Sukta 3
Sukta 10.3
Agni
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਗ੍ਰ ਪਰ ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਪਤੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ‘ਉਸ਼ਾ’ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਯੋਗਿਤ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ, ਯਜ્ઞ-ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਨ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Mantras
Mantra 1
इनो राजन्नरतिः समिद्धो रौद्रो दक्षाय सुषुमाँ अदर्शि । चिकिद्वि भाति भासा बृहतासिक्नीमेति रुशतीमपाजन् ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਮਿੱਧ ਅਗਨੀ—ਅਰਤੀ—ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਦਕ੍ਸ਼ ਕੰਮ ਲਈ ਰੌਦ੍ਰ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਸੁਸੁਮਾ (ਉਤਸਾਹ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਸਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਸ਼ਤੀ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਉਸ਼ਾ—ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
कृष्णां यदेनीमभि वर्पसा भूज्जनयन्योषां बृहतः पितुर्जाम् । ऊर्ध्वं भानुं सूर्यस्य स्तभायन्दिवो वसुभिररतिर्वि भाति ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ-ਵਰਪਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਹਨੇਰਾ) ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਿਤਾ (ਬ੍ਰਿਹਤਃ ਪਿਤੁਃ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਾਨੂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਥੰਮ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸੂਆਂ (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ) ਨਾਲ ਇਹ ਚਲਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
Mantra 3
भद्रो भद्रया सचमान आगात्स्वसारं जारो अभ्येति पश्चात् । सुप्रकेतैर्द्युभिरग्निर्वितिष्ठन्रुशद्भिर्वर्णैरभि राममस्थात् ॥
ਭਦ੍ਰ ਭਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਪ੍ਰਕੇਤ ਦਿਉਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਚਮਕਦੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਾਮ (ਆਨੰਦ) ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
अस्य यामासो बृहतो न वग्नूनिन्धाना अग्नेः सख्युः शिवस्य । ईड्यस्य वृष्णो बृहतः स्वासो भामासो यामन्नक्तवश्चिकित्रे ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇ ਇਹ ਗਮਨ, ਤੇਜ਼ ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਖਾ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ (ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਨੀਯ ਬਲਵਾਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ, ਜਾਗਰੂਕ, ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ।
Mantra 5
स्वना न यस्य भामासः पवन्ते रोचमानस्य बृहतः सुदिवः । ज्येष्ठेभिर्यस्तेजिष्ठैः क्रीळुमद्भिर्वर्षिष्ठेभिर्भानुभिर्नक्षति द्याम् ॥
ਗੂੰਜਦੇ ਧਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਿਪਤੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਚਮਕਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁਦਿਵ (ਸ਼ੁਭ-ਸਵਰਗ) ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ। ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ, ਖੇਡਦਿਆਂ ਬਲਵਾਨ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੁਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਯਾਮ् (ਆਕਾਸ਼/ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
अस्य शुष्मासो ददृशानपवेर्जेहमानस्य स्वनयन्नियुद्भिः । प्रत्नेभिर्यो रुशद्भिर्देवतमो वि रेभद्भिररतिर्भाति विभ्वा ॥
ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ—ਅਵਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਉਸ ਦੀਆਂ—ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀਆਂ, ਨਿਯੁਤ (ਜੁਤੀ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚਮਕਦੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਦੇਵਤਮ, ਰੇਭ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ-ਵਾਣੀ) ਨਾਲ—ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਚਲਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਅਰਤਿ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
Mantra 7
स आ वक्षि महि न आ च सत्सि दिवस्पृथिव्योररतिर्युवत्योः । अग्निः सुतुकः सुतुकेभिरश्वै रभस्वद्भी रभस्वाँ एह गम्याः ॥
ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਲਿਆ; ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੈਠ—ਦਿਵ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ, ਦੋ ਜਵਾਨੀਆਂ ਦੀ ਚਲਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਅਰਤਿ) ਅਗਨੀ। ਸੁਤੁਕ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁਤੇ), ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ—ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ—ਸਾਡੇ ਯਜ्ञ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆ।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as a powerful, wakeful light that removes darkness and supports skillful action, and it invites him to come and preside over the offering.
The hymn describes Agni’s light as wide and far-reaching, and it links the fire with awareness (cikit)—the capacity to notice, understand, and act rightly.
It can be recited when lighting a sacred lamp or fire, especially at dawn or at the start of a ritual, as an invocation for clarity, protection of the rite, and steady inner aspiration.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.