Sukta 73

Mantra 1

जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओजिष्ठो बहुलाभिमानः । अवर्धन्निन्द्रं मरुतश्चिदत्र माता यद्वीरं दधनद्धनिष्ठा ॥

ਉਗ੍ਰ ਉਹ ਸਹਸ ਲਈ ਤੁਰਾ—ਤੇਜ਼ ਜਿੱਤ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ—ਜਨਮਿਆ; ਮੰਦਰ, ਓਜਿਸ਼ਠ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਵਿਸਤਾਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਮਾਨੀ। ਇੱਥੇ ਮਰੁਤ ਵੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ—ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਬਲ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ।

Mantra 2

द्रुहो निषत्ता पृशनी चिदेवैः पुरू शंसेन वावृधुष्ट इन्द्रम् । अभीवृतेव ता महापदेन ध्वान्तात्प्रपित्वादुदरन्त गर्भाः ॥

ਧ੍ਰੁਹੋ ਧੁਆਂਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸੱਤ—ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ—ਅਤੇ ਪૃਸ਼ਨੀ ਵੀ, ਦੇਵ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸ਼ੰਸਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਿਵੇਂ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਗਰਭ ਮਹਾਪਦ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹੇ—ਧੁਆਂਤ ਤੋਂ, ਅਧੋ-ਆਵਰਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ।

Mantra 3

ऋष्वा ते पादा प्र यज्जिगास्यवर्धन्वाजा उत ये चिदत्र । त्वमिन्द्र सालावृकान्त्सहस्रमासन्दधिषे अश्विना ववृत्याः ॥

ਜਦ ਤੇਰੇ ਋ਸ਼ਵ ਪੈਰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਬਲ ਦੇ ਵਾਜ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਇੱਥੇ ਵਾਲੇ ਵੀ। ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਸਹਸ੍ਰ ਸਾਲਾਵ੍ਰਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ; ਜਦ ਅਸ਼ਵਿਨ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਵੱਲ ਮੁੜੇ।

Mantra 4

समना तूर्णिरुप यासि यज्ञमा नासत्या सख्याय वक्षि । वसाव्यामिन्द्र धारयः सहस्राश्विना शूर ददतुर्मघानि ॥

ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਤੁਰੰਤਤਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਯਜਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਨਾਸਤ੍ਯ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਖ਼ੀਪਣ ਲਈ ਨਾਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਧਨਵਾਨ ਦ੍ਵੈ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਸ਼ਵਿਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Mantra 5

मन्दमान ऋतादधि प्रजायै सखिभिरिन्द्र इषिरेभिरर्थम् । आभिर्हि माया उप दस्युमागान्मिहः प्र तम्रा अवपत्तमांसि ॥

਋ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਧਾਨ) ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ, ਇੰਦਰ ਉਤਸੁਕ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਯਾਵਾਂ—ਰਚਨਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਨਾਲ ਉਹ ਦਸ੍ਯੂ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ; ਲਾਲੀਏ ਮਿਘ-ਧੁੰਦ ਹਟ ਗਏ, ਹਨੇਰੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Mantra 6

सनामाना चिद्ध्वसयो न्यस्मा अवाहन्निन्द्र उषसो यथानः । ऋष्वैरगच्छः सखिभिर्निकामैः साकं प्रतिष्ठा हृद्या जघन्थ ॥

ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਧੱਕ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਹੇ ਇੰਦਰ—ਜਿਵੇਂ ਉਸ਼ਾ ਰਥ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਠਹਿਰਾਉਂ ਦੀ ਥਾਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁਖਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 7

त्वं जघन्थ नमुचिं मखस्युं दासं कृण्वान ऋषये विमायम् । त्वं चकर्थ मनवे स्योनान्पथो देवत्राञ्जसेव यानान् ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ! ਤੂੰ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੇ ਮਖਸ੍ਯੁ ਦਾਸ ਨਮੁਚੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਿੱਠਾ; ਰਿਸ਼ੀ ਲਈ ਵਿਮਾਯ—ਵਿਵੇਕਮਈ ਮਾਪ/ਪਰਖ—ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਮਨੂ ਲਈ ਸ੍ਯੋਨ—ਸੁਖਦ—ਰਾਹ ਬਣਾਏ; ਦੇਵਤ੍ਰਾ, ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧੇ ਯਾਨ-ਮਾਰਗ।

Mantra 8

त्वमेतानि पप्रिषे वि नामेशान इन्द्र दधिषे गभस्तौ । अनु त्वा देवाः शवसा मदन्त्युपरिबुध्नान्वनिनश्चकर्थ ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਅਧਿਪਤੀ! ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਨਾਮ-ਨਾਮ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਭਸ੍ਤੀ—ਹੱਥ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ—ਧਾਰਿਆ। ਤੇਰੇ ਬਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਉੱਚੇ ਆਧਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੜਿਆ।

Mantra 9

चक्रं यदस्याप्स्वा निषत्तमुतो तदस्मै मध्विच्चच्छद्यात् । पृथिव्यामतिषितं यदूधः पयो गोष्वदधा ओषधीषु ॥

ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਚੱਕਰ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਧੁ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਊਧਃ ਬਹੁਤ ਤਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ।

Mantra 10

अश्वादियायेति यद्वदन्त्योजसो जातमुत मन्य एनम् । मन्योरियाय हर्म्येषु तस्थौ यतः प्रजज्ञ इन्द्रो अस्य वेद ॥

ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ—‘ਉਹ ਅਸ਼ਵ ਤੋਂ ਆਇਆ’; ਉਹ ਓਜਸ (ਬਲ) ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ—ਇਉਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਮਨ੍ਯੁ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ/ਕ੍ਰੋਧ-ਬਲ) ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ-ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਗਿਆ; ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਜੰਮਿਆ—ਉਸ ਮੂਲ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

Mantra 11

वयः सुपर्णा उप सेदुरिन्द्रं प्रियमेधा ऋषयो नाधमानाः । अप ध्वान्तमूर्णुहि पूर्धि चक्षुर्मुमुग्ध्यस्मान्निधयेव बद्धान् ॥

ਵਯਃ—ਸੁਪਰਨ (ਸੁੰਦਰ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ) ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ—ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਹਾਂ; ਪ੍ਰਿਯਮੇਧਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦੇ। ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ; ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਦੇ; ਨਿਧੀ ਵਾਂਗ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਛੁਡਾ ਦੇ।