀ ਬਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 10.5) | Devata: Mystic One/Agni-Sūrya principle (hymn is enigmatic; often treated as addressing a hidden cosmic principle rather than a single named deity)

Chandas: Jagatī (probable for RV 10.5; many verses are Jagatī in indices)

Sukta 6

Sukta 10.6

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਤੁਤਿਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇਜ਼ ਦੂਤ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ‘ਹਵ੍ਯ’—ਆਦਿ ਅਰਪਣ—ਬਣ ਕੇ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਦ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ/ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਤੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 7

Sukta 10.7

ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਸਵਸਤੀ (ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ) ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜ್ಞ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਯੋਗ “ਸਾਰਵਭੌਮ ਜੀਵਨ” (ਵਿਸ਼ਵਾਯੁਸ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਹੇਠ ਤਿੱਖੀ, ਜਿੱਤਵਾਨ ਧੀ (ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ/ਬੁੱਧੀ) ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਹਾਇਕ, ਰੱਖਿਆਕ, ਜੀਵਨ-ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸੰਰਖਸ਼ਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 8

Sukta 10.8

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ—ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਧਵਜ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡੱਗ ਭਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਋ਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪਹਿਚਾਣਾਂ ਖੁਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ—ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਕਾਨੂੰਨ/ਧਰਮ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲਾ ਵਰੁਣ-ਸਮ ਉਪਾਸਕ, ਅਪਾਂ ਨਪਾਤ, ਅਤੇ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੂਤ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable; needs verification)

Sukta 9

Sukta 10.9

ਰਿਗਵੇਦ 10.9 ਜਲਾਂ (ਆਪਃ) ਲਈ ਇੱਕ ਸਤੁਤੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ, ਪੋਸ਼ਣ, ਬਲ, ਸਾਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਲਾਂ ਕੋਲੋਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸ (ਸਾਰ) ਨਾਲ ਘਨਿਸ਼ਠ ਸਾਂਝ/ਏਕਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਵੀਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Rishi: Sindhudvīpa Āmbara (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.9, Āpaḥ-sūkta) | Devata: Āpaḥ (Waters)

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables)

Sukta 10

Sukta 10.10

ਇਹ ਸੰਵਾਦਾਤਮਕ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਮ–ਯਮੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ ਯਮੀ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਯਮ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ṛta (ਕੌਸਮੀਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿਣ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ/ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਮਿਆਰ ਸਚੇਤ ਚੋਣ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਮ ਯਮੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਧਰਮਸੰਮਤ ਮਿਲਾਪ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਹਿਮਤੀ/ਸਮਰਸਤਾ (saṃvid) ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

14 mantras | Devata: Dialogic hymn (Yama–Yamī tradition); powers implied include Agni (as Pituḥ Napāt) and cosmic order

Sukta 11

Sukta 10.11

ਮੰਡਲ 10 ਦਾ ਇਹ ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਸੂਕਤ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਰਵਜ್ಞ ਰਖਵਾਲੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਋ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ (਋ਤੁ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਕਾਰਕ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਅੱਗ ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਹਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਵੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।

9 mantras | Rishi: Traditional: often attributed within RV 10.11 to a seer of the late Maṇḍala 10 corpus (exact r̥ṣi uncertain from provided data) | Devata: Varuṇa (with Aditi as source-power; ṛtu as sacred rhythm)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 12

Sukta 10.12

ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਆਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ) ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫਰੇਮ ਅੰਦਰ ਹੋਤ੍ਰ (ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਾਜਕ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ્ઞ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਰਤ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸੱਚ/ਕ੍ਰਮ) ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਆਦਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਵਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜੀ ਆਤਮ-ਪੜਤਾਲ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਅੱਗੇ ਸਿੱਧੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਣੇ, ਆਪਣਾ ਧਨ-ਵਾਹਕ ਰਥ ਜੋਤੇ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।

9 mantras | Devata: Agni (as Hotṛ) with cosmic frame Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 13

Sukta 10.13

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ “ਪੁਰਾਤਨ ਵਚਨ” (pūrvyaṃ brahma) ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ (vām) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਲਈ ਪੱਕੇ ਰਾਹ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਬੋਲ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ, ਛੰਦ-ਯਜ੍ਞਮਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੱਲ ਅੰਦਰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ—ਪੰਜ ਕਦਮ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਪ, ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅੱਖਰ (akṣara)—ਤਾਂ ਜੋ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ṛta, ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀ ਦ੍ਵੈਤਾ ਦੀ ਛਵੀ ਇੱਕ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ, ਪਾਲਿਤ ਪੂਰਨਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸੱਚ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਥਾਮਦੀਆਂ ਤੇ ਪੋਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ (‘ਸਾਰੇ ਦੇਵ’) ਨੂੰ amṛtasya putrāḥ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

5 mantras | Devata: Dual devatā (vām) unspecified in the provided excerpt; broadly addressed to a paired divine power; also invokes the Viśve Devāḥ (‘all gods’) as amṛtasya putrāḥ.

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification).

Sukta 14

Sukta 10.14

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਆਹਵਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਮ ਵੈਵਸਵਤ ਕੋਲ ਸਹੀ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਯਮ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਅੱਗੇ ਗਿਆ’ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲਈ ਮਾਰਗ ਲੱਭ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਯਾਤਰਾ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ (ਪਿਤ੍ਰ) ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾਣੇ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਡਰ ਦੇ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਸੁਚੱਜਾ ਤੇ ਸੁਸੰਰਚਿਤ ਲੋਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

16 mantras | Devata: Yama Vaivasvata (often with Pitṛs as associated powers)

Chandas: Trishtubh (standard for many RV 10.14 verses; requires verification)

Sukta 15

Sukta 10.15

਋ਗਵੇਦ 10.15 ਪਿਤ੍ਰਾਂ (ਪੂਰਵਜਾਂ) ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੀਵੇਂ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਰੀਤਿ-ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਜੀਵਤਾਂ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਇਹ ਪਿਤ੍ਰ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਸੋਮ, ਋ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ‘ਪ੍ਰਾਣ-ਮਾਰਗ’ (ਜੀਵ-ਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਪਥ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

14 mantras | Rishi: As RV 10.15 (Pitṛ hymn); specific rishi attribution uncertain without Anukramaṇī citation | Devata: Pitṛs (Fathers/ancestors)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 16

Sukta 10.16

ਰਿਗਵੇਦ 10.16 ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਹ-ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ “ਚਿੱਥੜੇ-ਚਿੱਥੜੇ” ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ (ਪੂਰਵਜਾਂ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੇ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਾਵਧਾਨ ਮਨੋਵਾਹਕ (psychopomp) ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਦੇਹ ਨੂੰ ਪਕਾ/ਪਕਵ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਗਮਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਵੱਲ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ। ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ/ਹਵੀਆਂ-ਅਰਪਣਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਛਵੀਆਂ ਵੀ ਹਨ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮਾਪਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਮ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।

14 mantras | Rishi: Funerary hymn seer of RV 10.16 (Anukramaṇī attribution varies across recensions). | Devata: Agni (especially Jātavedas) as the psychopomp-transformer in the funeral rite.

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 17

Sukta 10.17

ਇਹ ਸੂਕਤ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਧੀ (ਸਰਣ੍ਯੂ) ਲਈ ਵਧੂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੌਰਾਣਿਕ–ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਕਥਾ ਨੂੰ, ਵਿਵਸ੍ਵਤ–ਯਮ ਸੰਕਲਪ-ਗੁੱਛ ਨਾਲ ਗੂੰਥਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗਤੀ, ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ/ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ (ਪਿਤ੍ਰ) ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲ—ਸਰਸਵਤੀ, ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ-ਧਾਰਕ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੱਲ—ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਪੋਸ਼ਣ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ/ਮਾਧੁਰਤਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਧਿਕਾਲੀ (ਲਿਮਿਨਲ) ਸੂਕਤ ਹੈ: ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਰੀਤ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

14 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (often given for RV 10.17 in Anukramaṇī tradition; verify in critical editions) | Devata: Tvaṣṭṛ; also mythic figures: Vivasvat, Saraṇyū, Yama

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 18

Sukta 10.18

ਰਿਗਵੇਦ 10.18 ਦੇਰ-ਕਾਲੀਨ ਰਿਗਵੇਦੀ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਸੂਕਤਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਜੀਊਂਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਮੁਦਾਇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੇਜਦੀ ਹੈ, ਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਕਬਰ ਦੀ ਢੰਗੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

14 mantras | Rishi: RV 10.18 is the well-known funeral hymn sequence; r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī but belongs to the late ritual corpus. | Devata: Mṛtyu (Death) addressed/apotropaically; protective intent for the living community.

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 19

Sukta 10.19

਋ਗਵੇਦ 10.19 ਇੱਕ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਕ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਤਾਕਤਾਂ, ਭਟਕਾਵੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਏਨਸ (ਅਸ਼ੁੱਧੀ/ਪਾਪ-ਦੋਸ਼) ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ “ਮੁੜ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਜਾਓ” ਕਹਿ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ–ਸੋਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਯਿ (ਸੰਪੂਰਨਤਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਜੀਵਨ-ਬਲ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ। ਇਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੌਖਿਕ ਦਵਾਈ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਉਲਟਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

8 mantras | Rishi: RV 10.19 is traditionally linked with protective/restorative formulas; specific r̥ṣi per anukramaṇī should be verified in the target metadata source. | Devata: Agni-Soma (dual).

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh mix is possible in Book 10; verify metrical count for this verse in the chosen edition.

Sukta 20

Sukta 10.20

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਾਤਾ—ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਾਹ/ਹਵਾ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਦ੍ਰ (ਮੰਗਲਮਈ) ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਫੂਕੇ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਏ। ਫਿਰ ਇਹ ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਪੋਸ਼ਣ, ਬਲ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਥਿਰ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

10 mantras | Devata: Vāta / the inspiriting Breath (as carrier of bhadra)

Sukta 21

Sukta 10.21

ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਇੱਕ ਦਿਪਤ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ (ਅਥਰਵਨ, ਵਿਵਸਵਤ, ਯਮ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਨਵਾਂ “ਅੰਕੁਰ” ਰੋਪਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਹਨ: ਵਿਧਿਕ—ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਫਲਤਾ; ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕ—ਅਗਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਜਵਾਲਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਡੋਲ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰਨਾ।

8 mantras | Rishi: Unknown from provided excerpt (hymn-level attribution not supplied here) | Devata: Agni (Hotar, Pāvakaśociṣ)

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from the excerpt alone; requires full metrical count by pāda)

Sukta 22

Sukta 10.22

ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ—“ਅੱਜ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿੱਥੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?”—ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਹਵਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਦਸਯੁ/ਦਾਸ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਦੇ ਨਿਯੋਤੇ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਸੋਮ ਪੀਵੇ, ਗਾਇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਤੇ ਸੁਖ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

15 mantras | Rishi: Unknown from provided excerpt | Devata: Indra (invoked through inquiry/absence motif)

Chandas: Likely Triṣṭubh (single verse; requires syllable count confirmation)

Sukta 23

Sukta 10.23

ਰਿਗਵੇਦ 10.23 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ-ਯਜਮਾਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਰਥ-ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਬਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤਮਕ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਰਵਰਤਾ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਜਨ ਦਾ ਅੰਤ ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਵਿਮਦਾ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭਕਾਰੀ ਬਣੇ।

7 mantras | Rishi: Vimada (Vaimada) (traditional attribution for RV 10.23) | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (likely; requires metrical verification)

Sukta 24

Sukta 10.24

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹਿਦ-ਭਰਪੂਰ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪੀਵੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ-ਗੁਣਾ ‘ਰਯਿ’ (ਧਨ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਜੀਵਨ-ਪੂਰਨਤਾ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵਿਮਦਾ ਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾ (ਨਾਸਤਿਆ) ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਧੁਰਯ “ਮਥ ਕੇ” ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆਏ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰਲੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸੀ “ਸ਼ਹਿਦੀ” ਬਣੇ—ਸ਼ੁਭ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ।

6 mantras | Rishi: Vimadá (traditional for RV 10.24 in the Vimadá sequence) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; not metrically verified here)

Sukta 25

Sukta 10.25

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ (ਅੰਧਸ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਸਾਹ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੈ; ਮਨ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ (ਮਨਸ), ਕੌਸ਼ਲ/ਦੱਖਤਾ (ਦਕ੍ਸ਼), ਅਤੇ ਸਹੀ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ (ਕ੍ਰਤੁ) ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹਕ ‘ਮਦ’ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ, ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਮਰੱਥਤਾ (‘ਅੰਨ੍ਹਾ ਤੇ ਲੰਗੜਾ’) ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Vimadá (traditional for RV 10.25) | Devata: Soma (explicit in 10.25.2-3; here andhasa and made link to Soma; deity-focus likely Soma)

Chandas: Triṣṭubh (probable; unverified)

Sukta 26

Sukta 10.26

ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਾਹਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਪੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ-ਊਰਜਾ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੇ। ਸੰਖੇਪ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ।

9 mantras | Rishi: Not determined from provided excerpt (Anukramaṇī needed for RV 10.26) | Devata: Pūṣan (with ‘dasrā’ as attendant powers/possibly Aśvins)

Chandas: Gāyatrī (3×8 syllables typical for such compact verse; approximate)

Sukta 27

Sukta 10.27

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕ੍ਰਮ-ਸਥਾਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਰਤੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨੈਤਿਕ–ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਆਲੋਚਨਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਲ ਜਾਂ ਯਜ્ઞ-ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ‘ਅਨਿੰਦ੍ਰਾਃ’ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਿੰਸਾ, ਉਲਟ-ਪੁਲਟ (ਵਿਪਰਯਾਸ), ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਾਪਸੀ-ਚੋਟ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ‘ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰ ਜਾਗਦਾ’, ‘ਸਿਰ ਸਿਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਟਿਕਿਆ’ ਵਰਗੀਆਂ ਉਲਟਾਅ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰਲੀ ‘ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ’ ਅਤੇ ਸਵਰ (ਸੂਰਜ-ਲੋਕ) ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾਏ ਨਾ, ਸਗੋਂ ਧਰਮਸੰਗਤ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਵੇ।

24 mantras | Devata: Indra (by contrast: anindrān; the needed power to avoid violent distortion)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Sukta 28

Sukta 10.28

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਜਨਮਿਆ, ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀਰਤਾ ਭਰੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਉਦਾਰ ਯਜਮਾਨ/ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੀਰ-ਰਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਜ્ઞ–ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰ ਵੀ ਹੈ—ਆਉਂਦੇ ਚੁਣੌਤੀਕਾਰ/ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣਾ—ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਵੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

12 mantras

Sukta 29

Sukta 10.29

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਥੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਸ਼ੁੱਧ” ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ) ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਾਤਾਂ ਤੇ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਲਈ ਹੋਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰਤਾ ਉਭਾਰੀ ਗਈ ਹੈ: ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਫੈਲ ਕੇ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਥ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਦ੍ਰਾ ਸੁਮਤੀ (ਸ਼ੁਭ ਸਹੀ-ਮਨਸਿਕਤਾ) ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਧੱਕਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

8 mantras | Devata: Indra (dual address implied by vām; companion devatā not recoverable from isolated verse)

Chandas: Trishtubh (probable; confirm by metrical count)

Sukta 30

Sukta 10.30

ਇਹ ਸੂਕਤ ਆਪਃ (ਜਲਾਂ) ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਜੀਵੰਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯਜ्ञ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ, ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਆਸਰਾ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜਲਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ‘ਧਾਸੀ’ (ਪਾਲਣਹਾਰ/ਧਾਰਕ ਸਹਾਰਾ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਤੁਅਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਲਈ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜਦੇ ਸਮੇਂ ਜਲ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ‘ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ’।

15 mantras | Devata: Āpaḥ (Waters); with Mitra-Varuṇa invoked as upholders of great dhāsi (support)

Sukta 31

Sukta 10.31

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ (ਸਾਰੇ ਦੇਵ) ਨੂੰ ਇਕੋ, ਤੁਰੰਤ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਂਝੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਇਕ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਣ। ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਸੂਕਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ—ਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼/ਗਿਆਨ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ “ਅਸੁਰ ਦੀ ਗਰਭ” ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਋ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਖੰਡ ਵਾਧੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਚਾਰਣਾਂ ‘ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Unknown/uncertain for RV 10.31.1 from provided data alone. | Devata: Viśve Devāḥ (All Gods) / collective divine powers.

