Sukta 8

Mantra 1

प्र केतुना बृहता यात्यग्निरा रोदसी वृषभो रोरवीति । दिवश्चिदन्ताँ उपमाँ उदानळपामुपस्थे महिषो ववर्ध ॥

ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਧੁਜ (ਕੇਤੁ) ਧਾਰ ਕੇ ਅਗਨੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੱਜ ਕੇ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਵ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ; ਆਪਾਂ ਦੇ ਉਪਸਥ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸ਼—ਮਹਾਬਲਵਾਨ—ਵਧਿਆ ਹੈ।

Mantra 2

मुमोद गर्भो वृषभः ककुद्मानस्रेमा वत्सः शिमीवाँ अरावीत् । स देवतात्युद्यतानि कृण्वन्त्स्वेषु क्षयेषु प्रथमो जिगाति ॥

ਗਰਭ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ—ਉੱਚੇ ਕਕੁਦ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ; ਅਸ਼੍ਰੇਮ, ਸ਼ਿਮੀਵਾਨ ਵਤਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਰਵਿਆ। ਉਹ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵੱਲ ਉੱਠਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਰਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਅਗਨੀ ਹੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 3

आ यो मूर्धानं पित्रोररब्ध न्यध्वरे दधिरे सूरो अर्णः । अस्य पत्मन्नरुषीरश्वबुध्ना ऋतस्य योनौ तन्वो जुषन्त ॥

ਜੋ ਦੋ ਪਿਤਰਾਂ (ਦ੍ਯੌ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ-ਮੂਧਾਨ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੂਰਜ-ਪ੍ਰਭਾ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਥ ਵਿੱਚ ਅਰੁਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅਸ਼ਵਬੁਧਨਾ, ਰਿਤ ਦੇ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ—ਰਸ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 4

उषौषो हि वसो अग्रमेषि त्वं यमयोरभवो विभावा । ऋताय सप्त दधिषे पदानि जनयन्मित्रं तन्वे स्वायै ॥

ਉਸ਼ਾ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ਼ਾ, ਹੇ ਵਸੁ, ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈਂ; ਯਮਯੋਰ—ਜੁੜਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਿਭਾਵਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ-ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਬਣਿਆ। ਋ਤ ਲਈ ਤੂੰ ਸੱਤ ਪਦ ਠਹਿਰਾਏ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਨੂ ਲਈ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 5

भुवश्चक्षुर्मह ऋतस्य गोपा भुवो वरुणो यदृताय वेषि । भुवो अपां नपाज्जातवेदो भुवो दूतो यस्य हव्यं जुजोषः ॥

ਤੂੰ ਮਹਾਂ ਭੁਵਨਾਂ ਦੀ ਅੱਖ, ਋ਤ ਦਾ ਗੋਪਾ, ਬਣਦਾ ਹੈਂ; ਜਦ ਤੂੰ ਋ਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਵਰੁਣ ਬਣਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੂੰ ਅਪਾਂ ਨਪਾਤ—ਜਲਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਬਣਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਉਹ ਦੂਤ ਬਣਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਵ੍ਯ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 6

भुवो यज्ञस्य रजसश्च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः । दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वामग्ने चकृषे हव्यवाहम् ॥

ਤੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅਤੇ ਰਜਸ—ਮੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ—ਨੇਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈਂ; ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨਿਯੁਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈਂ। ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂਰਧਾਨ ਟਿਕਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸ੍ਵਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਜਿਹਵਾ ਤੂੰ ਹਵ੍ਯਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਘੜੀ ਹੈ।

Mantra 7

अस्य त्रितः क्रतुना वव्रे अन्तरिच्छन्धीतिं पितुरेवैः परस्य । सचस्यमानः पित्रोरुपस्थे जामि ब्रुवाण आयुधानि वेति ॥

ਇਸ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਅੰਤਰਿਖ਼ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਰਗ ਚੁਣਿਆ; ਆਪਣੇ ਗਮਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਪਿਤਾ ਦੀ ਧੀ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੋਚ) ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਸਥ (ਗੋਦ) ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ, ਕਿਨ-ਜਨ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦਾ, ਉਹ ਪਿਤ੍ਰੀ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਆਯੁਧਾਨਿ (ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਰੂਪ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Mantra 8

स पित्र्याण्यायुधानि विद्वानिन्द्रेषित आप्त्यो अभ्ययुध्यत् । त्रिशीर्षाणं सप्तरश्मिं जघन्वान्त्वाष्ट्रस्य चिन्निः ससृजे त्रितो गाः ॥

ਉਹ, ਪਿਤ੍ਰੀ ਆਯੁਧਾਨਿ (ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਜਾਣਦਾ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਆਪਤ੍ਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰਸ਼, ਸਪਤਰਸ਼ਮੀ ਅਵਰੋਧਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਤ ਨੇ—ਹਾਂ, ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਘੜਤੋਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ—ਗਾਂਵਾਂ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 9

भूरीदिन्द्र उदिनक्षन्तमोजोऽवाभिनत्सत्पतिर्मन्यमानम् । त्वाष्ट्रस्य चिद्विश्वरूपस्य गोनामाचक्राणस्त्रीणि शीर्षा परा वर्क् ॥

ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਸਤਪਤੀ ਦੀ ਉੱਭਰਦੀ ਓਜਸ ਨੂੰ ਵੱਜ ਕੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਦੇ ਗੋਨਾਮ੍ (ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਨਾਂ) ਨੂੰ ਘੜਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।