Sukta 13
Sukta 10.13
Dual devatā (vām) unspecified in the provided excerpt; broadly addressed to a paired divine power; also invokes the Viśve Devāḥ (‘all gods’) as amṛtasya putrāḥ.
Triṣṭubh (probable; requires verification).
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ “ਪੁਰਾਤਨ ਵਚਨ” (pūrvyaṃ brahma) ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ (vām) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਲਈ ਪੱਕੇ ਰਾਹ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਬੋਲ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ, ਛੰਦ-ਯਜ੍ਞਮਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੱਲ ਅੰਦਰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ—ਪੰਜ ਕਦਮ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਪ, ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅੱਖਰ (akṣara)—ਤਾਂ ਜੋ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ṛta, ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀ ਦ੍ਵੈਤਾ ਦੀ ਛਵੀ ਇੱਕ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ, ਪਾਲਿਤ ਪੂਰਨਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸੱਚ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਥਾਮਦੀਆਂ ਤੇ ਪੋਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ (‘ਸਾਰੇ ਦੇਵ’) ਨੂੰ amṛtasya putrāḥ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
युजे वां ब्रह्म पूर्व्यं नमोभिर्वि श्लोक एतु पथ्येव सूरेः । शृण्वन्तु विश्वे अमृतस्य पुत्रा आ ये धामानि दिव्यानि तस्थुः ॥
ਹੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪੁਰਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ (ਵਾਣੀ) ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ; ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਸਤੁਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਸੁਣਨ—ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ—ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਚੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਊਰਧ੍ਵ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ।
Mantra 2
यमे इव यतमाने यदैतं प्र वां भरन्मानुषा देवयन्तः । आ सीदतं स्वमु लोकं विदाने स्वासस्थे भवतमिन्दवे नः ॥
ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ—ਜਦੋਂ ਦੇਵਯੰਤ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਅਰਪਣ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ੍ਵਲੋਕ ਵਿਚ ਬੈਠੋ। ਸਾਡੇ ਸੋਮ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਾਸਥ ਆਸਨ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਨੰਦ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਂ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ—ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Mantra 3
पञ्च पदानि रुपो अन्वरोहं चतुष्पदीमन्वेमि व्रतेन । अक्षरेण प्रति मिम एतामृतस्य नाभावधि सं पुनामि ॥
ਰੂਪ ਦੇ ਪੰਜ ਪਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ; ਤ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਚਤੁਸ਼ਪਦੀ ਮਾਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਨੁਸਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਕਸ਼ਰ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਕਸ਼ਰ—ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਮਾਪਦਾ ਹਾਂ; ਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਸੱਚ-ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹੋਣ।
Mantra 4
देवेभ्यः कमवृणीत मृत्युं प्रजायै कममृतं नावृणीत । बृहस्पतिं यज्ञमकृण्वत ऋषिं प्रियां यमस्तन्वं प्रारिरेचीत् ॥
ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਲਈ ਚੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਕਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਤਵ ਲਈ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਬਣਾਇਆ—ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ; ਯਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨੂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਫੈਲਾਇਆ—ਮਰਤ੍ਯ ਦੇਹ ਨੂੰ ਉਹ ਖੇਤਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਸਿੱਧ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਤੀਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
सप्त क्षरन्ति शिशवे मरुत्वते पित्रे पुत्रासो अप्यवीवतन्नृतम् । उभे इदस्योभयस्य राजत उभे यतेते उभयस्य पुष्यतः ॥
ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪਿਤਾ ਲਈ, ਭਵਨ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਲਈ ਸੱਤ ਧਾਰਾਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਦ੍ਵਿ-ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਦੋਵੇਂ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਲੇ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
The hymn addresses a paired divine power (“you two,” vām) without clearly naming the pair in the excerpt, and it also calls on the Viśve Devāḥ (all gods) as “children of immortality.” Much of the hymn points to the guiding principle of ṛta (truth-order) and the akṣara (imperishable syllable) behind effective sacred speech.
“Ṛtasya nābhi” means the “navel” or central hub of ṛta—the truth-order. In context it suggests a truth-center where speech and action are purified and gathered so the hymn becomes accurate, aligned, and effective.
These images link the hymn to Vedic ‘measure’—both the structure of metre and the disciplined steps of right performance. The idea is that inspired speech must be correctly formed and ‘measured’ (with akṣara as the stable reference) to harmonize the singer with ṛta.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.