Chandas: Triṣṭubh (probable).

Sukta 32

Sukta 10.32

ਰਿਗਵੇਦ 10.32 ਅੰਤਿਮ ਮੰਡਲ ਦਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤਿ ਸੂਕਤ ਹੈ: ਦਾਤਾਰ ਮਘਵਾਨ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਦੇ ਯਜਨ-ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੇੜੇ ਹੋਏ ਰਸ ਵੱਲ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ “ਦੋਵੇਂ”—ਭੇਟ ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ-ਖੋਜੀ ਮਾਰਗ, ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ, ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਯਜਨ-ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ “ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ” ਅੰਦਰੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਬਾਹਰੀ ਯਾਗ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Rishi: Unknown/varied traditions for RV 10.32; commonly treated as Indra hymn with late book attributions uncertain | Devata: Indra

Chandas: Jagatī (likely; 12-syllable tendency in 10.32; requires full metrical verification)

Sukta 33

Sukta 10.33

ਇਹ ਸੂਕਤ ਪੂਸ਼ਨ ਨੂੰ ‘ਅੰਦਰ’ ਵੱਸਦੇ ਅੰਤਰ-ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਖਤਰੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮੂਹਿਕ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮੋਟਿਫ਼ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਤ (਋ਤ/ਕੌਸਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨ) ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਸੱਚਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹੀ ਯੋਗ—ਦਿਵਿਆ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਤਾਲਮੇਲ—ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Devata: Pūṣan (inner guide) with Viśve Devāḥ as protectors

Sukta 34

Sukta 10.34

਋ਗਵੇਦ 10.34 ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ “ਜੂਏ ਦਾ ਸੂਕਤ” ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਖ ਦੀ ਵਿਲਾਪ-ਭਰੀ ਬਿਆਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਨੂੰ ਮਸਤ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਮੋਹਣੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਘਰ, ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵੰਤ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਹਕੀਕਤਪਸੰਦ ਚਿੱਤਰਣ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਲਤ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯਮ, ਮਿਲਾਪ/ਸੁਲਹ, ਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

14 mantras | Rishi: Kavasha Ailūṣa (traditional attribution for RV 10.34, the ‘Gambling Hymn’) | Devata: Akṣāḥ (Dice) / implicitly the destructive power of addiction; didactic hymn

Chandas: Triṣṭubh (dominant in RV 10.34; this verse fits triṣṭubh cadence though requires syllable check)

Sukta 35

Sukta 10.35

ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਜਾਗਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ—ਅਗਨੀ ਦੇ ਬਹੁ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ—ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰ-ਸਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਋ਤ (ਕ੍ਰਮ/ਧਰਮ), ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਤੀ/ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਧਾਰਾਂ—ਉਸ਼ਸ, ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਅਤੇ ਅਪਸ (ਜਲ)—ਤੱਕ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘਋ਤ ਦਾ ਵਚਨ’ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੇਠ ਨਿਰਭੈਤਾ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ।

14 mantras | Rishi: Unknown/varied attributions in tradition for RV 10.35; commonly associated with dawn/fire imagery (check specific Anukramaṇī for exact seer) | Devata: Agni (plural Agnayaḥ) with Indra-force; Ushas; Dyāvāpṛthivī; Apas (a composite invocation)

Chandas: Triṣṭubh (likely; hymn opening in a common triṣṭubh cadence)

Sukta 36

Sukta 10.36

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਃ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਹ੍ਵਾਨ-ਵੰਦਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਇੰਦਰ, ਮਰੁਤ-ਗਣ, ਆਪਃ (ਜਲ) ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਋ਤ (ਸੱਚਾ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਣਤੀਵਾਰ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਲਈ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ‘ਸਹਾਇਤਾ’ (ਅਵਃ) ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀ ਸਮਗ੍ਰ ਅਪੀਲ ਵਜੋਂ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ‘ਸਰਵਤਾਤਿ’ (ਸੰਪੂਰਨਤਾ/ਸਰਬਾਂਗੀ ਭਲਾਈ) ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਿਰਘ ਆਯੁ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

14 mantras | Devata: Viśvedevāḥ (enumerative invocation of many deities/powers)

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain; requires metrical verification due to long enumerations)

Sukta 37

Sukta 10.37

ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਦਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ “ਨੇਤਰ” ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਋ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਉਦਯ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ, ਮਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਵੈਰ/ਸ਼ਤਰੁਤਾ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਭਾਵ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਦੂਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਣ।

9 mantras | Rishi: Unknown/uncertain | Devata: Sūrya (as eye of Mitra–Varuṇa)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Sukta 38

Sukta 10.38

ਇਹ ਛੋਟੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਵਾਲੀ ਸਤੁਤੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਗੱਜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ, ਜਿੱਤ ਪੱਕੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਝਪਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ “ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਨਾਂ” ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਯੁੱਧੀ ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਵਾਲੇ—ਦਾਸ ਹੋਣ ਜਾਂ ਆਰਯ—ਹਰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਲਈ ਆਵੇ।

5 mantras | Rishi: Purūṣṭuta (traditional attribution for RV 10.38; verify per anukramaṇī) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 39

Sukta 10.39

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ (ਨਾਸਤਿਆ) ਦੇ ਤੇਜ਼, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨੂੰ ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਬੁਲਾਉਣ ਵਰਗੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਨਾ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਗਤੀ ਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਮੁੜ ਬਖ਼ਸ਼ਣਾ—ਅਤੇ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜੀ ਹੋਈ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।

14 mantras | Devata: Aśvins (Nāsatyā)

Chandas: Jagati (probable for many Aśvin hymns; exact metrical confirmation needed)

Sukta 40

Sukta 10.40

ਇਹ ਭਜਨ ਉਸ਼ਾ-ਸਵਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਸ਼ਵਿਨੌਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਸਨੇਹਭਰੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ—ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰਥ, ਕੁਲ-ਕੁਲ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਤ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਚਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ, ਅਸਹਾਇਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ‘ਘੇਰਿਆਂ/ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ’ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਲਈ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣਾ। ਕਵੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਠੀਕ ਵੇਲੇ (ਉਸ਼ਾ ਸਮੇਂ) ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਖ-ਸਿਹਤ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਪਾਰਗਮਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

14 mantras | Devata: Aśvinau

Sukta 41

Sukta 10.41

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਰਥ ਨਾਲ ਉਸ਼ਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨ ਆਮਦ, ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨਾਂ ਵੱਲ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਪਹੁੰਚ। ਇਹ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸੀਮਾ-ਵੇਲਾ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ, ਸੁਚੱਜਾ ਬਲਿਦਾਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਾਗਣ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ।

3 mantras | Devata: Uṣas (Dawn) (with chariot imagery possibly linked to a divine vehicle; devata explicitly uṣasaḥ in the verse)

Sukta 42

Sukta 10.42

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮੇ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋਏ ਇੰਦਰ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ) ਨੂੰ “ਅੱਗੇ ਵਧਾਓ”—ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸੁੱਟ ਵਾਂਗ ਜੋ ਵਧੀਆ ਲਾਭ ਜਿਤਾ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਏ, ਗੋ-ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧੀ (ਪ੍ਰਜ్ఞਾ/ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ) ਦੇਵੇ ਜੋ ਬਲ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਾਜ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਅੰਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆ-ਸੂਤਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਜਦਕਿ ਇੰਦਰ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮੱਧ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰੇ—ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਵਰਿਵਸ, ਅਰਥਾਤ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਗਤੀ, ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ।

10 mantras | Devata: Indra (with Soma as supporting power)

Sukta 43

Sukta 10.43

ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਵਿਜੇਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨੇਹੀ ਸਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਕੁਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰੇ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਗੋ-ਧਨ/ਦੌਲਤ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸੋਮ-ਅਰਪਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬਪੱਖੀ ਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਮੋੜ ਹੈ—ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ‘ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ’ (ਵਰਿਵਸ) ਖੋਲ੍ਹੇ।

11 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Sukta 44

Sukta 10.44

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਹੈ—ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਋ਤ (ਧਰਮ-ਨਿਯਮ) ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਬਲ ਵਜੋਂ—ਜੋ ਸੋਮ-ਆਨੰਦ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵೃಷ੍ਣੀ (ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਗੂੰਥੀ ਹੋਈ ਹੈ: “ਪਹਿਲੇ, ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਏ” ਅਗਵਾਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਯੋਗ ਯਜ੍ਞ ਦੀ “ਨੌਕਾ” ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ—ਪਿੱਛੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ ਖੋਲ੍ਹੇ।

11 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; needs metrical confirmation)

Sukta 45

Sukta 10.45

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ “ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਜਨਮ”—ਸਵਰਗ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਨੀਅਤ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਅਮਰ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਧੂੰਆ ਅਤੇ ਤੇਜ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੀਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਯਿ (ਪੂਰਨਤਾ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

12 mantras | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Trishtubh (likely)

Sukta 46

Sukta 10.46

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਇਕਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਵਿਸ਼ ਦਾ ਵਾਹਕ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਋ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਸੰਘਟਕ ਤੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ “ਜਲਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ” ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ, ਗਰਭ-ਸਮਾਨ ਘੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ “ਜੂਆਂ” ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤ ਪਿਤ੍ਰ-ਗੌਰਵ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

10 mantras | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 47

Sukta 10.47

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ‘ਚਿਤ੍ਰ’ (ਬਹੁ-ਰੂਪੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ) ਅਤੇ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਨ’ (ਬਲਵਾਨ, ਪ੍ਰਬਲ) ‘ਰਯਿ’—ਐਸੀ ਦੌਲਤ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਜਿੱਤੂ ਤਾਕਤ (ਵਾਜ) ਅਤੇ ਦਿਪਤ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਵਕਤਾ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ (“ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜਦੇ ਹਾਂ”) ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਊਆਂ/ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਮਹਾਨ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਧਾਰ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

8 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable for RV 10.47; confirmation needed)

Sukta 48

Sukta 10.48

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਹਿਲੇ-ਪੁਰਖ ਵਾਲੀ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਨ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ‘ਭੋਜਨ’ (bhójana) ਅਰਥਾਤ ਭੋਗ/ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੰਡਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਆਦਿ ਸਰਦਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਲ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪਰਾਜਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ, ਰੁਦ੍ਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਜੇਯ ਹੈਸियत ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਤੇ ਸਹੀ ਵਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Devata: Indra (self-proclamation)

Sukta 49

Sukta 10.49

ਰਿਗਵੇਦ 10.49 ਇਕ ਇੰਦਰ-ਆਤਮਸਤੁਤੀ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ, ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਯਥਾਵਿਧ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀ ਸਰਵਭੌਮ ਕਰਤ੍ਰਿਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਤੁਤਿਗਾਇਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਰੁਕਾਵਟੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤੌਰ ਤੇ ਭੇਦਣ ਵਾਲਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਪਰਤਿਹਤ ਪ੍ਰੇਰਣਾ (ਚ੍ਯੌਤਨ) ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Indra (self-proclaiming voice), hymn 10.49 is a prominent Indra-ātmastuti | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires scan)

Sukta 50

Sukta 10.50

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ/ਵਿਸ਼ਵਭੂ—ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਲੋਕ-ਧਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ—ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਵਚਨ) ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਗੇਵਾਨ ਬਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਭਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ “ਘੜ ਕੇ” ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਦਾਤਾਂ ਵੱਲ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।

7 mantras | Rishi: Unknown/varied in late indices for RV 10.50; commonly an Indra-stuti seer in Anukramaṇī (needs recension-specific confirmation) | Devata: Indra (with epithet Viśvānara/Viśvabhū)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 51

Sukta 10.51

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਲੀ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਆਦਿ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਨਹਾਰ ਤੇ ਵਾਹਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਰਿਤੁਅਲ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, “ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ” ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਰਾ ਯਜ್ಞ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

9 mantras | Devata: Agni Jātavedas (cosmogonic fire-consciousness)

Sukta 52

Sukta 10.52

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਵਾਲੀ ਹੋਤ੍ਰ-ਦੀਖਿਆ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਗਨੀ (ਯਾਜਕ-ਸੁਰ ਵਜੋਂ) ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਯਜ੍ਞ-ਮਾਰਗ, ਉਸ ਦਾ ਯੋਗ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ/ਅਰਪਣਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਖਾਉਣ। ਫਿਰ ਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ ਹਵ੍ਯਵਾਹ (ਹਵਿ-ਵਾਹਕ) ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਮਾਪਾਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜ ਸਕੇ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾਏ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਆਸਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

