Sukta 94

Mantra 1

प्रैते वदन्तु प्र वयं वदाम ग्रावभ्यो वाचं वदता वदद्भ्यः । यदद्रयः पर्वताः साकमाशवः श्लोकं घोषं भरथेन्द्राय सोमिनः ॥

ਇਹ ਬੋਲਣ; ਅਸੀਂ ਵੀ ਬੋਲਾਂ। ਗ੍ਰਾਵਭ੍ਯਃ—ਪੇੜਨ-ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ—ਵਾਣੀ ਕਹੋ। ਜਦੋਂ ਅਦ੍ਰਯਃ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਪੱਥਰ, ਇਕੱਠੇ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਮ-ਵਾਹਕਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਘੋਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 2

एते वदन्ति शतवत्सहस्रवदभि क्रन्दन्ति हरितेभिरासभिः । विष्ट्वी ग्रावाणः सुकृतः सुकृत्यया होतुश्चित्पूर्वे हविरद्यमाशत ॥

ਇਹ (ਗ੍ਰਾਵਾਣ—ਸੋਮ ਪੀਸਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ) ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਪੀਲੇ-ਹਰੇ (ਹਰਿਤ) ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਗੱਜਦੇ ਹਨ। ਸੁਚੱਜੇ ਬਣੇ ਗ੍ਰਾਵਾਣ ਆਪਣੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ—ਸੁਕ੍ਰਿਤਿਆ—ਦੁਆਰਾ, ਭੋਜਨਯੋਗ ਹਵਿਸ ਨੂੰ, ਪੁਰਾਤਨ ਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਹਵਿਸ ਨੂੰ ਵੀ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 3

एते वदन्त्यविदन्नना मधु न्यूङ्खयन्ते अधि पक्व आमिषि । वृक्षस्य शाखामरुणस्य बप्सतस्ते सूभर्वा वृषभाः प्रेमराविषुः ॥

ਇਹ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਬਿਨਾ ਵਾਹਨ ਦੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਧੁ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ; ਪੱਕੇ ਪਦਾਰਥ ਉੱਤੇ ਉਪਰੋਂ ਝੁਲਾਉਂਦੇ ਤੇ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਗੱਜ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Mantra 4

बृहद्वदन्ति मदिरेण मन्दिनेन्द्रं क्रोशन्तोऽविदन्नना मधु । संरभ्या धीराः स्वसृभिरनर्तिषुराघोषयन्तः पृथिवीमुपब्दिभिः ॥

ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਣੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਮਦਿਰਾ-ਮੰਦੀ (ਮੱਤ) ਰਸ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਮਧੁ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਕੱਠੇ ਫੜ ਕੇ, ਧੀਰ ਜਣੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚੇ; ਆਪਣੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧੁਨਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 5

सुपर्णा वाचमक्रतोप द्यव्याखरे कृष्णा इषिरा अनर्तिषुः । न्यङ्नि यन्त्युपरस्य निष्कृतं पुरू रेतो दधिरे सूर्यश्वितः ॥

ਸੁਪਰਨਾਂ (ਸੁੰਦਰ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਿਆਂ) ਨੇ ਵਾਚ (ਵਾਣੀ) ਨੂੰ ਘੜਿਆ; ਦ੍ਯੌ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਇਸ਼ਿਰ (ਤੇਜ਼) ਜਣੇ ਨੱਚੇ। ਉਹ ਉਪਰਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤਿ (ਕੋਤਰਾਈ/ਕੱਟ-ਛਾਂਟ) ਵੱਲ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਰੇਤਸ (ਬੀਜ/ਵੀਰਯ) ਧਰਿਆ।

Mantra 6

उग्रा इव प्रवहन्तः समायमुः साकं युक्ता वृषणो बिभ्रतो धुरः । यच्छ्वसन्तो जग्रसाना अराविषुः शृण्व एषां प्रोथथो अर्वतामिव ॥

ਉਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਖਿੱਚੇ ਗਏ; ਇਕਸਾਥ ਯੁਕਤ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਬਲਵਾਨ) ਧੁਰਾਂ (ਜੂਏ ਦੇ ਡੰਡੇ) ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹੱਫਦੇ, ਨਿਗਲਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਗੱਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਥਥ (ਗੜਗੜਾਹਟ) ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 7

दशावनिभ्यो दशकक्ष्येभ्यो दशयोक्त्रेभ्यो दशयोजनेभ्यः । दशाभीशुभ्यो अर्चताजरेभ्यो दश धुरो दश युक्ता वहद्भ्यः ॥

ਦਸ ਅਵਨਿ (ਪੱਟਿਆਂ) ਨੂੰ ਗਾਓ, ਦਸ ਕਕਸ਼੍ਯ (ਗਿਰਥ/ਕੱਸੀਆਂ) ਨੂੰ ਗਾਓ, ਦਸ ਯੋਕ੍ਤ੍ਰ (ਜੂਏ) ਨੂੰ ਗਾਓ, ਦਸ ਯੋਜਨ (ਬੰਧਨਾਂ) ਨੂੰ ਗਾਓ। ਦਸ ਅਭੀਸ਼ੁ (ਰੱਸੀਆਂ/ਰੇਇਨਾਂ) ਨੂੰ—ਅਜਰ (ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ) ਨੂੰ—ਅਰਚੋ; ਦਸ ਧੁਰਾਂ ਹਨ, ਦਸ ਯੁਕਤ ਵਹਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Mantra 8

ते अद्रयो दशयन्त्रास आशवस्तेषामाधानं पर्येति हर्यतम् । त ऊ सुतस्य सोम्यस्यान्धसोंऽशोः पीयूषं प्रथमस्य भेजिरे ॥

