Sukta 6
Sukta 10.6
Agni
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਤੁਤਿਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇਜ਼ ਦੂਤ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ‘ਹਵ੍ਯ’—ਆਦਿ ਅਰਪਣ—ਬਣ ਕੇ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਦ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ/ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਤੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Mantras
Mantra 1
अयं स यस्य शर्मन्नवोभिरग्नेरेधते जरिताभिष्टौ । ज्येष्ठेभिर्यो भानुभिॠषूणां पर्येति परिवीतो विभावा ॥
ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਰਿਤਾ ਅਗਨੀ ਲਈ ਇੱਛਿਤ ਸਤੁਤੀ-ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ—ਸਰਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਗਨੀ।
Mantra 2
यो भानुभिर्विभावा विभात्यग्निर्देवेभिॠतावाजस्रः । आ यो विवाय सख्या सखिभ्योऽपरिह्वृतो अत्यो न सप्तिः ॥
ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਸਰਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਗਨੀ—ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਤ ਦੀ ਅਵਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸਖ਼ੀ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਿਨਾ ਰੋਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜੁੱਥੇ ਸਮੇਤ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ।
Mantra 3
ईशे यो विश्वस्या देववीतेरीशे विश्वायुरुषसो व्युष्टौ । आ यस्मिन्मना हवींष्यग्नावरिष्टरथः स्कभ्नाति शूषैः ॥
ਜੋ ਦੇਵਵੀਤੀ (ਦੇਵ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ) ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਭ ਉੱਤੇ ਉਹੀ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ; ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਵ੍ਯੁਸ਼ਟੀ—ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ—ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਆਯੁ ਦਾ ਵੀ ਉਹੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਅਵਿਸ਼ਟਰਥ (ਅਟੁੱਟ ਰਥ ਵਾਲਾ) ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਸ਼ੈਃ (ਬਲ-ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਂ) ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਤੇ ਆਧਾਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
शूषेभिर्वृधो जुषाणो अर्कैर्देवाँ अच्छा रघुपत्वा जिगाति । मन्द्रो होता स जुह्वा यजिष्ठः सम्मिश्लो अग्निरा जिघर्ति देवान् ॥
ਸ਼ੂਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ, ਰਸ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਅਰਕਾਂ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤਾਂ) ਨਾਲ ਉਹ ਰਘੁਪਤਵਾ (ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ) ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਹੋਤਾ—ਯਜਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ—ਜੁਹਵਾ (ਹਵਿ-ਕੜਛੀ) ਸਮੇਤ; ਸਮ੍ਮਿਸ਼ਲ ਅਗਨੀ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
तमुस्रामिन्द्रं न रेजमानमग्निं गीर्भिर्नमोभिरा कृणुध्वम् । आ यं विप्रासो मतिभिर्गृणन्ति जातवेदसं जुह्वं सहानाम् ॥
ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ—ਗੀਰਭਿਃ (ਬਚਨਾਂ) ਅਤੇ ਨਮੋਭਿਃ (ਨਮਸਕਾਰਾਂ) ਨਾਲ—ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਪ੍ਰ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀ) ਮਤਿਭਿਃ (ਅੰਤਰ-ਬੁੱਧੀਆਂ) ਨਾਲ ਗਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਸਹਾਨਾਂ (ਸਹਿਣ-ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਦੀ ਜੁਹਵੰ (ਹਵਿ-ਕੜਛੀ) ਹੈ।
Mantra 6
सं यस्मिन्विश्वा वसूनि जग्मुर्वाजे नाश्वाः सप्तीवन्त एवैः । अस्मे ऊतीरिन्द्रवाततमा अर्वाचीना अग्न आ कृणुष्व ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਸੂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਨਾਮ ਵਾਲੇ ਜਿੱਤ-ਯੁੱਧ ਲਈ ਘੋੜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਭਰਪੂਰ, ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜੀਆਂ ਉਹ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਰ ਦੇ।
Mantra 7
अधा ह्यग्ने मह्ना निषद्या सद्यो जज्ञानो हव्यो बभूथ । तं ते देवासो अनु केतमायन्नधावर्धन्त प्रथमास ऊमाः ॥
ਤਦ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹਵ੍ਯ—ਅਰਪਣਯੋਗ—ਬਣ ਗਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ; ਫਿਰ ਪਹਿਲੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ, ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਇਆ।
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the protecting power for the worshipper, the priestly fire who makes the sacrifice succeed, and the force that brings the gods to the ritual.
In Vedic ritual, Agni is the mediator: when offerings are placed in fire with proper praise, Agni is invoked to invite and convey the gods to partake in the rite.
It points to Agni’s immediate, primordial presence—fire appears instantly when kindled, and symbolically it represents a first principle that awakens divine energies and initiates sacred action.
Ask anything about Sukta 6 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.