6 mantras | Rishi: Agni/Hotṛ persona (self-reflective hymn on becoming Hotṛ) | Devata: Viśve Devāḥ (All-Gods), with Agni as ritual agent implied

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 53

Sukta 10.53

ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੱਚੇ ਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਣਕਾਰ ਅਗਨੀ, ਜੋ “ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਪੁਰਾਣਾ” ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਸੀਨ ਹੈ, ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਗੇ, ਬੁਣਾਈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਯਜ੍ਞੀ ਛਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਜਨਾਤਮਕ ਗਰਭਧਾਰਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ: ਯਜ੍ਞ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਹੀ ਰਚਨਾ/ਨਿਰਮਾਣ (ਕਾਰ) ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni) | Devata: Agni (the sought knower of yajña)

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 54

Sukta 10.54

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ: ਡਰੇ ਹੋਏ ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਦਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਓਜਸ (ਬਲ) ਨਾਲ ਹੀ ਦਾਸ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੇ, “ਆਸੁਰਿਕ” (ਸਾਰਵਭੌਮ) ਨਾਮਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ—“ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼”—ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਰਚਨਾ/ਵਚਨ) ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Indra

Sukta 55

Sukta 10.55

ਇੰਦਰ (ਮਘਵਨ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਏ ਵੀਰ ਯੋਧੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨੂੰ, ਗੁਪਤ ਨਾਮਾਂ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਵਾਲੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਸਲੇਟੀ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬੁੱਢਾ ਯੌਵਨ ਨੂੰ “ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ” ਹੈ) ਪੈਰਾਡਾਕਸ ਭਰੀਆਂ ਰਹੱਸਮਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੂੰ ਥਾਂਮ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਬਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਸਯੂਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਋ਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਸ ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵੀ, ਜੋ ਆਮ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

8 mantras | Devata: Indra (Maghavan)

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 56

Sukta 10.56

ਇਹ ਸੂਕਤ “ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼” ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੋਜੀ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਮਿਲਾਪ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਖਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਠਿਨ ਪਾਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਨੀਵੇਂ ਤੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

7 mantras | Devata: A luminous guiding power (likely Savitṛ/Puṣan-type ‘leader by light’, or a collective divine principle); precise devatā not determinable from excerpt alone

Chandas: Trishtubh (likely; requires metrical verification)

Sukta 57

Sukta 10.57

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜਮਾਨ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਨਾ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਨਾ ਜਾਣ। ਫਿਰ ਇਹ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਮਨਸ (ਮਨ) ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਠੀਕ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ (ਕ੍ਰਤੁ), ਵਿਵੇਕ (ਦਕ੍ਸ਼), ਜੀਵਨ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੋਤ ਵਜੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਮ ਦੇ ਵਰਤਾਂ (ਸਹੀ ਕਰਮ-ਵਿਧੀਆਂ) ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁਨਰਸਥਾਪਿਤ ਮਨ ਨੂੰ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਫਲਦਾਇਕ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਜੀਵੰਤਤਾ (ਪ੍ਰਜਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Indra (with Soma-sacrificer context)

Sukta 58

Sukta 10.58

ਇਹ ਸੂਕਤ ਭਟਕਦੇ ਮਨ (ਮਨਸ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਜੀਵਤ ਦੇਹ ਅਤੇ ‘ਜੀਵਨ ਦੇ ਘਰ’ (ਕ੍ਸ਼ਯ) ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਟਿਕਾਣੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਾਤਮਕ ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਨ ਯਮ ਵੱਲ—ਮੌਤ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵੱਲ—ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਫ਼ਰੇਨ-ਵਾਂਗ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਮਨ ਦੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ (ਮੌਤ, ਜਲ, ਬੂਟੇ/ਵਨਸਪਤੀ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ) ਗਿਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਸਨੂੰ ‘ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ’ ਲਗਾਤਾਰ ਜੀਵਨ, ਸੰਗਠਨ/ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।

12 mantras | Devata: Manas (to be recalled) with Yama as the deathward attractor in the imagery

Sukta 59

Sukta 10.59

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੱਕ ਆਯੁਸ਼੍ਯ (ਜੀਵਨ-ਰੱਖਿਆਕ) ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ “ਹੋਰ ਦੂਰ, ਸਦਾ ਨਵੀਂ” ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਸਤਾਹਾਲੀ ਤੇ ਵਿਘਟਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸ-ਆਨੰਦ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਨਿਹਾਰਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਾ ਛੂਹੇ।

10 mantras | Devata: Āyuṣ (life) and the banishment of Nirṛti (dissolution); protective/āyuṣya orientation

Chandas: त्रिष्टुभ् (probable; longer pādas with complex cadence)

Sukta 60

Sukta 10.60

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਿਪਤ, ਸਤੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਲ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜੀਵਨ ਮੁੜ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਉਣਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ/ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਨੂੰ “ਬਾਹਰ ਆ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਥ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਭੇਸ਼ਜ (viśvabheṣaja) — ਸਰਬ-ਉਪਚਾਰ — ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸ਼ੁਭ ਸਪਰਸ਼ ਜੋ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

12 mantras | Devata: Unspecified in provided excerpt (likely a deity characterized by radiant appearance; requires full sukta context for secure assignment)

Chandas: Gayatri (probable: short 3-pāda structure typical of gāyatrī-stanza)

Sukta 61

Sukta 10.61

ਰਿਗਵੇਦ 10.61 ਇੱਕ ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ (ਬ੍ਰਹਮਨ) ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ “ਯੁੱਧ” ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਇਕ ਉਗ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਬਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸੰਕਲਪ ਵੈਰੀ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਗਿਰਸ/ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਗਨੀ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਭਰਗ/ਅਗਨੀ ਕਹਿ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤੀ, ਸੌਹਾਰਦ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਵੇਕ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ।

27 mantras | Rishi: Traditionally connected with narrative material around Bṛhaspati/Angiras-complex in late RV; exact rishi attribution varies by Anukramaṇī traditions for 10.61 (often listed under a late seer-family). | Devata: Mixed/Allusive: mantric power (Brahman/Bṛhaspati impulse) with Rudra-force; inner battle motif; no single exclusive devatā in this verse.

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of narrative and battle hymns).

Sukta 62

Sukta 10.62

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜ್ಞ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ‘ਅਮਰਤਾ’ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗ-ਮਈ ਜਨਮ ਨੂੰ, ਨਵਗਵਾਂ ਅਤੇ ਦਸ਼ਗਵਾਂ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ‘ਥਾਮ ਲੈਣ’—ਯਜਮਾਨ ਮਨੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਆਯੁ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੁਦਾਇ ਵਾਜ (ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇ।

11 mantras | Rishi: Angirasa tradition (hymn addressed to the Angirases as a collective of seer-powers) | Devata: Angirasaḥ (often linked with Indra’s work of finding the cows; here directly invoked)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 63

Sukta 10.63

਋ਗਵੇਦ 10.63 ਇੱਕ ਦੇਰ-ਕਾਲੀ, ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ-ਯਜਨੀ ਆਦਰਸ਼ ਪੁਰਖਾਂ—ਵਿਵਸਵਾਨ, ਮਨੁ, ਯਯਾਤੀ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼—ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਭਗ, ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ/ਸੰਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ, ਅਤੇ ਐਸੀ ਠੀਕ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਋ਤ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।

17 mantras | Rishi: Likely a later mandala 10 family hymn; specific rishi attribution varies by Anukramaṇī for RV 10.63 | Devata: Viśve Devāḥ (All-Gods) with ancestral-sacrificial framing (Vivasvat, Yayāti, Nahusha)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 64

Sukta 10.64

ਇਹ ਸੂਕਤ ਖੋਜ-ਭਰੀ ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਪਾਸਕ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲ ਇਕ ਸਮੂਹਿਕ ਅਰਦਾਸ ਵਜੋਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ-ਪੋਸ਼ਕ ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵੱਲ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਤ/ਧਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਧਾਰਕ ਹਨ।

17 mantras | Rishi: Uncertain from provided excerpt alone (RV 10.64 has its own Anukramaṇī attribution; requires external index) | Devata: Collective gods (open inquiry which deity grants grace and help)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical confirmation)

Sukta 65

Sukta 10.65

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਇਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਲਈ ਉਹ “ਇੱਕ ਮਨ ਹੋ ਕੇ” ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਋ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ), ਪਾਲਣਹਾਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਿਆਉ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ), ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਗੂੰਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਰਘਕਾਲੀਨ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀ (ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ/ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ) ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

15 mantras | Devata: Viśve Devāḥ (All Gods) / enumerated deities

Sukta 66

Sukta 10.66

ਇਹ ਸੂਕਤ ‘ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ’—ਅਰਥਾਤ ‘ਸਾਰੇ ਦੇਵ’—ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਯਜਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸਵਸਤੀ (ਖੇਮ) ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਋ਤ ਦੇ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਜਿੱਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਹ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਕਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਦੂਰ-ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

15 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (continuity of collection; traditional attribution for these adjacent hymns often to Vasiṣṭha—needs external Anukramaṇī confirmation) | Devata: Viśve Devāḥ (Indra as foremost within the collective)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 67

Sukta 10.67

ਇਹ ਸੂਕਤ (਋ਗਵੇਦ 10.67) ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅੰਗਿਰਸਾ/ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਚਨ (ਧੀ/ਉਕਥ) ‘ਲੱਭਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ’ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਧਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਯਾਸ੍ਯ ਨੂੰ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਚੌਥੇ ਮਾਪ/ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ; ਮਿਥਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਹਿ, ਅਰਬੁਦ ਵਰਗੇ ਅਵਰੋਧਾਂ ਦੇ ਵਿਧੰਸ ਅਤੇ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਤੁਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਰਿਆਤਮਕ ਵੀ ਹੈ—ਇੰਦਰ (ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਬਲ) ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ।

12 mantras | Rishi: Ayāsya (named); associated Angirasa/Bṛhaspati myth-cycle in this sukta | Devata: Indra (explicit), with underlying Angirasa/Bṛhaspati current

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan)

Sukta 68

Sukta 10.68

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ (ਬ੍ਰਹਮਨ) ਦੀ ਉੱਭਰਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੁਕਾਵਟ ਦੀ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ “ਗਾਂਵਾਂ” ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਿਰਸ/ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਲੱਭਣਾ, ਚੱਟਾਨ ਨੂੰ ਅੰਡੇ ਵਾਂਗ ਚੀਰਨਾ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਬਲ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

12 mantras | Rishi: Bṛhaspati / Angiras-tradition | Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 69

Sukta 10.69

ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵਧ੍ਰ੍ਯਸ਼ਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ (ਸਹੀ ਮਿੱਤਰਤਾ) ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਅਗਨੀ ਅਰਾਧਕਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ—ਇਹੀ ਰੱਖਿਆ-ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

12 mantras | Rishi: Vadhryaśva (as named patron/associated seer in the hymn’s framing) | Devata: Agni

Chandas: Jagatī (probable for RV 10.69; long pādas typical, but needs metrical verification)

Sukta 70

Sukta 10.70

ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਆਹੂਤੀ ਨੂੰ ਇਲਾ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਹੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਇੱਕ ਦਹਲੀਜ਼-ਲਿਤੁਰਜਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੱਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ—ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ‘ਗਰਭ’ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਸੰਮੋਨਕ ਬਣ ਕੇ ਵਰੁਣ, ਇੰਦਰ, ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਆਸਨ ਤੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

11 mantras | Rishi: Traditionally attributed to Vādhryaśva (continuation into RV 10.70 opening Agni-invocation) | Devata: Agni (with Ila as associated power of inspired offering)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 71

Sukta 10.71

ਇਹ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਵਾਚ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ) ਦੇ ਭੇਦ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੱਚਾ “ਨਾਮ” ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਰਥ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਾਂਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਠੀਕ ਸਾਥੀ/ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਛੰਦ, ਯਾਜਕੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਪ ਕੇ ਵੰਡਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਚ ਨੂੰ ਰਿਤੁਅਲ ਤੇ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੰਗਠਕ ਬੁੱਧੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Devata: Bṛhaspati (lord of inspired speech and vastness)

Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 10.71 is a famous Vāc hymn often in Triṣṭubh)

Sukta 72

Sukta 10.72

ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਚਾਰਕ ਸੂਕਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ “ਜਨਮਾਂ” (ਜਨਮ) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ/ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ “ਵੇਖਿਆ” ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਮ/ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਤਾਂਡ ਦੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੇ ਮੋਟੀਫ਼ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮਰਣਤਾ ਇਕੱਠੇ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Rishi: Bṛhaspati / Angirasa-tradition (hymn as cosmogonic revelation; traditional attribution varies in ancillary lists) | Devata: Devāḥ (the Gods collectively); underlying cosmogonic powers of manifestation

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for reflective/cosmogonic statements)

Sukta 73

Sukta 10.73

ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਦੇ ਜਨਮ, ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਰੁਤ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਕੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਦਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਭਰੇ, ਅਤੇ ਲੁਕੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਏ।

11 mantras | Rishi: Likely Gaurivīti Śāktya (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.73; verify against specific śākhā lists) | Devata: Indra (with Maruts as auxiliaries)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 74

Sukta 10.74

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਮੂਹਿਕ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਵਸੂਆਂ) ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਵਿਆ ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਪੱਸਿਆਤਮਕ ਯਤਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਧਨਾਢ ‘ਨਿਧਾਨ’ ਤੱਕ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Vasus (collective luminous powers); implicitly the divine helpers in attainment

Sukta 75

Sukta 10.75

ਇਹ ਸੂਕਤ ਜਲ-ਦੇਵੀਆਂ ਆਪਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿੱਤੂ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਸਤੋਮ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਲ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਲ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਠੀਕ/਋ਜੂ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ‘ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ’—਋ਤ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰਜ-ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ—ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Devata: Āpas (Waters), with special focus on Sindhu; Vivasvat as luminous seat-context

Sukta 76

Sukta 10.76

ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਰੋਦਸੀ ਅਤੇ ਜੁੜਵੇਂ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਭੇਦਨ/ਤੋੜ ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਲਈ “ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ” ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਤੁਅਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਨਿਪੁਣ ਋ਤਵਿਜ—ਦੀ ਤੀਬਰ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਾਰਾਹਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਧਰਤੀਲੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਧਨ ਅਤੇ ਬਲ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

