Rig Veda Sukta 142
Mandala 10Sukta 1428 Mantras

Sukta 142

Sukta 10.142

Devata

Agni

ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਅਗਨੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਪੱਕਾ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦਿਆਂ—ਅਤੇ ਹਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਧਰਮ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ “ਤਿੰਨ-ਪਹਿਰੇਦਾਰ” ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਨੇਕ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਠੀਕ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ (ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ, ਝੀਲਾਂ, ਕਮਲ) ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantras

Mantra 1

अयमग्ने जरिता त्वे अभूदपि सहसः सूनो नह्यन्यदस्त्याप्यम् । भद्रं हि शर्म त्रिवरूथमस्ति त आरे हिंसानामप दिद्युमा कृधि ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਹ ਜਰਿਤਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਹਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਸ਼ਰਣ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਤ੍ਰਿਵਰੂਥ—ਤਿੰਨ-ਪਹਿਰੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਾਇਮ ਕਰ।

Mantra 2

प्रवत्ते अग्ने जनिमा पितूयतः साचीव विश्वा भुवना न्यृञ्जसे । प्र सप्तयः प्र सनिषन्त नो धियः पुरश्चरन्ति पशुपा इव त्मना ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਸਪਤ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕ ਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੁਪਾਲਕ ਗੋਪਾਲ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ (ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 3

उत वा उ परि वृणक्षि बप्सद्बहोरग्न उलपस्य स्वधावः । उत खिल्या उर्वराणां भवन्ति मा ते हेतिं तविषीं चुक्रुधाम ॥

ਅਤੇ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ੍ਵਧਾਵਾਨ, ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਘੇਰ ਕੇ (ਆਪਣਾ ਮਾਰਗ) ਚੁਣਦਾ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਪੱਥਰੀਲੇ/ਪੜਤਲ ਖੇਤਰ ਵੀ ਉਰਵਰਾ ਖੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਹੇਤੀ—ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ, ਤੇਰੀ ਤੀਖੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ—ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾ ਕਰੀਏ; ਸਗੋਂ ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਸਾਡੀ ਵਧੋਤਰੀ ਬਣੇ।

Mantra 4

यदुद्वतो निवतो यासि बप्सत्पृथगेषि प्रगर्धिनीव सेना । यदा ते वातो अनुवाति शोचिर्वप्तेव श्मश्रु वपसि प्र भूम ॥

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉੱਚੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਬੈਠਿਆ ਬੈਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਜਿੱਤੂ ਸੈਨਾ ਵਾਂਗ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੇਰੀ ਲੌ ਨਾਈ ਵਾਂਗ ਦਾੜ੍ਹੀ ਮੁੰਡਦੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੰਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਕੇ ਨਵੀਂ ਯੋਗ ਵਾਧ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Mantra 5

प्रत्यस्य श्रेणयो ददृश्र एकं नियानं बहवो रथासः । बाहू यदग्ने अनुमर्मृजानो न्यङ्ङुत्तानामन्वेषि भूमिम् ॥

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਤਾਰਾਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ—ਅਨੇਕ ਰਥ ਇਕੋ ਹੀ ਰਾਹ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਰਗੜ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ—ਖਿੱਲਰੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 6

उत्ते शुष्मा जिहतामुत्ते अर्चिरुत्ते अग्ने शशमानस्य वाजाः । उच्छ्वञ्चस्व नि नम वर्धमान आ त्वाद्य विश्वे वसवः सदन्तु ॥

ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ—ਤੇਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦੇਣ; ਉੱਠ—ਤੇਰੀ ਜੋਤ; ਉੱਠ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਲ ਦੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਵਾਜ। ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ; ਵਧਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮ: ਅੱਜ ਸਭ ਵਸੂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ।

Mantra 7

अपामिदं न्ययनं समुद्रस्य निवेशनम् । अन्यं कृणुष्वेतः पन्थां तेन याहि वशाँ अनु ॥

ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਬਣਾਵੀਂ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਜਾ, ਵਸ਼ਾ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸੰਕੇਤ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।

Mantra 8

आयने ते परायणे दूर्वा रोहन्तु पुष्पिणीः । ह्रदाश्च पुण्डरीकाणि समुद्रस्य गृहा इमे ॥

ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਦੂਰਵਾ ਘਾਹ ਫੁੱਲਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਗਣ। ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਪੁੰਡਰੀਕ (ਕਮਲ) ਹੋਣ—ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ-ਗਹਿਰਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹਨ।

Frequently Asked Questions

It centers on trusting Agni as the only secure refuge, asking him to keep harm and hostile forces far away and to set a bright protective boundary around the worshipper.

The phrase suggests a perfectly secured protection—symbolically guarded on all sides (and often understood as protection across multiple levels: physical, vital, and mental/spiritual).

They function as an auspicious closing blessing: when Agni’s presence and guidance are established, the world becomes orderly and fertile—signaled by dūrvā grass, lakes, and white lotuses.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App