Sukta 140
Sukta 10.140
Agni
Trishtubh (probable)
ਇਹ ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਦੀਪਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਬਲ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਵਾਜ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਣ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ/ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ (ਕ੍ਰਤੁ) ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ, ਤ-ਵਾਹਕ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਗਾ ਕੇ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Mantras
Mantra 1
अग्ने तव श्रवो वयो महि भ्राजन्ते अर्चयो विभावसो । बृहद्भानो शवसा वाजमुक्थ्यं दधासि दाशुषे कवे ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰਾ ਸ਼੍ਰਵਃ (ਯਸ਼) ਅਤੇ ਵਯਃ (ਪੋਸ਼ਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਮਹਾਨ ਹਨ; ਹੇ ਵਿਭਾਵਸੁ (ਸਰਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ), ਤੇਰੀਆਂ ਜ੍ਵਲੰਤ ਅਰ੍ਚਯਃ ਕਿਰਣਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਭਾਨੁ (ਵਿਸ਼ਾਲ-ਤੇਜ ਵਾਲੇ), ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਵਸ੍ (ਬਲ) ਨਾਲ ਦਾਸ਼ੁਸ਼ੇ (ਦਾਨੀ) ਕਵੀ ਨੂੰ ਉਕਥ੍ਯ ਵਾਜ (ਸਤੁਤੀ-ਯੋਗ ਵਿਜੈ-ਸ਼ਕਤੀ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 2
पावकवर्चाः शुक्रवर्चा अनूनवर्चा उदियर्षि भानुना । पुत्रो मातरा विचरन्नुपावसि पृणक्षि रोदसी उभे ॥
ਪਾਵਕਵਰਚਾਃ (ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇਜ), ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਰਚਾ (ਉਜਲਾ ਤੇਜ), ਅਨੂਨਵਰਚਾ (ਅਖੁੱਟ ਤੇਜ) ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਨੁ (ਕਿਰਣ) ਦੁਆਰਾ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈਂ। ਦੋ ਮਾਤਾਵਾਂ (ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਰਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਰੋਦਸੀ—ਉਭੇ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 3
ऊर्जो नपाज्जातवेदः सुशस्तिभिर्मन्दस्व धीतिभिर्हितः । त्वे इषः सं दधुर्भूरिवर्पसश्चित्रोतयो वामजाताः ॥
ਹੇ ਊਰਜੋ ਨਪਾਤ੍, ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ੍ (ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਜ੍ਞਾਤਾ), ਸਾਡੀਆਂ ਸੁਸ਼ਸਤਿਭਿਃ (ਸ਼ੁਭ ਸਤੁਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਸਾਡੀਆਂ ਧੀਤਿਭਿਃ (ਧਿਆਨ-ਚਿੰਤਨ) ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਰਹਿ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਃ (ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ/ਆਕਾਂਛਾਵਾਂ) ਇਕੱਠੀਆਂ ਹਨ—ਬਹੁ-ਰੂਪ, ਬਹੁ-ਤੇਜਸਵੀ, ਚਿਤ੍ਰੋਤਯਃ (ਵਿਭਿੰਨ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ), ਅਤੇ ਵਾਮਜਾਤਾਃ (ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ)।
Mantra 4
इरज्यन्नग्ने प्रथयस्व जन्तुभिरस्मे रायो अमर्त्य । स दर्शतस्य वपुषो वि राजसि पृणक्षि सानसिं क्रतुम् ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਕਾਂਖਾ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਮਰ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ-ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਰਾਯਃ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ—ਫੈਲਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵਪੁ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਾਨਸੀ ਕ੍ਰਤੁ—ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ, ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ—ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 5
इष्कर्तारमध्वरस्य प्रचेतसं क्षयन्तं राधसो महः । रातिं वामस्य सुभगां महीमिषं दधासि सानसिं रयिम् ॥
ਤੂੰ ਅਧਵਰ ਯਜ्ञ ਦਾ ਇਸ਼ਕਰਤਾ—ਘੜਨਹਾਰ—ਹੈ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ—ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ—ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਧਸਃ—ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ—ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵਾਮ—ਪ੍ਰਿਯ—ਆਨੰਦ ਦੀ ਰਾਤਿ, ਸੁਭਾਗੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਤ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮਹੀ ਇਸ਼ੰ—ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾ—ਅਤੇ ਸਾਨਸੀ ਰਯਿ—ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ—ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 6
ऋतावानं महिषं विश्वदर्शतमग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जनाः । श्रुत्कर्णं सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुषा युगा ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਸੁਮਨ—ਆਨੰਦ-ਕਲਿਆਣ—ਲਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪੁਰੋ, ਅੱਗੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਤਾਵਾਨ, ਮਹਿਸ਼, ਵਿਸ਼ਵਦਰਸ਼ਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ। ਹੇ ਦੈਵ੍ਯ, ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਣ—ਜਾਗ੍ਰਤ ਕੰਨ ਵਾਲੇ—ਅਤੇ ਸਪ੍ਰਥਸਤਮ—ਅਤਿ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ—ਤੈਨੂੰ ਮਾਨੁਸ਼ ਯੁਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਿਰਾ—ਸਤੁਤੀ-ਵਾਣੀ—ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as the radiant divine fire who brings prosperity and victorious energy (vāja) and strengthens the worshipper’s effective will (kratu), while upholding Ṛta (cosmic order).
Because Agni is placed at the beginning of worship as the leading power of the rite—he receives offerings first and carries them to the gods, so he is established ‘puro’ (in front).
Vāja is victorious strength and plenitude that helps one succeed; kratu is the capable will or effective intelligence that makes the sacrifice and one’s work fruitful.
Ask anything about Sukta 140 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.