Sukta 136
Sukta 10.136
Keśin / Muni (the inspired ascetic power)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਕੇਸ਼ਿਨ ਜਾਂ ਮੁਨੀ—ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤਪੱਸਵੀ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀਮਾਵਰਤੀ, ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੱਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਵਰਗੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤ ਇਕੱਠੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰਬੰਧ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵਾਯੂ-ਚਾਲਿਤ, ਦੇਵ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਅਤੇ “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ” ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਆਦਰਸ਼-ਧਾਰਣਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
केश्यग्निं केशी विषं केशी बिभर्ति रोदसी । केशी विश्वं स्वर्दृशे केशीदं ज्योतिरुच्यते ॥
ਕੇਸ਼ੀ (ਦੀਰਘਕੇਸ਼ੀ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੇਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੇਸ਼ੀ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਥਾਂਮਦਾ ਹੈ। ਕੇਸ਼ੀ ਸ੍ਵਰਦ੍ਰਿਸ਼ੇ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ) ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਕੇਸ਼ੀ ‘ਜ੍ਯੋਤਿ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
मुनयो वातरशनाः पिशङ्गा वसते मला । वातस्यानु ध्राजिं यन्ति यद्देवासो अविक्षत ॥
ਮੁਨੀ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਟਿਬੰਧ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ੰਗ (ਤਾਂਬੇ-ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ) ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਓੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਵਾਯੂ ਦੀ ਦੌੜਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਹ ਤੁਰਦੇ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 3
उन्मदिता मौनेयेन वाताँ आ तस्थिमा वयम् । शरीरेदस्माकं यूयं मर्तासो अभि पश्यथ ॥
ਮੌਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨਮੱਤ (ਪਰਮਾਨੰਦਿਤ) ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਖੜੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਰਤ੍ਯੋ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਸਾਡਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਗਤਿਮਾਨ ਹੈ।
Mantra 4
अन्तरिक्षेण पतति विश्वा रूपावचाकशत् । मुनिर्देवस्यदेवस्य सौकृत्याय सखा हितः ॥
ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਹਰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਮੁਨੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਦੇ ਨਾਲ ਸਖਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
वातस्याश्वो वायोः सखाथो देवेषितो मुनिः । उभौ समुद्रावा क्षेति यश्च पूर्व उतापरः ॥
ਮੁਨੀ ਵਾਤ ਦਾ ਅਸ਼ਵ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਦਾ ਸਖਾ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪਰੇ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਮਹੱਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
अप्सरसां गन्धर्वाणां मृगाणां चरणे चरन् । केशी केतस्य विद्वान्त्सखा स्वादुर्मदिन्तमः ॥
ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਸਮ ਅਵਾਰਾ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ—ਕੇਸ਼ੀ (ਦੀਰਘਕੇਸ਼) ‘ਕੇਤ’ (ਗੁਪਤ ਸੰਕੇਤ) ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਖਾ ਹੈ—ਰਸ-ਉਨਮਾਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਦਿਰ।
Frequently Asked Questions
The Keśin is a “long-haired” Muni—an inspired ascetic figure. The hymn portrays him as luminous, wind-driven, and able to hold intense powers like fire and poison without being harmed.
It is a symbolic way to show mastery of opposites. The Muni can contain transformative energy (fire) and dangerous intensity (poison), suggesting spiritual steadiness and inner power.
It links the Muni to breath and life-force. The hymn suggests that inspired consciousness “rides” the wind—moving freely, gaining vision, and crossing the limits of ordinary experience.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.