Rig Veda Sukta 29
Mandala 10Sukta 298 Mantras

Sukta 29

Sukta 10.29

Devata

Indra (dual address implied by vām; companion devatā not recoverable from isolated verse)

Chandas

Trishtubh (probable; confirm by metrical count)

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਥੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਸ਼ੁੱਧ” ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ) ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਾਤਾਂ ਤੇ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਲਈ ਹੋਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰਤਾ ਉਭਾਰੀ ਗਈ ਹੈ: ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਫੈਲ ਕੇ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਥ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਦ੍ਰਾ ਸੁਮਤੀ (ਸ਼ੁਭ ਸਹੀ-ਮਨਸਿਕਤਾ) ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਧੱਕਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantras

Mantra 1

वने न वा यो न्यधायि चाकञ्छुचिर्वां स्तोमो भुरणावजीगः । यस्येदिन्द्रः पुरुदिनेषु होता नृणां नर्यो नृतमः क्षपावान् ॥

ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਉਤਸੁਕ ਸਤੋਮ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਬਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵੱਲ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਇੰਦਰ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹੋਤਾ (ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਾਜਕ) ਬਣਦਾ ਹੈ—ਨਰ੍ਯੋ, ਨ੍ਰਿਤਮਃ (ਸਭ ਤੋਂ ਜਿੱਤੂ), ਖ਼ਪਾਵਾਨ੍ (ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ); ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 2

प्र ते अस्या उषसः प्रापरस्या नृतौ स्याम नृतमस्य नृणाम् । अनु त्रिशोकः शतमावहन्नॄन्कुत्सेन रथो यो असत्ससवान् ॥

ਇਸ ਉਸ਼ਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਉਸ਼ਾ ਨਾਲ—ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਅੱਗੇ; ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤਮਃ (ਅਤਿ-ਵਿਜੇਤਾ) ਦੀ ਨ੍ਰਿਤੌ (ਵਿਜੈ-ਗਤੀ) ਵਿੱਚ ਰਹੀਏ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਕੁਤਸ ਨਾਲ ਜੋ ਰਥ ਸੀ ਉਹ ਸੌ ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲ ਸਾਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।

Mantra 3

कस्ते मद इन्द्र रन्त्यो भूद्दुरो गिरो अभ्युग्रो वि धाव । कद्वाहो अर्वागुप मा मनीषा आ त्वा शक्यामुपमं राधो अन्नैः ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਮਦ (ਉੱਲਾਸ) ਰਮਣੀਯ ਬਣਿਆ—ਕਿ ਤੂੰ ਉਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਠਿਨ ਰੋਕਾਂ ਵੱਲ ਧਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕਦੋਂ ਵਾਹਃ (ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬਲ) ਸਾਡੀ ਵੱਲ ਮੁੜੇਗਾ? ਮੇਰੀ ਮਨੀਸ਼ਾ (ਵਿਚਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਅੰਨੈਃ (ਪੋਸ਼ਕ ਅੰਨਾਂ ਨਾਲ) ਉਪਮੰ ਰਾਧਃ (ਯੋਗ ਦਾਨ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਅਰਪਣ) ਰਾਹੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Mantra 4

कदु द्युम्नमिन्द्र त्वावतो नॄन्कया धिया करसे कन्न आगन् । मित्रो न सत्य उरुगाय भृत्या अन्ने समस्य यदसन्मनीषाः ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਨਰਾਂ ਲਈ ਉਹ ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ (ਤੇਜਸਵੀ ਬਲ) ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ? ਕਿਹੜੀ ਧੀਆ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੋਚ) ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਘੜੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਦੋਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ? ਸੱਚੇ ਮਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਉਰੁਗਾਯ (ਵਿਸ਼ਾਲ-ਗਤੀ ਵਾਲਾ) ਤੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ—ਜਦੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਮਨੀਸ਼ਾਂ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀਆਂ) ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਨ (ਪੋਸ਼ਕ ਅਰਪਣ) ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 5

प्रेरय सूरो अर्थं न पारं ये अस्य कामं जनिधा इव ग्मन् । गिरश्च ये ते तुविजात पूर्वीर्नर इन्द्र प्रतिशिक्षन्त्यन्नैः ॥

ਵੀਰ-ਸੂਰ (ਸ਼ੂਰ-ਬਲ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਲਕਸ਼ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਦੌੜਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕਾਮ (ਇੱਛਾ) ਵੱਲ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਵਾਂਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੇ ਤੁਵਿਜਾਤ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਰਃ (ਸਤੁਤੀ-ਵਾਣੀਆਂ)—ਨਰ ਅੰਨੈਃ (ਪੋਸ਼ਕ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ) ਪ੍ਰਤਿਸ਼િક્ષੰਤਿ, ਉੱਤਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ; ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਦੀ ਪਰਸਪਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 6

मात्रे नु ते सुमिते इन्द्र पूर्वी द्यौर्मज्मना पृथिवी काव्येन । वराय ते घृतवन्तः सुतासः स्वाद्मन्भवन्तु पीतये मधूनि ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਸੁਮਿਤੇ (ਸੁ-ਮਾਪ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੋੜਾ—ਦ੍ਯੌਃ (ਆਕਾਸ਼) ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪૃਥਿਵੀ ਕਾਵ੍ਯੇਨ (ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਘੜਤ ਨਾਲ)—ਮਾਂ ਦੇ ਮਾਪ-ਚੌਖਟ ਵਾਂਗ ਆਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਵਰਣ ਲਈ ਘ੍ਰਿਤਵੰਤਃ ਸੁਤਾਸਃ (ਘ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ) ਪੀਣ ਲਈ ਮਧੂਨੀ ਬਣ ਕੇ, ਸ੍ਵਾਦ੍ਮਨ (ਮਿੱਠਾ ਰਸ) ਹੋਣ; ਤੇਰੇ ਪਾਨ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਤੇਜੋਮਯ ਆਨੰਦ ਬਣੇ ਰਹਿਣ।

Mantra 7

आ मध्वो अस्मा असिचन्नमत्रमिन्द्राय पूर्णं स हि सत्यराधाः । स वावृधे वरिमन्ना पृथिव्या अभि क्रत्वा नर्यः पौंस्यैश्च ॥

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ-ਰਸ ਉਡੇਲਿਆ—ਇੰਦਰ ਲਈ ਪੂਰਾ ਮਾਪ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ—ਕ੍ਰਤੁ (ਕਰਮ-ਸੰਕਲਪ) ਨਾਲ, ਨਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪੌਂਸ੍ਯ-ਵੀਰਿਆਂ ਨਾਲ; ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਤਰ-ਸੱਤਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।

Mantra 8

व्यानळिन्द्रः पृतनाः स्वोजा आस्मै यतन्ते सख्याय पूर्वीः । आ स्मा रथं न पृतनासु तिष्ठ यं भद्रया सुमत्या चोदयासे ॥

ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਓਜਸ ਨਾਲ ਜੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਖ਼ੀ-ਭਾਵ ਲਈ ਉਸ ਵੱਲ ਜਤਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰਥ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਟਿਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹ—ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਭਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸੁਮਤਿ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦਾ ਹੈਂ।

Frequently Asked Questions

It asks Indra for companionship and protection, victory amid conflicts, and the power to bring light and clarity through periods of darkness or difficulty.

Because the Vedic ritual works through reciprocity: inspired words invite the deity, and offerings nourish the relationship; each strengthens the other in a living exchange.

It is an image of steadiness and readiness: Indra is requested to be firmly present in the midst of struggle, guiding the worshipper forward through auspicious, clear-minded intention (sumati).

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App