8 mantras | Rishi: Traditionally attributed to a seer of the late tenth maṇḍala (as per Anukramaṇī for RV 10.76); exact rishi not supplied in input | Devata: Indra with the Maruts (Indra-Marut complex); also Rodasī invoked

Chandas: Trishtubh

Sukta 77

Sukta 10.77

ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਦਲ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ “ਵਰਖਾਵਾਂ” ਮੀਂਹ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵੀ। ਉਹ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਯਜਨਾਂ ਵਾਂਗ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਛਿਟਾ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਜੀਵੰਤ ਉਪਮਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਨੀ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਚਮਕੇ। ਅੰਤਿਮ ਬੇਨਤੀ ਵਿੱਚ, ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਰਥ-ਵੇਗ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਵਧਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

8 mantras | Devata: Maruts (storm-host) / their gaṇa

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 78

Sukta 10.78

ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਵੀਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਦੌੜਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ—ਜੋ ਜੋਸ਼, ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾਪੂਰਣ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਇਕ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬਣਨ ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਟਿਕਾਊ “ਰਤਨ” (ਨਿਧੀਆਂ) ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੇ ਜਾਣ।

8 mantras | Devata: Maruts (likely, given 10.78.8 explicitly addresses Marutaḥ; hymn-wide devatā inference)

Chandas: Jagatī/Triṣṭubh mixture possible; verse-level meter needs confirmation from full hymn scan

Sukta 79

Sukta 10.79

ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਪਰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਮਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਉਸ ਭੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਰੂਪਾਂਤਰਕ ਪੱਖ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੇ “ਗਰਭ” ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਮਾਵਾਂ—ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ)—ਤੋਂ ਹੀ ਆਹਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜੋਤਣ ਵਾਂਗ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯੋਕਿੰਗ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਋ਤ (ਸੱਚਾ ਕ੍ਰਮ) ਵਿੱਚ ਸੁਰਤਾਲ, ਸਮਰਸਤਾ ਅਤੇ ਠੀਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

7 mantras | Devata: Not explicitly named in this single verse; appears to describe a mighty immortal force active among mortals (often interpreted in RV 10.79 as Agni or a consuming cosmic power—requires hymn-level identification)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs confirmation)

Sukta 80

Sukta 10.80

ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਅੱਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਊਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਚਨਾ/ਘੜਤ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ—ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਵਿ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਵੇ, ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਗਾਇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ‘ਮਹੱਤ ਦ੍ਰਵਿਣ’—ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ/ਸੱਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ—ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 81

Sukta 10.81

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ ਘੜਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਾਰੀਗਰ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਾਜਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਅਰਪਣ’ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਘੜੇ ਗਏ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਚਸਪਤੀ (ਵਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ) ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ, ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਅਭੈ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

7 mantras | Rishi: Traditionally associated with the Viśvakarman hymns (exact ascription varies by Anukramaṇī; requires confirmation for 10.81.1). | Devata: Viśvakarman (cosmic artisan/creator)

Chandas: Trishtubh (standard for 10.81; needs verification)

Sukta 82

Sukta 10.82

਋ਗਵੇਦ 10.82 ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਾਰੀਗਰ ਮੰਨ ਕੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਹਿਲੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਕੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਕਾਸ਼/ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਰਚਨਹਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਅਤੇ ਅਟਕਲ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਓਹਲੇ ਸੱਚੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਜ್ಞ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਇਕੋ ਰੂਪਕਾਰ ਬੁੱਧੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਸੰਗਤ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਢਾਲਦੀ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Viśvakarman (traditionally associated with RV 10.82) | Devata: Viśvakarman (the All-Former; cosmic artisan/intelligence)

Chandas: Triṣṭubh (probable; standard for many cosmogonic and theistic hymns in Book 10)

Sukta 83

Sukta 10.83

ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਨ੍ਯੂ—ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧ/ਉਤਸ਼ਾਹ—ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਾਂਗ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜੁਤਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਨ੍ਯੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਅਤੇ ਸਰਵਤ੍ਰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਟਕਰਾਵਾਂ ਲਈ “ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬਲ ਟਿਕਾ” ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੀ ਸਾਥੀਪਣ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮਨ੍ਯੂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਕੋਲ—ਅਤੇ ਗੁਪਤ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਾਨ ਲਈ ਮਿੱਠੇ ਸਾਰ (ਸੋਮ/ਸ਼ਹਿਦੀ ਅਰਪਣ) ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਹਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Manyu (personified) / traditionally attributed to a seer of the Manyu hymns (Book 10, late layer; specific attribution varies by Anukramaṇī) | Devata: Manyu (Wrath/Ardour as divine power, often linked with Indra)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 84

Sukta 10.84

ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਨ੍ਯੁ—ਯੁੱਧੀ ਜੋਸ਼, ਧਰਮਯੁਕਤ ਤਪਸ਼ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਇਰਾਦੇ—ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਰੁਤ-ਸਮਾਨ ਯੁੱਧ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੰਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਬੀਲੇ-ਕਬੀਲੇ (viśaṃ-viśam) ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਯੁੱਧ-ਨਾਅਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕੱਠੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਰ ਨਾਲ ਜਕੜੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਣ।

7 mantras | Rishi: Manyu-cycle voice (traditional attribution uncertain) | Devata: Manyu with Marut/Agni associations

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 85

Sukta 10.85

਋ਗਵੇਦ 10.85 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਰਿਆ–ਵਿਵਾਹ (ਵੈਦਿਕ ਵਿਆਹ) ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ (ਸੱਚ) ਅਤੇ ਋ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ/ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਵਸਥਾ) ਵਿੱਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤੀ, ਸੰਤਾਨ-ਸੌਭਾਗ੍ਯ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌਃ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਥਾਮੇ ਗਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

47 mantras | Devata: Satya/Ṛta as sustaining principles; Ādityas; Soma; Sūrya (as upholder of dyauḥ)

Chandas: Triṣṭubh (probable; not metrically verified from input alone)

Sukta 86

Sukta 10.86

ਰਿਗਵੇਦ 10.86 ਇਕ ਜੀਵੰਤ ਸੰਵਾਦ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ ਹਨ; ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਦਰਾਣੀ ਵੀ ਇਸ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। “ਇੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ” ਵਾਲੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਇਸ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਸਿਆਤਮਕ, ਘਰੇਲੂ ਲਹਿਜ਼ੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰਾਹੀਂ ਵਹਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਰਬਭੌਮ ਤਾਕਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਲੋਕਕਥਾਈ ਮੋਟੀਫ਼ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ (ਉਰਵਰਤਾ, ਚੰਗਿਆਈ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਜਨਮ), ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਸ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।

23 mantras | Rishi: Traditionally: Indra-related dialogue hymn; RV 10.86 often connected with Indra and Vṛṣākapi (and Indrāṇī) in later tradition | Devata: Indra (with Vṛṣākapi as prominent figure)

Chandas: Trishtubh (likely; narrative/dialogue hymns commonly Triṣṭubh)

Sukta 87

Sukta 10.87

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ‘ਰਕ੍ਸ਼ੋਹਣ’—ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਵਜੋਂ ਤੀਖੀ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਾਗਨੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ‘ਹਥਿਆਰ’ ਵਜੋਂ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਾਨੀਆਂ, ਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਜਾਦੂ-ਟੋਨੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਉਘਾੜ ਕੇ, ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਹੈ: ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ, ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ।

25 mantras | Devata: Agni (protector against Rakṣas/Yātudhānas)

Sukta 88

Sukta 10.88

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਜਰ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ—ਜੋ ਹਵਿ ਪਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਋ਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਰੂਪੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਘੜਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ—ਬਣਾਇਆ। ਸੂਕਤ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਯਜ್ಞ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤੀ/਋ਤਵਿਜ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਠੀਕ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

18 mantras | Devata: Agni (cosmic fire; world-upholder)

Chandas: Trishtubh (likely; needs confirmation)

Sukta 89

Sukta 10.89

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਤੁਤੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, “ਨਦੀਆਂ” ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉੱਛਲ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ, ਧਨ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤੀ ਪੱਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ/ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੇ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰੇ। ਉਦੇਸ਼ ਉਤਸਵਮਈ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਵੀ: ਜੀਵਨ ਦੇ “ਭਾਰ” (ਭਰ) ਨੂੰ ਝੱਲਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਜਿੱਤ (ਵਾਜਸਾਤੀ) ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਬਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ।

18 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 90

Sukta 10.90

ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਕੋਸਮਿਕ ਪੁਰੁਸ਼ (ਪੁਰੁਸ਼) ਨੂੰ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਦਿ-ਯਜ್ಞ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਲੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ–ਕੋਸਮਿਕ ਕਰਤੱਬ/ਵਿਧਾਨ ਇਕੋ ਅਖੰਡ ਸੱਤਾ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਭਜਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਧਿਆਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਹੈ: ਯਜ್ಞ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਕੋ ਕੋਸਮਿਕ ਆਦਰਸ਼-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ।

16 mantras | Rishi: Nārāyaṇa / Purusha-sūkta tradition (later Anukramaṇī attribution varies; commonly ‘Nārāyaṇa’ or ‘unknown’ in scholarly catalogues) | Devata: Puruṣa (Cosmic Being)

Chandas: Triṣṭubh (standard for much of 10.90; verify per verse in critical edition)

Sukta 91

Sukta 10.91

਋ਗਵੇਦ 10.91 ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜਾਗਦਾ ਘਰੇਲੂ ਸਾਨਿਧ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੋਤ੍ਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬੁੱਧੀ (ਮਤੀ/ਮੇਧਾ) ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯਥਾਵਿਧ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਸੰਗਤ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤੇ ਵੀਰੋਚਿਤ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

15 mantras | Rishi: Traditionally attributed to Agni-related seers in RV 10.91 (exact rishi varies by Anukramaṇī; commonly: Aruṇa Vaitahavya or similar late-maṇḍala attributions—requires śākhā-specific confirmation) | Devata: Agni

Chandas: Jagatī (likely for RV 10.91.1 given line length; meter should be confirmed by syllable count in the received text)

Sukta 92

Sukta 10.92

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਰਥਸਾਰਥੀ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਪੁਰੋਹਿਤ (ਹੋਤ੍ਰ) ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤ ਦਾ ਅਤਿਥੀ ਬਣ ਕੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਭੜਕ ਉਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਕੇਤੁ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਹੈ—ਇਤਨੀ ਮਹਾਨ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਬਲ ਦਾ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅੰਗਿਰਸ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਤੇ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਰਾਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

15 mantras | Devata: Agni (as Hotṛ, guest, luminous ketu ascending to heaven)

Sukta 93

Sukta 10.93

ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ—ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ—ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਮਾਤ੍ਰਤਾਪੂਰਨ ਦੋਹਾਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਤਿਬਲਵਾਨ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਕਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਵਿਸਤਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ: ਯਜਨ-ਕ੍ਰਿਆ “ਮਨੁੱਖ-ਪਰੇ” ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਵਿਵਸਥਾ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

15 mantras | Devata: Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable; likely Triṣṭubh/related (needs verification for 10.93.1 specifically)

Sukta 94

Sukta 10.94

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮਾ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ (ਗ੍ਰਾਵਾਣਃ/ਅਦ੍ਰਯਃ) ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ, ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀਕਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਯਬੱਧ ਠਕ-ਠਕ ਧੁਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਜਪ-ਗੀਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮਾ-ਪੀੜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ—ਧੁਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਗਤੀ—ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮਾ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ (ਵਾਚ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

14 mantras | Devata: Indra (recipient) with Soma-pressing stones (Grāvāṇaḥ) as invoked powers

Chandas: Trishtubh (common in Soma/Indra hymns; cadence fits)

Sukta 95

Sukta 10.95

ਰਿਗਵੇਦ 10.95 ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਸੰਵਾਦ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਰਣਹਾਰ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਸ (ਐਲ) ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਉਰਵਸ਼ੀ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਖੇ ਜਵਾਬਾਂ-ਪ੍ਰਤਿਜਵਾਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉੱਚਾ ਵੀ ਚੁੱਕ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਮਰਣਧਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਰਾਹ ਫਿਰ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

17 mantras | Devata: Dialogue hymn (Purūravas & Urvāśī); devatā as the divine-human relational power (apsaras as luminous inspiration)

Chandas: Triṣṭubh (predominant in RV 10.95; dialogue sections vary but largely Triṣṭubh)

Sukta 96

Sukta 10.96

ਰਿਗਵੇਦ 10.96 ਉੱਤਰ ਮੰਡਲ ਦੀ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਹਰਿਵਤ’, ਅਰਥਾਤ ਕਸੇਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਜੋੜੇ ਹਰਿਆਂ ਵਾਲੇ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਵਾਰੰਵਾਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੋ ਹਰਿਆਂ (ਜੋੜੇ ਅਸ਼ਵ/ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਤੇਜ਼, ਜੇਤੂ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਂਖਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ, ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ, ਬਲ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਯਜ્ઞ-ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੀੜਨ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

13 mantras | Rishi: Not specified in provided text; hymn RV 10.96 is an Indra-stuti (late maṇḍala). | Devata: Indra (with Harī, his twin steeds as powers of dynamism).

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (needs metrical verification per pada count; late hymns often vary).

