Sukta 1
Sukta 10.1
Traditionally: Mādhucchandas or related Angiras line is often associated with early Agni hymns; for RV 10.1, Anukramaṇī traditions typically assign the hymn to a specific rishi-family (needs manuscript-specific confirmation).
Agni.
Triṣṭubh (common for RV 10.1 opening verses; metrical confirmation recommended for digital scansion).
ਰਿਗਵੇਦ 10.1 ਦਸਵੇਂ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਗਨੀ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਚਮਕਦਾਰ ਉਭਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਨ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਆਹੁਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਹੋਤ੍ਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ्ञ ਵੱਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अग्रे बृहन्नुषसामूर्ध्वो अस्थान्निर्जगन्वान्तमसो ज्योतिषागात् । अग्निर्भानुना रुशता स्वङ्ग आ जातो विश्वा सद्मान्यप्राः ॥
ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ, ਉਹ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਅਗਨੀ, ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਭਾਨੂ ਨਾਲ, ਰੁਸ਼ਤ—ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ—ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਸਦਮਾਂ ਨੂੰ, ਸਭ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰ ਗਿਆ।
Mantra 2
स जातो गर्भो असि रोदस्योरग्ने चारुर्विभृत ओषधीषु । चित्रः शिशुः परि तमांस्यक्तून्प्र मातृभ्यो अधि कनिक्रदद्गाः ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ—ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ (ਰੋਦਸੀ) ਦਾ ਗੁਪਤ ਗਰਭ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਹੈਂ; ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੰਦਰ। ਚਮਕਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਅੰਧਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਲਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕਣਿਕ੍ਰਦਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣ-ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
विष्णुरित्था परममस्य विद्वाञ्जातो बृहन्नभि पाति तृतीयम् । आसा यदस्य पयो अक्रत स्वं सचेतसो अभ्यर्चन्त्यत्र ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇਸ ਦਾ ਪਰਮ ਤੱਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੰਮਦਿਆਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਕੇ ਤੀਜੇ ਧਾਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾਵਾਨ ਲੋਕ ਆਸਾ-ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਯਸ (ਦੁੱਧ) ਆਪਣਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਇੱਥੇ ਜਾਗਰੂਕ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਆਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
अत उ त्वा पितुभृतो जनित्रीरन्नावृधं प्रति चरन्त्यन्नैः । ता ईं प्रत्येषि पुनरन्यरूपा असि त्वं विक्षु मानुषीषु होता ॥
ਇਸ ਲਈ ਪਿਤੁਭ੍ਰਿਤ—ਪੋਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜਨਿਤ੍ਰੀ ਮਾਤ੍ਰਾਂ—ਅੰਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਅੰਤਰ-ਸਾਰ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ। ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ; ਮਨੁੱਖੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੋਤਾ—ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਾਜਕ—ਹੈ।
Mantra 5
होतारं चित्ररथमध्वरस्य यज्ञस्ययज्ञस्य केतुं रुशन्तम् । प्रत्यर्धिं देवस्यदेवस्य मह्ना श्रिया त्वग्निमतिथिं जनानाम् ॥
ਅਧਵਰ (ਯਜ्ञ) ਦਾ ਹੋਤਾ, ਚਿਤ੍ਰਰਥ—ਚਮਕਦੇ ਰਥ ਵਾਲਾ—ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਯਜ्ञ ਦਾ ਰੁਸ਼ੰਤ (ਤੇਜਸਵੀ) ਕੇਤੁ (ਧੁਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਦੇਵ ਦੇ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ (ਐਸ਼ਵਰਯ-ਸ਼ੋਭਾ) ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਤਿਥਿ—ਸੁਆਗਤਯੋਗ ਮਹਿਮਾਨ—ਬਣਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।
Mantra 6
स तु वस्त्राण्यध पेशनानि वसानो अग्निर्नाभा पृथिव्याः । अरुषो जातः पद इळायाः पुरोहितो राजन्यक्षीह देवान् ॥
ਉਹ ਅਗਨੀ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਨਾਭਿ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਅਰੁਸ਼ (ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ) ਉਹ ਇਲਾ (Iḷā) ਦੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ—ਅੱਗੇ ਬਿਠਾਇਆ ਯਾਜਕ—ਬਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਯਜ्ञ ਕਰ।
Mantra 7
आ हि द्यावापृथिवी अग्न उभे सदा पुत्रो न मातरा ततन्थ । प्र याह्यच्छोशतो यविष्ठाथा वह सहस्येह देवान् ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦਿਆਵਾ-ਪૃਥਵੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਤੂੰ ਸਦਾ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ (ਆਲਿੰਗਨ ਨਾਲ) ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਯਵਿਸ਼ਠ (ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ), ਇੱਛੁਕਾਂ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧ; ਫਿਰ, ਹੇ ਸਹਸ੍ਯ (ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ), ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵਾਹ ਕੇ ਲਿਆ।
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the first light that breaks out of darkness, then as the priestly fire who is nourished by offerings and who brings the gods to the ritual.
Because the fire changes with each offering and kindling—flaring, settling, and rising again—symbolizing a living presence that responds to worship and renews its power.
It fits well at the start of a fire ceremony: kindling Agni, offering ghee or fuel, and asking him to act as Hotṛ and messenger to invite the gods to the altar.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.