Sukta 82
Sukta 10.82
Viśvakarman (traditionally associated with RV 10.82)
Viśvakarman (the All-Former; cosmic artisan/intelligence)
Triṣṭubh (probable; standard for many cosmogonic and theistic hymns in Book 10)
ਗਵੇਦ 10.82 ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਾਰੀਗਰ ਮੰਨ ਕੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਹਿਲੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਕੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਕਾਸ਼/ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਰਚਨਹਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਅਤੇ ਅਟਕਲ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਓਹਲੇ ਸੱਚੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਜ್ಞ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਇਕੋ ਰੂਪਕਾਰ ਬੁੱਧੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਸੰਗਤ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਢਾਲਦੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
चक्षुषः पिता मनसा हि धीरो घृतमेने अजनन्नन्नमाने । यदेदन्ता अददृहन्त पूर्व आदिद्द्यावापृथिवी अप्रथेताम् ॥
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪਿਤਾ—ਮਨ ਨਾਲ ਧੀਰ, ਅਡੋਲ—ਘ੍ਰਿਤਮੇਨ (ਘ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਵਾਹ) ਨੂੰ ਅੰਨ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਦ੍ਯੌ-ਪૃਥਵੀ) ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਤਦ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪૃਥਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈਆਂ।
Mantra 2
विश्वकर्मा विमना आद्विहाया धाता विधाता परमोत संदृक् । तेषामिष्टानि समिषा मदन्ति यत्रा सप्तऋषीन्पर एकमाहुः ॥
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ—ਵਿਸਤਾਰ-ਮਨ ਵਾਲਾ—ਪਰਮ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ; ਉਹ ਧਾਤਾ, ਵਿਧਾਤਾ, ਪਰਮ ਦਰਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸ਼ਟੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਇਕੋ ਪਾਲਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਲੇ ਇਕ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 3
यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या ॥
ਜੋ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਜਨਿਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਧਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਨਾਮਧਾ (ਨਾਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ) ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਗੁਹਿ ਭੇਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋਏ ਭੁਵਨ ਉਸ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
त आयजन्त द्रविणं समस्मा ऋषयः पूर्वे जरितारो न भूना । असूर्ते सूर्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि समकृण्वन्निमानि ॥
ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਦ੍ਰਵਿਣ, ਸ਼ਕਤੀ-ਧਨ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸੂਰਤ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਭੂਤ ਰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸੁਵਿਧਿਤ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 5
परो दिवा पर एना पृथिव्या परो देवेभिरसुरैर्यदस्ति । कं स्विद्गर्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समपश्यन्त विश्वे ॥
ਦਿਵ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ; ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ—ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਗਰਭ ਕਿਹੜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪಃ (ਜਲਾਂ) ਨੇ ਧਾਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ?
Mantra 6
तमिद्गर्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समगच्छन्त विश्वे । अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन्विश्वानि भुवनानि तस्थुः ॥
ਉਹੀ ਪਹਿਲਾ ਗਰਭ ਆਪಃ (ਜਲਾਂ) ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧਾਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਦੀ ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ‘ਏਕ’ ਟਿਕਾਇਆ ਗਿਆ—ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਟਿਕੇ ਹਨ।
Mantra 7
न तं विदाथ य इमा जजानान्यद्युष्माकमन्तरं बभूव । नीहारेण प्रावृता जल्प्या चासुतृप उक्थशासश्चरन्ति ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਜਨਮਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਚ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਉਕਥ-ਸ਼ਾਸ (ਸਤੁਤੀ-ਉਚਾਰਕ) ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ—ਸਾਰ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਭਜਨ-ਵਚਨ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
Viśvakarman is the ‘All-Former’—the cosmic intelligence or artisan who measures and shapes the universe, setting its first limits and ordering all beings.
Creation is not just a physical event but an act of ordering and insight: the true Maker establishes measure and coherence, and we should seek real understanding, not only words.
It warns that people can chant hymns yet remain ‘unsatisfied’ if they do not grasp the essence—being covered by ‘mist’ (confusion) and ‘idle talk’ instead of direct insight.
Ask anything about Sukta 82 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.