Sukta 97

Sukta 10.97

਋ਗਵੇਦ 10.97 ਇੱਕ ਚੰਗਿਆਈ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਸ਼ਧੀਆਂ—ਸਮੂਹਿਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੀਆਂ—ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪ ਕੇ ਰੋਗ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯਕਸ਼ਮਾ (ਖ਼ਪਤ/ਪੀੜਾ) ਨੂੰ, ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਿ-ਕਾਲੀਨ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਦਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

23 mantras | Devata: Oṣadhīs (Medicinal Plants as collective devatā)

Chandas: Anushtubh (probable for RV 10.97; verify against critical edition)

Sukta 98

Sukta 10.98

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਰਖਾ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਰਾਜਾ ਸ਼ੰਤਨੂ ਲਈ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਦੇਵਾਪੀ, ਪਰਜਨ੍ਯ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮਨ੍ਵਯ ਦੇ ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਪੂਸ਼ਨ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਵਰਗੇ ਸਹਾਇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਜਲ, ਉਰਵਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ—ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ “ਜਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ” ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਲਈ।

12 mantras | Rishi: Devāpi Ārṣṭiṣeṇa (with Ārṣṭiṣeṇa/Devāpi figures prominent in the hymn’s narrative) | Devata: Bṛhaspati as the invoked power; allied forms named: Mitra, Varuṇa, Pūṣan, Ādityas, Vasus, Maruts; rain-force Parjanya is the boon/action requested

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.98; verse length and cadence typical)

Sukta 99

Sukta 10.99

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਰਾਣਿਕ ਢਾਂਚੇ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਵਜ੍ਰ ਦਾ ਘੜਿਆ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਹਾਰ, ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਭੰਗ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਣਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀਰ-ਕਥਾ ਨੈਤਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇੰਦਰ ਸੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ਼ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ), ਊਰਜ (ਜੀਵਨ-ਬਲ), ਅਤੇ ਸੁਕਸ਼ਿਤੀ (ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵਾਸ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਚੀਂਟੀ’ ਦਾ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਰ, ਲਗਾਤਾਰ ਭਗਤੀ ਦਿਵਯ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

12 mantras | Devata: Indra (implied through vajra and Vṛtra-slaying mythic frame)

Sukta 100

Sukta 10.100

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ “ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇ”, ਸੋਮ ਰਾਹੀਂ ਜਾਗੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਾ ਭੋਗ, ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ “ਸਮਗ੍ਰਤਾ” ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸੱਚ, ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਅਸੱਤ ਦੇ ਢੱਕਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

12 mantras | Devata: Indra (primary); Savitṛ and Aditi invoked for protection and totality

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 101

Sukta 10.101

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੱਕੋ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ: ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰੋ; ਉਸ਼ਸ ਅਤੇ ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਨ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ (ਇੰਦਰਵਤ)। ਰਥ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੀਆਂ ਚਿੱਤਰਮਈ ਉਪਮਾਵਾਂ, “ਘੋੜਿਆਂ” (ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਹੌਦੀਆਂ/ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰਨਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਨਿਪੁੰਨ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਲ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਰਣਾਇਕ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੌਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

12 mantras | Devata: Agni, Uṣas, Dadhikrāvan; supported by Indra (indra-vat)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.101 opening)

Sukta 102

Sukta 10.102

ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਥ-ਦੌੜ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੌੜਾਕ, ਜੋੜੀ (ਟੀਮ), ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕੌਸ਼ਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨ ਕੇ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ “ਵੇਖਦਾ” ਹੈ ਅਤੇ ਦੌੜ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੋੜੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਇਹ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਉਦਮ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ।

12 mantras | Devata: Indra

Sukta 103

Sukta 10.103

ਇਹ ਸੂਕਤ ਤੇਜ਼, ਅੱਖ ਨਾ ਝਪਕਣ ਵਾਲੇ, ਇਕੱਲੇ ਮਹਾਵੀਰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਇੰਦਰ ਲਈ ਯੁੱਧ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਰਯ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ/ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

13 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable for RV 10.103)

Sukta 104

Sukta 10.104

ਇਹ ਸੂਕਤ ‘ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲੇ’ ਅਤੇ ਕਪਿਲ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਹਿਆ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਚੋੜਿਆ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਤਤਕਾਲ ਨਿਮੰਤਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ, ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਰੁਕਾਵਟੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਧਨ, ਬਲ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

11 mantras | Devata: Indra (with Soma as offering-substance)

Chandas: Trishtubh (common for Indra-Soma hymns; likely here)

Sukta 105

Sukta 10.105

ਇਹ ਸੂਕਤ ("ਵਸੁ" ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ) ਇੰਦਰ ਦੀ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਦੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਨੂੰ “ਪ੍ਰਸੰਨ” ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਉਰਜਾਵਾਨ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਘੜੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਋ਭੁ ਅਤੇ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਤਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਸ੍ਯੁ-ਵਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਮਦਦ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

11 mantras | Devata: Indra (probable) / Vasu epithet; requires Anukramaṇī confirmation for RV 10.105

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from excerpt; requires meter scan of full sukta)

Sukta 106

Sukta 10.106

ਇਹ ਸੂਕਤ ਦੋਹਰੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੱਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਨਾਲ ਆਉਣ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਨਿਪੁਣ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਾਣ-ਊਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼, ਸੁਰ-ਸੰਯੋਜਕ ਕਰਵਾਈ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲ (ਵਾਜ), ਆਨੰਦ, ਅਤੇ ‘ਅਜਰ’—ਅਰਥਾਤ ਨਾ-ਬੁੱਢਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ—ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ।

11 mantras | Devata: Dual divinities (likely the Aśvins, though not explicitly named in the provided verse)

Sukta 107

Sukta 10.107

ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਠੀਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਦਾਨ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪੂਰਾ (ਪੂਰਤੀ) ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖੈਰਾਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਦੀ, ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਥਾਮਦੀ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

11 mantras | Devata: Dakṣiṇā (personified sacred giving) / Pūrtí (completed offering) theme

Sukta 108

Sukta 10.108

ਰਿਗਵੇਦ 10.108 ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਸੰਵਾਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਦੂਤ ਸਰਮਾ ਰਸਾ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਰੇ “ਗਾਂਵਾਂ” (ਪ੍ਰਕਾਸ਼/ਧਨ/ਖਜ਼ਾਨੇ) ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਪਣੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ: ਪਣੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਭੁਲਾਵੇ ਨਾਲ ਫਸਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰਮਾ ਋ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਲੁਕਿਆ ਧਨ ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ/ਉਦਘਾਟਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਗਾਂਵਾਂ, ਸੋਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੱਕ—ਖੋਜ ਕੱਢਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕੇ।

11 mantras | Devata: Saramā (in dialogue context; hymn concerns the recovery of the hidden cows/treasures)

Chandas: Jagatī/Triṣṭubh mixture is reported for parts of RV 10.108 (verification recommended at verse-level)

Sukta 109

Sukta 10.109

ਇਹ ਸੂਕਤ ਗੰਭੀਰ “ਬ੍ਰਹਮ-ਕਿਲਬਿਸ਼” (ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਪਾਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਸਮੀਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਋ਤ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਲ (ਆਪਹ)—ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪਾਅ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਤੀ/ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਵ੍ਯ ਆਪਹ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਋ਤ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਋ਤ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Unknown/unspecified in input (traditional Anukramaṇī assigns RV 10.109 to a specific seer; not provided here) | Devata: Āpaḥ (Waters) / Ṛta; with Mātariśvan invoked

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.109)

Sukta 110

Sukta 10.110

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਘਰੇਲੂ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਋ਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਸੁਚੱਜੀ, ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਗਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਰਗੀਆਂ ਪਰਸਪਰ-ਪੂਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਲੈ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਸ੍ਵਾਹਾ-ਤਿਆਰ ਹਵਿ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Devata: Agni Jātavedas

Sukta 111

Sukta 10.111

ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਨੀਸ਼ਾ (ਘੜੀ ਹੋਈ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਉੱਚੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਸਿੱਧ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ “ਚਲਾਉਣ” ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਚੀਰਨਾ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾ ਦੇਣਾ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਲਾਭ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਉਣ, ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ (ਸੂਨ੍ਰਿਤਾ) ਉਪਾਸਕ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ।

10 mantras | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires pada-count verification)

Sukta 112

Sukta 10.112

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸੋਮ-ਆਹਵਾਨ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਆਪਣੀ “ਪਹਿਲੀ ਘੂੰਟ” ਵਜੋਂ ਪੀਵੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤੂ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਏ। ਇਹ ਸੋਮ-ਪਾਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਨਿਆਂਯੋਗ ਹੱਕ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਧੁਰ (ਸ਼ਹਿਦ-ਸਮਾਨ) ਪਾਨੀਏ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵੱਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਵੰਡਿਆ ਜਾਪੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਧਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡ ਕੇ ਦੇਵੇ।

10 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Sukta 113

Sukta 10.113

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਫਾਨ ਨੂੰ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦਿਆਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵ ਉਸ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ—ਅਤੇ ਉਸ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਅੱਜ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੁਜ਼ਰ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਥਿਰ ਆਧਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।

10 mantras | Devata: Indra (supported by Dyāvā-Pṛthivī and Viśve Devāḥ)

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Sukta 114

Sukta 10.114

ਰਿਗਵੇਦ 10.114 ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਲੁਕਵੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਇਕ ਪਹੇਲੀ-ਸਰੂਪ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ (ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ) ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ—ਛੰਦ, ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ‘ਮਾਪ ਕੇ’ ਕੰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਛੰਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ, ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਋ਕ ਤੇ ਸਾਮਨ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਰਥ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ—ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਮ ਤੇ ਭਾਗ/ਵਿਧੀ ਦੀ ਠੀਕ ਵੰਡ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਸਕੇ।

9 mantras | Devata: Mātariśvan / ritual Fire principle; also Viśve Devāḥ as knowing powers

Sukta 115

Sukta 10.115

ਇਹ ਅਗਨੀ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਇਕ ਅਦਭੁਤ “ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਕ” ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਧਾ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਮਾਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਦੂਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਤੇ ਦਰਸ਼ੀ-ਨੇਤਾਵਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਣਵ ਪਰੰਪਰਾ—ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ਟ ਦੇ ਨਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਨਮਸ’ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਲਿਟਰਜੀਕਲ ਉਤਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Rishi: Kaṇva (Kāṇva tradition indicated by 10.115.5; hymn as a whole is Kāṇva-associated) | Devata: Agni (as child, messenger, establishing power)

Chandas: Triṣṭubh (typical for Agni hymns in this register; verify by scan)

Sukta 116

Sukta 10.116

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪੁਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਮ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜੇਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਰੁਕਾਵਟੀ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ—ਵੈਰੀ, ਜਾਦੂਈ/ਟੋਣੇ-ਟੋਟਕੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਡਾਹੁਣਾ—ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯਜ੍ਞ-ਕਾਵ੍ਯਾਤਮਕ ਕਰਤੱਬ ਵੀ ਜੁੜਦਾ ਹੈ: ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਸਤੁਤੀ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਧਨ, ਰਾਹ ਖੁਲ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

8 mantras | Devata: Indra (with Soma as offering-power)

Sukta 117

Sukta 10.117

ਰਿਗਵੇਦ 10.117 ਇੱਕ ਦੇਰ-ਕਾਲੀ, ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਸੂਕਤ ਹੈ ਜੋ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਧਨ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਨ (ਪ੍ਰਿਣ-) ਨੂੰ ਋ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਨਾ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਦਾਤੇ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Devata: Didactic/ethical hymn (no single devatā; addresses the law of giving under divine order)

Chandas: Trishtubh (common for RV 10.117; verification required)

Sukta 118

Sukta 10.118

ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਯਜ੍ਞਾਗਨੀ ਦੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ‘ਭੱਖਣਹਾਰ’ (ਅਤ੍ਰਿਣ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾ ਕੇ ਹਵਿ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਮਰ ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ (ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਸਵਾਮੀ) ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable; compact 3-pāda structure typical of gāyatrī-style address)

Sukta 119

Sukta 10.119

ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਜੀਵੰਤ, ਸਵੈ-ਚਿੰਤਨਮਈ ਉਛਾਲ ਹੈ: ਵਕਤਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਕਤੀ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮਾਨਤਾ ਉਭਰਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ “ਸੋਮ ਦੇ ਜਲਾਂ ਤੋਂ” ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਫਰੇਨ-ਵਾਂਗ ਲਯ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੋਮ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਨਿਚੋੜਿਆ ਪਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਨੰਦ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਲਮਈ ਖੇਤਰ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਚਾਰ, ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਦਿਵ੍ਯ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—“ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਘਰ” ਬਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਢੋਣ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਣਾ।

13 mantras | Rishi: Agastya Māna (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.119) | Devata: Soma (with Apas ‘Waters’ as the supporting field of manifestation)

Chandas: Jagatī (refrain-like cadence with recurring ‘kuvit somasyāpām iti’)

Sukta 120

Sukta 10.120

ਰਿਗਵੇਦ 10.120 ਇੱਕ ਵੀਰ-ਯੁੱਧਮਈ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਉਭਰੀ, ਸੰਸਾਰ-ਅਗੇਵਾਨ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ—ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ—ਮਹਿਮਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਮੰਤਰ/ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਥਰਵਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਹਾਇਕ ਮਾਤਾ/ਭੈਣ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Rishi: Uncertain for this excerpt; RV 10.120 is a martial hymn praising a conquering divine power (often aligned with Indra-like force). | Devata: Indra-like Ugra (conquering power); possibly Indra as the force that subdues inner enemies—exact Anukramani devatā should be checked.

Chandas: Tr̥ṣṭubh (common for heroic/martial RV verses); needs metrical confirmation.

Sukta 121

Sukta 10.121

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿਧਾਂਤ—ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ, “ਸੁਨਹਿਰੀ ਗਰਭ”—ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅੰਤ ਖੋਜੀ ਧ੍ਰੁਵ-ਵਾਕ “ਕਸਮੈ ਦੇਵਾਯ ਹਵਿਸ਼ਾ ਵਿਧੇਮ” (“ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹਵਿਸ਼ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ?”) ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅੱਗੇ ਵਿਸਮਯ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਵੇੜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

10 mantras | Rishi: Hiraṇyagarbha / Prajāpati (traditional attributions vary; often given to Hiraṇyagarbha) | Devata: Ka / Prajāpati / Hiraṇyagarbha (the One Lord as origin of beings)

Chandas: Tr̥ṣṭubh

Sukta 122

Sukta 10.122

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਭਕਾਰੀ, ਬਿਨਾ ਵੈਰ ਵਾਲਾ ਘਰ ਦਾ “ਅਤਿਥੀ” ਹੈ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਿਸ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਧਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਚੁਰ “ਧਾਰਾਂ” ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ, ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਲਈ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ ਇਸ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਿਤੁਅਲ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

8 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (as indicated by later verse 10.122.8 mentioning Vasiṣṭhas; traditional attribution of the hymn to Vasiṣṭha-lineage) | Devata: Agni

Chandas: Jagatī (likely; 10.122 commonly in Jagatī—needs manuscript confirmation)

Sukta 123

Sukta 10.123

਋ਗਵੇਦ 10.123 ਵਿੱਚ ਵੇਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਮੱਧਸਥ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਅਕਸਰ ਇਸਨੂੰ ਗੰਧਰਵ–ਸੂਰਜ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਜਨਮ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ/ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧ੍ਰੂਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੱਕ ਰਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਤੀਬਰ ਛਬੀਆਂ, ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਗਮ, ਅਤੇ ਕਾਮ-ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਦਿਵਿਆ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਬੂੰਦ/ਕਿਰਣ” ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਋ਤ/ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

8 mantras | Rishi: Traditionally associated with Vena (or a Vena-related seer) in RV 10.123; exact attribution varies by Anukramaṇī traditions. | Devata: Vena / Gandharva-Sūrya complex (a luminous messenger/mediator power); Sūrya and the Waters are central supporting powers in the verse.

