Sukta 2
Sukta 10.2
Agni
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਤੁ (ਠੀਕ ਰੁੱਤਾਂ/ਸਮਿਆਂ) ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਸਥਾਪਿਤ” ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ-ਪੋਸੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਤੇ ਲੋਪਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜ੍ਵਲੰਤ ਰਹੇ—ਪਿਤ੍ਰਯਾਣ (ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ) ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਫਲਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Mantras
Mantra 1
पिप्रीहि देवाँ उशतो यविष्ठ विद्वाँ ऋतूँॠतुपते यजेह । ये दैव्या ऋत्विजस्तेभिरग्ने त्वं होतॄणामस्यायजिष्ठः ॥
ਹੇ ਯਵਿਸ਼ਠ (ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ) ਅਗਨੀ, ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਭਰ ਅਤੇ ਪਾਲ; ਰਿਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਰਿਤੁਪਤੀ, ਇੱਥੇ ਯਜ ਕਰ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਤ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਸ ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੋਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਯਜਕ ਹੈਂ।
Mantra 2
वेषि होत्रमुत पोत्रं जनानां मन्धातासि द्रविणोदा ऋतावा । स्वाहा वयं कृणवामा हवींषि देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਅਤੇ ਪੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਦ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮੰਧਾਤਾ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਕ), ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਦਾਤਾ), ਅਤੇ ਰਿਤਾਵਾਨ (ਰਿਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ) ਹੈਂ। ਸ੍ਵਾਹਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਹਵੀਂਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਅਰ੍ਹ ਦੇਵ ਅਗਨੀ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਯਜ ਕਰੇ।
Mantra 3
आ देवानामपि पन्थामगन्म यच्छक्नवाम तदनु प्रवोळ्हुम् । अग्निर्विद्वान्त्स यजात्सेदु होता सो अध्वरान्त्स ऋतून्कल्पयाति ॥
ਅਸੀਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ—ਜਿੰਨਾ ਸਾਨੂੰ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਗਨੀ ਯਜ ਕਰੇ; ਉਹੀ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ—ਉਹ ਅਧ੍ਵਰਾਂ (ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀਆਂ) ਅਤੇ ਰਿਤੂਆਂ ਨੂੰ ਰਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
यद्वो वयं प्रमिनाम व्रतानि विदुषां देवा अविदुष्टरासः । अग्निष्टद्विश्वमा पृणाति विद्वान्येभिर्देवाँ ऋतुभिः कल्पयाति ॥
ਹੇ ਦੇਵੋ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਅਗਿਆਨੀ ਅਸੀਂ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵ੍ਰਤਾਂ (ਨਿਯਮਾਂ) ਨੂੰ ਘਟਾ ਦੇਈਏ, ਤਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਅਗਨੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੂਆਂ—ਤ ਦੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ—ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
यत्पाकत्रा मनसा दीनदक्षा न यज्ञस्य मन्वते मर्त्यासः । अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुशो यजाति ॥
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ-ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਦੁਰਬਲ ਮਰਤ੍ਯ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਤਦ ਹੋਤ੍ਰ ਅਗਨੀ—ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ) ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਯਜਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸ਼ਃ (ਯਥਾਕ੍ਰਮ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯਜ्ञ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
विश्वेषां ह्यध्वराणामनीकं चित्रं केतुं जनिता त्वा जजान । स आ यजस्व नृवतीरनु क्षा स्पार्हा इषः क्षुमतीर्विश्वजन्याः ॥
ਸਭ ਅਧ੍ਵਰਾਂ (ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਜਨਿਤਾ (ਉਤਪੱਤਿਕਰਤਾ) ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਚਮਕਦਾ ਮੁਖ, ਅਦਭੁਤ ਕੇਤੁ (ਧ੍ਵਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰ—ਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਧਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ; ਸਭ ਲਈ ਜਨਮੀ ਇੱਛਿਤ ਇਸ਼ਾਂ, ਪੋਸ਼ਕ ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
Mantra 7
यं त्वा द्यावापृथिवी यं त्वापस्त्वष्टा यं त्वा सुजनिमा जजान । पन्थामनु प्रविद्वान्पितृयाणं द्युमदग्ने समिधानो वि भाहि ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ੍ਯਾਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਹ ਅਤੇ ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰ ਨੇ ਘੜਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਜਨਿਮਾ—ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ-ਸ਼ਕਤੀ—ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਪਿਤ੍ਰਯਾਣ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੂੰ, ਸਮਿਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦ੍ਯੁਮਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ।
Frequently Asked Questions
It asks Agni to conduct the sacrifice with perfect timing and order, to nourish the gods, and to correct any mistakes humans make in observing sacred rules.
Because he is seen as the knower and lord of ṛtu—right seasons and right ritual timing—so he can place the gods and offerings correctly within the rite.
It means “the path of the Fathers,” the ancestral way or route associated with the departed and tradition; the hymn asks Agni, who knows that path, to shine within and guide the worshipper.
Ask anything about Sukta 2 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.