ਉਹ ਅਦ੍ਰਿ-ਪੱਥਰ—ਦਸ਼ਯੰਤਰ (ਦਸ-ਗੁਣਾ ਵਿਧਾਨ) ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤੇਜ਼—ਆਪਣੇ ਹਰਿਤ-ਸੁਵਰਨ, ਇੱਛਿਤ ਆਧਾਨ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਦੇ ਸੋਮ੍ਯ ਅੰਧਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ੁ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮਧੁਰ ਸਾਰ—ਆਨੰਦ ਦਾ ਪੀਯੂਸ਼—ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 9

ते सोमादो हरी इन्द्रस्य निंसतेंऽशुं दुहन्तो अध्यासते गवि । तेभिर्दुग्धं पपिवान्त्सोम्यं मध्विन्द्रो वर्धते प्रथते वृषायते ॥

ਉਹ ਸੋਮ-ਭੋਜੀ ਹਰੀ—ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ—ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਸੋਮ-ਅੰਸ਼ੁ ਨੂੰ ਦੁਹ ਕੇ ਉਹ ਗਵਿ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਖੇਤਰ) ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੁਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ੍ਯ ਮਧੁ ਪੀ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 10

वृषा वो अंशुर्न किला रिषाथनेळावन्तः सदमित्स्थनाशिताः । रैवत्येव महसा चारवः स्थन यस्य ग्रावाणो अजुषध्वमध्वरम् ॥

ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੋਮ-ਅੰਸ਼ੁ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ-ਬਲ ਹੈ; ਪ੍ਰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਨਾਕਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇੜਾ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਦਾ ਤੁਸੀਂ ਸਤਨ ਤੋਂ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਰੈਵਤੀ ਵਾਂਗ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਦਿਪਤ—ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬਣੋ, ਹੇ ਗ੍ਰਾਵਾਣੋ (ਪੱਥਰੋ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਧ੍ਵਰ (ਯਜ੍ਞ) ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ।

Mantra 11

तृदिला अतृदिलासो अद्रयोऽश्रमणा अशृथिता अमृत्यवः । अनातुरा अजराः स्थामविष्णवः सुपीवसो अतृषिता अतृष्णजः ॥

ਹੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰੋ (ਅਦ੍ਰਯਃ), ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਹੋ; ਅਸ਼੍ਰਮਣ—ਅਥੱਕ, ਅਸ਼੍ਰਥਿਤ—ਅਣਢਿੱਲੇ; ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ੍ਯਵਃ—ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਤੁਸੀਂ ਅਨਾਤੁਰ—ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਅਜਰ—ਬੁੱਢਾਪੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬਲ (ਸਥਾਮ) ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਹੋ। ਸੁਪੀਵਸਃ—ਰਸ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਤੁਸੀਂ ਅਤ੍ਰਸ਼ਿਤ—ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਸ਼੍ਣਜਃ—ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਰਹਿਤ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋ।

Mantra 12

ध्रुवा एव वः पितरो युगेयुगे क्षेमकामासः सदसो न युञ्जते । अजुर्यासो हरिषाचो हरिद्रव आ द्यां रवेण पृथिवीमशुश्रवुः ॥

ਯੁਗੋਂ ਯੁਗ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਰ ਧ੍ਰੁਵ—ਅਡੋਲ ਹਨ; ਖੇਮਕਾਮਾਸਃ—ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ, ਸਦਸ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਅਜੁਰਿਆਸਃ—ਅਜਰ, ਹਰਿਸ਼ਾਚਃ—ਹਰਿਤ-ਸੁਵਰਨ ਗਤੀ ਵਾਲੇ, ਹਰਿਦ੍ਰਵ—ਤਾਂਬੇਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਦਿਉ ਅਤੇ ਪૃਥਿਵੀ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।

Mantra 13

तदिद्वदन्त्यद्रयो विमोचने यामन्नञ्जस्पा इव घेदुपब्दिभिः । वपन्तो बीजमिव धान्याकृतः पृञ्चन्ति सोमं न मिनन्ति बप्सतः ॥

ਵਿਮੋਚਨੇ—ਛੁਟਕਾਰੇ ਦੇ ਪਲ—ਅਦ੍ਰਯਃ ਇਹੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅੰਜਸਪਾਃ—ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੀੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ—ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਾਂ ਦੇ ਉਪਬ੍ਦਿਭਿਃ—ਉੱਤਰ-ਘਾਤਾਂ ਨਾਲ। ਬੀਜ ਬੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਧਾਨ੍ਯਾਕ੍ਰਿਤਃ—ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸੋਮ ਨੂੰ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ; ਬਪ੍ਸਤਃ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।

Mantra 14

सुते अध्वरे अधि वाचमक्रता क्रीळयो न मातरं तुदन्तः । वि षू मुञ्चा सुषुवुषो मनीषां वि वर्तन्तामद्रयश्चायमानाः ॥

ਸੁਤ ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ, ਅਖੰਡ ਅਧਵਰ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਚ (ਵਾਣੀ) ਟਿਕਾਈ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚੁਭਦੇ ਹਨ। ਸੁਸੁਵੁਸ਼ੋ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਮਨੀਸ਼ਾ (ਵਿਚਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਓ; ਚਾਯਮਾਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਂਦਿਆਂ ਤੇ ਖੋਜਦੇ ਅਦ੍ਰਿ (ਪੀੜਨ-ਪੱਥਰ) ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜਨ ਤੇ ਚਲਣ ਲੱਗਣ।