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence; typical of RV 10 hymns with expansive imagery).

Sukta 124

Sukta 10.124

ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਹਵਿ-ਵਾਹਕ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਯਜ੍ਞਾਗਨੀ ਵਜੋਂ; ਜੋ ਲੰਮੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ—਋ਤ ਅਤੇ ਅਸੱਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ (ਵਰੁਣ), ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਢਲਣਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਛਾਣ—ਜੋ ਦੇਰ-਋ਗਵੇਦੀ ਰੁਝਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਯਜ੍ਞ-ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗੂੰਥਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Rishi: Traditionally attributed in Anukramaṇī to a seer of Mandala 10 (exact name varies by recension); hymn is Agni-directed. | Devata: Agni.

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 125

Sukta 10.125

਋ਗਵੇਦ 10.125 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਦੇਵੀ-ਸੂਕਤ’ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕ् (ਬਾਣੀ/ਵਚਨ) ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਰਤੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਅਧਿਕਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਋ਸ਼ੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਆਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

8 mantras | Rishi: Vāk Ambhṛṇī (Ambhṛṇī-devī), per Anukramaṇī tradition. | Devata: Vāc (Speech/Word) as Devī; encompassing all deities.

Chandas: Triṣṭubh (standard attribution for much of RV 10.125; verify by scan).

Sukta 126

Sukta 10.126

ਇਹ ਸੂਕਤ ਆਦਿਤਿਆਂ—ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਰਯਮਨ—ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ। “ਇੱਕੋ ਸੁਰ ਵਿੱਚ” ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਦੇਵ ਭਗਤ ਨੂੰ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਣ—ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਾਂਝ (ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਵਸੂ) ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ/ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸਤੀ), ਬੰਧਨਾਂ/ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

8 mantras | Rishi: Traditionally assigned to a seer of the late Tenth Maṇḍala (Anukramaṇī-dependent; often connected with Aditya-invocations) | Devata: Ādityas—Varuṇa, Mitra, Aryaman

Chandas: Anuṣṭubh (likely for RV 10.126; verse-level confirmation may vary)

Sukta 127

Sukta 10.127

ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਾਤ੍ਰੀ (ਰਾਤ) ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਠਿਕਾਣੇ ਫਿਰਦੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ, ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਖੋਜੀ ਦੀ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਕਵੀ ਦੇ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

8 mantras | Devata: Rātrī (Night)

Sukta 128

Sukta 10.128

ਇਹ ਸੂਕਤ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ (ਵਰਚਸ) ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਤੇ ਬਾਹਰਲਾ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ। ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਦੇਵੀਆਂ, ਸਭ ਦੇਵ, ਸੋਮ, ਇੰਦਰ–ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰਗ (ਵਸੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ) ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੈਵੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ, ਸੰਤਾਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਦੇਹ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Rishi: unknown (hymn-level attribution varies; needs confirmation from Anukramaṇī) | Devata: Agni (primary), with victory-protection intent

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires syllable-count verification)

Sukta 129

Sukta 10.129

ਨਾਸਦੀਯ ਸੂਕਤ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਭੇਤ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਤੋਂ “ਪਹਿਲਾਂ” ਕੀ ਸੀ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੌਖੀ ਪੱਕੀ ਯਕੀਨੀ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਓਟ/ਢੱਕਣ ਤੋਂ ਮਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਹਿਲੋਰਾਂ ਵੱਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੁਖਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਮਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਰਨਨ ਨੂੰ ਦੋਗਮਾਤਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਰਮ (ਤਦ ਏਕਮ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਚੰਭੇ, ਖੋਜ-ਪੜਤਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਕ ਅਗਿਆਤਵਾਦ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Prajāpati Parameṣṭhin (traditionally ascribed for RV 10.129, Nā́sadīya) | Devata: Bhāva/Abhāva and the One (tad ekam) as the implicit absolute; not a single anthropomorphic devatā

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 130

Sukta 10.130

ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜ್ಞ (ਬਲੀ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਰਘੇ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਦਿਵ੍ਯ “ਕਿਰਿਆਵਾਂ” ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਲ ਤਾਣਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਿਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਂਮ ਕੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਛੰਦਾਂ (ਚੰਦਸ) ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਾਤਮਕ ਨਕਸ਼ਾਬੰਦੀ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੀਕ ਰਿਤੁਅਲ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਮਾਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਵਸਥਾ (਋ਤ) ਦਾ ਕਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰੂਪ ਹਨ।

7 mantras | Rishi: Traditionally attributed in Anukramaṇī to a seer of the late 10th maṇḍala (often unspecified in brief citations); hymn concerns yajña as cosmic weaving | Devata: Yajña / Viśvakarman-like sacrificial principle (cosmic rite as power)

Chandas: Triṣṭubh (predominant for this hymn section)

Sukta 131

Sukta 10.131

ਇਹ ਉੱਤਰਕਾਲੀ ਰਿਗਵੇਦੀ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਰਨ (ਸ਼ਰਮਨ) ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਪਸ਼ਕੁਨ-ਨਿਵਾਰਕ/ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨੂੰ ਪੌਰਾਣਿਕ ਯਾਦ ਨਾਲ (ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨਾਲ ਨਮੁਚੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਮੇਤ) ਜੋੜ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਯਾਲੂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਸਕੀਏ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

7 mantras | Rishi: Unknown (RV 10.131; late maṇḍala) | Devata: Indra

Chandas: Likely Triṣṭubh (common for Indra hymns in this register), though confirmation requires full hymn metrical scan

Sukta 132

Sukta 10.132

ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੇਜ਼, ਉਪਕਾਰੀ ਸਹਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਸੱਚੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੋਖਾ ਰਾਜਧਰਮੀ-ਨੈਤਿਕ ਸੁਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਅਤੇ ਅਨਿਆਇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਜਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਵਿਚੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇ।

7 mantras | Devata: Ashvins (with Heaven and Earth as supporting cosmic powers)

Sukta 133

Sukta 10.133

ਇਹ ਸੱਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ-ਸੂਕਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਇੱਕ ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ: ਗਾਇਕ ਲੋਕ-ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧਕ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਿਕਟ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਦੇਵੇ। ਧੁਨ-ਵਾਂਗ ਦੁਹਰਾਈ ਨਾਲ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਨੁਸ਼-ਤੰਦਾਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਪੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ—ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਦਾ ਦਾਨ ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਦੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਵਹੇ।

7 mantras | Devata: Indra

Sukta 134

Sukta 10.134

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵਭੌਮ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੀਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਨਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਮਾਤਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੀ ਜਨਿਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਰਤੱਬਾਂ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ, ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨਾ) ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਠੋਸ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ, ਪੰਥ-ਨਿਰਪੇਖ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਤੇ “ਮੰਤਰ-ਸ੍ਰਵਣ” ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਤਥਾਨ—ਜਿਵੇਂ ਸਹੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪੰਖ ਲੱਗ ਜਾਣ—ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

7 mantras | Devata: Indra (with implicit Devī Janitrī as generative power)

Sukta 135

Sukta 10.135

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਭਜਨ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ “ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ” ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਛੁੜਿਆ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਪਹੇਲੀ-ਸਮਾਨ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਾਹਕ ਵਾਂਗ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੀ ਸਾਮਨ-ਗਾਇਕੀ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧ ਅਰਪਣ ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

6 mantras | Devata: Yama (with the Devāḥ; ancestral-father principle also present)

Sukta 136

Sukta 10.136

ਇਹ ਸੂਕਤ ਕੇਸ਼ਿਨ ਜਾਂ ਮੁਨੀ—ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤਪੱਸਵੀ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀਮਾਵਰਤੀ, ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੱਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਵਰਗੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤ ਇਕੱਠੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰਬੰਧ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵਾਯੂ-ਚਾਲਿਤ, ਦੇਵ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਅਤੇ “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ” ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਆਦਰਸ਼-ਧਾਰਣਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Keśin / Muni (the inspired ascetic power)

Sukta 137

Sukta 10.137

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸੂਕਤ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰਸਥਾਪਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਭਾਵੇਂ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕਦਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ‘ਮੰਤ੍ਰ-ਸਪਰਸ਼’ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕ੍ਰਿਆ ਮਿਲ ਕੇ ਯਕਸ਼ਮਾ (ਖਪਾਉਂਦੀ/ਕਸ਼ਯਕਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਾਮਯ (ਸੰਪੂਰਨ ਨਿਰੋਗਤਾ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Traditionally attributed in RV to a healer-seer context; commonly associated with the Vāta healing hymn sequence (RV 10.137) in later indices (exact rishi varies by tradition). | Devata: Devāḥ (collective gods as healing powers); restorative life-force

Chandas: Triṣṭubh (common in this section; some recensions may vary)

Sukta 138

Sukta 10.138

ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸੂਕਤ ਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਵਲ (Vala) ਵਰਗੀਆਂ ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਪ-ਸਮਾਨ ਸੰਕੋਚ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਤਸ ਲਈ ਜਿੱਤ ਪੱਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯੁੱਧ-ਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਵਿਵਸਥਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਧੀ (ਮਹੀਨੇ) ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ‘ਅਯਜਮਾਨ’ ਨੂੰ ਯਜ್ಞ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Indra

Sukta 139

Sukta 10.139

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਉਸ਼ਾ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ—ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਅਟੱਲ ਉਦਯ—ਨੂੰ ਪੂਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ “ਵੇਖ” ਕੇ ਚਰਾਉਂਦੀ ਤੇ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਇੱਕ ਪੌਰਾਣਿਕ-ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੱਲ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਲ, ਗੰਧਰਵ (ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ) ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਋ਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: ਲੁਕੀਆਂ ਹੱਦਾਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ/ਦਿਗੰਤ, ਅਤੇ ਪੱਥਰ-ਸਮਾਨ ਘੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ (ਅਮ੍ਰਿਤ/ਊਰਜਾਵਾਂ) ਦਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ।

6 mantras | Devata: Savitṛ (with Pūṣan as associated power)

Sukta 140

Sukta 10.140

ਇਹ ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਦੀਪਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਬਲ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਵਾਜ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਣ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ/ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ (ਕ੍ਰਤੁ) ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ, ਋ਤ-ਵਾਹਕ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਗਾ ਕੇ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

6 mantras | Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 141

Sukta 10.141

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਨੀ, ਸੋਮ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸੂਰਯ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ–ਵਾਯੁ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵੱਲ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਦੇਸ਼ ਸਹਿਮਤੀ—ਕਿ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ‘ਇੱਕੋ ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ’ ਬਣ ਜਾਣ।

6 mantras | Devata: Indra-Vāyu and Bṛhaspati

Sukta 142

Sukta 10.142

ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਅਗਨੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਪੱਕਾ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦਿਆਂ—ਅਤੇ ਹਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਧਰਮ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ “ਤਿੰਨ-ਪਹਿਰੇਦਾਰ” ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਨੇਕ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਠੀਕ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ (ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ, ਝੀਲਾਂ, ਕਮਲ) ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

8 mantras | Devata: Agni

Sukta 143

Sukta 10.143

ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਸ਼ਵਿਨ ਭਜਨ ਨਾਸਤਿਆ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਲ, ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਕਕਸ਼ੀਵੰਤ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਨੀ ਮਦਦ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਕਵੀ ਅਸ਼ਵਿਨ ਜੁੜਵਾਂ ਨੂੰ ਉਪਾਸਕ ਦੀ “ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸਨ” ਵੱਲ ਆਉਣ, ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੰਘਾਉਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਫਾਨਦੀ ਪੋਸ਼ਣਤਾ ਤੇ ਸਦਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa (traditional association for many Aśvin hymns; verse itself names Kakṣīvant and Atri) | Devata: Aśvinau (Nā́satyā)

Sukta 144

Sukta 10.144

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ (ਇੰਦੂ) ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ, ਦੌੜਦੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ “ਅਮਰ” ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੰਦਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸੋਮ ਨਾਲ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜੇਤੂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਜੀਵਨ-ਪੋਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ (ਦਕਸ਼) ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁਪਰਨ/ਸ਼੍ਯੇਨ ਮੋਟੀਫ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਰਲੇ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੋਮ ਨੂੰ ਉਹ ਬਲ ਮੰਨ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਕਰਤੁ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ/ਸੰਕਲਪ) ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Soma (Indu) offered to an 'immortal' recipient (likely Indra or a general deva addressed as amartya); verse foregrounds Soma’s force

Sukta 145

Sukta 10.145

ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਰ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਓਸ਼ਧੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ: ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਮੰਤ੍ਰ ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਪੌਧਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ “ਸਪਤਨੀ” (ਮੁਕਾਬਲਤੀ/ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਆਕਰਸ਼ਣ, ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਵਕਤਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨੂੰ “ਖੋਦ ਕੇ ਕੱਢਦਾ” ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਜੋ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਮਨ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਵੱਲ ਗਾਂ ਦੇ ਦੌੜ ਪੈਣ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਦੌੜ ਆਵੇ, ਜਦਕਿ ਮੁਕਾਬਲਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Oṣadhi (the plant-power; healing/compelling force)

Sukta 146

Sukta 10.146

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਅਰਣਿਆਣੀ ਦੀ—ਜੰਗਲ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ—ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਿਡਰ, ਫੜ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਧਨਾਢ ਪਾਲਣਹਾਰ ਪਰ ਪਿੰਡ-ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਧੁਨੀ-ਜਗਤ—ਪੁਕਾਰਾਂ, ਚਿਰਚਿਰਾਹਟਾਂ, ਟੁੱਟਣ-ਚਟਖਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪਿਤ ਬੋਲ—ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਰਣਿਆਣੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਪ੍ਰਚੁਰ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਹਲ ਤੋਂ ਅਛੁੱਤੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Araṇyānī (Goddess/Power of the Forest)

Sukta 147

Sukta 10.147

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ੍ਯੂ ਰਾਹੀਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ-ਜੰਮੀ ਕ੍ਰੋਧ-ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਕੇ ਰੋਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਲਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਕੰਬ ਉਠੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਯਜਨੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਦਇਆਲੂ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸਤਾਰ, ਧਨ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਵੰਡ ਨੂੰ ਵਧਾਵੇ।

5 mantras | Devata: Indra (implied by adri-vaḥ) / Manyu as Indra’s wrath-power

Sukta 148

Sukta 10.148

ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਸੁਵਿਤ’ (ਚੰਗਾ ਰਾਹ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਫ਼ਲਤਾ) ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਉਤਸ਼ਾਹਵਰਧਕ ‘ਵਾਜ’ ਲਿਆਵੇ। ਕਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਪਰਸਪਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਰਚਦਾ ਹੈ: ਮਨੁੱਖ ਸੋਮ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣਕ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਅੰਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਉੱਠਦੀ ਜੀਵੰਤ ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਘਿਉ-ਚਮਕਦੇ ਆਸਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

5 mantras | Devata: Indra

Sukta 149

Sukta 10.149

ਸਵਿਤ੍ਰ (ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਕ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ “ਜੋਤਣ/ਜੁੜਾਉਣ” ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਆਉਸ ਆਪਣੇ ਯਥੋਚਿਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਧਾਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਜੈ ਧਰਮ-ਨਿਯਮ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੰਛੀ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਗਰੁਤਮਾਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਜਾਗਰੂਕ ਭਕਤੀ-ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੋਮ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਕਿਰਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

5 mantras | Devata: Savitṛ

Sukta 150

Sukta 10.150

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਹਵ੍ਯ-ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹ੍ਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਟੋਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਵੇ ਅਤੇ ਮ੍ਰਲ਼ੀਕ (ਚੰਗਿਆਈ ਵਾਲੀ ਕਿਰਪਾ) ਲਿਆਵੇ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਯਾਦ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਪੂਰਵ ਨਜ਼ੀਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਮਦਦ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

5 mantras | Devata: Agni (Jātavedas / Havya-vāhana)

Sukta 151

Sukta 10.151

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਸ਼੍ਰੱਧਾ (ਵਿਸ਼ਵਾਸ/ਸਹਿਮਤੀ) ਨੂੰ ਉਸ ਲੁਕਵੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦੀ, ਹਵਿ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੀ, ਅਤੇ ਭਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਭ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਅਡੋਲ ਭਰੋਸਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧੀਆਂ—ਉਸ਼ਾ, ਦੁਪਹਿਰ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ—ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੱਚ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੰਕਲਪ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

5 mantras | Devata: Śraddhā (Faith/Assent) with reference to Agni and Bhaga

Sukta 152

Sukta 10.152

ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਅਧਿਪਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਸਹਾਇਕ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਅਜਿੱਤ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਰਕ੍ਸ਼ਸ, ਮ੍ਰਿਧਃ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਛਿੱਤਰ-ਬਿੱਤਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸਰਾ (ਸ਼ਰਮ) ਕਾਇਮ ਕਰੇ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਟਕਰਾਅ, ਰਕਾਬਤ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ।

5 mantras | Rishi: Traditionally attributed in Anukramaṇī to a late Vedic seer (RV 10.152 is an Indra hymn; exact r̥ṣi attribution varies across recensions and needs external confirmation) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.152; common for Indra battle-hymns)

Sukta 153

Sukta 10.153

ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤਿ ਗੀਤ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ‘ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ’ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜਾਗੀ ਹੋਈ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ (ਸੁਵੀਰਯ) ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧ, ਮੱਧ-ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਸੰਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਬਲ (ਓਜਸ) ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਫਲ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।

5 mantras | Rishi: Traditionally a late Vedic seer (RV 10.153 Indra hymn; exact attribution varies—external confirmation required) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī or Anuṣṭubh-like short meter (verse is short; exact meter requires pada count verification)

Sukta 154

Sukta 10.154

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ/ਪਿਤਰ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਛੁੜੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਧਨਿਆ ਸੰਗਤ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਸੋਮ ਮਿਠਾਸ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਘੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਵਿਸ/ਅਰਪਣ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਸੁ-ਗਤ’ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਏ) ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਗਿਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦੁਰ, ਸਵੈ-ਤਿਆਗੀ, ਮਹਾਦਾਨੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦਰਸ਼ੀ—ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲੋਕ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

5 mantras | Devata: Soma (and implicitly the Fathers/blessed as recipients)

Sukta 155

Sukta 10.155

ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਸੂਕਤ ਅਰਾਈ—ਦਾਰਿਦ੍ਰਤਾ, ਵੈਰੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ—ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ, ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬੇਆਬਾਦ, ਦੂਰ ਦਰਾਜ਼ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਧੱਕ ਕੇ, ਮਾਰ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚਾਲਕ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਹਾਇਕ ਬਲ ‘ਸ਼ਿਰਿੰਬਿਠ’ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ‘ਗੋ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੱਖਿਆ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਘੇਰਾ ਅਜਿੱਤ ਹੈ।

5 mantras | Devata: Apotropaic expulsion (addressed to Arāyi/privation); auxiliary power Śirimbiṭha invoked

Sukta 156

Sukta 10.156

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਗਨੀ-ਸਤੁਤੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਲਾਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਧੱਕਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ (ਧਨੰ-ਧਨੰ) ਜਿੱਤੇ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਠੋਸ ਧਨ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਲਿਆਵੇ; ਅੰਦਰਲੇ ਪਣੀ (ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਰੋਕਣ-ਅੜਚਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ) ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧੁੱਜ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਣੇ ਇਸ ਭਜਨ ਵੱਲ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਵੇ।

5 mantras | Devata: Agni

Sukta 157

Sukta 10.157

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ “ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ,” ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰਤਾਲ ਤੇ ਸਮਰਸਤਾ ਬਣੇ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਸਾਡੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਬਣੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਰਣ-ਗੀਤ (ਅਰਕ) ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ੍ਵਧਾ—ਆਪਣਾ ਜਨਮਜਾਤ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸ਼ਕਤੀ—ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

5 mantras | Devata: Indra with the Viśve Devāḥ (All Gods)

Sukta 158

Sukta 10.158

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਯਕ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆ, ਮੱਧ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਗਨੀ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਹਰ ਪੱਧਰ ਤੇ ਰਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ) ਦੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦੀਆਂ, ਸਥਿਰ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ’ ਸੂਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

5 mantras | Devata: Sūrya, Vāta, Agni (triadic guardianship across three worlds)

Sukta 159

Sukta 10.159

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ-ਪੁਰਖੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—ਅਕਸਰ ਇਸਨੂੰ ਵਧੂ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਭਗ (ਜੋ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਯੋਗ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਆਹੀ ਏਕਤਾ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਬੋਚਤਾ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ‘ਸਪਤਨੀ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਦਵੰਦਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਖਲੀਆਂ/ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ-ਮੰਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਭਾਗ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Sūrya; Bhaga; and the speaking feminine power (often read as a bride/wife-voice hymn)

Sukta 160

Sukta 10.160

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੀੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਤਾਕਤਵਰ ਸੋਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਨਿਮੰਤਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੂਏ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਦਾਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ “ਖਿੱਚ ਕੇ ਦੂਰ” ਨਾ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਨ—ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤਦਾਇਕ ਬਲ—ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਸਤੁਤੀ ਇਹ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਆਕਾਂਖੀ ਅਰਪਣ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

5 mantras | Rishi: Traditionally Śvātrya (per padapāṭha ‘śvātryāḥ giraḥ’ in 10.160.2 indicating the clan/poet-group); exact rishi name may be Śvātrya/Śvātra line | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (typical for Indra-Soma praise; requires metrical verification)

Sukta 161

Sukta 10.161

ਇਹ ਛੋਟਾ ਚਿਕਿਤਸਕ (ਭੈਸ਼ਜ੍ਯ/ਆਯੁਸ਼੍ਯ) ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ–ਅਗਨੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਚੰਬੜ ਕੇ ਖੋਖਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ “ਗ੍ਰਾਹੀ” (ਫੜਨ ਵਾਲਾ/ਸੀਜ਼ਰ) ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਹਵਿਸ (ਅਰਪਣ/ਆਹੁਤੀ) ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਮੁੜ ਲਿਆਂਦਾ” ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਅਤੇ ਆਯੁ-ਅਵਧੀ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਰਿਤ (ਕਲੇਸ਼, ਬਦਕਿਸਮਤੀ, ਗਲਤ ਗਤੀ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

5 mantras | Rishi: Traditionally associated with healing/expulsion hymns (bhaiṣajya); specific rishi attribution varies by Anukramaṇī | Devata: Indrāgnī (dual deity)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 162

Sukta 10.162

ਇਹ ਛੋਟਾ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਕਸ਼ੋਹਾ (ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਗਰਭਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਖ਼ਪਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਬਦਨਾਮ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਘੁਸਪੈਠ ਦੇ ਕਈ ਢੰਗ ਗਿਣਦਾ ਹੈ—ਸਰੀਰ ਕੋਲ ਲੁਕ ਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਯੋਨੀ ਅੰਦਰ ਰੇਂਗ ਕੇ ਘੁਸਣਾ, ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ—ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਰਵਰਤਾ, ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੂਤ-ਉਚਾਟਨਾਤਮਕ ਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Rishi: Late Maṇḍala 10 protective/healing tradition; specific r̥ṣi uncertain in common catalogs. | Devata: Agni (rakṣohā) empowered by brahman; protective exorcistic-healing frame.

Chandas: Likely Tr̥ṣṭubh; requires scansion confirmation.

Sukta 163

Sukta 10.163

ਇਹ ਛੋਟਾ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸੂਕਤ ‘ਉਖਾੜ ਕੇ ਕੱਢਣ/ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖਾੜਣ’ (ਵ੍ਰਿਹ-) ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਕਾਸਨ-ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਕਸ਼ਮਨ—ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ—ਨੂੰ ਰੋਗੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜੜ੍ਹੋਂ ਸਮੇਤ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ—ਨਿਤੰਬ, ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ, ਵਾਲ, ਜੋੜ ਆਦਿ—ਸਰੀਰਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਰੋਗ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤਾਕਤ ਮੰਤਰ ਆਪ ਹੈ; ਰੋਗ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢ ਬਾਹਰ ਕਰਨ ਦੀ ਥੈਰਾਪਿਊਟਿਕ ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

6 mantras | Rishi: Late Maṇḍala 10 healing tradition; specific r̥ṣi uncertain. | Devata: Healing/extraction formula; devatā implicit (often aligned with Aśvins/Agni in healing contexts, but not named in this verse).

Chandas: Likely Tr̥ṣṭubh.

Sukta 164

Sukta 10.164

਋ਗਵੇਦ 10.164 ਇੱਕ ਅਪਾਯ-ਨਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ (ਖ਼ਸਤਾਹਾਲੀ, ਵਿਨਾਸ਼, ਬਦਕਿਸਮਤੀ) ਵੱਲੋਂ ਮੋੜ ਕੇ ਜੀਵਨ, ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ—ਡਰ, ਸ਼ਾਪ, ਜਾਂ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਇਰਾਦੇ ਕਾਰਨ—ਕੀਤੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਗਨੀ) ਦੂਰ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਟ-ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੀਲ/ਸਮਾਪਤ ਕਰੇ।

5 mantras | Rishi: Traditionally attributed within RV 10.164 to an Atharvaṇic/Āṅgirasa milieu (exact rishi varies by tradition) | Devata: Manas-pati (Lord of Mind); with explicit counter-force to Nirṛti

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan)

Sukta 165

Sukta 10.165

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਸੂਕਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਟਲ ਜਾਵੇ: ਇੱਕ ਕਬੂਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਜੋ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ (ਬਦਕਿਸਮਤੀ, ਖ਼ਤਮਾ/ਵਿਘਟਨ) ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ (਋ਚ) ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸੂਕਤ ‘ਮੁਕਤੀ/ਛੁਟਕਾਰਾ’ (ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ) ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯਜ્ઞਾਗਨੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਗਨੀ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

5 mantras | Rishi: Traditionally associated with Atharvanic/late book (Mandala 10) apotropaic seers; specific r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī for this hymn (often given as a late/anonymous tradition). | Devata: Devas in general; with explicit reference to Nirr̥ti as the adverse power being averted.

Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 10 frequently uses Triṣṭubh in such stanzas—exact metrical scan recommended for confirmation).

Sukta 166

Sukta 10.166

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਮੁਕਾਬਲੇਦਾਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਦੂਈ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ: ਸਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ “ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ” (ਬਲਦ) ਬਣਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਂ, ਅਤੇ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਮਰਤਬਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖਾਂ। ਇਸ ਵਿਚ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਜਿੱਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਚਸਪਤੀ (ਵਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ ਤਿੱਖੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇਵੇ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਜੀਵੰਤ ਚਿੱਤਰ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀਫਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਕਣਾ ਪਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਮੇਡਕਾਂ।

5 mantras | Rishi: Late/anonymous (Mandala 10; self-affirmation/competitive charm style). | Devata: Implicitly Indra-like force of victory; the addressed power is the victorious divine energy invoked for the speaker (no single devatā named in the verse).

Chandas: Anuṣṭubh-like cadence is possible in such charm verses; exact meter requires scan (Mandala 10 includes mixed meters).

Sukta 167

Sukta 10.167

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਜੋਂ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ: ਮਿੱਠਾ ਸੋਮ ਇੰਦਰ ਲਈ ਉਡੇਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਪਾਤ੍ਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਵੀਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਯਿ) ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ—ਸ੍ਵਃ (ਚਮਕਦਾਰ ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ—ਸੋਮ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ ਰਿਤ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਉਭਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਪਣ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ) ਨੂੰ ਘੜਦਾ ਹੈ।

4 mantras | Rishi: Traditionally associated with the late Rigvedic Indra-hymn corpus of Mandala 10; specific rishi attribution varies by recension and is not securely inferable from the provided text alone. | Devata: Indra (with Soma-pressing context; svah-conquest motif)

Chandas: Likely Triṣṭubh (based on verse shape and cadence typical for Indra praises in X); exact syllable count should be confirmed by pada-level metrical scan.

Sukta 168

Sukta 10.168

ਇਹ ਛੋਟਾ ਵਾਤ-ਸਤੁਤੀ ਸੂਕਤ ਹਵਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਰ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਧੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਉਡਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਦੀ ਅਨਵਰਤ ਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਉਦਗਮ ਉੱਤੇ ਅਚੰਭਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹੀ “ਆਤਮਾ” ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗਰਭ/ਭ੍ਰੂਣ ਮੰਨ ਕੇ, ਹਵਿਸ਼ (ਆਹੁਤੀ) ਦੇ ਯੋਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

4 mantras | Rishi: Traditionally, Sukta 10.168 is attributed to a Vāta-stuti seer in late Mandala 10; exact rishi requires Anukramaṇī confirmation. | Devata: Vāta (Wind)

Chandas: Likely Triṣṭubh (common in nature hymns of RV X); confirm by scan.

Sukta 169

Sukta 10.169

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਖਿੜਾਵ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਾਤ (ਹਵਾ) ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਵਹਿਣ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਔਸ਼ਧੀਆਂ (ਓਸ਼ਧੀਆਂ) ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਬਣਨ। ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ-ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ “ਸ਼ਕਤੀਆਂ” ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੋਸ਼ਠ ਵਿੱਚ—ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤਤਾ ਦੇ ਰੱਖਿਅਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ—ਇੰਦਰ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੇਠ ਟਿਕਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

4 mantras | Rishi: Not securely determinable from supplied text alone. | Devata: Primary: Vāta/Healing Wind and Oṣadhīs; Rudra invoked for grace/protection.

Chandas: Likely Triṣṭubh (confirm by scan).

Sukta 170

Sukta 10.170

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਰਮ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਮਹਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਬ੍ਰਿਹਤ, ਵਿਭ੍ਰਾਟ) ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਮ-ਮਧੁ ਪੀ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪੋਸ਼ਿਤ, ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਟਿਕਾਏ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

4 mantras | Devata: Sūrya / the Great Light (Bṛhat, Vibhrāṭ) with Soma as sustenance; possibly a solar hymn within Soma liturgy

Sukta 171

Sukta 10.171

ਇਸ ਛੋਟੀ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਰੁਕਿਆ ਜਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਰਥ, ਮਨੋਰਥ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ—ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਮ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਮਰਤਕ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

4 mantras | Devata: Indra

Sukta 172

Sukta 10.172

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਯਜਨ ਲਈ ਸਹੀ “ਰਾਹ” (ਵਰਤਨੀ) ਦੇ ਮੁੜ ਖੁਲ੍ਹਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਰਣਾਂ/ਗਾਂਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੰਮ ਫਿਰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਨੂੰ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਘਟਨਾ (ਉਸ਼ਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ) ਅਤੇ ਰਿਤੁਅਲ–ਮਾਨਸਿਕ ਕਰਤੱਬ (ਯਜਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦੇ “ਧਾਗੇ” ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ) ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

4 mantras

Sukta 173

Sukta 10.173

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ‘ਰਾਸ਼ਟਰ’ (ਸਾਰਵਭੌਮਤਾ) ਲਈ ਇਕ ਮੰਤਰ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਸਕ (ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਨ-ਤੱਤ) ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਸਥਿਰਤਾ (ਧ੍ਰੁਵ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ—ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਸੋਮ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ (ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹਾਇਕ ਰਾਜ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ) ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰ/ਭੇਟ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Royal/Sovereign principle (Rāṣṭra; supported by Indra/Varuṇa/Bṛhaspati/Agni later in the hymn)

Sukta 174

Sukta 10.174

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ/ਅਭੀਵਰਤ (ਸਾਰਭੌਮਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ) ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ “ਮੋੜ” ਨੂੰ ਮਿਸਾਲ ਬਣਾਕੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਵੱਲ “ਮੋੜ ਦੇਵੇ।” ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਬਲਤਾ/ਅਧਿਕ੍ਰਮਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹਵਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ ‘ਅਸਪਤਨ’—“ਬਿਨਾ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ”—ਬਣਨ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

3 mantras | Rishi: Attributed traditionally to a late (10th maṇḍala) seer-family context; commonly indexed as a Rāṣṭra/Abhivarta type hymn (exact r̥ṣi varies by recension/Anukramaṇī; requires edition-specific confirmation). | Devata: Brahmaṇaspati (with Indra invoked as the exemplar of victorious turning).

Chandas: Likely Triṣṭubh (10.174 is typically triṣṭubh in many indices; verify per pada-count in the chosen Saṃhitā edition).

Sukta 175

Sukta 10.175

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਦੇਰ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਯਜਨੀ ਭਜਨ ਗ੍ਰਾਵਾਣਃ (ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨ-ਫਲਕਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜ ਕੇ ਰਸ ਨਿਕਾਲਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਣਾ (ਵਿਧੀ/ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ) ਠੀਕ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਪੀੜਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਬਲਵਾਨ’ (ਅਕਸਰ ਇੰਦਰ)—ਬਲ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ/ਮਦਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

4 mantras | Rishi: Late-maṇḍala ritual hymn context (10.175) addressing the soma-pressing implements; r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī—confirm per edition. | Devata: Grāvāṇaḥ (pressing-stones) with Savitṛ as the impelling deity.

Chandas: Likely Gāyatrī (shorter cadence; verify per edition).

Sukta 176

Sukta 10.176

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਿਭੂਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ “ਪੁੱਤਰਾਂ” (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਜੋਂ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਗਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੋਸ਼ਣ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ। ਫਿਰ ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਕਰਤ੍ਰਿਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਦੇਵ-ਖੋਜੀ ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਏ ਰਥ ਵਾਂਗ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ “ਘੜੇ” ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਮਰ ਮੂਲ ਵੱਲ ਵਿਸਤਾਰਦੇ ਹਨ।

4 mantras | Rishi: Sūkta to the R̥bhus (artisan divinities); exact r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī—confirm per edition. | Devata: R̥bhus (and their ‘sons’/powers).

Chandas: Likely Triṣṭubh (verify per edition).

Sukta 177

Sukta 10.177

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਹੱਸਮਈ ਸੂਕਤ ਪਤੰਗ—“ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ” ਸੌਰ-ਤੱਤ—ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਰਜ-ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਅਸੁਰ ਦੀ ਮਾਇਆ (ਸਾਰਵਭੌਮ ਘੜਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ), ਮਰੀਚੀਆਂ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ), ਅਤੇ ਋ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਵਾਕ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

2 mantras | Devata: Pataṅga / Solar-bird (mystic Sun); associated with Asura (sovereign) and the Marīcīs (rays)

Sukta 178

Sukta 10.178

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਦੋ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਤੇਜ਼, ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸ੍ਤਿ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਸੀ ਨੌਕਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਵੇ।

2 mantras | Devata: Tārkṣya

Sukta 179

Sukta 10.179

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੋ, ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਹੋ ਰਹੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਯੋਗ ਹਿੱਸਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਰਸਮੀ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਪਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ (ਸ਼੍ਰਾਤ)—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ—ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਉਣ, ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਦਹੀਂ/ਪੀੜੀ ਹੋਈ ਹਵਿ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪੀਣ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਋ਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨ ਕੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

3 mantras | Devata: Indra

Sukta 180

Sukta 10.180

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਵੀਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ‘ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਨ ਲਿਆਵੇ’—ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੁਭ, ਜਾਇਜ਼ ਤੇ ਧਰਮਸੰਗਤ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਵੇ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਤਿੱਖੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ (ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਣ।

3 mantras | Devata: Indra

Sukta 181

Sukta 10.181

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ्ञ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਹੀ ਰਚਨਾ/ਵਿਧਾਨ ਰਾਹੀਂ ਕਿਵੇਂ “ਢੋਈ” ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ—ਛੰਦ (ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ), ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਖੋਜ, ਅਤੇ ਯਾਜ्ञਿਕ ਬਾਣੀ (ਯਜੁਸ) ਦੇ ਯਥੋਚਿਤ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ। ਇਹ ਕਰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਤ੍ਰਿਯਾਦ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਧਾਤ੍ਰ—ਵਿਧਾਤਾ/ਨਿਯੰਤਾ, ਸਵਿਤ੍ਰ—ਪ੍ਰੇਰਕ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਸਰਵਵਿਆਪੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯਜ्ञ ਦੇ ਗੁਪਤ ਆਸਨ, ਆਦਿ ਸੂਤਰ/ਮੂਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ, ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ “ਘਰਮ” (ਯਾਜ्ञਿਕ ਤਾਪ) ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਯਜ्ञ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

3 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (named in the verse) | Devata: Dhātṛ / Savitṛ / Viṣṇu (triadic sourcing of the rite’s power; hymn concerns sacrificial formulation)

Chandas: Anuṣṭubh (explicitly referenced; verse itself may be in a different meter in some recensions, but the mantra thematizes Anuṣṭubh)

Sukta 182

Sukta 10.182

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਨਰਾਸ਼ੰਸ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਯਾਜ (ਪੂਰਵ-ਆਹੁਤੀਆਂ) ਅਤੇ ਅਨੁਯਾਜ (ਉੱਤਰ-ਆਹੁਤੀਆਂ) ਦੇ ਸਮੇਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਬਣੇ ਰਹਿਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਬੋਲ (ਅਸ਼ਸਤੀ) ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮੱਤ/ਦੁਰਾਸ਼ਾ (ਦੁਰਮਤੀ) ਦੂਰ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ—ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਰੂਪ—ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾੜ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

2 mantras | Devata: Narāśaṃsa

Sukta 183

Sukta 10.183

ਇਹ ਸੰਖੇਪ, ਉੱਤਰ-਋ਗਵੇਦੀ ਭਜਨ ਤਪੱਸ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਸ੍ਰਿਜਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ “ਜਨਮ ਲੈ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਛਿਤ ਪੁੱਤਰ—ਨਾਲ ਹੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਬਲ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨ, ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੇ-ਪੁਰਖੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤ੍ਰੀ ਸਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰੂਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਪਾਰ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।

3 mantras | Devata: A generative tapas-born power (often read in context with fertility/progeny rites; addressed as a presence to be born)

Sukta 184

Sukta 10.184

ਰਿਗਵੇਦ 10.184 ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ੍ਰਿਜਨਾਤਮਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਈ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰਾਂ/ਜਨਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ “ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਤਿਆਰ ਕਰ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਘੜਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇ ਧਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ/ਤੱਤ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰਨ-ਅਵਧੀ ਜਨਮ ਤੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3 mantras | Devata: Viṣṇu, Tvaṣṭṛ, Prajāpati, Dhātṛ (collective generative powers)

Sukta 185

Sukta 10.185

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤਿੰਨ-ਮੰਤਰੀ ਸੂਕਤ ‘ਤਿੰਨ’ ਆਦਿਤਿਆਂ—ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰਯਮਨ ਅਤੇ ਵਰੁਣ—ਨੂੰ ṛਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਵੈਰੀ ਬਲ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਬੋਲ ਪ੍ਰਬਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤ ਇਹ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਿਸ ਮਰਤਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

3 mantras | Devata: Mitra–Aryaman–Varuṇa (Ādityas; guardians of ṛta)

Sukta 186

Sukta 10.186

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਵਾਤਾ (ਹਵਾ) ਨੂੰ ਉਪਕਾਰੀ ਚਿਕਿਤਸਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਚਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ “ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ” ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਜੀਵਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਮੌਤ-ਰਹਿਤ ਜੀਵੰਤਤਾ।

3 mantras | Devata: Vāta (Wind as life-force and healer)

Sukta 187

Sukta 10.187

ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ “ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ” ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇ—ਬਾਹਰੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਰੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਲੌ ਨਾਲ ਰਕਸ਼ਸ (ਵਿਕਾਰ/ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ) ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਤೀತ ਅੱਗ ਵਜੋਂ, ਜੋ “ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜੰਮੀ” ਹੈ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

5 mantras | Devata: Agni

Sukta 188

Sukta 10.188

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਜਾਤਵੇਦਸ ਰੂਪ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ “ਅਸ਼ਵ” (ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਬਰ੍ਹਿਸ, ਪਵਿੱਤਰ ਯਜ੍ਞ-ਭੂਮੀ, ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਕਵੀ ਦਾਤਾ ਤੇ ਉਦਾਰ ਅਗਨੀ ਲਈ ਸੁਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚੀ ਹੋਈ ਸਤੁਤੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਦਿਪਤ ਕਿਰਣਾਂ ਨੂੰ—ਜੋ ਹਵਿ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰਾ ਕਰਨ।

3 mantras | Devata: Agni Jātavedas

Sukta 189

Sukta 10.189

ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੂਕਤ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ “ਗਾਂ” ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਾਤਾ (ਧਰਤੀ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਦਮ ਰੱਖਦੀ ਹੋਈ ਪਿਤਾ (ਆਕਾਸ਼/ਸਵਰਗ) ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਉਸ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ “ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ” ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਲਯਬੱਧ ਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤ ਸੌਰ “ਪਤੰਗ” (ਪੰਛੀ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕ (ਵਾਣੀ/ਸ਼ਬਦ) ਨਿਵਾਸਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਹਰ ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

3 mantras | Devata: Symbolic/cosmic principle (often interpreted as Sūrya’s light/cow, or Dawn/illumination moving between Earth and Heaven)

Sukta 190

Sukta 10.190

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਰਨਨ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਉਘਾੜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਤਪਸ (ਸ੍ਰਜਨਾਤਮਕ ਤਾਪ) ਤੋਂ ਋ਤ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਰਾਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਸੰਵਤਸਰ (ਵਰ੍ਹਾ) ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਤ੍ਰ—ਵਿਧਾਤਾ/ਵਿਉਂਤਕਾਰ—ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਸ੍ਵਹ (ਸ੍ਵਃ) ਵਰਗੇ ਪਰਤਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਬੋਧਗਮ੍ਯ ਕ੍ਰਮ—਋ਤ—ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

3 mantras | Devata: Cosmogonic principle (often addressed to the universal creative process; implicit Brahmanic/Ṛta principle rather than a single anthropomorphic deity)

Sukta 191

Sukta 10.191

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਅੱਗ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸਮੁਦਾਇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਬਾਣੀ, ਸਾਂਝਾ ਮਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਰੀਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿੱਚ “ਇੱਕ ਚੇਤਨਾ” ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

3 mantras | Rishi: Saṃvanana (saṃvananaḥ) | Devata: Agni

Chandas: Virāḍ-anuṣṭubh